xī nán yí jūn zhǎng yǐ shén shù yè láng zuì dà
西南地区的部落首领有几十个,其中夜郎最大;
qí xi mí mò zhī shǔ yǐ shén shù diān zuì dà
夜郎西边的靡莫等部落也有几十个,滇国最大;
zì diān yǐ běi jūn zhǎng yǐ shén shù qióng dōu zuì dà cǐ jiē tuí jié gēng tián yǒu yì jù
从滇国往北的部落首领有几十个,邛都最大:这些人都梳着椎形发髻,耕种田地,有村镇聚居。
qí wài xi zì tóng shī yǐ dōng běi zhì yè yú míng wéi guī kūn míng jiē biān fā suí chù qiān xǐ wú cháng chǔ wú jūn zhǎng dì fāng kě shǔ qiān lǐ
再往西从同师以东,北到楪榆一带,称为巂、昆明,都编着头发,随着牲畜迁徙,没有固定住所,没有首领,地域方圆几千里。
zì guī yǐ dōng běi jūn zhǎng yǐ shén shù xǐ zuó dōu zuì dà
从巂往东北,部落首领有几十个,徙、筰都最大;
zì zuó yǐ dōng běi jūn zhǎng yǐ shén shù yá máng zuì dà
从筰都往东北,部落首领有几十个,厓駹最大。
qí sú huò shì zhù huò yí xǐ zài shǔ zhī xi
他们的习俗有的定居,有的游牧,位于蜀地西边。
zì yá máng yǐ dōng běi jūn zhǎng yǐ shén shù bái mǎ zuì dà jiē dǐ lèi yě
从厓駹往东北,部落首领有几十个,白马最大,都是氐族同类。
cǐ jiē bā shǔ xī nán wài mán yí yě
这些都是巴蜀西南以外的蛮夷部落。
shǐ chu wēi wáng shí shǐ jiāng jūn zhuāng qiāo jiàng bīng xún jiāng shàng lüè ba qián zhōng yǐ xī
当初楚威王时,派将军庄𫏋领兵沿江而上,攻取巴、黔中以西地区。
zhuāng qiāo zhě gù chǔ zhuāng wáng miáo yì yě
庄𫏋是原楚庄王的后代。
qiāo zhì diān chí fāng sān bǎi lǐ páng píng dì féi ráo shù qiān lǐ yǐ bīng wēi dìng shǔ chu
庄𫏋到达滇池,方圆三百里,周围是平地,肥沃富饶几千里,用武力威势平定归属楚国。
yù guī bào huì qín jī duó chu ba qián zhōng jùn dào sāi bù tōng yīn hái yǐ qí zhòng wáng diān biàn fú cóng qí sú yǐ zhǎng zhī
想回去报告,恰逢秦国攻占楚国的巴、黔中郡,道路阻塞不通,于是返回,带领部众在滇称王,改变服饰,顺从当地习俗,统治那里。
qín shí cháng è lüè tōng wǔ chǐ dào zhū cǐ guó pō zhì lì yān
秦朝时常頞大致开通了五尺道,这些国家大多设置了官吏。
shí yú suì qín miè
十多年后,秦朝灭亡。
jí hàn xìng jiē qì cǐ guó ér kāi shǔ gù jiǎo
到汉朝兴起,都放弃这些国家而重开蜀地旧边界。
bā shǔ mín huò qiè chū shāng gǔ qǔ qí zuó mǎ bó tóng máo niú yǐ cǐ bā shǔ yīn fù
巴蜀百姓有人偷偷出去做生意,换取他们的筰马、僰僮、髦牛,因此巴蜀富裕起来。
jiàn yuán liù nián dà xíng wáng huī jī dōng yuè dōng yuè shā wáng yǐng yǐ bào
建元六年,大行王恢攻打东越,东越杀死王郢来报告。
huī yīn bīng wēi shǐ fān yáng lìng táng méng fēng zhǐ xiǎo nán yuè
王恢凭借军威派番阳县令唐蒙委婉告知南越。
nán yuè shí méng shǔ jǔ jiàng méng wèn suǒ cóng lái yuē dào xī běi zāng kē zāng kē jiāng guǎng shù lǐ chū pān yú chéng xià
南越给唐蒙吃蜀地枸酱,唐蒙问从哪里来,说“从西北牂柯来,牂柯江宽几里,流到番禺城下”。
