shì míng
释名
yì míng niè shí yǔ niè yǔ zé
亦名涅石、羽涅、羽泽;
duàn kū zhě míng ba shí qīng bái zhě míng liǔ xù fán
煅枯者名巴石,轻白者名柳絮矾。
qì wèi
气味
suān hán wú dú
酸、寒、无毒。
zhǔ zhì
主治
tán zhòng fēng
痰中风。
yòng bái fán yī liǎng yá zào jiǎo wǔ qián gòng yán xì
用白矾一两、牙皂角五钱,共研细。
měi fú yī qián wēn kāi shuǐ sòng xià
每服一钱,温开水送下。
xiōng wèi jī tán tóu tòng bù sī yǐn shí
胸胃积痰(头痛,不思饮食)。
fán shí yī liǎng rù shuǐ èr shēng zhōng zhǔ chéng yī shēng jiā mì bàn hé
矾石一两,入水二升中煮成一升,加蜜半合。
pín pín qǔ yǐn bù jiǔ jí dà tǔ jī tán
频频取饮,不久即大吐积痰。
rú bù tǔ kě hē yì diǎn kāi shuǐ yǐn tǔ
如不吐,可喝一点开水引吐。
fēng tán bìng
风痰病。
yòng shēng bái fán yī liǎng xì chá wǔ qián gòng yán wèi mò
用生白矾一两、细茶五钱,共研为末。
hé mì chéng wán rú wú zǐ dà
和蜜成丸,如梧子大。
xiǎo ér yī suì chī shí wán dà rén kě chī wǔ shí wán
小儿一岁吃十丸,大人可吃五十丸。
jiǔ fú tán zì dà biàn pái chū bìng gēn kě duàn
久服,痰自大便排出,病根可断。
cǐ fāng míng huà tán wán
此方名“化痰丸。
yá guān jǐn bì bù kāi
牙关紧闭不开。
yòng bái fán shí yán děng fēn yán xì chá yá xián chū zì kāi
用白矾、食盐等分,研细,搽牙,涎出自开。
hóu yōng rǔ é
喉痈乳蛾。
yòng bái fán sān qián fàng guō zhōng jiā shuǐ róng huà tóu rù pī tiān de bā dòu sān lì zài huǒ shàng jiān gàn
用白矾三钱,放锅中加水熔化,投入劈天的巴豆三粒,在火上煎干。
qù dòu yán fán wèi mò diǎn huàn chù bìng zhòng dé yǐ cù diào guàn
去豆,研矾为末,点患处,病重得以醋调罐。
cǐ fāng míng jì shēng zhàng dài sàn yì míng tōng chuí sàn
此方名“济生帐带散”,亦名“通箠散”。
yān hóu gǔ zéi zhǒng tòng
咽喉谷贼肿痛。
yòng shēng bái fán mò diǎn zhǒng chù tǔ xián
用生白矾末点肿处,吐涎。
yǐ yǒu yǎng gǎn wèi dù
以有痒感为度。
xiǎo shé chuí zhǎng yàn zhōng fán mèn
小舌垂长,咽中烦闷。
yòng bái fán shāo huī shí yán děng fēn yán xì
用白矾(烧灰)、食盐等分,研细。
kuài zi zhàn yào pín diǎn xiǎo shé shàng xián shuǐ chōng chū xiǎo shé jí jiàn fù wèi
筷子蘸药频点小舌上,涎水充出,小舌即渐复位。
yá chǐ zhǒng tòng
牙齿肿痛。
yòng bái fán yī liǎng shāo chéng huī fēng fáng yī liǎng wēi jiǔ
用白矾一两,烧成灰,蜂房一两,微灸。
měi yòng èr qián shuǐ jiān hán shù qù xián
每用二钱,水煎含漱,去涎。
chǐ yín chū xuè bù zhǐ
齿龈出血不止。
yòng bái fán yī liǎng jiā zài shuǐ sān shēng zhōng zhǔ chéng yī shēng hán shù
用白矾一两,加在水三升中煮成一升,含漱。
kǒu shé shēng chuāng
口舌生疮。
yòng bái fán qiān dān shuǐ fēi chǎo guò děng fēn yán xì chá huàn chù
