shì zǔ guāng wǔ huáng dì huì xiù zì wén shū nán yáng cài yáng rén gāo zǔ jiǔ shì zhī sūn yě chū zì jǐng dì shēng zhǎng shā dìng wáng fā
世祖光武皇帝讳秀，字文叔，南阳蔡阳人，高祖九世之孙也，出自景帝生长沙定王发。
fā shēng chōng líng jié hóu mǎi mǎi shēng yù lín tài shǒu wài wài shēng jù lù dū wèi huí huí shēng nán dùn lìng qīn qīn shēng guāng wǔ
发生舂陵节侯买，买生郁林太守外，外生巨鹿都尉回，回生南顿令钦，钦生光武。
guāng wǔ nián jiǔ suì ér gū yǎng yú shū fù liáng
光武年九岁而孤，养于叔父良。
shēn cháng qī chǐ sān cùn měi xū méi dà kǒu lóng zhǔn rì jiǎo
身长七尺三寸，美须眉，大口，隆准，日角。
xìng qín yú jià sè ér xiōng bó shēng hǎo xiá yǎng shì cháng fēi xiào guāng wǔ shì tián yè bǐ zhī gāo zǔ xiōng zhòng
性勤于稼穑，而兄伯升好侠养士，常非笑光武事田业，比之高祖兄仲。
wáng mǎng tiān fèng zhōng nǎi zhī cháng ān shòu shàng shū lüè tōng dà yì
王莽天凤中，乃之长安，受《尚书》，略通大义。
mǎng mò tiān xià lián suì zāi huáng kòu dào fēng qǐ
莽末，天下连岁灾蝗，寇盗锋起。
dì huáng sān nián nán yáng huāng jī zhū jiā bīn kè duō wèi xiǎo dào
地皇三年，南阳荒饥，诸家宾客多为小盗。
guāng wǔ bì lì xīn yě yīn mài gǔ yú wǎn
光武避吏新野，因卖谷于宛。
wǎn rén li tōng děng yǐ tú chèn shuō guāng wǔ yún liú shì fù qǐ lǐ shì wèi fǔ
宛人李通等以图谶说光武云："刘氏复起，李氏为辅。
guāng wǔ chū bù gǎn dāng rán dú niàn xiōng bó shēng sù jié qīng kè bì jǔ dà shì qiě wáng mǎng bài wáng yǐ zhào tiān xià fāng luàn suì yǔ dìng móu yú shì nǎi shì bīng nǔ
"光武初不敢当，然独念兄伯升素结轻客，必举大事，且王莽败亡已兆，天下方乱，遂与定谋，于是乃市兵弩。
shí yuè yǔ li tōng cóng dì yì děng qǐ yú wǎn shí nián èr shí bā
十月，与李通从弟轶等起于宛，时年二十八。
shí yī yuè yǒu xīng bèi yú zhāng
十一月，有星孛于张。
guāng wǔ suì jiāng bīn kè hái chōng líng
光武遂将宾客还舂陵。
shí bó shēng yǐ huì zhòng qǐ bīng
时伯升已会众起兵。
chū zhū jiā zǐ dì kǒng jù jiē wáng táo zì nì yuē bó shēng shā wǒ
初，诸家子弟恐惧，皆亡逃自匿，曰"伯升杀我"。
jí jiàn guāng wǔ jiàng yī dà guān jiē jīng yuē jǐn hòu zhě yì fù wèi zhī nǎi shāo zì ān
及见光武绛衣大冠，皆惊曰"谨厚者亦复为之"，乃稍自安。
bó shēng yú shì zhāo xīn shì píng lín bīng yǔ qí shuài wáng fèng chén mù xi jī zhǎng jù
伯升于是招新市、平林兵，与其帅王凤、陈牧西击长聚。
guāng wǔ chū qí niú shā xīn yě wèi nǎi de mǎ
光武初骑牛，杀新野尉乃得马。
jìn tú táng zǐ xiāng yòu shā hú yáng wèi
进屠唐子乡，又杀湖阳尉。
jūn zhōng fēn cái wù bù jūn zhòng huì hèn yù fǎn gōng zhū liú
军中分财物不均，众恚恨，欲反攻诸刘。
guāng wǔ liǎn zōng rén suǒ de wù xī yǐ yǔ zhī zhòng nǎi yuè
光武敛宗人所得物，悉以与之，众乃悦。
jìn bá jí yáng yǔ wáng mǎng qián duì dài fū zhēn fù shǔ zhèng liáng qiū cì zhàn yú xiǎo cháng ān hàn jūn dà bài hái bǎo jí yáng
进拔棘阳，与王莽前队大夫甄阜、属正梁丘赐战于小长安，汉军大败，还保棘阳。
gēng shǐ yuán nián zhēng yuè jiǎ zǐ shuò hàn jūn fù yǔ zhēn fù liáng qiū cì zhàn yú bǐ shuǐ xī dà pò zhī
更始元年正月甲子朔，汉军复与甄阜、梁丘赐战于沘水西，大破之。
zhǎn fù cì
斩阜、赐。
bó shēng yòu pò wáng mǎng nà yán jiāng jūn yán yóu zhì zōng jiāng jūn chén mào yú yù yáng jìn wéi wǎn chéng
伯升又破王莽纳言将军严尤、秩宗将军陈茂于淯阳，进围宛城。
èr yuè xīn sì lì liú shèng gōng wèi tiān zǐ yǐ bó shēng wèi dà sī tú guāng wǔ wèi tài cháng piān jiàng jūn
二月辛巳，立刘圣公为天子，以伯升为大司徒，光武为太常偏将军。
sān yuè guāng wǔ bié yǔ zhū jiāng xùn kūn yáng dìng líng yǎn jiē xià zhī
三月，光武别与诸将徇昆阳、定陵、郾，皆下之。
duō de niú mǎ cái wù gǔ shù shí wàn hú zhuǎn yǐ kuì wǎn xià
多得牛、马、财物，谷数十万斛，转以馈宛下。
mǎng wén fù cì sǐ hàn dì lì dà jù qiǎn dà sī tú wáng xún dà sī kōng wáng yì jiàng bīng bǎi wàn qí jiá shì sì shí èr wàn rén wǔ yuè dào yǐng chuān fù yǔ yán yóu chén mào hé
莽闻阜、赐死，汉帝立，大惧，遣大司徒王寻、大司空王邑将兵百万，其甲士四十二万人，五月，到颍川，复与严尤、陈茂合。
chū guāng wǔ wèi chōng líng hòu jiā sòng bū zū yú yóu yóu jiàn ér qí zhī
初，光武为舂陵侯家讼逋租于尤，尤见而奇之。
jí shì shí chéng zhōng chū jiàng yóu zhě yán guāng wǔ bù qǔ cái wù dàn huì bīng jì cè
及是时，城中出降尤者言光武不取财物，但会兵计策。
yóu xiào yuē shì měi xū méi zhě yá
尤笑曰："是美须眉者邪？
hé wéi nǎi rú shì
何为乃如是！
chū wáng mǎng zhēng tiān xià néng wéi bīng fǎ zhě liù shí sān jiā shù bǎi rén bìng yǐ wéi jūn lì
初，王莽征天下能为兵法者六十三家数百人，并以为军吏；
xuǎn liàn wǔ wèi zhāo mù měng shì jīng qí zī zhòng qiān lǐ bù jué
选练武卫，招募猛士，旌旗辎重，千里不绝。
shí yǒu cháng rén jù wú bà zhǎng yī zhàng dà shí wéi yǐ wéi lěi wèi
时有长人巨无霸，长一丈，大十围，以为垒尉；
yòu qū zhū měng shòu hǔ bào xī xiàng zhī shǔ yǐ zhù wēi wǔ
又驱诸猛兽虎豹犀象之属，以助威武。
zì qín hàn chū shī zhī shèng wèi cháng yǒu yě
