chén wán zhě chén lì gōng tā zhī zǐ yě
陈完是陈厉公陈他的儿子。
wán shēng zhōu tài shǐ guò chén chén lì gōng shǐ bo wán guà de guān zhī fǒu shì wèi guān guó zhī guāng lì yòng bīn yú wáng
陈完出生时,周朝的太史经过陈国,陈厉公让他为陈完占卜,得到观卦变为否卦的卦象:“这预示着能观赏国家的光辉,适宜成为君王的宾客。
cǐ qí dài chén yǒu guó hu
这难道意味着他将取代陈国拥有国家吗?
bù zài cǐ ér zài yì guó hu
难道不在本国而在别的国家吗?
fēi cǐ qí shēn yě zài qí zǐ sūn
不是应验在他本人身上,而是在他的子孙后代。
ruò zài yì guó bì jiāng xìng
如果在别的国家,必定是姜姓国家。
jiāng xìng sì yuè zhī hòu
姜姓,是四岳的后裔。
wù mò néng liǎng dà chén shuāi cǐ qí chāng hu
事物不能两全其美,陈国衰落时,这支血脉将会昌盛吧?
lì gōng zhě chén wén gōng shǎo zǐ yě qí mǔ cài nǚ
陈厉公是陈文公的小儿子,他的母亲是蔡国女子。
wén gōng zú lì gōng xiōng bào lì shì wèi huán gōng
陈文公去世后,厉公的哥哥陈鲍继位,就是陈桓公。
huán gōng yǔ tā yì mǔ
桓公和陈他(厉公)是同父异母的兄弟。
jí huán gōng bìng cài rén wéi tā shā huán gōng bào jí tài zǐ miǎn ér lì tā wèi lì gōng
等到桓公生病时,蔡国人帮陈他杀了桓公陈鲍和太子陈免,立陈他为君,就是厉公。
lì gōng jì lì qǔ cài nǚ
厉公即位后,娶了蔡国女子为妻。
cài nǚ yín wū cài rén shù guī lì gōng yì shù rú cài
蔡女和蔡国人私通,多次回蔡国,厉公也多次去蔡国。
huán gōng zhī shǎo zǐ lín yuàn lì gōng shā qí fù yǔ xiōng nǎi lìng cài rén yòu lì gōng ér shā zhī
桓公的小儿子陈林怨恨厉公杀了自己的父亲和哥哥,于是让蔡国人诱骗厉公并杀了他。
lín zì lì shì wèi zhuāng gōng
陈林自立为君,就是陈庄公。
gù chén wán bù dé lì wèi chén dài fū
所以陈完没能继位,只做了陈国的大夫。
lì gōng zhī shā yǐ yín chū guó gù chūn qiū yuē cài rén shā chén tā zuì zhī yě
厉公被杀,是因为淫乱而出国,所以《春秋》记载“蔡人杀陈他”,是谴责他的罪过。
zhuāng gōng zú lì dì chǔ jiù shì wèi xuān gōng
庄公去世后,立他的弟弟杵臼为君,就是陈宣公。
xuān gōng èr shí yī nián shā qí tài zǐ yù kòu
宣公二十一年,杀了自己的太子御寇。
yù kòu yǔ wán xiāng ài kǒng huò jí jǐ wán gù bēn qí
御寇和陈完关系很好,陈完怕灾祸牵连到自己,所以逃奔到齐国。
qí huán gōng yù shǐ wèi qīng cí yuē jī lǚ zhī chén xìng de miǎn fù yán jūn zhī huì yě bù gǎn dāng gāo wèi
齐桓公想让他做卿,他推辞说:“我这个寄居的臣子有幸能免于劳役负担,已经是您的恩惠了,不敢担当高位。
huán gōng shǐ wèi gōng zhèng
”桓公让他担任工正。
qí yì zhòng yù qī wán bo zhī zhàn yuē shì wèi fèng huáng yú fēi hé míng qiāng qiāng
齐国的懿仲想把女儿嫁给陈完,为此占卜,占卜的结果说:“这叫做凤凰飞翔,鸣声和谐响亮。
yǒu guī zhī hòu jiāng yù yú jiāng
有妫氏的后代,将在姜姓国家繁衍。
wǔ shì qí chāng bìng yú zhèng qīng
五代之后家族昌盛,地位与正卿相当。
bā shì zhī hòu mò zhī yǔ jīng
八代之后,无人能与之匹敌。
zú qī wán
”最终把女儿嫁给了陈完。
wán zhī bēn qí qí huán gōng lì shí sì nián yǐ
陈完逃到齐国时,齐桓公已经即位十四年了。
wán zú shì wèi jìng zhòng
陈完去世后,谥号为敬仲。
zhòng shēng mèng yí
敬仲生了孟夷。
jìng zhòng zhī rú qí yǐ chén zì wèi tián shì
敬仲到了齐国后,把陈姓改为田氏。
tián mèng yí shēng mǐn mèng zhuāng tián mǐn mèng zhuāng shēng wén zi xū wú
田孟夷生了湣孟庄,田湣孟庄生了文子须无。
tián wén zi shì zhāi zhuāng gōng
田文子侍奉齐庄公。
jìn zhī dài fū luán chěng zuò luàn wū jìn lái bēn qí zhāi zhuāng gōng hòu kè zhī
晋国的大夫栾逞在晋国作乱,逃到齐国,齐庄公待他非常优厚。
yàn yīng yǔ tián wén zi jiàn zhuāng gōng fú tīng
晏婴和田文子劝谏,庄公不听。
wén zi zú shēng huán zi wú yǔ
文子去世后,生了桓子无宇。
tián huán zi wú yǔ yǒu lì shì zhāi zhuāng gōng shén yǒu chǒng
田桓子无宇很有力气,侍奉齐庄公,很受宠爱。
wú yǔ zú shēng wǔ zi kāi yǔ lí zi qǐ
无宇去世后,生了武子开和厘子乞。
tián lí zi qǐ shì qí jǐng gōng wèi dài fū qí shōu fù shuì wū mín yǐ xiǎo dǒu shòu zhī qí bǐng yǔ mín yǐ dà dǒu xíng yīn dé wū mín ér jǐng gōng fú jìn
田厘子乞侍奉齐景公担任大夫,他向百姓收税时用小斗,给百姓发放粮食时用大斗,暗中施恩于民,而景公不加禁止。
yóu cǐ tián shì de qí zhòng xīn zōng zú yì qiáng mín sī tián shì
因此田氏赢得了齐国百姓的拥护,宗族日益强大,百姓感念田氏。
yàn zǐ shù jiàn jǐng gōng jǐng gōng fú tīng
晏子多次劝谏景公,景公不听。
yǐ ér shǐ wū jìn yǔ shū xiàng sī yǔ yuē qí guó zhī zhèng zú guī wū tián shì yǐ
后来晏子出使晋国,私下对叔向说:“齐国的政权最终会落到田氏手里。
yàn yīng zú hòu fàn zhōng xíng shì fǎn jìn
晏婴去世后,范氏、中行氏在晋国反叛。
jìn gōng zhī jí fàn zhōng xíng qǐng sù wū qí
晋国猛烈攻打他们,范氏、中行氏向齐国请求粮食援助。
tián qǐ yù wéi luàn shù dǎng wū zhū hóu nǎi shuō jǐng gōng yuē fàn zhōng xíng shù yǒu dé wū qí qí bù kě bù jiù
田乞想作乱,在诸侯中结党,于是劝说景公:“范氏、中行氏多次对齐国有恩,齐国不能不救。
qí shǐ tián qǐ jiù zhī ér shū zhī sù
”齐国派田乞去救援并运送粮食给他们。
jǐng gōng tài zǐ sǐ hòu yǒu chǒng jī yuē ruì zi shēng zǐ tú
景公的太子死了,后来有个宠姬叫芮子,生了儿子荼。
jǐng gōng bìng mìng qí xiàng guó huì zi yǔ gāo zhāo zi yǐ zi tú wèi tài zǐ
景公病重时,命令他的相国惠子和高昭子立子荼为太子。
jǐng gōng zú liǎng xiāng gāo guó lì tú shì wèi yàn rú zǐ
景公去世后,两位相国高氏、国氏立荼为国君,这就是晏孺子。
ér tián qǐ bù shuō yù lì jǐng gōng tā zi yáng shēng
但田乞不高兴,想立景公的另一个儿子阳生。
yáng shēng sù yǔ qǐ huan
阳生一向与田乞关系好。
yàn rú zǐ zhī lì yě yáng shēng bēn lǔ
晏孺子被立为国君后,阳生逃到鲁国。
tián qǐ wěi shì gāo zhāo zi guó huì zi zhě měi cháo dài cān chéng yán yuē shǐ zhū dài fū bù yù lì rú zǐ
田乞假装侍奉高昭子、国惠子,每次上朝都陪乘,说:“起初各位大夫都不想立孺子。
rú zǐ jì lì jūn xiāng zhī dài fū jiē zì wēi móu zuò luàn
孺子即位后,你们两位辅佐他,大夫们都感到自身危险,密谋作乱。
yòu dài dài fū yuē gāo zhāo zi kě wèi yě jí wèi fā xiān zhī
又欺骗大夫们说:“高昭子很可怕,趁他还没动手,我们先发制人。”
zhū dài fū cóng zhī
大夫们都听从了他。
tián qǐ bào mù yǔ dài fū yǐ bīng rù gōng shì gōng gāo zhāo zi
田乞、鲍牧和大夫们带兵进入公室,攻打高昭子。
zhāo zi wén zhī yǔ guó huì zi jiù gōng
昭子听说后,和国惠子去救援国君。
gōng shī bài
高昭子的军队被打败。
tián qǐ zhī zhòng zhuī guó huì zi huì zi bēn jǔ suì fǎn shā gāo zhāo zi
田乞的部众追赶国惠子,国惠子逃往莒地,于是返回杀了高昭子。
yàn yǔ bēn lǔ
晏圉逃往鲁国。
tián qǐ shǐ rén zhī lǔ yíng yáng shēng
田乞派人到鲁国,迎接阳生。
yáng shēng zhì qí nì tián qǐ jiā
阳生到了齐国,藏在田乞家里。
qǐng zhū dài fū yuē cháng zhī mǔ yǒu yú shū zhī jì xìng ér lái huì yǐn
田乞邀请大夫们说:“我孩子的母亲准备了简单的鱼豆祭品,希望各位来聚饮。”
huì yǐn tián shì
在田乞家聚会饮酒。
tián qǐ shèng yáng shēng tuó zhōng zhì zuò zhōng yāng
田乞把阳生装在大口袋里,放在座位中央。
fā tuó chū yáng shēng yuē cǐ nǎi qí jūn yǐ
打开口袋,放出阳生,说:“这就是齐国的新君了。”
dài fū jiē fú yè
大夫们都伏地拜见。
jiāng méng lì zhī tián qǐ wū yuē wú yǔ bào mù móu gòng lì yáng shēng yě
将要盟誓立他为君时,田乞谎称:“我和鲍牧商量好共同拥立阳生。”
bào mù nù yuē dài fū wàng jǐng gōng zhī mìng hu
鲍牧生气地说:“大夫们忘了景公的遗命吗?”