用白矾、铅丹(水飞,炒过)等分,研细,搽患处。
xiǎo ér é kǒu chuāng mǎn kǒu bái làn
小儿鹅口疮(满口白烂)。
yòng kū fán duàn guò de bái fán yī qián dān shā èr fēn gòng yán wèi mò měi cì yǐ shǎo xǔ fū huàn chù
用枯矾(煅过的白矾)一钱、丹砂二分,共研为末,每次以少许敷患处。
yì tiān sān cì yǒu xiào
一天三次,有效。
bí xuè bù zhǐ
鼻血不止。
yòng kū fán mò chuī bí nèi
用枯矾末吹鼻内。
bí zhōng xī ròu
鼻中息肉。
yòng bái fán shāo chéng mò hé zhū yóu mián huā guǒ hǎo sāi bí kǒng zhōng
用白矾烧成末,和猪油、棉花裹好,塞鼻孔中。
jǐ tiān hòu xī ròu tuō luò
几天后,息肉脱落。
yòu fāng bái fán yī liǎng bì má rén qī gè yán méi ròu wǔ gè shè xiāng shǎo xǔ dǎo yún niē chéng wán zǐ yòng mián huā kūn guǒ zhe sāi bí nèi xī ròu zì xià
又方:白矾一两,蓖麻仁七个,盐梅肉五个,麝香少许,捣匀,捏成丸子,用棉花崐裹着塞鼻内,息肉自下。
shuāng mù hóng zhǒng
双目红肿。
yòng gān cǎo shuǐ mó bái fán fū yǎn pāo shàng huò yòng kū fán pín chá méi xīn
用甘草水磨白矾,敷眼泡上,或用枯矾频搽眉心。
làn yǎn jiǎn
烂眼睑。
yòng duàn bái fán yī liǎng tóng qīng sān qián gòng yán wèi mò pào kāi shuǐ zhōng chéng qīng hòu yǐ shuǐ xǐ yǎn
用煅白矾一两、铜青三钱,共研为末,泡开水中,澄清后以水洗眼。
ěr
16、 耳。
yòng kū fán fěn yī liǎng qiān dān fěn chǎo yī qián hé yún měi rì chuī rù ěr zhōng
用枯矾粉一两、铅丹粉(炒)一钱,和匀,每日吹入耳中。
fēng wēn xī tòng
风温膝痛。
yòng bái fán shāo guò yán xì
用白矾烧过,研细。
qǔ yī tāng chí fán fěn tóu fèi shuǐ zhōng lín xǐ tòng chù
取一汤匙矾粉投沸水中,淋洗痛处。
huáng zhǒng shuǐ zhǒng
黄肿、水肿。
yòng bái fán èr liǎng qīng fán yī liǎng bái miàn fěn bàn jīn tóng chǎo hóng
用白矾二两、青矾一两、白面粉半斤,同炒红;
lìng yòng cù zhǔ mǐ fěn chéng hu huò yào wèi wán
另用醋煮米粉成糊,和药为丸。
měi fú sān shí wán zǎo tāng sòng xià
每服三十丸,枣汤送下。
cǐ fāng míng tuī chē wán
此方名“推车丸”。
nǚ láo huáng dǎn
女劳黄疸。
fāng jiàn xiāo shí tiáo
方见“硝石”条。
fù nǚ bái wò yuè jīng bù tiáo zǐ gōng jiān yìng cháng cóng yīn dào zhōng liú chū bái sè wū wù
妇女白沃(月经不调,子宫坚硬,常从阴道中流出白色污物)。
yòng xìng rén tóng shāo guò de bái fán tiáo yún jiā mì chéng wán zǎo hé dà sāi yīn dào zhōng
用杏仁同烧过的白矾调匀,加蜜成丸,枣核大,塞阴道中。
yì tiān huàn yào yī cì
一天换药一次。
yí niào
遗尿。
yòng kū fán mǔ lì fěn děng fēn wèi mò měi fú yī xiǎo shi wēn jiǔ sòng xià
用枯矾、牡蛎粉,等分为末,每服一小匙,温酒送下。
yì tiān fú sān cì
一天服三次。
èr biàn bù tōng
二便不通。
yòng bái fán mò tián mǎn qí zhōng dī rù lěng shuǐ rú jué lěng tòu fù nèi èr biàn zì tōng