自秦、汉出师之盛，未尝有也。
guāng wǔ jiàng shù qiān bīng jiào zhī yú yáng guāng
光武将数千兵，徼之于阳光。
zhū jiāng jiàn xún yì bīng shèng fǎn zǒu chí rù kūn yáng jiē huáng bù yōu niàn qī nú yù sàn guī zhū chéng
诸将见寻、邑兵盛，反走，驰入昆阳，皆惶怖，忧念妻孥，欲散归诸城。
guāng wǔ yì yuē jīn bīng gǔ jì shǎo ér wài kòu qiáng dà bìng lì yù zhī gōng zhù kě lì
光武议曰："今兵谷既少，而外寇强大，并力御之，功庶可立；
rú yù fēn sǎn shì wú jù quán
如欲分散，势无俱全。
qiě wǎn chéng wèi bá bù néng xiāng jiù kūn yáng jí pò yī rì zhī jiān zhū bù yì miè yǐ
且宛城未拔，不能相救，昆阳即破，一日之间，诸部亦灭矣。
jīn bù tóng xīn dǎn gòng jǔ gōng míng fǎn yù shǒu qī zǐ cái wù yá
今不同心胆共举功名，反欲守妻子财物邪？
zhū jiāng nù yuē liú jiāng jūn hé gǎn rú shì
"诸将怒曰："刘将军何敢如是！
guāng wǔ xiào ér qǐ
"光武笑而起。
huì hòu jì hái yán dà bīng qiě zhì chéng běi jūn chén shù bǎi lǐ bú jiàn qí hòu
会候骑还，言大兵且至城北，军陈数百里，不见其后。
zhū jiāng jù xiāng wèi yuē gèng qǐng liú jiāng jūn jì zhī
诸将遽相谓曰："更请刘将军计之。
guāng wǔ fù wèi tú huà chéng bài
"光武复为图画成败。
zhū jiāng yōu pò jiē yuē nuò
诸将忧迫，皆曰："诺"。
shí chéng zhōng wéi yǒu bā jiǔ qiān rén guāng wǔ nǎi shǐ chéng guó shàng gōng wáng fèng tíng wèi dà jiàng jūn wáng cháng liú shǒu yè zì yǔ piào qí dà jiàng jūn zōng tiāo wǔ wēi jiāng jūn li yì děng shí sān qí chū chéng nán mén yú wài shōu bīng
时城中唯有八九千人，光武乃使成国上公王凤、廷尉大将军王常留守，夜自与骠骑大将军宗佻、五威将军李轶等十三骑，出城南门，于外收兵。
shí mǎng jūn dào chéng xià zhě qiě shí wàn guāng wǔ jǐ bù dé chū
时莽军到城下者且十万，光武几不得出。
jì zhì yǎn dìng líng xī fā zhū yíng bīng ér zhū jiāng tān xī cái huò yù fēn liú shǒu zhī
既至郾、定陵，悉发诸营兵，而诸将贪惜财货，欲分留守之。
guāng wǔ yuē jīn ruò pò dí zhēn bǎo wàn bèi dà gōng kě chéng
光武曰："今若破敌，珍珤万倍，大功可成；
rú wèi suǒ bài shǒu lǐng wú yú hé cái wù zhī yǒu
如为所败，首领无余，何财物之有！
zhòng nǎi cóng
"众乃从。
yán yóu shuō wáng yì yuē kūn yáng chéng xiǎo ér jiān jīn jiǎ hào zhě zài wǎn jí jìn dà bīng bǐ bì bēn zǒu
严尤说王邑曰："昆阳城小而坚，今假号者在宛，亟进大兵，彼必奔走；
wǎn bài kūn yáng zì fú
宛败，昆阳自服。
yì yuē wú xī yǐ hǔ yá jiāng jūn wéi dí yì zuò bù shēng de yǐ jiàn zé ràng
"邑曰："吾昔以虎牙将军围翟义，坐不生得，以见责让。
jīn jiāng bǎi wàn zhī zhòng yù chéng ér bù néng xià hé wèi yá
今将百万之众，遇城而不能下，何谓邪？
suì wéi zhī shù shí zhòng liè yíng bǎi shù yún chē shí yú zhàng kàn lín chéng zhōng qí zhì bì yě āi chén lián tiān zhēng gǔ zhī shēng wén shù bǎi lǐ
"遂围之数十重，列营百数，云车十余丈，瞰临城中，旗帜蔽野，埃尘连天，钲鼓之声闻数百里。
huò wéi dì dào chōng péng chuáng chéng
或为地道，冲輣橦城。
jī nǔ luàn fā shǐ xià rú yǔ chéng zhōng fù hù ér jí
积弩乱发，矢下如雨，城中负户而汲。
wáng fèng děng qǐ xiáng bù xǔ
王凤等乞降，不许。
xún yì zì yǐ wéi gōng zài lòu kè yì qì shén yì
寻、邑自以为功在漏刻，意气甚逸。
yè yǒu liú xīng zhuì yíng zhōng zhòu yǒu yún rú huài shān dāng yíng ér yǔn bù jí de chǐ ér sàn lì shì jiē yàn fú
夜有流星坠营中，昼有云如坏山，当营而陨，不及地尺而散，吏士皆厌伏。
liù yuè jǐ mǎo guāng wǔ suì yǔ yíng bù jù jìn zì jiāng bù qí qiān yú qián qù dà jūn sì wǔ lǐ ér chén
六月己卯，光武遂与营部俱进，自将步骑千余，前去大军四五里而陈。
xún yì yì qiǎn bīng shù qiān hé zhàn
寻、邑亦遣兵数千合战。
guāng wǔ bēn zhī zhǎn shǒu shù shí jí
光武奔之，斩首数十级。
zhū bù xǐ yuē liú jiāng jūn píng shēng jiàn xiǎo dí qiè jīn jiàn dà dí yǒng shén kě guài yě qiě fù jū qián
诸部喜曰："刘将军平生见小敌怯，今见大敌勇，甚可怪也，且复居前。
qǐng zhù jiāng jūn
请助将军！
guāng wǔ fù jìn xún yì bīng què zhū bù gòng chéng zhī zhǎn shǒu shù bǎi qiān jí
"光武复进、寻、邑兵却，诸部共乘之，斩首数百千级。
lián shèng suì qián
连胜，遂前。
shí bó shēng bá wǎn yǐ sān rì ér guāng wǔ shàng wèi zhī
时，伯升拔宛已三日，而光武尚未知。
nǎi wěi shǐ chí shū bào chéng zhōng yún wǎn xià bīng dào ér yáng duò qí shū
乃伪使持书报城中，云"宛下兵到"，而阳墯其书。
xún yì de zhī bù xǐ
寻、邑得之，不憙。
zhū jiāng jì jīng lèi jié dǎn qì yì zhuàng wú bù yī dāng bǎi
诸将既经累捷，胆气益壮，无不一当百。
guāng wǔ nǎi yǔ gǎn sǐ zhě sān qiān rén cóng chéng xi shuǐ shàng chōng qí zhōng jiān xún yì chén luàn chéng ruì bēng zhī suì shā wáng xún
光武乃与敢死者三千人，从城西水上冲其中坚，寻、邑陈乱，乘锐崩之，遂杀王寻。
chéng zhōng yì gǔ zào ér chū zhōng wài hé shì zhèn hū dòng tiān dì mǎng bīng dà kuì zǒu zhě xiāng téng jiàn bēn yì bǎi yú lǐ jiān
城中亦鼓噪而出，中外合势，震呼动天地，莽兵大溃，走者相腾践，奔殪百余里间。
huì dà léi fēng wū wǎ jiē fēi yǔ xià rú zhù zhì chuān shèng yì hǔ bào jiē gǔ zhàn shì zú zhēng fù nì sǐ zhě yǐ wàn shù shuǐ wèi bù liú