zhū dài fū yù huǐ yáng shēng nǎi dùn shǒu yuē kě zé lì zhī bù kě zé yǐ
大夫们想反悔,阳生就叩头说:“可以就立我,不行就算了。”
bào mù kǒng huò jí jǐ nǎi fù yuē jiē jǐng gōng zhī zǐ hé wéi bù kě
鲍牧怕灾祸牵连自己,就改口说:“都是景公的儿子,有什么不可以!”
suì lì yáng shēng wū tián qǐ zhī jiā shì wèi dào gōng
于是在田乞家里立阳生为君,这就是齐悼公。
nǎi shǐ rén qiān yàn rú zǐ wū dài ér shā rú zǐ tú
接着派人把晏孺子迁到骀地,并杀了孺子荼。
dào gōng jì lì tián qǐ wèi xiāng zhuān qí zhèng
悼公即位后,田乞担任相国,独揽齐国大政。
sì nián tián qǐ zú zi cháng dài lì shì wèi tián chéng zi
四年后,田乞去世,儿子田常继位,这就是田成子。
bào mù yǔ qí dào gōng yǒu xì shì dào gōng
鲍牧与齐悼公有嫌隙,杀了悼公。
qí rén gòng lì qí zi rén shì wèi jiǎn gōng
齐国人共同拥立悼公的儿子壬为君,这就是齐简公。
tián cháng chéng zi yǔ jiān zhǐ jù wèi zuǒ yòu xiāng xiāng jiǎn gōng
田常(成子)和监止一起担任左右相国,辅佐简公。
tián cháng xīn hài jiān zhǐ jiān zhǐ xìng wū jiǎn gōng quán fú néng qù
田常心里忌惮监止,但监止受简公宠信,田常一时无法除掉他。
wū shì tián cháng fù xiū lí zi zhī zhèng yǐ dà dǒu chū dài yǐ xiǎo dǒu shōu
于是田常重新推行他父亲厘子的政策,用大斗借出粮食,用小斗收回。
qí rén gē zhī yuē yù hu cǎi qǐ guī hu tián chéng zi
齐国人唱道:“老太太采芑菜,回家献给田成子!”
qí dài fū cháo yù yāng jiàn jiǎn gōng yuē tián jiān bù kě bìng yě jūn qí zé yān
齐国大夫上朝时,御鞅劝谏简公说:“田氏和监氏不能并存,请君主做出选择。”
jūn fú tīng
君主不听。
zi wǒ zhě jiān zhǐ zhī zōng rén yě cháng yǔ tián shì yǒu què
子我是监止的同族人,常与田氏有矛盾。
tián shì shū zú tián bào shì zi wǒ yǒu chǒng
田氏远亲田豹侍奉子我,很受宠信。
zi wǒ yuē wú yù jǐn miè tián shì shì yǐ bào dài tián shì zōng
子我说:“我想全部消灭田氏嫡系,让田豹代替田氏宗族。”
bào yuē chén wū tián shì shū yǐ
田豹说:“我在田氏中关系疏远。”
bù tīng
庄公不听。
yǐ ér bào wèi tián shì yuē zi wǒ jiāng zhū tián shì tián shì fú xiān huò jí yǐ
不久田豹对田氏说:“子我将要诛杀田氏,田氏不先动手,灾祸就要临头了。”
zi wǒ shě gōng gōng tián cháng xiōng dì sì rén chéng rú gōng gōng yù shā zi wǒ
子我住在公宫,田常兄弟四人乘车到公宫,想杀子我。
zi wǒ bì mén
子我关上门。
jiǎn gōng yǔ fù rén yǐn tán tái jiāng yù jī tián cháng
简公和妇人在檀台饮酒,准备攻击田常。
tài shǐ zi yú yuē tián cháng fēi gǎn wéi luàn jiāng chú hài
太史子馀说:“田常不敢作乱,是要清除祸害。”
jiǎn gōng nǎi zhǐ
简公于是作罢。
tián cháng chū wén jiǎn gōng nù kǒng zhū jiāng chū wáng
田常出来后,听说简公发怒,害怕被杀,准备逃亡。
tián zǐ xíng yuē xū shì zhī zéi yě
田子行说:“犹豫不决,是坏事的祸根。”
tián cháng wū shì jī zi wǒ
田常于是攻击子我。
zi wǒ lǜ qí tú gōng tián shì bù shèng chū wáng
子我率领部下攻打田氏,没有取胜,逃亡出去。
tián shì zhī tú zhuī shā zi wǒ jí jiān zhǐ
田氏部下追杀子我和监止。
jiǎn gōng chū bēn tián shì zhī tú zhuī zhí jiǎn gōng yú xú zhōu
简公出逃,田氏部下在徐州追上并抓住了简公。
jiǎn gōng yuē zǎo cóng yù yāng zhī yán bù jí cǐ nán
简公说:“早听御鞅的话,就不会遭此灾难。”
tián shì zhī tú kǒng jiǎn gōng fù lì ér zhū jǐ suì shā jiǎn gōng
田氏部下害怕简公复位后会杀自己,于是杀了简公。
jiǎn gōng lì sì nián ér shā
简公在位四年被杀。
wū shì tián cháng lì jiǎn gōng dì ào shì wèi píng gōng
于是田常立简公的弟弟骜为国君,这就是平公。
píng gōng jí wèi tián cháng wèi xiāng
平公即位后,田常担任相国。
tián cháng jì shā jiǎn gōng jù zhū hóu gòng zhū jǐ nǎi jǐn guī lǔ wèi qīn dì xi yuē jìn hán wèi zhào shì nán tōng wú yuè zhī shǐ xiū gōng xíng shǎng qīn wū bǎi xìng yǐ gù qí fù dìng
田常杀了齐简公后,害怕各国诸侯联合讨伐自己,就把侵占鲁国、卫国的土地全部归还,向西与晋国、韩氏、魏氏、赵氏结盟,向南派遣使者与吴国、越国交好,同时修明政绩、奖赏有功之人,亲近百姓,因此齐国又安定下来。
tián cháng yán wū qí píng gōng yuē dé shī rén zhī suǒ yù jūn qí xíng zhī
田常对齐平公说:‘施行恩惠是大家所盼望的,请国君您来实行;
xíng fá rén zhī suǒ è chén qǐng xíng zhī
执行刑罚是大家所厌恶的,就让我来承担吧。’
xíng zhī wǔ nián qí guó zhī zhèng jiē guī tián cháng
这样实行了五年,齐国的政权都落到了田常手中。
tián cháng wū shì jǐn zhū bào yàn jiān zhǐ jí gōng zú zhī qiáng zhě ér gē qí zì ān píng yǐ dōng zhì láng yá zì wèi fēng yì
田常于是把鲍氏、晏氏、监止以及公族中势力强大的人全部诛杀,并且割取齐国从安平以东到琅邪的土地,作为自己的封地。
fēng yì dà wū píng gōng zhī suǒ shí
他的封地比齐平公的食邑还要大。
tián cháng nǎi xuǎn qí guó zhōng nǚ zǐ cháng qī chǐ yǐ shàng wèi hòu gōng hòu gōng yǐ bǎi shù ér shǐ bīn kè shè rén chū rù hòu gōng zhě bù jīn
田常还挑选齐国身高七尺以上的女子充实后宫,后宫人数以百计,并且允许宾客、门客随意出入后宫,不加禁止。
jí tián cháng zú yǒu qī shí yú nán
等到田常去世时,他留下的儿子有七十多个。
tián cháng zú zi xiāng zi pán dài lì xiāng qí
田常去世后,他的儿子襄子田盘继位,担任齐国的相国。
cháng shì wèi chéng zi
田常死后被谥为成子。
tián xiāng zi jì xiāng qí xuān gōng sān jìn shā zhī bó fēn qí de
田襄子担任齐宣公的相国后,韩、赵、魏三家杀了智伯,瓜分了他的领地。
xiāng zǐ shǐ qí xiōng dì zōng rén jǐn wèi qí dū yì dài fū yǔ sān jìn tōng shǐ qiě yǐ yǒu qí guó