用白矾末填满脐中,滴入冷水,如觉冷透腹内,二便自通。
rú qí píng bù néng tián yào shí zhōu wéi yòng zhǐ quān gé qǐ lái
如脐平不能填药时,周围用纸圈隔起来。
shàng tù xià xiè
上吐下泻。
yòng kū fán mò yī qián bǎi fèi tāng diào xià
用枯矾末一钱,百沸汤调下。
fú shǔ xiè xiè
伏暑泄泻。
yòng bái fán duàn wèi mò cù hu chéng wán àn nián líng dà xiǎo qǔ shì dāng fèn liàng mù guā tāng sòng xià
用白矾煅为末,醋糊成丸,按年龄大小取适当分量,木瓜汤送下。
cǐ fāng míng yù huá dān
此方名“玉华丹”。
lǎo rén xiè xiè bù zhǐ
老人泄泻不止。
yòng kū fán yī liǎng hē lí lè wēi guò qī qián bàn gòng yán wèi mò
用枯矾一两、诃黎勒(煨过)七钱半,共研为末。
měi fú èr qián mǐ tāng sòng xià
每服二钱,米汤送下。
chì bái lì
赤白痢。
yòng bái fán shuǐ fēi huó miàn fěn cù fēi zuò chéng wán zǐ rú wú zǐ dà
用白矾(水飞)和面粉(醋飞)做成丸子,如梧子大。
chì lì yǐ gān cǎo tāng sòng xià
赤痢,以甘草汤送下。
fǎn wèi ǒu tù
反胃呕吐。
yòng bái fán liú huáng gè èr liǎng shāo guò jiā dān shā yī fēn gòng yán wèi mò miàn hù chéng wán rú xiǎo dòu dà
用白矾、硫磺各二两,烧过,加丹砂一分,共研为末,面糊成丸,如小豆大。
měi fú shí wǔ wán jiāng tāng sòng xià
每服十五丸,姜汤送下。
yòu fāng kū fán sān liǎng jiā zhēng bǐng hu chéng wán zǐ rú wú zǐ dà měi fú shí wǔ wán dìng xīn fú mǐ tāng sòng xià
又方:枯矾三两,加蒸饼糊成丸子,如梧子大每服十五丸,定心服,米汤送下。
huà tán zhì sou
化痰治嗽。
yòng míng fán èr liǎng shēng cān mò yī liǎng kǔ cù èr shēng áo chéng gāo zǐ
用明矾二两、生参末一两、苦醋二升,熬成膏子。
děng shāo gàn zuò chéng wán zǐ rú wān dòu dà
等稍干,做成丸子,如豌豆大。
měi cì qǔ yī wán fàng zài shé tou xià miàn tán xiāo sou zhǐ
每次取一丸放在舌头下面,痰消嗽止。
yòu fāng zhǐ yòng míng fán mò jiā cù fēn hu zuò chéng wán zǐ rú wú zǐ dà
又方:只用明矾末,加醋纷糊,做成丸子,如梧子大。
měi shuì shí fú èr sān shí wán chá sòng xià
每睡时服二、三十丸,茶送下。
yòu fāng míng fán bàn shāo bàn shēng shān zhī zi chǎo hēi děng fēn wèi mò jiāng zhī hu wèi wán fú fǎ tóng shàng fāng
又方:明矾半烧半生,山栀子炒黑,等分为末,姜汁糊为丸,服法同上方。
yòu fāng bái fán chá yè děng fēn wèi mò hu chéng wán zǐ fú fǎ yì tóng shàng fāng
又方:白矾、茶叶,等分为末糊成丸子,服法亦同上方。
dāo shāng
刀伤。
yòng bái fán qiān dān děng fēn wèi mò fū shāng chù
用白矾、铅丹,等分为末,敷伤处。
qī chuāng zuò yǎng
漆疮作痒。
yòng bái fán jiān tāng xǐ cā
用白矾煎汤洗擦。
niú pí xuǎn
牛皮癣。
yòng shí liú pí zhàn bái fán fěn chá mǒ
用石榴皮蘸白矾粉搽抹。
qiē wù yòng cù
切勿用醋。
xiǎo ér fēng zhěn