会大雷风，屋瓦皆飞，雨下如注，滍川盛溢，虎豹皆股战，士卒争赴，溺死者以万数，水为不流。
wáng yì yán yóu chén mào qīng jì chéng sǐ rén dù shuǐ táo qù
王邑、严尤、陈茂轻骑乘死人度水逃去。
jǐn huò qí jūn shí zī zhòng chē jiǎ zhēn bǎo bù kě shèng suàn jǔ zhī lián yuè bù jìn huò fán shāo qí yú
尽获其军实辎重、车甲珍宝，不可胜算，举之连月不尽，或燔烧其余。
guāng wǔ yīn fù xùn xià yǐng yáng
光武因复徇下颍阳。
huì bó shēng wèi gēng shǐ suǒ hài guāng wǔ zì fù chéng chí yì wǎn xiè
会伯升为更始所害，光武自父城驰诣宛谢。
sī tú guān shǔ yíng diào guāng wǔ guāng wǔ nán jiāo sī yǔ shēn yǐn guò ér yǐ
司徒官属迎吊光武，光武难交私语，深引过而已。
wèi cháng zì fá kūn yáng zhī gōng yòu bù gǎn wèi bó shēng fú sāng yǐn shí yán xiào rú píng cháng
未尝自伐昆阳之功，又不敢为伯升服丧，饮食言笑如平常。
gēng shǐ yǐ shì cán bài guāng wǔ wèi pò lǔ dà jiàng jūn fēng wǔ xìn hóu
更始以是惭，拜光武为破虏大将军，封武信侯。
jiǔ yuè gēng xū sān fǔ háo jié gòng zhū wáng mǎng chuán shǒu yì wǎn
九月庚戌，三辅豪杰共诛王莽，传首诣宛。
gēng shǐ jiāng běi dōu luò yáng yǐ guāng wǔ xíng sī lì xiào wèi shǐ qián zhěng xiū gōng fǔ
更始将北都洛阳，以光武行司隶校尉，使前整修宫府。
yú shì zhì liáo shǔ zuò wén yí cóng shì sī chá yī rú jiù zhāng
于是置僚属，作文移，从事司察，一如旧章。
shí sān fǔ lì shì dōng yíng gēng shǐ jiàn zhū jiāng guò jiē guān zé ér fú fù rén yī zhū yú xiù jué mò bù xiào zhī huò yǒu wèi ér zǒu zhě
时三辅吏士东迎更始，见诸将过，皆冠帻，而服妇人衣，诸于绣镼，莫不笑之，或有畏而走者。
jí jiàn sī lì liáo shǔ jiē huān xǐ bù zì shèng
及见司隶僚属，皆欢喜不自胜。
lǎo lì huò chuí tì yuē bù tú jīn rì fù jiàn hàn guān wēi yí
老吏或垂涕曰："不图今日复见汉官威仪！
yóu shì shí zhě jiē zhǔ xīn yān
"由是识者皆属心焉。
jí gēng shǐ zhì luò yáng nǎi qiǎn guāng wǔ yǐ pò lǔ jiāng jūn xíng dà sī mǎ shì
及更始至洛阳，乃遣光武以破虏将军行大司马事。
shí yuè chí jié běi dù hé zhèn wèi zhōu jùn
十月，持节北度河，镇慰州郡。
suǒ dào bù xiàn zhé jiàn èr qiān dàn zhǎng lì sān lǎo guān shǔ xià zhì zuǒ shǐ kǎo chá chù zhì rú zhōu mù xíng bù shì
所到部县，辄见二千石、长吏、三老、官属，下至佐史，考察黜陟，如州牧行部事。
zhé píng qiǎn qiú tú chú wáng mǎng kē zhèng fù hàn guān míng
辄平遣囚徒，除王莽苛政，复汉官名。
lì rén xǐ yuè zhēng chí niú jiǔ yíng láo
吏人喜悦，争持牛、酒迎劳。
jìn zhì hán dān gù zhào miào wáng zǐ lín shuō guāng wǔ yuē chì méi jīn zài hé dōng dàn jué shuǐ guàn zhī bǎi wàn zhī zhòng kě shǐ wéi yú
进至邯郸，故赵缪王子林说光武曰："赤眉今在河东，但决水灌之，百万之众可使为鱼。
guāng wǔ bù dá qù zhī zhēn dìng
"光武不答，去之真定。
lín yú shì nǎi zhà yǐ bǔ zhě wáng láng wèi chéng dì zǐ zi yú shí èr yuè lì láng wèi tiān zǐ dōu hán dān suì qiǎn shǐ zhě jiàng xià jùn guó
林于是乃诈以卜者王郎为成帝子子舆，十二月，立郎为天子，都邯郸，遂遣使者降下郡国。
èr nián zhēng yuè guāng wǔ yǐ wáng láng xīn shèng nǎi běi xùn jì
二年正月，光武以王郎新盛，乃北徇蓟。
wáng láng yí xí gòu guāng wǔ shí wàn hù ér gù guǎng yáng wáng zǐ liú jiē qǐ bīng jì zhōng yǐ yīng láng chéng nèi rǎo luàn zhuǎn xiāng jīng kǒng yán hán dān shǐ zhě fāng dào èr qiān dàn yǐ xià jiē chū yíng
王郎移檄购光武十万户，而故广阳王子刘接起兵蓟中以应郎，城内扰乱，转相惊恐，言邯郸使者方到，二千石以下皆出迎。
yú shì guāng wǔ qù jià nán yuán chén yè bù gǎn rù chéng yì shě shí dào bàng
于是光武趣驾南辕，晨夜不敢入城邑，舍食道傍。
zhì ráo yáng guān shǔ jiē fá shí
至饶阳，官属皆乏食。
guāng wǔ nǎi zì chēng hán dān shǐ zhě rù chuán shè
光武乃自称邯郸使者，入传舍。
chuán lì fāng jìn shí cóng zhě jī zhēng duó zhī
传吏方进食，从者饥，争夺之。
chuán lì yí qí wěi nǎi chuí gǔ shù shí tōng dài yán hán dān jiāng jūn zhì guān shǔ jiē shī sè
传吏疑其伪，乃椎鼓数十通，绐言邯郸将军至，官属皆失色。
guāng wǔ shēng chē yù chí jì ér jù bù miǎn xú hái zuò yuē qǐng hán dān jiāng jūn rén
光武升车欲驰，既而惧不免，徐还坐，曰："请邯郸将军人。
jiǔ nǎi jià qù
"久乃驾去。
chuán zhōng rén yáo yǔ mén zhě bì zhī
传中人遥语门者闭之。
mén cháng yuē tiān xià jù kě zhī ér bì zhǎng zhě hu
门长曰："天下讵可知，而闭长者乎？
suì de nán chū
"遂得南出。
chén yè jiān xíng méng fàn shuāng xuě tiān shí hán miàn jiē pò liè
晨夜兼行，蒙犯霜雪，天时寒，面皆破裂。
zhì hū tuó hé wú chuán shì yù bīng hé dé guò wèi bì shù chē ér xiàn
至呼沱河，无船，适遇冰合，得过，未毕数车而陷。
jìn zhì xià bó chéng xi huáng huò bù zhī suǒ zhī
进至下博城西，遑惑不知所之。
yǒu bái yī lǎo fù zài dào páng zhǐ yuē nǔ lì
有白衣老父在道旁，指曰："努力！
xìn dōu jùn wèi cháng ān shǒu qù cǐ bā shí lǐ
信都郡为长安守，去此八十里。
guāng wǔ jí chí fù zhī xìn dōu tài shǒu rèn guāng kāi mén chū yíng
"光武即驰赴之，信都太守任光开门出迎。