méng guī zhì cháng ān wèn shǔ gǔ rén gǔ rén yuē dú shǔ chū jǔ jiàng duō chí qiè chū shì yè láng
唐蒙回到长安,询问蜀地商人,商人说:“只有蜀地出产枸酱,很多人偷偷运出去卖到夜郎。
yè láng zhě lín zāng kē jiāng jiāng guǎng bǎi yú bù zú yǐ xíng chuán
夜郎靠近牂柯江,江宽一百多步,足够行船。
nán yuè yǐ cái wù yì shǔ yè láng xi zhì tóng shī rán yì bù néng chén shǐ yě
南越用财物使夜郎归附,西到同师,但也不能完全控制。
méng nǎi shàng shū shuō shàng yuē nán yuè wáng huáng wū zuǒ dào dì dōng xi wàn yú lǐ míng wéi wài chén shí yī zhōu zhǔ yě
”唐蒙于是上书劝皇帝说:“南越王用黄色车盖、左边插牦牛尾的旗子,土地东西一万多里,名义上是外臣,实际上是一州之主。
jīn yǐ cháng shā yù zhāng wǎng shuǐ dào duō jué nán xíng
如今从长沙、豫章前往,水路大多断绝,难以通行。
qiè wén yè láng suǒ yǒu jīng bīng kě de shí yú wàn fú chuán zāng kē jiāng chū qí bù yì cǐ zhì yuè yī qí yě
我私下听说夜郎拥有精兵,大约有十多万,乘船沿牂柯江而下,出其不意,这是制服越国的一条奇计。
chéng yǐ hàn zhī qiáng bā shǔ zhī ráo tōng yè láng dào wèi zhì lì yì shén
如果凭借汉朝的强大,巴蜀的富饶,打通通往夜郎的道路,在那里设置官吏,是很容易的。
shàng xǔ zhī
”皇帝批准了。
nǎi bài méng wèi láng zhōng jiāng jiāng qiān rén shí zhòng wàn yú rén cóng bā shǔ zuó guān rù suì jiàn yè láng hóu duō tóng
于是任命唐蒙为郎中将,率领一千人,携带粮食辎重的一万多人,从巴蜀的筰关进入,终于见到了夜郎侯多同。
méng hòu cì yù yǐ wēi dé yuē wèi zhì lì shǐ qí zi wèi lìng
唐蒙给予丰厚的赏赐,用威势和恩德晓谕他,约定设置官吏,让他的儿子担任县令。
yè láng páng xiǎo yì jiē tān hàn zēng bó yǐ wéi hàn dào xiǎn zhōng bù néng yǒu yě nǎi qiě tīng méng yuē
夜郎旁边的小城邑都贪图汉朝的丝绸财物,认为汉朝道路险阻,终究不能占有他们,于是暂且听从了唐蒙的约定。
hái bào nǎi yǐ wéi qián wéi jùn
唐蒙回朝报告,朝廷就把那里设为犍为郡。
fā bā shǔ zú zhì dào zì bó dào zhǐ zāng kē jiāng
征发巴蜀的士卒修筑道路,从僰道直通牂柯江。
shǔ rén sī mǎ xiàng rú yì yán xī yí qióng zuó kě zhì jùn
蜀人司马相如也说西夷的邛、筰可以设置郡县。
shǐ xiāng rú yǐ láng zhōng jiāng wǎng yù jiē rú nán yí wèi zhì yī dū wèi shí yú xiàn shǔ shǔ
派司马相如以郎中将的身份前往晓谕,都像对待南夷一样,设置一个都尉,十多个县,隶属于蜀郡。
dàng shì shí bā shǔ sì jùn tōng xī nán yí dào shù zhuǎn xiāng xiǎng
在这个时候,巴蜀等四个郡为了打通通往西南夷的道路,戍守和转运粮饷接连不断。
shù suì dào bù tōng shì ba è lí shī sǐ zhě shén zhòng
几年过去了,道路没有修通,士兵疲惫、饥饿、因潮湿而死去的人很多;
xī nán yí yòu shù fǎn fā bīng xìng jī hào fèi wú gōng
西南夷又多次反叛,朝廷发兵攻打,耗费巨大却没有成效。
shàng huàn zhī shǐ gōng sūn hóng wǎng shì wèn yān
皇上对此感到忧虑,派公孙弘前去视察询问情况。
hái duì yán qí bù biàn
公孙弘回朝汇报,说这样做不利。