小儿风疹。
yòng bái fán shāo guò tóu rè jiǔ zhōng zhàn jiǔ tu zhěn
用白矾烧过投热酒中,蘸酒涂疹。
liǎn shàng shēn shàng zhǎng hóu zǐ
脸上身上长瘊子。
yòng bái fán dì fū zǐ děng fēn jiān shuǐ jīng cháng xǐ cā
用白矾、地肤子等分,煎水,经常洗擦。
yú kǒu chuāng
鱼口疮。
yòng kū fán yán xì diào miàn fū shàng
用枯矾研细,调面敷上。
zhǐ jiá chuāng zhǐ jiá qiàn rù ròu zhōng zuò chuāng bù néng chuān xié
趾甲疮(趾甲嵌入肉中作疮,不能穿鞋)。
yòng bái fán shāo huī tu zài chuāng shàng hǎo ròu màn màn shēng chū
用白矾烧灰涂在疮上,好肉慢慢生出。
qiàn dào ròu lǐ de jiǎ yú yào xiǎo xīn bō qù
嵌到肉里的甲鱼,要小心剥去。
jī yǎn ròu cì
鸡眼肉刺。
yòng kū fán qiān dān pò xiāo děng fēn wèi mò chá huàn chù
用枯矾、铅丹、朴硝,等分为末,搽患处。
cì rì xǐ jiǎo liǎng sān cì
次日洗脚两、三次。
dīng chuāng zhǒng dú
疔疮肿毒。
yòng bái fán mò wǔ qián hé wēi shú de cōng bái dǎo chéng wán zǐ rú wú zǐ dà
用白矾末五钱,和煨熟的葱白,捣成丸子,如梧子大。
měi fú èr qián wǔ fēn jiǔ sòng xià
每服二钱五分,酒送下。
wú xiào kě zài yòng
无效,可再用。
jiǔ bìng de rén hé rèn fù jì yòng cǐ yào
久病的人和妊妇,忌用此药。
yōng jū zhǒng dú
痈疽肿毒。
yòng hǎo bái fán yī liǎng shēng yán diào zài qī qián róng huà le de huáng là zhōng hé chéng wán zǐ rú wú zǐ dà
用好白矾一两,生研,调在七钱熔化了的黄蜡中,和成丸子,如梧子大。
měi fú shí wán zhú jiàn jiā zhì èr shí wán shú shuǐ sòng xià
每服十丸,逐渐加至二十丸,熟水送下。
cǐ fāng míng huáng fán wán yì míng là fán wán bù jǐn néng zhǐ tòng shēng jī hái néng fáng dú qì nèi gōng
此方名“黄矾丸”,亦名“蜡矾丸,不仅能止痛生肌,还能防毒气内攻。
jiāo jiē láo fù fáng shì zhī hòu tū fā bìng yīn náng zhǒng dà wán suō rù fù tòng nán rěn
交接劳复(房事之后,突发病,阴囊肿大, 丸缩入,腹痛难忍)。
yòng bái fán yī fēn xiāo shí sān fēn dà mài zhōu sòng fú
用白矾一分,硝石三分,大麦粥送服。
yì tiān fú sān cì
一天服三次。
fù fāng
附方
lǐ shí zhēn zǒng jié fán shí de gōng yòng yǒu sì tiáo yī yīn qí suān kǔ yǒu yǒng xiè zhī lì gù néng tǔ lì fēng rè zhī tán xián
李时珍总结矾石的功用有四条:(一)因其酸苦,有涌泄之力,故能“吐利风热之痰涎”;
èr yīn qí suān sè yǒu shōu liǎn zhī lì gù néng zhì zhū xuè tòng tuō gāng yīn tǐng chuāng yáng
(二)因其酸涩,有收敛之力,故能“治诸血痛、脱肛、阴挺、疮疡”;
sān yīn yǒu zào wēn zhī lì gù néng zhì tán yǐn xiè lì bēng dài fēng yǎn
(三)因有燥温之力,故能“治痰饮、泄利、崩带、风眼”;
sì yīn yǒu jiě dú zhī lì gù néng zhì hóu bì yīn jū zhōng gǔ shé chóng shāng shì
(四)因有解毒之力,故能“治喉痹、阴疽、中蛊、蛇虫伤螫。