shì zǔ yīn fā páng xiàn de sì qiān rén xiān jī táng yáng shì xiàn jiē jiàng zhī
世祖因发旁县，得四千人，先击堂阳、贳县，皆降之。
wáng mǎng hé chéng zú zhèng pī tóng yì jǔ jùn jiàng
王莽和成卒正邳彤亦举郡降。
yòu chāng chéng rén liú zhí sòng zǐ rén gěng chún gè lǜ zōng qīn zǐ dì jù qí xiàn yì yǐ fèng guāng wǔ
又昌城人刘植，宋子人耿纯，各率宗亲子弟，据其县邑，以奉光武。
yú shì běi jiàng xià qǔ yáng zhòng shāo hé lè fù zhě zhì yǒu shù wàn rén
于是北降下曲阳，众稍合，乐附者至有数万人。
fù běi jī zhòng shān bá lú nú
复北击中山，拔卢奴。
suǒ guò fā bèn mìng bīng yí xí biān bù gòng jī hán dān jùn xiàn hái fù xiǎng yìng
所过发奔命兵，移檄边部，共击邯郸，郡县还复响应。
nán jī xīn shì zhēn dìng yuán shì fáng zi jiē xià zhī yīn rén zhào jiè
南击新市、真定、元氏、防子，皆下之，因人赵界。
shí wáng láng dà jiàng li yù zhūn bǎi rén hàn bīng bù zhī ér jìn qián bù piān jiàng zhū fú dèng yǔ wèi yù suǒ pò wáng shī zī zhòng
时，王郎大将李育屯柏人，汉兵不知而进，前部偏将朱浮、邓禹为育所破，亡失辎重。
guāng wǔ zài hòu wén zhī shōu fú yǔ sàn zú yǔ yù zhàn yú guō mén dà pò zhī jǐn de qí suǒ huò
光武在后闻之，收浮、禹散卒，与育战于郭门，大破之，尽得其所获。
yù hái bǎo chéng gōng zhī bù xià yú shì yǐn bīng bá guǎng ā
育还保城，攻之不下，于是引兵拔广阿。
huì shàng gǔ dà shǒu gěng kuàng yú yáng tài shǒu péng chǒng gè qiǎn qí jiāng wú hàn kòu xún děng jiāng tū qí lái zhù jī wáng láng gēng shǐ yì qiǎn shàng shū pú yè xiè gōng tǎo láng guāng wǔ yīn dà xiǎng shì zú suì dōng wéi jù lù
会上谷大守耿况、渔阳太守彭宠各遣其将吴汉、寇恂等将突骑来助击王郎，更始亦遣尚书仆射谢躬讨郎，光武因大飨士卒，遂东围巨鹿。
wáng láng shǒu jiāng wáng ráo jiān shǒu yuè yú bù xià
王郎守将王饶坚守，月余不下。
láng qiǎn jiàng ní hóng liú fèng lǜ shù wàn rén jiù jù lù guāng wǔ nì zhàn yú nán zhǎn shǒu shù qiān jí
郎遣将倪宏、刘奉率数万人救钜鹿，光武逆战于南，斩首数千级。
sì yuè jìn wéi hán dān lián zhàn pò zhī
四月，进围邯郸，连战破之。
wǔ yuè jiǎ chén bá qí chéng zhū wáng láng
五月甲辰，拔其城，诛王郎。
shōu wén shū de lì rén yǔ láng jiāo guān bàng huǐ zhě shù qiān zhāng
收文书，得吏人与郎交关谤毁者数千章。
guāng wǔ bù xǐng huì zhū jiāng jūn shāo zhī yuē lìng fǎn cè zǐ zì ān
光武不省，会诸将军烧之，曰："令反侧子自安。
gēng shǐ qiǎn shì yù shǐ chí jié lì guāng wǔ wèi xiāo wáng xī lìng bà bīng yì xíng zài suǒ
更始遣侍御史持节立光武为萧王，悉令罢兵诣行在所。
guāng wǔ cí yǐ hé běi wèi píng bù jiù zhēng
光武辞以河北未平，不就征。
zì shì shǐ èr yú gēng shǐ
自是始贰于更始。
shì shí cháng ān zhèng luàn sì fāng bèi pàn
是时，长安政乱，四方背叛。
liáng wáng liú yǒng shàn mìng suī yáng gōng sūn shù chēng wáng bā shǔ li xiàn zì lì wèi huái nán wáng qín fēng zì hào chu lí wáng zhāng bù qǐ láng yá dǒng xiàn qǐ dōng hǎi yán cén qǐ hàn zhōng tián róng qǐ yí líng bìng zhì jiàng shuài qīn lüè jùn xiàn
梁王刘永擅命睢阳，公孙述称王巴蜀，李宪自立为淮南王，秦丰自号楚黎王，张步起琅邪，董宪起东海，延岑起汉中，田戎起夷陵，并置将帅，侵略郡县。
yòu bié hào zhū zéi tóng mǎ dà róng gāo hú chóng lián tiě jìng dà qiǎng yóu lái shàng jiāng qīng dú wǔ xiào tán xiāng wǔ fān wǔ lóu fù píng huò suǒ děng gè lǐng bù qǔ zhòng hé shù bǎi wàn rén suǒ zài kòu lüě
又别号诸贼铜马、大肜、高湖、重连、铁胫、大抢、尤来、上江、青犊、五校、檀乡、五幡、五楼、富平、获索等，各领部曲，众合数百万人，所在寇掠。
guāng wǔ jiàng jī zhī xiān qiǎn wú hàn běi fā shí jùn bīng
光武将击之，先遣吴汉北发十郡兵。
yōu zhōu mù miáo céng bù cóng hàn suì zhǎn céng ér fā qí zhòng
幽州牧苗曾不从，汉遂斩曾而发其众。
qiū guāng wǔ jī tóng mǎ yú qiāo wú hàn jiāng tū qí lái huì qīng yáng
秋，光武击铜马于鄡，吴汉将突骑来会清阳。
zéi shù tiǎo zhàn guāng wǔ jiān yíng zì shǒu
贼数挑战，光武坚营自守；
yǒu chū lǔ lüě zhě zhé jī qǔ zhī jué qí liáng dào
有出卤掠者，辄击取之，绝其粮道。
jī yuè yú rì zéi shí jǐn yè dùn qù zhuī zhì guǎn táo dà pò zhī
积月余日，贼食尽，夜遁去，追至馆陶，大破之。
shòu xiáng wèi jǐn ér gāo hú chóng lián cóng dōng nán lái yǔ tóng mǎ yú zhòng hé guāng wǔ fù yǔ dà zhàn yú pú yáng xī pò jiàng zhī fēng qí qú shuài wèi liè hóu
受降未尽，而高湖、重连从东南来，与铜马余众合，光武复与大战于蒲阳，悉破降之，封其渠帅为列侯。
jiàng zhě yóu bù zì ān guāng wǔ zhī qí yì chì lìng gè guī yíng lè bīng nǎi zì chéng qīng jì àn xíng bù chén
降者犹不自安，光武知其意，敕令各归营勒兵，乃自乘轻骑按行部陈。
jiàng zhě gēng xiāng yǔ yuē xiāo wáng tuī chì xīn zhì rén fù zhōng ān dé bù tóu sǐ hu
降者更相语曰："萧王推赤心置人腹中，安得不投死乎！
yóu shì jiē fú
"由是皆服。
xī jiāng xiáng rén fēn pèi zhū jiāng zhòng suì shù shí wàn gù guān xi hào guāng wǔ wèi tóng mǎ dì
悉将降人分配诸将，众遂数十万，故关西号光武为"铜马帝"。
chì méi bié shuài yǔ dà róng qīng dú shí yú wàn zhòng zài shè quǎn guāng wǔ jìn jī dà pò zhī zhòng jiē sàn zǒu