jí hóng wèi yù shǐ dài fū shì shí fāng zhù shuò fāng yǐ jù hé zhú hú hóng yīn shù yán xī nán yí hài kě qiě ba zhuān lì shì xiōng nú
等到公孙弘担任御史大夫,这时朝廷正在修筑朔方城以便凭借黄河驱逐匈奴,公孙弘趁机多次进言说经营西南夷有害,可以暂且停止,集中力量对付匈奴。
shàng ba xī yí dú zhì nán yí yè láng liǎng xiàn yī dū wèi shāo lìng qián wéi zì bǎo jiù
皇上停止了经营西夷,只在南夷夜郎设置两个县和一个都尉,逐渐让犍为郡自行保全。
jí yuán shòu yuán nián bó wàng hóu zhāng qiān shǐ dà xià lái yán jū dà xià shí jiàn shǔ bù qióng zhú zhàng shǐ wèn suǒ cóng lái yuē cóng dōng nán yuān dú guó kě shǔ qiān lǐ de shǔ gǔ rén shì
到了元狩元年,博望侯张骞出使大夏归来,说住在大夏时见到蜀地出产的布、邛竹、手杖,派人询问这些东西从哪里来,回答说“从东南方的身毒国,大约几千里,是从蜀地商人那里买来的”。
huò wén qióng xi kě èr qiān lǐ yǒu shēn dú guó
又听说邛地以西大约两千里有个身毒国。
qiān yīn shèng yán dà xià zài hàn xī nán mù zhōng guó huàn xiōng nú gé qí dào chéng tōng shǔ yuān dú guó dào biàn jìn yǒu lì wú hài
张骞于是极力陈说大夏在汉朝西南,仰慕中原,忧虑匈奴阻隔了道路,如果打通蜀地通往身毒国的道路,就方便近便,有利无害。
wū shì tiān zǐ nǎi lìng wáng rán yú bǎi shǐ chāng lǚ yuè rén děng shǐ jiān chū xī yí xi zhǐ qiú yuān dú guó
于是天子就命令王然于、柏始昌、吕越人等,派他们暗中从西夷以西出发,去寻找身毒国。
zhì diān diān wáng cháng qiāng nǎi liú wèi qiú dào xi shí yú bèi
到了滇国,滇王尝羌就留下他们,为他们寻找西去的道路,派了十多批人。
suì yú jiē bì kūn míng mò néng tōng shēn dú guó
过了一年多,都被昆明所阻,没能通往身毒国。
diān wáng yǔ hàn shǐ zhě yán yuē hàn shú yǔ wǒ dà
滇王对汉朝使者说:“汉朝和我相比,哪个大?”
jí yè láng hóu yì rán
夜郎侯也是这样。
yǐ dào bù tōng gù gè zì yǐ wéi yī zhōu zhǔ bù zhī hàn guǎng dà
因为道路不通,各自以为是一州之主,不知道汉朝疆域广大。
shǐ zhě hái yīn shèng yán diān dà guó zú shì qīn fù
使者回来后,极力称赞滇国是个大国,值得招抚归附。
tiān zǐ zhù yì yān
天子对此留意了。
jí zhì nán yuè fǎn shàng shǐ chí yì hóu yīn qián wéi fā nán yí bīng
等到南越反叛,皇上派驰义侯通过犍为郡征调南夷的军队。
jū lán jūn kǒng yuǎn xíng páng guó lǔ qí lǎo ruò nǎi yǔ qí zhòng fǎn shā shǐ zhě jí qián wéi tài shǒu
且兰的君主害怕远行,邻国会掳掠他们的老弱,于是和他的部众反叛,杀了使者和犍为太守。
hàn nǎi fā bā shǔ zuì rén cháng jī nán yuè zhě bā xiào wèi jī pò zhī
汉朝就调派巴蜀地区曾攻打南越的八校尉率领的罪犯军队击败了他们。
huì yuè yǐ pò hàn bā xiào wèi bù xià jí yǐn bīng hái xíng zhū tóu lán
正逢南越已被攻破,汉朝八校尉的军队没有南下,就领兵返回,顺路诛灭了头兰。
tóu lán cháng gé diān dào zhě yě
头兰是经常阻隔通往滇国道路的部族。
yǐ píng tóu lán suì píng nán yí wèi zāng kē jùn
平定头兰后,于是平定了南夷,设为牂柯郡。