襄子让他的兄弟和同族人都担任齐国都城及各地的大夫,与韩、赵、魏互通使节,并且几乎完全掌控了齐国。
xiāng zi zú zi zhuāng zi bái lì
襄子去世后,他的儿子庄子田白继位。
tián zhuāng zi xiāng qí xuān gōng
田庄子担任齐宣公的相国。
xuān gōng sì shí sān nián fá jìn huǐ huáng chéng wéi yáng hú
齐宣公四十三年,齐国攻打晋国,摧毁了黄城,包围了阳狐。
míng nián fá lǔ gé jí ān líng
第二年,又攻打鲁国、葛邑和安陵。
míng nián qǔ lǔ zhī yī chéng
再下一年,夺取了鲁国的一座城池。
zhuāng zi zú zi tài gōng hé lì
田庄子去世后,他的儿子太公田和继位。
tián tài gōng xiāng qí xuān gōng
田太公担任齐宣公的相国。
xuān gōng sì shí bā nián qǔ lǔ zhī chéng
齐宣公四十八年,夺取了鲁国的郕邑。
míng nián xuān gōng yǔ zhèng rén huì xi chéng
第二年,齐宣公与郑国国君在西城会面。
fá wèi qǔ guàn qiū
又攻打卫国,夺取了毌丘。
xuān gōng wǔ shí yī nián zú tián huì zì lǐn qiū fǎn
齐宣公五十一年去世,田会在廪丘反叛。
xuān gōng zú zi kāng gōng dài lì
齐宣公去世后,他的儿子康公田贷继位。
dài lì shí sì nián yín wū jiǔ fù rén bù tīng zhèng
贷立十四年,淫于酒妇人,不听政。
tài gōng nǎi qiān kāng gōng wū hǎi shàng shí yī chéng yǐ fèng qí xiān sì
太公乃迁康公于海上,食一城,以奉其先祀。
míng nián lǔ bài qí píng lù
明年,鲁败齐平陆。
sān nián tài gōng yǔ wèi wén hóu huì zhuó zé qiú wèi zhū hóu
三年,太公与魏文侯会浊泽,求为诸侯。
wèi wén hóu nǎi shǐ shǐ yán zhōu tiān zi jí zhū hóu qǐng lì qí xiāng tián hé wèi zhū hóu
魏文侯乃使使言周天子及诸侯,请立齐相田和为诸侯。
zhōu tiān zi xǔ zhī
周天子许之。
kāng gōng zhī shí jiǔ nián tián hé lì wèi qí hóu liè wū zhōu shì jì yuán nián
康公之十九年,田和立为齐侯,列于周室,纪元年。
qí hóu tài gōng hé lì èr nián hé zú zi huán gōng wǔ lì
齐侯太公和立二年,和卒,子桓公午立。
huán gōng wǔ wǔ nián qín wèi gōng hán hán qiú jiù wū qí
桓公午五年,秦、魏攻韩,韩求救于齐。
qí huán gōng zhào dà chén ér móu yuē zǎo jiù zhī shú yǔ wǎn jiù zhī
齐桓公召大臣而谋曰:“蚤救之孰与晚救之?
zōu jì yuē bù ruò wù jiù
”驺忌曰:“不若勿救。
duàn gàn péng yuē bù jiù zé hán qiě zhé ér rù wū wèi bù ruò jiù zhī
”段干朋曰:“不救,则韩且折而入于魏,不若救之。
tián chén sī yuē guò yǐ jūn zhī móu yě
”田臣思曰:“过矣君之谋也!
qín wèi gōng hán chu zhào bì jiù zhī shì tiān yǐ yàn yǔ qí yě
秦、魏攻韩、楚,赵必救之,是天以燕予齐也。
huán gōng yuē shàn
”桓公曰:“善”。
nǎi yīn gào hán shǐ zhě ér qiǎn zhī
乃阴告韩使者而遣之。
hán zì yǐ wéi de qí zhī jiù yīn yǔ qín wèi zhàn
韩自以为得齐之救,因与秦、魏战。
chu zhào wén zhī guǒ qǐ bīng ér jiù zhī
楚、赵闻之,果起兵而救之。
qí yīn qǐ bīng xí yān guó qǔ sāng qiū
齐因起兵袭燕国,取桑丘。
liù nián jiù wèi
六年,救卫。
huán gōng zú zi wēi wáng yīn qí lì
桓公卒,子威王因齐立。
shì suì gù qí kāng gōng zú jué wú hòu fèng yì jiē rù tián shì
是岁,故齐康公卒,绝无后,奉邑皆入田氏。
qí wēi wáng yuán nián sān jìn yīn qí sàng lái fá wǒ líng qiū
齐威王元年,三晋因齐丧来伐我灵丘。
sān nián sān jìn miè jìn hòu ér fēn qí de
三年,三晋灭晋后而分其地。
liù nián lǔ fá wǒ rù yáng guān
六年,鲁国攻打我国,攻入了阳关。
jìn fá wǒ zhì bó líng
晋国攻打我国,打到了博陵。
qī nián wèi fá wǒ qǔ xuē líng
七年,卫国攻打我国,夺取了薛陵。
jiǔ nián zhào fá wǒ qǔ zhēn
九年,赵国攻打我国,夺取了甄城。
wēi wáng chū jí wèi yǐ lái bù zhì wěi zhèng qīng dài fū jiǔ nián zhī jiān zhū hóu bìng fá guó rén bù zhì
威王刚即位时,不理朝政,把政务交给卿大夫处理,九年之间,诸侯纷纷来攻打,国内混乱不堪。
wū shì wēi wáng zhào jí mò dài fū ér yǔ zhī yuē zì zi zhī jū jí mò yě huǐ yán rì zhì
于是威王召见即墨大夫,对他说:“自从你治理即墨以来,诋毁你的话天天传来。
rán wú shǐ rén shì jí mò tián yě pì mín rén gěi guān wú liú shì dōng fāng yǐ níng
但我派人去视察即墨,田地开垦,百姓富足,官府没有积压的事务,东方一带因此安宁。
shì zi bù shì wú zuǒ yòu yǐ qiú yù yě
这是因为你没有巴结我的近臣来求取赞誉。”
fēng zhī wàn jiā
于是封给他一万户的食邑。
zhào ā dà fu yǔ yuē zì zi zhī shǒu ā yù yán rì wén
又召见阿城大夫,对他说:“自从你治理阿城以来,赞誉你的话天天听到。
rán shǐ shǐ shì ā tián yě bù pì mín pín kǔ
但我派人去视察阿城,田地荒芜,百姓贫困。
xī rì zhào gōng zhēn zi fú néng jiù
之前赵国攻打甄城,你不能救援。
wèi qǔ xuē líng zi fú zhī
卫国夺取薛陵,你竟然不知道。
shì zi yǐ bì hòu wú zuǒ yòu yǐ qiú yù yě
这是因为你用钱财贿赂我的近臣来求取赞誉。”
shì rì pēng ā dà fu jí zuǒ yòu cháng yù zhě jiē bìng pēng zhī
当天,就烹杀了阿城大夫,以及那些曾经称赞过他的近臣也一并被烹杀。
suì qǐ bīng xi jī zhào wèi bài wèi wū zhuó zé ér wéi huì wáng
于是发兵向西攻打赵国、卫国,在浊泽打败魏军并包围了魏惠王。
huì wáng qǐng xiàn guān yǐ hé jiě zhào rén guī wǒ cháng chéng
魏惠王请求献出观城来和解,赵国人也归还了我们的长城。
wū shì qí guó zhèn jù rén rén bù gǎn shì fēi wu jǐn qí chéng
从此齐国上下震惊恐惧,人人不敢掩饰过错,都尽力做到忠诚老实。
qí guó dà zhì
齐国得到很好的治理。
zhū hóu wén zhī mò gǎn zhì bīng wū qí èr shí yú nián
诸侯听说后,二十多年都不敢对齐国用兵。
zōu jì zi yǐ gǔ qín jiàn wēi wáng wēi wáng shuō ér shě zhī yòu shì
驺忌子凭借弹琴的技艺拜见威王,威王很高兴,让他住在右边的房间。
xū yú wáng gǔ qín zōu jì zǐ tuī hù rù yuē shàn zāi gǔ qín
过了一会儿,威王弹琴,驺忌子推门进来说:“弹得真好啊!”