赤眉别帅与大肜、青犊十余万众在射犬，光武进击，大破之，众皆散走。
shǐ wú hàn cén péng xí shā xiè gōng yú qiū
使吴汉、岑彭袭杀谢躬于邺。
qīng dú chì méi zéi rén hán gǔ guān gōng gēng shǐ
青犊、赤眉贼人函谷关，攻更始。
guāng wǔ nǎi qiǎn dèng yǔ lǜ liù pí jiàng yǐn bīng ér xi yǐ gēng shǐ chì méi zhī luàn
光武乃遣邓禹率六裨将引兵而西，以更始、赤眉之乱。
shí gēng shǐ shǐ dà sī mǎ zhū wěi wǔ yīn wáng li yì děng zhūn luò yáng guāng wǔ yì lìng féng yì shǒu mèng jīn yǐ jù zhī
时，更始使大司马朱鲔、舞阴王李轶等屯洛阳，光武亦令冯异守孟津以拒之。
jiàn wǔ yuán nián chūn zhēng yuè píng líng rén fāng wàng lì qián rú zǐ liú yīng wèi tiān zǐ gēng shǐ qiǎn chéng xiàng li sōng jī zhǎn zhī
建武元年春正月，平陵人方望立前孺子刘婴为天子，更始遣丞相李松击斩之。
guāng wǔ běi jī yóu lái dà qiǎng wǔ fān yú yuán shì zhuī zhì yòu běi píng lián pò zhī
光武北击尤来、大抢、五幡于元氏，追至右北平，连破之。
yòu zhàn yú shùn shuǐ běi chéng shèng qīng jìn fǎn wèi suǒ bài
又战于顺水北，乘胜轻进，反为所败。
zéi zhuī jí duǎn bīng jiē guāng wǔ zì tóu gāo àn yù tū qí wáng fēng xià mǎ shòu guāng wǔ guāng wǔ fǔ qí jiān ér shàng gù xiào wèi gěng yǎn yuē jǐ wèi lǔ chī
贼追急，短兵接，光武自投高岸，遇突骑王丰，下马授光武，光武抚其肩而上，顾笑谓耿弇曰："几为虏嗤。
yǎn pín shè què zéi de miǎn
"弇频射却贼，得免。
shì zú sǐ zhě shù qiān rén sǎn bīng guī bǎo fàn yáng
士卒死者数千人，散兵归保范阳。
jūn zhōng bú jiàn guāng wǔ huò yún yǐ mò zhū jiāng bù zhī suǒ wéi
军中不见光武，或云已殁，诸将不知所为。
wú hàn yuē qīng cáo nǔ lì
吴汉曰："卿曹努力！
wáng xiōng zi zài nán yáng hé yōu wú zhǔ
王兄子在南阳，何忧无主？
zhòng kǒng jù shù rì nǎi dìng
"众恐惧，数日乃定。
zéi suī zhàn shèng ér sù shè dà wēi kè zhǔ bù xiāng zhī yè suì yǐn qù
贼虽战胜，而素慑大威，客主不相知，夜遂引去。
dà jūn fù jìn zhì ān jiāo yǔ zhàn pò zhī zhǎn shǒu sān qiān yú jí
大军复进至安交，与战，破之，斩首三千余级。
zéi rén yú yáng nǎi qiǎn wú hàn lǜ gěng yǎn chén jùn mǎ wǔ děng shí èr jiāng jūn zhuī zhàn yú lù dōng jí píng gǔ dà pò miè zhī
贼人渔阳，乃遣吴汉率耿弇、陈俊、马武等十二将军追战于潞东，及平谷，大破灭之。
zhū wěi qiǎn tǎo nán jiāng jūn sū mào gōng wēn féng yì kòu xún yǔ zhàn dà pò zhī zhǎn qí jiāng gǔ qiáng
朱鲔遣讨难将军苏茂攻温，冯异、寇恂与战，大破之，斩其将贾彊。
yú shì zhū jiāng yì shàng zūn hào
于是诸将议上尊号。
mǎ wǔ xiān jìn yuē tiān xià wú zhǔ
马武先进曰："天下无主。
rú yǒu shèng rén chéng bì ér qǐ suī zhòng ní wèi xiāng sūn zi wèi jiāng yóu kǒng wú néng yǒu yì
如有圣人承敝而起，虽仲尼为相，孙子为将，犹恐无能有益。
fǎn shuǐ bù shōu hòu huǐ wú jí
反水不收，后悔无及。
dài wáng suī zhí qiān tuì nài zōng miào shè jì hé
大王虽执谦退，奈宗庙社稷何！
yi qiě hái jì jí zūn wèi nǎi yì zhēng fá
宜且还蓟即尊位，乃议征伐。
jīn cǐ shuí zéi ér chí wù jī zhī hu
今此谁贼而驰骛击之乎？
guāng wǔ jīng yuē hé jiāng jūn chū shì yán
"光武惊曰："何将军出是言？
kě zhǎn yě
"可斩也！
wǔ yuē zhū jiāng jìn rán
"武曰："诸将尽然。
guāng wǔ shǐ chū xiǎo zhī nǎi yǐn jūn hái zhì jì
"光武使出晓之，乃引军还至蓟。
xià sì yuè gōng sūn shù zì chēng tiān zǐ
夏四月，公孙述自称天子。
guāng wǔ cóng jì hái guò fàn yáng mìng shōu zàng lì shì
光武从蓟还，过范阳，命收葬吏士。
zhì zhōng shān zhū jiāng fù shàng zòu yuē hàn zāo wáng mǎng zōng miào fèi jué háo jié fèn nù zhào rén tú tàn
至中山，诸将复上奏曰："汉遭王莽，宗庙废绝，豪杰愤怒，兆人涂炭。
wáng yǔ bó shēng shǒu jǔ yì bīng gēng shǐ yīn qí zī yǐ jù dì wèi ér bù néng fèng cheng dà tǒng bài luàn gāng jì dào zéi rì duō qún shēng wēi cù
王与伯升首举义兵，更始因其资以据帝位，而不能奉承大统，败乱纲纪，盗贼日多，群生危蹙。
dài wáng chū zhēng kūn yáng wáng mǎng zì kuì
大王初征昆阳，王莽自溃；
hòu bá hán dān běi zhōu mǐ dìng
后拔邯郸，北州弭定；
cān fēn tiān xià ér yǒu qí èr kuà zhōu jù tǔ dài jiǎ bǎi wàn
参分天下而有其二，跨州据土，带甲百万。
yán wǔ lì zé mò zhī gǎn kàng lùn wén dé zé wú suǒ yǔ cí
言武力则莫之敢抗，论文德则无所与辞。
chén wén dì wáng bù kě yǐ jiǔ kuàng tiān mìng bù kě yǐ qiān jù wéi dài wáng yǐ shè jì wèi jì wàn xìng wèi xīn
臣闻帝王不可以久旷，天命不可以谦拒，惟大王以社稷为计，万姓为心。
guāng wǔ yòu bù tīng
"光武又不听。
xíng dào nán píng jí zhū jiāng fù gù qǐng zhī
行到南平棘，诸将复固请之。
guāng wǔ yuē kòu zéi wèi píng sì miàn shòu dí hé jù yù zhèng hào wèi hu
光武曰："寇贼未平，四面受敌，何遽欲正号位乎？
zhū jiāng qiě chū
诸将且出。
gěng chún jìn yuē tiān xià shì dài fū juān qīn qī qì tǔ rǎng cóng dài wáng yú shǐ shí zhī jiān zhě qí jì gù wàng qí pān lóng lín fù fèng yì yǐ chéng qí suǒ zhì ěr
"耿纯进曰："天下士大夫捐亲戚，弃土壤，从大王于矢石之间者，其计固望其攀龙鳞，附凤翼，以成其所志耳。