yè láng hóu shǐ yǐ nán yuè nán yuè yǐ miè huì hái zhū fǎn zhě yè láng suì rù cháo
夜郎侯起初依靠南越,南越灭亡后,正赶上汉军回师诛杀反叛者,夜郎于是入朝归附。
shàng yǐ wéi yè láng wáng
皇上封他为夜郎王。
nán yuè pò hòu jí hàn zhū jū lán qióng jūn bìng shā zuó hóu yá máng jiē zhèn kǒng qǐng chén zhì lì
南越攻破后,等到汉朝诛灭了且兰、邛君,并杀了筰侯,厓駹都震动恐惧,请求臣服并设置官吏。
nǎi yǐ qióng dōu wèi yuè guī jùn zuó dōu wèi chén lí jùn yá máng wèi wèn shān jùn guǎng hàn xi bái mǎ wèi wǔ dū jùn
于是将邛都设为越巂郡,筰都设为沈犁郡,厓駹设为汶山郡,广汉西边的白马设为武都郡。
shàng shǐ wáng rán yú yǐ yuè pò jí zhū nán yí bīng wēi fēng yù diān wáng rù cháo
皇上派王然于以南越被攻破和诛讨南夷军队的威势晓谕滇王入朝。
diān wáng zhě qí zhòng shù wàn rén qí páng dōng běi yǒu láo guāng mí mò jiē tóng xìng xiāng fú wèi kěn tīng
滇王,他的部众有几万人,他旁边东北有劳洸、靡莫,都是同姓互相扶持,不肯听从。
láo guāng mí mò shù qīn fàn shǐ zhě lì zú
劳洸、靡莫多次侵犯汉朝使者和官吏士兵。
yuán fēng èr nián tiān zǐ fā bā shǔ bīng jī miè láo guāng mí mò yǐ bīng lín diān
元封二年,天子调发巴蜀军队攻击消灭了劳洸、靡莫,并率军进逼滇国。
diān wáng shǐ shǒu shàn yǐ gù fú zhū
滇王起初表示友善,因此没有诛杀他。
diān wáng lí nán xī nán yí jǔ guó jiàng qǐng zhì lì rù cháo
滇王离开西南夷的危难,率领全国投降,请求设置官吏并入朝。
wū shì yǐ wèi yì zhōu jùn cì diān wáng wáng yìn fù zhǎng qí mín
于是设为益州郡,赐给滇王王印,仍让他治理他的百姓。
xī nán yí jūn zhǎng yǐ bǎi shù dú yè láng diān shòu wáng yìn
西南夷的君长数以百计,只有夜郎、滇接受了王印。
diān xiǎo yì zuì chǒng yān
滇国是个小地方,却最受宠幸。
tài shǐ gōng yuē chu zhī xiān qǐ yǒu tiān lù zāi
太史公说:楚国的祖先难道有天赐的福禄吗?
zài zhōu wéi wén wáng shī fēng chu
在周朝时,楚国的先祖曾担任周文王的老师,后来被封在楚地。
jí zhōu zhī shuāi de chēng wǔ qiān lǐ
等到周朝衰落时,楚国的疆域号称有五千里之广。
qín miè zhū hou wéi chu miáo yì shàng yǒu diān wáng
秦朝灭亡了各诸侯国,只有楚国的后代还有人在滇地称王。
hàn zhū xī nán yí guó duō miè yǐ wéi diān fù wèi chǒng wáng
汉朝征讨西南地区的少数民族,许多小国都被消灭了,唯独滇国再次受到汉朝的优待,被封为王。
rán nán yí zhī duān jiàn jǔ jiàng pān yú dà xià zhàng qióng zhú
然而南方少数民族的起源,可以从枸酱在番禺出现、大夏的杖和邛竹的流传中看出端倪。
xī yí hòu jiǎn piāo fēn èr fāng zú wèi qī jùn
西夷后来被分割,分别划归两个方向,最终设立了七个郡。
xī nán wài jiào zhuāng qiāo shǒu tōng
西南边境地区,最早是由庄𫏋开通的。
hàn yīn dà xià nǎi mìng táng méng
汉朝因为大夏的缘故,才派遣了唐蒙。
láo guāng mí mò yì sú shū fēng
劳洸、靡莫这些地方,风俗习惯各不相同。
yè láng zuì dà qióng zuó chēng xióng
夜郎国势力最大,邛、筰两地也相当强盛。
jí zhì jùn xiàn wàn dài tuī gōng
等到设置了郡县,这一功绩被万代传颂。