wáng bó rán bù shuō qù qín àn jiàn yuē fū zǐ jiàn róng wèi chá hé yǐ zhī qí shàn yě
威王突然不高兴,放下琴按住剑说:“你只是看到表面,没有仔细听,怎么知道弹得好呢?”
zōu jì zǐ yuē fu dà xián zhuó yǐ chūn wēn zhě jūn yě
驺忌子说:“那粗弦浑厚而温和如春,象征君主;
xiǎo xián lián shé yǐ qīng zhě xiāng yě
细弦清脆而高亢的声音,好比宰相;
jué zhī shēn yì zhī yú zhě zhèng lìng yě
按弦深重,放弦轻快,好比政令;
jūn xié yǐ míng dà xiǎo xiāng yì huí xié ér bù xiāng hài zhě sì shí yě wú shì yǐ zhī qí shàn yě
音调和谐共鸣,高低相互配合,曲折变化而不冲突,好比四季:我因此知道琴弹得好。
wáng yuē shàn yǔ yīn
”齐王说:“你说得好。
zōu jì zǐ yuē hé dú yǔ yīn fu zhì guó jiā ér mǐ rén mín jiē zài qí zhōng
”邹忌说:“不只是音乐,治理国家、安抚百姓的道理都在其中。
wáng yòu bó rán bù shuō yuē ruò fú yǔ wǔ yīn zhī jì xìn wèi yǒu rú fū zǐ zhě yě
”齐王又突然不高兴地说:“要说音乐的道理,确实没人比得上先生。
ruò fú zhì guó jiā ér mǐ rén mín yòu hé wéi hu sī tóng zhī jiān
但治理国家、安抚百姓,又怎么和弹琴扯上关系呢?
zōu jì zǐ yuē fu dà xián zhuó yǐ chūn wēn zhě jūn yě
驺忌子说:“那粗弦浑厚而温和如春,象征君主;
xiǎo xián lián shé yǐ qīng zhě xiāng yě
细弦清脆而高亢的声音,好比宰相;
jué zhī shēn ér shě zhī yú zhě zhèng lìng yě
按弦深重而放弦轻快,好比政令;
jūn xié yǐ míng dà xiǎo xiāng yì huí xié ér bù xiāng hài zhě sì shí yě
音调和谐共鸣,高低相互配合,曲折变化而不冲突,好比四季。
fu fù ér bù luàn zhě suǒ yǐ zhì chāng yě
重复而不混乱,才能让治理昌盛;
lián ér jìng zhě suǒ yǐ cún wáng yě gù yuē qín yīn diào ér tiān xià zhì
连贯而直接,才能决定存亡:所以说琴音和谐,天下就太平。
fu zhì guó jiā ér mǐ rén mín zhě wú ruò hu wǔ yīn zhě
治理国家、安抚百姓,没有比得上音乐的道理的。
wáng yuē shàn
赵王说:“好。”
zōu jì zi jiàn sān yuè ér shòu xiāng yìn
邹忌觐见三个月后,就被授予相印。
chún yú kūn jiàn zhī yuē shàn shuō zāi
淳于髡见到他说:“你真会说话!
kūn yǒu yú zhì yuán chén zhū qián
我有些愚笨的想法,想在你面前说说。
zōu jì zǐ yuē jǐn shòu jiào
”邹忌说:“请指教。
chún yú kūn yuē de quán quán chāng shī quán quán wáng
”淳于髡说:“保全自身就能昌盛,失去自身就会灭亡。
zōu jì zǐ yuē jǐn shòu lìng qǐng jǐn wú lí qián
”邹忌说:“谨记教诲,我一定时刻牢记在心。
chún yú kūn yuē xī gāo jí zhóu suǒ yǐ wèi huá yě rán ér bù néng yùn fāng chuān
”淳于髡说:“猪油涂在枣木车轴上,是为了润滑,但方孔里却转不动。
zōu jì zǐ yuē jǐn shòu lìng qǐng jǐn shì zuǒ yòu
”邹忌说:“谨记教诲,我一定小心侍奉君王左右。
chún yú kūn yuē gōng jiāo xī gàn suǒ yǐ wèi hé yě rán ér bù néng fù hé shū xià
”淳于髡说:“用胶粘合弓干,是为了牢固,但无法弥合大的缝隙。
zōu jì zǐ yuē jǐn shòu lìng qǐng jǐn zì fù wū wàn mín
”邹忌说:“谨记教诲,我一定亲近依附百姓。
chún yú kūn yuē hú qiú suī bì bù kě bǔ yǐ huáng gǒu zhī pí
”淳于髡说:“狐皮大衣即使破了,也不能用黄狗皮来补。
zōu jì zǐ yuē jǐn shòu lìng qǐng jǐn zé jūn zǐ wú zá xiǎo rén qí jiān
”邹忌说:“谨记教诲,我一定谨慎选择君子,不让小人混入其中。
chún yú kūn yuē dà chē bù jiào bù néng zài qí cháng rèn
淳于髡说:“大车不校正,就不能承载它应有的重量;
qín sè bù jiào bù néng chéng qí wǔ yīn
琴瑟不调音,就不能奏出和谐的五音。”
zōu jì zǐ yuē jǐn shòu lìng qǐng jǐn xiū fǎ lǜ ér dū jiān lì
驺忌子回答:“谨遵教诲,我将认真修订法律并监督奸邪的官吏。”
chún yú kūn shuō bì qū chū zhì mén ér miàn qí pū yuē shì rén zhě wú yǔ zhī wēi yán wǔ qí yīng wǒ ruò xiǎng zhī yīng shēng shì rén bì fēng bù jiǔ yǐ
淳于髡说完,快步走出,到了门口,对他的仆人说:“这个人,我对他讲了五句含蓄的话,他回应我就像回声应和声音一样敏捷,这人不久必定会受封。”
jū jī nián fēng yǐ xià pī hào yuē chéng hóu
过了一年,驺忌子被封在下邳,号称成侯。
wēi wáng èr shí sān nián yǔ zhào wáng huì píng lù
齐威王二十三年,与赵王在平陆会面。
èr shí sì nián yǔ wèi wáng huì tián wū jiāo
二十四年,与魏王在郊外一同打猎。
wèi wáng wèn yuē wáng yì yǒu bǎo hu
魏王问道:“大王也有宝物吗?”
wēi wáng yuē wú yǒu
威王回答:“没有。”
liáng wáng yuē ruò guǎ rén guó xiǎo yě shàng yǒu jìng cùn zhī zhū zhào chē qián hòu gè shí èr chéng zhě shí méi nài hé yǐ wàn shèng zhī guó ér wú bǎo hu
魏王说:“像我的国家这样小,还有直径一寸、能照亮前后各十二辆车子的宝珠十颗,为什么您这万乘大国却没有宝物呢?”
wēi wáng yuē guǎ rén zhī suǒ yǐ wèi bǎo yǔ wáng yì
威王说:“我所视为宝物的与大王不同。
wú chén yǒu tán zi zhě shǐ shǒu nán chéng zé chu rén bù gǎn wèi kòu dōng qǔ sì shàng shí èr zhū hóu jiē lái cháo
我有个臣子叫檀子,派他镇守南城,楚国人就不敢来侵犯东边,泗水流域的十二个诸侯都来朝见。
wú chén yǒu fén zi zhě shǐ shǒu gāo táng zé zhào rén bù gǎn dōng yú wū hé
我有个臣子叫朌子,派他镇守高唐,赵国人就不敢到东边的黄河捕鱼。
wú lì yǒu qián fu zhě shǐ shǒu xú zhōu zé yàn rén jì běi mén zhào rén jì xī mén xǐ ér cóng zhě qī qiān yú jiā
我有个官吏叫黔夫,派他镇守徐州,燕国人就向北门祭祀祈福,赵国人就向西门祭祀祈福,迁移来追随他的有七千多家。
wú chén yǒu zhǒng shǒu zhě shǐ bèi dào zéi zé dào bù shí yí
我有个臣子叫种首,派他防备盗贼,就做到了路不拾遗。
jiāng yǐ zhào qiān lǐ qǐ tè shí èr chéng zāi
这些人才华的光芒能照耀千里,岂止是照亮十二辆车呢!”