jīn gōng yè jí dìng tiān rén yì yīng ér dài wáng liú shí nì zhòng bù zhèng hào wèi chún kǒng shì dà fū wàng jué jì qióng zé yǒu qù guī zhī sī wú wéi jiǔ zì kǔ yě
今功业即定，天人亦应，而大王留时逆众，不正号位，纯恐士大夫望绝计穷，则有去归之思，无为久自苦也。
dà zhòng yī sàn nán kě fù hé
大众一散，难可复合。
shí bù kě liú zhòng bù kě nì
时不可留，众不可逆。
chún yán shén chéng qiē guāng wǔ shēn gǎn yuē wú jiāng sī zhī
"纯言甚诚切，光武深感，曰："吾将思之。
xíng zhì hào guāng wǔ xiān zài cháng ān shí tóng shě shēng qiáng huá zì guān zhōng fèng chì fú fú yuē liú xiù fā bīng bǔ bù dào sì yí yún jí lóng dòu yě sì qī zhī jì huǒ wéi zhǔ
行至鄗，光武先在长安时同舍生彊华自关中奉《赤伏符》，曰"刘秀发兵捕不道，四夷云集龙斗野，四七之际火为主。
qún chén yīn fù zòu yuē shòu mìng zhī fú rén yīng wèi dà wàn lǐ hé xìn bù yì tóng qíng zhōu zhī bái yú hé zú bǐ yān
群臣因复奏曰："受命之符，人应为大，万里合信，不议同情，周之白鱼，曷足比焉？
jīn shàng wú tiān zǐ hǎi nèi xiáo luàn fú ruì zhī yīng zhāo rán zhe wén yi dá tiān shén yǐ sāi qún wàng
今上无天子，海内淆乱，符瑞之应，昭然著闻，宜答天神，以塞群望。
guāng wǔ yú shì mìng yǒu sī shè tán chǎng yú hào nán qiān qiū tíng wǔ chéng mò
"光武于是命有司设坛场于鄗南千秋亭五成陌。
liù yuè jǐ wèi jí huáng dì wèi
六月己未，即皇帝位。
fán liáo gào tiān yīn yú liù zōng wàng yú qún shén
燔燎告天，禋于六宗，望于群神。
qí zhù wén yuē huáng tiān shàng dì hòu tǔ shén qí juàn gù jiàng mìng shǔ xiù lí yuán wéi rén fù mǔ xiù bù gǎn dāng
其祝文曰："皇天上帝，后土神祇，眷顾降命，属秀黎元，为人父母，秀不敢当。
qún xià bǎi bì bù móu tóng cí xián yuē wáng mǎng cuàn wèi xiù fā fèn xīng bīng pò wáng xún wáng yì yú kūn yáng zhū wáng láng tóng mǎ yú hé běi píng dìng tiān xià hǎi nèi méng ēn
群下百辟，不谋同辞，咸曰：'王莽篡位，秀发愤兴兵，破王寻、王邑于昆阳，诛王郎、铜马于河北，平定天下，海内蒙恩。
shàng dàng tiān dì zhī xīn xià wèi yuán yuán suǒ guī
上当天地之心，下为元元所归。
chèn jì yuē liú xiù fā bīng bǔ bù dào mǎo jīn xiū dé wèi tiān zǐ
'谶记曰：'刘秀发兵捕不道，卯金修德为天子。
xiù yóu gù cí zhì yú zài zhì yú sān
'秀犹固辞，至于再，至于三。
qún xià qiān yuē huáng tiān dà mìng bù kě jī liú
群下佥曰：'皇天大命，不可稽留。
gǎn bù jìng chéng
'敢不敬承。
yú shì jiàn yuán wèi jiàn wǔ dà shè tiān xià gǎi hào wèi gāo yì
"于是建元为建武，大赦天下，改鄗为高邑。
shì yuè chì méi lì liú pén zi wèi tiān zǐ
是月，赤眉立刘盆子为天子。
jiǎ zǐ qián jiāng jūn dèng yǔ jī gēng shǐ dìng guó gōng wáng kuāng yú ān yì dà pò zhī zhǎn qí jiāng liú jūn
甲子，前将军邓禹击更始定国公王匡于安邑，大破之，斩其将刘均。
qiū qī yuè xīn wèi bài qián jiāng jūn dèng yǔ wèi dà sī tú
秋七月辛未，拜前将军邓禹为大司徒。
dīng chǒu yǐ yě wáng lìng wáng liáng wèi dà sī kōng
丁丑，以野王令王梁为大司空。
rén wǔ yǐ dà jiàng jūn wú hàn wèi dà sī mǎ piān jiàng jūn jǐng dān wèi piào qí dà jiàng jūn dà jiàng jūn gěng yǎn wèi jiàn wēi dà jiàng jūn piān jiàng jūn gài yán wèi hǔ yá dà jiàng jūn piān jiàng jūn zhū yòu wèi jiàn yì dà jiàng jūn zhōng jiān jiāng jūn dù mào wèi dà jiàng jūn
壬午，以大将军吴汉为大司马，偏将军景丹为骠骑大将军，大将军耿弇为建威大将军，偏将军盖延为虎牙大将军，偏将军朱祐为建义大将军，中坚将军杜茂为大将军。
shí zōng shì liú mào zì hào yàn xīn jiāng jūn lǜ zhòng jiàng fēng wèi zhōng shān wáng
时，宗室刘茂自号"厌新将军"，率众降，封为中山王。
jǐ hài xìng huái
己亥，幸怀。
qiǎn gěng yǎn lǜ qiáng nǔ jiāng jūn chén jùn jūn wǔ shè jīn bèi xíng yáng yǐ dōng
遣耿弇率强弩将军陈俊军五社津，备荥阳以东。
shǐ wú hàn lǜ zhū yòu jí tíng wèi cén péng zhí jīn wú gǔ fù yáng huà jiāng jūn jiān chán děng shí yī jiāng jūn wéi zhū wěi yú luò yáng
使吴汉率朱祐及廷尉岑彭、执金吾贾复、扬化将军坚镡等十一将军围朱鲔于洛阳。
bā yuè rén zǐ jì shè jì
八月壬子，祭社稷。
guǐ chǒu cí gāo zǔ tài zōng shì zōng yú huái gōng
癸丑，祠高祖、太宗、世宗于怀宫。
jìn xìng hé yáng
进幸河阳。
gēng shǐ lǐn qiū wáng tián lì jiàng
更始廪丘王田立降。
jiǔ yuè chì méi rù cháng ān gēng shǐ bēn gāo líng
九月，赤眉入长安，更始奔高陵。
xīn wèi zhào yuē gēng shǐ pò bài qì chéng táo zǒu qī zǐ luǒ tǎn liú rǒng dào lù
辛未，诏曰："更始破败，弃城逃走，妻子裸袒，流冗道路。
zhèn shén mǐn zhī
朕甚愍之。
jīn fēng gēng shǐ wèi huái yáng wáng
今封更始为淮阳王。
lì rén gǎn yǒu zéi hài zhě zuì tóng dà nì
吏人敢有贼害者，罪同大逆。
jiǎ shēn yǐ qián mì lìng zhuō mào wèi tài fù
甲申，以前密令卓茂为太傅。
xīn mǎo zhū wěi jǔ chéng jiàng
辛卯，朱鲔举城降。
dōng shí yuè guǐ chǒu chē jià rù luò yáng xìng nán gōng què fēi diàn suì dìng dū yān
冬十月十八日，光武进入洛阳，临幸南宫却非殿，于是定都洛阳。
qiǎn cén péng jī jīng zhōu qún zéi
遣岑彭击荆州群贼。
shí yī yuè jiǎ wǔ xìng huái
十一月甲午，幸怀。
liú yǒng zì chēng tiān zǐ
刘永自称天子。
shí èr yuè bǐng xū zhì zì huái
十二月丙戌，至自怀。
chì méi shā gēng shǐ ér wěi áo jù lǒng yòu lú fāng qǐ ān dìng
赤眉杀更始，而隗嚣据陇右，卢芳起安定。
pò lǔ dà jiàng jūn shū shòu jī wǔ xiào zéi yú qǔ liáng zhàn mò
破虏大将军叔寿击五校贼于曲梁，战殁。
èr nián chūn zhēng yuè jiǎ zǐ shuò rì yǒu shí zhī
二年春正月甲子朔，日有食之。
dà sī mǎ wú hàn lǜ jiǔ jiāng jūn jī tán xiāng zéi yú qiū dōng dà pò jiàng zhī
大司马吴汉率九将军击檀乡贼于邺东，大破降之。
gēng chén fēng gōng chén jiē wèi liè hóu dà guó sì xiàn yú gè yǒu chà
庚辰，封功臣皆为列侯，大国四县，余各有差。
xià zhào yuē rén qíng de zú kǔ yú fàng zòng kuài xū yú zhī yù wàng shèn fá zhī yì
下诏曰："人情得足，苦于放纵，快须臾之欲，忘慎罚之义。
wéi zhū jiāng yè yuǎn gōng dà chéng yù chuán yú wú qióng yi rú lín shēn yuān rú lǚ bó bīng zhàn zhàn lì lì rì shèn yī rì
惟诸将业远功大，诚欲传于无穷，宜如临深渊，如履薄冰，战战栗栗，日慎一日。
qí xiǎn xiào wèi zhòu gè jí wèi lì zhě dà hóng lú qù shàng zhèn jiāng chà ér lù zhī
其显效未詶，各籍未立者，大鸿胪趣上，朕将差而录之。
bó shì dīng gōng yì yuē gǔ dì wáng fēng zhū hóu bù guò bǎi lǐ gù lì yǐ jiàn hòu qǔ fǎ yú léi qiáng gān ruò zhī suǒ yǐ wèi zhì yě
"博士丁恭议曰："古帝王封诸侯不过百里，故利以建侯，取法于雷，强干弱枝，所以为治也。
jīn fēng zhū hóu sì xiàn bù hé fǎ zhì
今封诸侯四县，不合法制。
dì yuē gǔ zhī wáng guó jiē yǐ wú dào wèi cháng wén gōng chén de duō ér miè wáng zhě
"帝曰："古之亡国，皆以无道，未尝闻功臣地多而灭亡者。
nǎi qiǎn yè zhě jí shòu yìn shòu cè yuē zài shàng bù jiāo gāo ér bù wēi
"乃遣谒者即授印绶，策曰："在上不骄，高而不危；
zhì jié jǐn dù mǎn ér bù yì
制节谨度，满而不溢。
jìng zhī jiè zhī
敬之戒之。
chuán ěr zǐ sūn zhǎng wèi hàn fān
传尔子孙，长为汉藩。
rén wǔ gēng shǐ fù hàn jiāng jūn shān yè fǔ hàn jiāng jūn yú kuāng jiàng jiē fù jué wèi
壬午，更始复汉将军邓晔、辅汉将军于匡降，皆复爵位。
rén zǐ qǐ gāo miào jiàn shè jì yú luò yáng lì jiāo zhào yú chéng nán shǐ zhèng huǒ dé sè shàng chì
壬子，起高庙，建社稷于洛阳，立郊兆于城南，始正火德，色尚赤。
shì yuè chì méi fén xī jīng gōng shì fā jué yuán líng kòu lüě guān zhōng
是月，赤眉焚西京宫室，发掘园陵，寇掠关中。
dà sī tú dèng yǔ rù cháng ān qiǎn fǔ yuàn fèng shí yī dì shén zhǔ nà yú gāo miào
大司徒邓禹入长安，遣府掾奉十一帝神主，纳于高庙。
zhēn dìng wáng yáng lín yì hóu ràng móu fǎn qiǎn qián jiāng jūn gěng chún zhū zhī
真定王杨、临邑侯让谋反，遣前将军耿纯诛之。
èr yuè jǐ yǒu xìng xiū wǔ
二月己酉，幸修武。
dà sī kōng wáng liáng miǎn
大司空王梁免。
rén zǐ yǐ tài zhōng dài fū sòng hóng wèi dà sī kōng
壬子，以太中大夫宋弘为大司空。
qiǎn piào qí dà jiàng jūn jǐng dān lǜ zhēng lǔ jiāng jūn jì zūn děng èr jiāng jūn jī hóng nóng zéi pò zhī yīn qiǎn jì zūn wéi mán zhōng zéi zhāng mǎn
遣骠骑大将军景丹率征虏将军祭遵等二将军击弘农贼，破之，因遣祭遵围蛮中贼张满。
yú yáng tài shǒu péng chǒng fǎn gōng yōu zhōu mù zhū fú yú jì
渔阳太守彭宠反，攻幽州牧朱浮于蓟。
yán cén zì chēng wǔ ān wáng yú hàn zhōng
延岑自称武安王于汉中。
xīn mǎo zhì zì xiū wǔ
辛卯，至自修武。
sān yuè yǐ wèi dà shè tiān xià zhào yuē qǐng yù duō yuān rén yòng xíng shēn kè zhèn shén mǐn zhī
三月乙未，大赦天下，诏曰："顷狱多冤人，用刑深刻，朕甚愍之。
kǒng zǐ yún xíng fá bù zhōng zé mín wú suǒ cuò shǒu zú
孔子云：'刑罚不中，则民无所措手足。
qí yǔ zhōng èr qiān dàn zhū dài fū bó shì yì láng yì shěng xíng fǎ
'其与中二千石、诸大夫、博士、议郎议省刑法。
qiǎn zhí jīn wú gǔ fù lǜ èr jiāng jūn jī gēng shǐ yǎn wáng yǐn zūn pò jiàng zhī
遣执金吾贾复率二将军击更始郾王尹遵，破降之。
xiāo qí jiāng jūn liú zhí jī mì zéi zhàn mò
骁骑将军刘植击密贼，战殁。
qiǎn hǔ yá dà jiàng jūn gài yán lǜ sì jiāng jūn fá liú yǒng
遣虎牙大将军盖延率四将军伐刘永。
xià sì yuè wéi yǒng yú suī yáng
夏四月，围永于睢阳。
gēng shǐ jiāng sū mào shā huái yáng tài shǒu pān jiǎn ér fù liú yǒng
更始将苏茂杀淮阳太守潘蹇而附刘永。
jiǎ wǔ fēng shū fù liáng wèi guǎng yáng wáng xiōng zi zhāng wèi tài yuán wáng zhāng dì xīng wéi lǔ wáng chōng líng hóu dí zǐ zhǐ wèi chéng yáng wáng
甲午，封叔父良为广阳王，兄子章为太原王，章弟兴为鲁王，舂陵侯嫡子祉为城阳王。
wǔ yuè gēng chén fēng gēng shǐ yuán shì wáng xī wèi sì shuǐ wáng gù zhēn dìng wáng yáng zi de wéi zhēn dìng wáng zhōu hòu jī cháng wèi zhōu chéng xiū gōng
五月庚辰，封更始元氏王歙为泗水王，故真定王杨子得为真定王，周后姬常为周承休公。
guǐ wèi zhào yuē mín yǒu jià qī mài zi yù guī fù mǔ zhě zì tīng zhī
癸未，诏曰："民有嫁妻卖子欲归父母者，恣听之。
gǎn jū zhí lùn rú lǜ
敢拘执，论如律。
liù yuè wù xū lì guì rén guō shì wèi huáng hòu zi qiáng wèi huáng tài zǐ dà shè tiān xià
六月戊戌，立贵人郭氏为皇后，子彊为皇太子，大赦天下。
zēng láng yè zhě cóng guān zhì gè yī děng
增郎、谒者、从官秩各一等。
bǐng wǔ fēng zōng zǐ liú zhōng wèi zī chuān wáng
丙午，封宗子刘终为淄川王。