liáng huì wáng cán bù yì ér qù
魏惠王感到惭愧,不高兴地离开了。
èr shí liù nián wèi huì wáng wéi hán dān zhào qiú jiù wū qí
二十六年,魏惠王包围邯郸,赵国向齐国求救。
qí wēi wáng zhào dà chén ér móu yuē jiù zhào shú yǔ wù jiù
齐威王召集大臣商议说:“救赵与不救赵,哪个更好?”
zōu jì zǐ yuē bù rú wù jiù
驺忌子说:“不如不救。”
duàn gàn péng yuē bù jiù zé bù yì qiě bù lì
段干朋说:“不救就不合道义,而且对我们不利。”
wēi wáng yuē hé yě
威王问:“为什么?”
duì yuē fu wèi shì bìng hán dān qí wū qí hé lì zāi
段干朋回答:“如果魏国吞并邯郸,那对齐国有什么好处呢?
qiě fú jiù zhào ér jūn qí jiāo shì zhào bù fá ér wèi quán yě
况且救援赵国而将军队驻扎在赵国郊外,这样赵国免受攻打而魏国也能保全实力。”
gù bù rú nán gōng xiāng líng yǐ bì wèi hán dān bá ér chéng wèi zhī bì
所以不如向南攻打襄陵来消耗魏国,等邯郸被攻下后再趁魏国疲惫时进攻。
wēi wáng cóng qí jì
”齐威王采纳了这个计策。
qí hòu chéng hóu zōu jì yǔ tián jì bù shàn gōng sūn yuè wèi chéng hóu jì yuē gōng hé bù móu fá wèi tián jì bì jiāng
后来成侯邹忌与田忌关系不好,公孙阅对成侯邹忌说:“您为什么不建议讨伐魏国,田忌一定会领兵。
zhàn shèng yǒu gōng zé gōng zhī móu zhōng yě
如果战胜立功,那就是您的计谋得当;
zhàn bù shèng fēi qián sǐ zé hòu běi ér mìng zài gōng yǐ
如果战败,他不是战死就是败逃,那时他的命运就掌握在您手中了。
wū shì chéng hóu yán wēi wáng shǐ tián jì nán gōng xiāng líng
”于是成侯向威王建议,派田忌向南攻打襄陵。
shí yuè hán dān bá qí yīn qǐ bīng jī wèi dà bài zhī guì líng
十月,邯郸被攻陷,齐国趁机发兵进攻魏国,在桂陵大败魏军。
wū shì qí zuì qiáng wū zhū hóu zì chēng wèi wáng yǐ lìng tiān xià
于是齐国在诸侯中最强大,自称为王,号令天下。
sān shí sān nián shā qí dài fū móu xīn
三十三年,齐国杀了大夫牟辛。
sān shí wǔ nián gōng sūn yuè yòu wèi chéng hóu jì yuē gōng hé bù lìng rén cāo shí jīn bo wū shì yuē wǒ tián jì zhī rén yě
三十五年,公孙阅又对成侯邹忌说:“您为什么不派人拿十斤黄金到街市上占卜,说‘我是田忌的人。
wú sān zhàn ér sān shèng shēng wēi tiān xià
我三战三胜,威震天下。
yù wèi dà shì yì jí hu bù jí hu
想要做大事,是吉利还是不吉利’?
bǔ zhě chū yīn lìng rén bǔ wèi zhī bǔ zhě yàn qí cí wū wáng zhī suǒ
”占卜的人出来后,就派人逮捕那个占卜的人,在齐王面前验证他的话。
tián jì wén zhī yīn lǜ qí tú xí gōng lín zī qiú chéng hóu bù shèng ér le
田忌听说后,就率领部下袭击临淄,想捉拿成侯,没有成功就逃走了。
sān shí liù nián wēi wáng zú zi xuān wáng pì qiáng lì
三十六年,威王去世,儿子宣王辟彊即位。
xuān wáng yuán nián qín yòng shāng yāng
宣王元年,秦国任用商鞅。
zhōu zhì bó wū qín xiào gōng
周天子赐予秦孝公霸主称号。
èr nián wèi fá zhào
二年,魏国攻打赵国。
zhào yǔ hán qīn gòng jī wèi
赵国与韩国结盟,共同进攻魏国。
zhào bù lì zhàn wū nán liáng
赵国战事不利,在南梁交战。
xuān wáng zhào tián jì fù gù wèi
宣王召回田忌恢复原来的职位。
hán shì qǐng jiù wū qí
韩国向齐国求救。
xuān wáng zhào dà chén ér móu yuē zǎo jiù shú yǔ wǎn jiù
宣王召集大臣商议说:“早救和晚救哪个好?
zōu jì zǐ yuē bù rú wù jiù
驺忌子说:“不如不救。”
tián jì yuē fú jiù zé hán qiě zhé ér rù wū wèi bù rú zǎo jiù zhī
”田忌说:“不救,韩国就会被打败而投靠魏国,不如早点去救。”
sūn zi yuē fu hán wèi zhī bīng wèi bì ér jiù zhī shì wú dài hán shòu wèi zhī bīng gù fǎn tīng mìng wū hán yě
孙子说:“韩国和魏国的军队还没疲惫我们就去救援,这等于我们代替韩国承受魏国的攻击,反而要听从韩国的命令。
qiě wèi yǒu pò guó zhī zhì hán jiàn wáng bì dōng miàn ér sù wū qí yǐ
况且魏国一心要灭掉韩国,韩国眼看要亡国,必定会向东向齐国求救。
wú yīn shēn jié hán zhī qīn ér wǎn chéng wèi zhī bì zé kě zhòng lì ér de zūn míng yě
我们趁机与韩国结下深厚交情,等魏国疲惫时再出手,这样既能获得重大利益,又能赢得尊贵的名声。”
xuān wáng yuē shàn
齐宣王说:“好。”
nǎi yīn gào hán zhī shǐ zhě ér qiǎn zhī
于是暗中告诉韩国使者并送他回去。
hán yīn shì qí wǔ zhàn bù shèng ér dōng wěi guó wū qí
韩国因此依赖齐国,与魏国打了五仗都输了,只好向东把国家托付给齐国。
qí yīn qǐ bīng shǐ tián jì tián yīng jiāng sūn zi wèi shī jiù hán zhào yǐ jī wèi dà bài zhī mǎ líng shā qí jiāng páng juān lǔ wèi tài zǐ shēn
齐国于是出兵,派田忌、田婴为将,孙子为军师,救援韩国和赵国并攻打魏国,在马陵大败魏军,杀了魏将庞涓,俘虏了魏国太子申。
qí hòu sān jìn zhī wáng jiē yīn tián yīng cháo qí wáng wū bó wàng méng ér qù
此后,韩、赵、魏三国的君主都通过田婴在博望朝见齐王,结盟后才离开。
qī nián yǔ wèi wáng huì píng ā nán
齐宣王七年,与魏王在平阿南会面。
míng nián fù huì zhēn
第二年,又在甄地会面。
wèi huì wáng zú
魏惠王去世。
míng nián yǔ wèi xiāng wáng huì xú zhōu zhū hóu xiāng wáng yě
再下一年,与魏襄王在徐州会面,诸侯互相承认称王。
shí nián chu wéi wǒ xú zhōu
齐宣王十年,楚国包围了齐国的徐州。
shí yī nián yǔ wèi fá zhào zhào jué hé shuǐ guàn qí wèi bīng ba
十一年,齐国与魏国一起攻打赵国,赵国决开黄河水淹灌齐、魏联军,双方罢兵。
shí bā nián qín huì wáng chēng wáng
十八年,秦惠王称王。
xuān wáng xǐ wén xué yóu shuì zhī shì zì rú zōu yǎn chún yú kūn tián pián jiē yǔ shèn dào huán yuān zhī tú qī shí liù rén jiē cì liè dì wéi shàng dài fū bù zhì ér yì lùn
齐宣王喜欢文学和游说之士,像驺衍、淳于髡、田骈、接予、慎到、环渊等七十六人,都赐给宅第,封为上大夫,不处理具体政务,只负责议论国事。
shì yǐ qí jì xià xué shì fù shèng qiě shù bǎi qiān rén
因此齐国稷下的学者又兴盛起来,达到数百上千人。
shí jiǔ nián xuān wáng zú zi mǐn wáng de lì
十九年,齐宣王去世,儿子湣王田地即位。
mǐn wáng yuán nián qín shǐ zhāng yí yǔ zhū hóu zhí zhèng huì yú niè sāng
湣王元年,秦国派张仪与各国执政大臣在啮桑会盟。
sān nián fēng tián yīng wū xuē
三年,把薛地封给田婴。
sì nián yíng fù yú qín
四年,从秦国迎娶王后。
qī nián yǔ sòng gōng wèi bài zhī guān zé
七年,与宋国一起攻打魏国,在观泽打败魏军。
shí èr nián gōng wèi
十二年,攻打魏国。
chu wéi yōng shì qín bài qū gài
楚国包围雍氏,秦国打败了楚将屈丐。
sū dài wèi tián zhěn yuē chén yuán yǒu yè wū gōng qí wéi shì shén wán shǐ chu lì gōng chéng wéi fú bù chéng yì wèi fú
苏代对田轸说:“我本来有事想告诉您,这件事办成了很圆满,能让楚国对您有利,成功了是福气,不成功也是福气。”
jīn zhě chén lì wū mén kè yǒu yán yuē wèi wáng wèi hán féng zhāng yí yuē zhǔ zǎo jiāng bá qí bīng yòu jìn zǐ lái jiù guǎ rén zé kě yǐ
今天我站在门口,听到有客人说魏王对韩冯和张仪讲:‘煮枣城快要失守了,齐军又打过来,你们若能来救我,那还好办;
bù jiù guǎ rén guǎ rén fú néng bá
如果不来救我,我就守不住了。
cǐ tè zhuǎn cí yě
’这不过是推托之词。
qín hán zhī bīng wú dōng xún yú zé wèi shì zhuǎn hán cóng qín qín zhú zhāng yí jiāo bì ér shì qí chǔ cǐ gōng zhī shì chéng yě
只要秦、韩两国的军队不向东进发,再过十几天,魏国就会转而联合韩国依附秦国,秦国就会驱逐张仪,然后魏国就会转而与齐、楚结交,这样您的大事就成了。
tián zhěn yuē nài hé shǐ wú dōng
”田轸问:“怎样才能让秦、韩的军队不向东进发呢?
duì yuē hán féng zhī jiù wèi zhī cí bì bù wèi hán wáng yuē féng yǐ wéi wèi bì yuē féng jiāng yǐ qín hán zhī bīng dōng què qí sòng féng yīn tuán sān guó zhī bīng chéng qū gài zhī bì nán gē wū chu gù dì bì jǐn de zhī yǐ
”回答说:“韩冯请求救魏的说辞,肯定不会对韩王说‘我是为了魏国’,一定会说‘我将率领秦、韩联军向东击退齐、宋两国,然后联合三国的军队,趁着楚将屈丐疲惫之机,向南割取楚国的土地,这样韩国旧有的土地就都能收回来了’。
zhāng yí jiù wèi zhī cí bì bù wèi qín wáng yuē yí yǐ wéi wèi bì yuē yí qiě yǐ qín hán zhī bīng dōng jù qí sòng yí jiāng tuán sān guó zhī bīng chéng qū gài zhī bì nán gē wū chu míng cún wáng guó shí fá sān chuān ér guī cǐ wáng yè yě
张仪请求救魏的说辞,也肯定不会对秦王说‘我是为了魏国’,一定会说‘我将率领秦、韩联军向东抵挡齐、宋,然后联合三国的军队,趁着屈丐疲惫,向南割取楚国的土地,名义上是保存将亡的魏国,实际上是攻取三川地区再回师,这可是称王的大业啊’。
gōng lìng chǔ wáng yǔ hán shì de shǐ qín zhì hé wèi qín wáng yuē qǐng yǔ hán de ér wáng yǐ shī sān chuān hán shì zhī bīng bù yòng ér de dì wū chu
您可以请楚王割地给韩国,并让秦国出面调停,然后对秦王说‘请把土地给韩国,而大王您在三川地区施加影响,这样韩国不用出兵就能从楚国得到土地’。
hán féng zhī dōng bīng zhī cí qiě wèi qín hé
那么韩冯向东出兵的说辞,又会对秦国怎么说呢?
yuē qín bīng bù yòng ér de sān chuān fá chu hán yǐ jiǒng wèi wèi shì bù gǎn dōng shì gū qí yě
他会说‘秦国不用出兵就能得到三川,通过攻打楚、韩来逼迫魏国,魏国就不敢向东靠拢齐国,这样齐国就被孤立了’。
zhāng yí zhī dōng bīng zhī cí qiě wèi hé
张仪向东出兵的说辞,又会怎么说呢?
yuē qín hán yù de ér bīng yǒu àn shēng wēi fā wū wèi wèi shì zhī yù bù shī qí chǔ zhě yǒu zī yǐ
他会说‘秦、韩两国想要土地,而且军队已经部署好了,声威从魏国那里发出,魏国想不失去齐、楚两国的支持也有了依靠’。
wèi shì zhuǎn qín hán zhēng shì qí chǔ chǔ wáng yù ér wú yǔ de gōng lìng qín hán zhī bīng bù yòng ér de dì yǒu yī dà dé yě
魏国转而促使秦、韩争相讨好齐、楚,楚王虽然想要土地却不用真的割让,您让秦、韩两国不用出兵就得到土地,这可是一个大恩惠。
qín hán zhī wáng jié wū hán féng zhāng yí ér dōng bīng yǐ xùn fú wèi gōng cháng zhí zuǒ quàn yǐ zé wū qín hán cǐ qí shàn wū gōng ér è zhāng zi duō zī yǐ
秦、韩两国的君主被韩冯、张仪胁迫向东出兵以使魏国屈服,而您却总是掌握着主动权可以向秦、韩问责,这样对您有利而对张仪很不利,因为他需要很多资助。
shí sān nián qín huì wáng zú
十三年,秦惠王去世。
èr shí sān nián yǔ qín jī bài chu wū zhòng qiū
二十三年,齐国与秦国联合在重丘击败楚国。
èr shí sì nián qín shǐ jīng yáng jūn zhì wū qí
二十四年,秦国派泾阳君到齐国作人质。
èr shí wǔ nián guī jīng yáng jūn yú qín
二十五年,齐国把泾阳君送回秦国。
mèng cháng jūn xuē wén rù qín jí xiāng qín
孟尝君薛文到了秦国,随即担任了秦国的相国。
wén wáng qù
薛文后来逃离了秦国。
èr shí liù nián qí yǔ hán wèi gòng gōng qín zhì hán gǔ jūn yān
二十六年,齐国与韩、魏两国共同攻打秦国,军队到了函谷关驻扎下来。
èr shí bā nián qín yǔ hán hé wài yǐ hé bīng ba
二十八年,秦国把河外地区割让给韩国以求和,于是撤兵。
èr shí jiǔ nián zhào shā qí zhǔ fù
二十九年,赵国杀了自己的主父。
qí zuǒ zhào miè zhōng shān
齐国帮助赵国灭了中山国。
sān shí liù nián wáng wèi dōng dì qín zhāo wáng wèi xī dì
三十六年,齐湣王自称东帝,秦昭王自称西帝。
sū dài zì yàn lái rù qí jiàn wū zhāng huá dōng mén
苏代从燕国来到齐国,在章华东门拜见齐王。
qí wáng yuē xī shàn zǐ lái
齐王说:“啊,太好了,你来得正好!
qín shǐ wèi yá zhì dì zi yǐ wéi hé rú
秦国派魏冉来送上帝号,你觉得这事该怎么办?
duì yuē wáng zhī wèn chén yě zú ér huàn zhī suǒ cóng lái wēi yuán wáng shòu zhī ér wù bèi chēng yě
”苏代回答说:“大王问得突然,但祸患往往起于细微之处,希望大王接受帝号但先不要正式使用。
qín chēng zhī tiān xià ān zhī wáng nǎi chēng zhī wú hòu yě
如果秦国称帝,天下人安然接受,那时大王再称帝也不迟。
qiě ràng zhēng dì míng wú shāng yě
况且暂时推让帝号,不会有什么损害。
qín chēng zhī tiān xià è zhī wáng yīn wù chēng yǐ shōu tiān xià cǐ dà zī yě
如果秦国称帝,天下人憎恶,大王就趁机不称帝,以此收拢天下人心,这可是巨大的资本。
qiě tiān xià lì liǎng dì wáng yǐ tiān xià wèi zūn qí hu
再说天下并立两帝,大王认为天下人会尊崇齐国呢?
zūn qín hu
还是尊崇秦国?
wáng yuē zūn qín
”齐王说:“会尊崇秦国。”
yuē shì dì tiān xià ài qí hu
苏代说:“如果放弃帝号,天下人会亲近齐国呢?
ài qín hu
还是亲近秦国?
wáng yuē ài qí ér zēng qín
”齐王说:“会亲近齐国而憎恨秦国。”
yuē liǎng dì lì yuē fá zhào shú yǔ fá jié sòng zhī lì
苏代说:“两帝结盟攻打赵国,与攻打暴虐的宋国相比,哪个更有利?
wáng yuē fá jié sòng lì
”齐王说:“攻打宋国更有利。”
duì yuē fu yuē jūn rán yǔ qín wèi dì ér tiān xià dú zūn qín ér qīng qí shì dì zé tiān xià ài qí ér zēng qín fá zhào bù rú fá jié sòng zhī lì gù yuán wáng míng shì dì yǐ shōu tiān xià bèi yuē bīn qín wú zhēng zhòng ér wáng yǐ qí jiān jǔ sòng
苏代回答说:“这样看来,盟约虽然对等,但和秦国一起称帝会导致天下只尊秦而轻视齐;放弃帝号则天下亲近齐而憎恨秦;攻打赵国不如攻打宋国有利。所以希望大王公开放弃帝号来收服天下人心,背弃与秦的盟约,不与其争高下,而大王可趁此机会攻取宋国。
fu yǒu sòng wèi zhī yáng dì wēi
一旦占有宋国,卫国的阳地就危险了;
yǒu jì xi zhào zhī ā dōng guó wēi
占有济西之地,赵国阿城以东的地区就危险了;
yǒu huái běi chu zhī dōng guó wēi
占有淮北之地,楚国东部就危险了;
yǒu táo píng lù liáng mén bù kāi
占有陶邑、平陆,魏国都城大梁的城门就不敢打开了。
shì dì ér dài zhī yǐ fá jié sòng zhī shì guó zhòng ér míng zūn yàn chu suǒ yǐ xíng fú tiān xià mò gǎn bù tīng cǐ tāng wǔ zhī jǔ yě
放弃帝号,以讨伐暴宋为借口,既能使国家实力增强、名声尊显,又能使燕、楚两国被迫臣服,天下无人敢不听从,这简直是商汤、周武王那样的功业啊。
jìng qín yǐ wéi míng ér hòu shǐ tiān xià zēng zhī cǐ suǒ wèi yǐ bēi wèi zūn zhě yě
表面上尊重秦国获得名声,然后再让天下人憎恶它,这就是所谓以退为进、以卑贱换取尊荣的方法。”
yuán wáng shú lǜ zhī
希望大王仔细考虑。
wū shì qí qù dì fù wèi wáng qín yì qù dì wèi
于是齐王去掉帝号重新称王,秦王也随之取消了帝位。
sān shí bā nián fá sòng
湣王三十八年,齐国讨伐宋国。
qín zhāo wáng nù yuē wú ài sòng yǔ ài xīn chéng yáng jìn tóng
秦昭王生气地说:“我喜爱宋国,就像喜爱新城、阳晋一样。
hán niè yǔ wú you yě ér gōng wú suǒ ài hé yě
韩聂是我的朋友,却攻打我喜爱的地方,这是为什么?
sū dài wéi qí wèi qín wáng yuē hán niè zhī gōng sòng suǒ yǐ wèi wáng yě
”苏代替齐国对秦王说:“韩聂攻打宋国,正是为了大王您。
qí qiáng fǔ zhī yǐ sòng chu wèi bì kǒng kǒng bì xi shì qín shì wáng bù fán yī bīng bù shāng yī shì wú shì ér gē ān yì yě cǐ hán niè zhī suǒ dǎo wū wáng yě
齐国强大,再加上宋国的辅助,楚国和魏国必定会害怕,一害怕就必定会向西侍奉秦国,这样大王不用动用一兵一卒,不损伤一名士兵,不用打仗就能得到安邑,这正是韩聂为大王祈求的事。
qín wáng yuē wú huàn qí zhī nán zhī
”秦王说:“我担心齐国的心思难以捉摸。
yī cóng yī héng qí shuō hé yě
一会儿顺从,一会儿对抗,这说法怎么解释?
duì yuē tiān xià guó lìng qí kě zhī hu
”苏代回答说:“天下的国家能让齐国的心思被看透吗?
qí yǐ gōng sòng qí zhī shì qín yǐ wàn shèng zhī guó zì fǔ bù xi shì qín zé sòng zhì bù ān
齐国因为攻打宋国,它知道要侍奉秦国,用万乘之国的力量来辅助自己,如果不向西侍奉秦国,那么宋国的治理就不会安稳。
zhōng guó bái tóu yóu áo zhī shì jiē jī zhì yù lí qí qín zhī jiāo fú shì jié yì xi chí zhě wèi yǒu yī rén yán shàn qí zhě yě fú shì jié yì dōng chí zhě wèi yǒu yī rén yán shàn qín zhě yě
中原那些头发花白、四处游说的谋士们都绞尽脑汁想离间齐国和秦国的交情,那些驾车西行到秦国的人,没有一个说齐国好话的;驾车东行到齐国的人,也没有一个说秦国好话的。
hé zé
为什么呢?
jiē bù yù qí qín zhī hé yě
他们都不希望齐国和秦国联合。
hé jìn chu zhī zhì ér qí qín zhī yú yě
为什么晋国和楚国那么聪明,而齐国和秦国却这么糊涂呢!
jìn chu hé bì yì qí qín qí qín hé bì tú jìn chu qǐng yǐ cǐ jué shì
晋国和楚国联合,必定会商议对付齐国和秦国;齐国和秦国联合,必定会谋划对付晋国和楚国,请用这个道理来决定事情。
qín wáng yuē nuò
”秦王说:“好。
wū shì qí suì fá sòng sòng wáng chū wáng sǐ wū wēn
”于是齐国就去攻打宋国,宋王出逃,死在温地。
qí nán gē chu zhī huái běi xi qīn sān jìn yù yǐ bìng zhōu shì wèi tiān zǐ
齐国向南割取了楚国的淮北地区,向西入侵韩、赵、魏三国,想借此吞并周王室,自己当天子。
sì shàng zhū hóu zōu lǔ zhī jūn jiē chēng chén zhū hóu kǒng jù
泗水一带的诸侯如邹国、鲁国的国君都向齐国称臣,各国诸侯感到恐慌。
sān shí jiǔ nián qín lái fá bá wǒ liè chéng jiǔ
三十九年,秦国前来攻打,攻占了齐国的九座城池。
sì shí nián yàn qín chu sān jìn hé móu gè chū ruì shī yǐ fá bài wǒ jì xi
四十年,燕国、秦国、楚国、韩赵魏三国联合谋划,各自派出精锐部队攻打齐国,在济水以西击败齐军。
wáng jiě ér què
齐湣王解除武装撤退。
yàn jiāng lè yì suì rù lín zī jǐn qǔ qí zhī bǎo zàng qì
燕国将领乐毅于是攻入临淄,把齐国的珍宝器物全部掠走。
mǐn wáng chū wáng zhī wèi
齐湣王出逃,到了卫国。
wèi jūn pì gōng shě zhī chēng chén ér gòng jù
卫国国君腾出宫殿让他住,自称臣子并提供用品。
mǐn wáng bù xùn rén qīn zhī
齐湣王态度傲慢,卫国人就侵犯他。
mǐn wáng qù zǒu zōu lǔ yǒu jiāo sè zōu lǔ jūn fú nèi suì zǒu jǔ
齐湣王离开,逃往邹国、鲁国,神色骄傲,邹国和鲁国的国君不接纳他,于是他又逃到莒地。
chu shǐ nào chǐ jiàng bīng jiù qí yīn xiāng qí mǐn wáng
楚国派淖齿带兵救援齐国,于是淖齿担任了齐湣王的相国。
nào chǐ suì shā mǐn wáng ér yǔ yàn gòng fēn qí zhī qīn dì lǔ qì
淖齿随后杀了湣王,并与燕国共同瓜分了齐国侵占的土地和宝器。
mǐn wáng zhī yù shā qí zi fǎ zhāng biàn míng xìng wèi jǔ tài shǐ jiǎo jiā yōng
湣王被杀后,他的儿子法章改名换姓,在莒城太史敫家里做佣人。
tài shǐ jiǎo nǚ qí fǎ zhāng zhuàng mào yǐ wéi fēi héng rén lián ér cháng qiè yī shí zhī ér yǔ sī tōng yān
太史敫的女儿觉得法章的相貌奇特,认为他不是普通人,同情他并常常私下给他衣服食物,还与他私下相好。
nào chǐ jì yǐ qù jǔ jǔ zhōng rén jí qí wáng chén xiāng jù qiú mǐn wáng zǐ yù lì zhī
淖齿离开莒城后,莒城的人和齐国逃亡的臣子聚集在一起寻找湣王的儿子,想立他为王。
fǎ zhāng jù qí zhū jǐ yě jiǔ zhī nǎi gǎn zì yán wǒ mǐn wáng zǐ yě
法章害怕他们杀自己,过了很久,才敢说“我是湣王的儿子”。
wū shì jǔ rén gòng lì fǎ zhāng shì wèi xiāng wáng
于是莒城的人共同拥立法章,这就是齐襄王。
yǐ bǎo jǔ chéng ér bù gào qí guó zhōng wáng yǐ lì zài jǔ yǐ
他们坚守莒城并向齐国各地宣告:“大王已经在莒城即位了。”
xiāng wáng jì lì lì tài shǐ shì nǚ wèi wáng hòu shì wèi jūn wáng hòu shēng zǐ jiàn
襄王即位后,立太史家的女儿为王后,这就是君王后,生下了儿子建。
tài shǐ jiǎo yuē nǚ bù qǔ méi yīn zì jià fēi wú zhǒng yě wū wú shì
太史敫说:“女儿不通过媒人就自己嫁人,不是我的后代,玷污了我的家门。”
zhōng shēn bù dǔ jūn wáng hòu
他终身不见君王后。
jūn wáng hòu xián bù yǐ bù dǔ gù shī rén zǐ zhī lǐ
君王后很贤惠,并不因为父亲不见她就失去做子女的礼节。
xiāng wáng zài jǔ wǔ nián tián dān yǐ jí mò gōng pò yàn jūn yíng xiāng wáng wū jǔ rù lín zī
襄王在莒城五年,田单从即墨出兵打败燕军,到莒城迎接襄王,进入临淄。
qí gù dì jǐn fù shǔ qí
齐国原有的土地全部收复归属齐国。
qí fēng tián dān wèi ān píng jūn
齐国封田单为安平君。
shí sì nián qín jī wǒ gāng shòu
襄王十四年,秦国攻打我国的刚寿。
shí jiǔ nián xiāng wáng zú zi jiàn lì
襄王十九年,襄王去世,儿子建即位。
wáng jiàn lì liù nián qín gōng zhào qí chǔ jiù zhī
齐王建即位第六年,秦国攻打赵国,齐国和楚国去救援。
qín jì yuē qí chǔ jiù zhào qīn zé tuì bīng bù qīn suì gōng zhī
秦国谋划说:“齐国和楚国救赵国,如果他们关系亲密我们就退兵,不亲密就攻打他们。”
zhào wú shí qǐng sù wū qí qí bù tīng
赵国没有粮食,向齐国请求粮食援助,齐国不答应。
zhōu zǐ yuē bù rú tīng zhī yǐ tuì qín bīng bù tīng zé qín bīng bù què shì qín zhī jì zhōng ér qí chǔ zhī jì guò yě
周子说:“不如答应他们以便让秦兵退却,不答应的话秦兵就不会撤退,这样秦国的计谋得逞而齐国和楚国的计策就错了。
qiě zhào zhī wū qí chǔ gǎn bì yě yóu chǐ zhī yǒu chún yě chún wáng zé chǐ hán
况且赵国对于齐国和楚国来说,是屏障,就像牙齿有嘴唇一样,嘴唇没了牙齿就会寒冷。
jīn rì wáng zhào míng rì huàn jí qí chǔ
今天赵国灭亡,明天祸患就会轮到齐国和楚国。
qiě jiù zhào zhī wu yí ruò fèng lòu wèng wò jiāo fǔ yě
而且救援赵国这件事,应该像捧着漏水的瓦罐去浇烧焦的锅一样紧急。”
fu jiù zhào gāo yì yě
救援赵国,是高尚的道义;
què qín bīng xiǎn míng yě
击退秦军,能显扬名声。
yì jiù wáng guó wēi què qiáng qín zhī bīng bù wu wèi cǐ ér wu ài sù wèi guó jì zhě guò yǐ
用道义拯救将亡的国家,以威势打退强秦的军队,不努力做这些事却只爱惜粮食,为国家谋划的人错了。
qí wáng fú tīng
”齐王不听。
qín pò zhào wū cháng píng sì shí yú wàn suì wéi hán dān
秦国在长平击败赵军四十多万,接着包围了邯郸。
shí liù nián qín miè zhōu
十六年,秦国灭亡周朝。
jūn wáng hòu zú
君王后去世。
èr shí sān nián qín zhì dōng jùn
二十三年,秦国设置东郡。
èr shí bā nián wáng rù cháo qín qín wáng zhèng zhì jiǔ xián yáng
二十八年,齐王到秦国朝见,秦王嬴政在咸阳设宴。
sān shí wǔ nián qín miè hán
三十五年,秦国灭亡韩国。
sān shí qī nián qín miè zhào
三十七年,秦国灭亡赵国。
sān shí bā nián yàn shǐ jīng kē cì qín wáng qín wáng jué shā kē
三十八年,燕国派荆轲刺杀秦王,秦王发觉,杀了荆轲。
míng nián qín pò yàn yàn wáng wáng zǒu liáo dōng
第二年,秦国攻破燕国,燕王逃亡到辽东。
míng nián qín miè wèi qín bīng cì wū lì xià
再下一年,秦国灭亡魏国,秦军驻扎在历下。
sì shí èr nián qín miè chu
四十二年,秦国灭亡楚国。
míng nián lǔ dài wáng jiā miè yàn wáng xǐ
第二年,俘虏代王嘉,灭亡燕王喜。
sì shí sì nián qín bīng jī qí
四十四年,秦军攻打齐国。
qí wáng tīng xiāng hòu shèng jì bù zhàn yǐ bīng jiàng qín
齐王听从相国后胜的计策,不作战,率军投降秦国。
qín lǔ wáng jiàn qiān zhī gòng
秦国俘虏齐王建,把他迁到共地。
suì miè qí wèi jùn
于是灭亡齐国设为郡县。
tiān xià yī bìng wū qín qín wáng zhèng lì hào wèi huáng dì
天下统一归于秦国,秦王嬴政确立称号为皇帝。
shǐ jūn wáng hòu xián shì qín jǐn yǔ zhū hóu xìn qí yì dōng biān hǎi shàng qín rì yè gōng sān jìn yàn chu wǔ guó gè zì jiù wū qín yǐ gù wáng jiàn lì sì shí yú nián bù shòu bīng
起初,君王后有贤德,侍奉秦国谨慎,与诸侯讲信用,齐国又地处东方海滨,秦国日夜攻打三晋、燕、楚,五国各自向秦国求救,因此齐王建在位四十多年没有遭受战祸。
jūn wáng hòu sǐ hòu shèng xiāng qí duō shòu qín jiān jīn duō shǐ bīn kè rù qín qín yòu duō yǔ jīn kè jiē wèi fǎn jiàn quàn wáng qù cóng cháo qín bù xiū gōng zhàn zhī bèi bù zhù wǔ guó gōng qín qín yǐ gù de miè wǔ guó
君王后死后,后胜担任齐国相国,多次接受秦国间谍的金钱,经常派门客去秦国,秦国又大量给予金钱,这些门客都成为反间,劝说齐王放弃合纵去朝见秦国,不整顿攻防战备,不帮助五国攻打秦国,秦国因此得以灭亡五国。
wǔ guó yǐ wáng qín bīng zú rù lín zī mín mò gǎn gé zhě
五国灭亡后,秦军最终进入临淄,百姓没有人敢抵抗。
wáng jiàn suì jiàng qiān wū gòng
王建于是投降,被迁到共地。
gù qí rén yuàn wáng jiàn bù zǎo yǔ zhū hóu hé zòng gōng qín tīng jiān chén bīn kè yǐ wáng qí guó gē zhī yuē sōng yé bǎi yé
所以齐国人怨恨王建不早点与诸侯联合攻打秦国,听信奸臣和宾客的话导致国家灭亡,作歌谣唱道:“松树啊柏树啊?
zhù jiàn gòng zhě kè yé
让王建住在共地的是那些宾客吗?
jí jiàn yòng kè zhī bù xiáng yě
”这是痛恨王建任用宾客不审慎。
tài shǐ gōng yuē gài kǒng zǐ wǎn ér xǐ yì
太史公说:孔子晚年喜欢《易经》。
yì zhī wèi shù yōu míng yuǎn yǐ fēi tōng rén dá cái shú néng zhù yì yān
《易经》作为一门学问,深奥玄远,不是博学通达的人谁能留意它呢!
gù zhōu tài shǐ zhī guà tián jìng zhòng wán zhàn zhì shí shì zhī hòu
所以周朝太史为田敬仲完占卜,预言到十代之后;
jí wán bēn qí yì zhòng bo zhī yì yún
等到田完逃到齐国,懿仲占卜也这么说。
tián qǐ jí cháng suǒ yǐ bǐ fàn èr jūn zhuān qí guó zhī zhèng fēi bì shì shì zhī jiàn rán yě gài ruò zūn yàn zhào xiáng yún
田乞和田常之所以接连杀害两位国君,独揽齐国大权,未必完全是形势逐渐发展所致,大概像是遵循了预兆的暗示。
tián wán bì nàn bēn yú dà jiāng
田完为避难,投奔姜姓齐国;
shǐ cí jī lǚ zhōng rán fèng huáng
起初寄人篱下,最终如凤凰般显贵。
wù mò liǎng shèng dài wǔ qí chāng
事物难以两全其美,五代之后昌盛起来。
èr jūn bǐ fàn sān jìn zhēng qiáng
两位君主接连被杀,三晋争相称强。
hé shǐ shàn mìng wēi suì chēng wáng
田和开始专权,田因齐于是称王。
jì jí yàn zhào dì liè kāng zhuāng
急于攻打燕国、赵国,弟弟们分封在康、庄等地。
qín jiǎ dōng dì jǔ lì fǎ zhāng
秦国借称东帝,田法章在莒地立为齐王。
wáng jiàn shī guó sōng bǎi cāng cāng
王建失去国家,松柏依旧苍翠。