qiū bā yuè dì zì jiāng zhēng wǔ xiào
秋八月，帝自将征五校。
bǐng chén xìng nèi huáng dà pò wǔ xiào yú yì yáng jiàng zhī
丙辰，幸内黄，大破五校于羛阳，降之。
qiǎn yóu jī jiāng jūn shān lóng jiù zhū fú yǔ péng chǒng zhàn yú lù lóng jūn bài jì
遣游击将军邓隆救朱浮，与彭宠战于潞，隆军败绩。
gài yán bá suī yáng liú yǒng bēn qiáo
盖延拔睢阳，刘永奔谯。
pò lǔ jiāng jūn shān fèng jù yù yáng fǎn
破虏将军邓奉据淯阳反。
jiǔ yuè rén xū zhì zì nèi huáng
九月壬戌，至自内黄。
piào qí dà jiàng jūn jǐng dān hōng
骠骑大将军景丹薨。
yán cén dà pò chì méi yú dù líng
延岑大破赤眉于杜陵。
guān zhōng jī mín xiāng shí
关中饥，民相食。
dōng shí yī yuè yǐ tíng wèi cén péng wèi zhēng nán dà jiàng jūn lǜ bā jiāng jūn tǎo shān fèng yú dǔ xiāng
冬十一月，以廷尉岑彭为征南大将军，率八将军讨邓奉于堵乡。
tóng mǎ qīng dú yóu lái yú zéi gòng lì sūn dēng wèi tiān zǐ yú shàng jùn
铜马、青犊、尤来余贼共立孙登为天子于上郡。
dēng jiāng lè xuán shā dēng yǐ qí zhòng wǔ wàn yú rén jiàng
孙登将领乐玄杀孙登，率领部众五万余人投降。
qiǎn piān jiàng jūn féng yì dài dèng yǔ fá chì méi
遣偏将军冯异代邓禹伐赤眉。
shǐ tài zhōng dài fū fú lóng chí jié ān jí qīng xú èr zhōu zhāo zhāng bù jiàng zhī
使太中大夫伏隆持节安辑青、徐二州，招张步降之。
shí èr yuè wù wǔ zhào yuē wéi zōng shì liè hóu wèi wáng mǎng suǒ fèi xiān líng wú suǒ yī guī zhèn shén mǐn zhī
十二月戊午，诏曰："惟宗室列侯为王莽所废，先灵无所依归，朕甚愍之。
qí bìng fù gù guó
其并复故国。
ruò hóu shēn yǐ mò shǔ suǒ shàng qí zǐ sūn jiàn míng shàng shū fēng bài
若侯身已殁，属所上其子孙见名尚书，封拜。
shì suì gài yán děng dà pò liú yǒng yú pèi xi
是岁，盖延等大破刘永于沛西。
chū wáng mǎng mò tiān xià hàn huáng huáng jīn yī jīn yì sù yī hú
初，王莽末，天下旱蝗，黄金一斤易粟一斛；
zhì shì yě gǔ lǚ shēng má yóu shèng yě cán chéng jiǎn bèi yú shān fù rén shōu qí lì yān
至是野谷旅生，麻尤盛，野蚕成茧，被于山阜，人收其利焉。
sān nián chūn zhēng yuè jiǎ zǐ yǐ piān jiàng jūn féng yì wèi zhēng xi dà jiàng jūn dù mào wèi piào qí dà jiàng jūn
三年春正月甲子，以偏将军冯异为征西大将军，杜茂为骠骑大将军。
dà sī tú dèng yǔ jí féng yì yǔ chì méi zhàn yú huí xī yǔ yì bài jì
大司徒邓禹及冯异与赤眉战于回溪，禹、异败绩。
zhēng lǔ jiāng jūn jì zūn pò mán zhōng zhǎn zhāng mǎn
征虏将军祭遵破蛮中，斩张满。
xīn sì lì huáng kǎo nán dùn jūn yǐ shàng sì miào
辛巳，立皇考南顿君已上四庙。
rén wǔ dà shè tiān xià
壬午，大赦天下。
rùn yuè yǐ sì dà sī tú dèng yǔ miǎn
闰月乙巳，大司徒邓禹免。
féng yì yǔ chì méi zhàn yú xiáo dǐ dà pò zhī yú zhòng nán xiàng yí yáng dì zì jiāng zhēng zhī
冯异与赤眉战于崤底，大破之，余众南向宜阳，帝自将征之。
jǐ hài xìng yí yáng
己亥，幸宜阳。
jiǎ chén qīn lēi liù jūn dà chén róng mǎ dà sī mǎ wú hàn jīng zú dāng qián zhōng jūn cì zhī xiāo qí wǔ wèi fēn chén zuǒ yòu
甲辰，亲勒六军，大陈戎马，大司马吴汉精卒当前，中军次之，骁骑、武卫分陈左右。
chì méi wàng jiàn zhèn bù qiǎn shǐ qǐ xiáng
赤眉望见震怖，遣使乞降。
bǐng wǔ chì méi jūn chén miàn fù fèng gāo huáng dì xǐ shòu zhào yǐ shǔ chéng mén xiào wèi
丙午，赤眉君臣面缚，奉高皇帝玺绶，诏以属城门校尉。
wù shēn zhì zì yí yáng
戊申，至自宜阳。
jǐ yǒu zhào yuē qún dào zòng héng zéi hài yuán yuán pén zi qiè zūn hào luàn huò tiān xià
己酉，诏曰："群盗纵横，贼害元元，盆子窃尊号，乱惑天下。
zhèn fèn bīng tǎo jī yìng shí bēng jiě shí yú wàn zhòng shù shǒu xiáng fú xiān dì xǐ shòu guī zhī wáng fǔ
朕奋兵讨击，应时崩解，十余万众束手降服，先帝玺绶归之王府。
sī jiē zǔ zōng zhī líng shì rén zhī lì zhèn hé zú yǐ xiǎng sī zāi
斯皆祖宗之灵，士人之力，朕曷足以享斯哉！
qí zé jí rì cí gāo miào cì tiān xià zhǎng zǐ dāng wèi fù hòu zhě jué rén yī jí
其择吉日祠高庙，赐天下长子当为父后者爵，人一级。
èr yuè jǐ wèi cí gāo miào shòu chuán guó xǐ
二月己未，祠高庙，受传国玺。
liú yǒng lì dǒng xiàn wèi hǎi xī wáng zhāng bù wèi qí wáng
刘永立董宪为海西王，张步为齐王。
bù shā guāng lù dài fu fú lóng ér fǎn
步杀光禄大夫伏隆而反。
xìng huái qiǎn wú hàn lǜ èr jiāng jūn jī qīng dú yú zhǐ xi dà pò jiàng zhī
幸怀，遣吴汉率二将军击青犊于轵西，大破降之。
sān yuè rén yín yǐ dà sī tú sī zhí fú chén wèi dà sī tú
三月壬寅，以大司徒司直伏湛为大司徒。
péng chǒng xiàn jì chéng chǒng zì lì wèi yàn wáng
彭宠陷蓟城，宠自立为燕王。
dì zì jiāng zhēng shān fèng xìng dǔ yáng
帝自将征邓奉，幸堵阳。
xià sì yuè dà pò shān fèng yú xiǎo cháng ān zhǎn zhī
夏四月，大破邓奉于小长安，斩之。
féng yì yǔ yán cén zhàn yú shàng lín pò zhī
冯异与延岑战于上林，破之。
wú hàn lǜ qī jiāng jūn yǔ liú yǒng jiāng sū mào zhàn yú guǎng dōng dà pò zhī
吴汉率七将军与刘永将苏茂战于广东，大破之。
hǔ yá dà jiàng jūn gài yán wéi liú yǒng yú suī yáng
虎牙大将军盖延围刘永于睢阳。
wǔ yuè jǐ yǒu chē jià bù gōng
五月己酉，车驾不宫。
yǐ mǎo huì rì yǒu shí zhī
乙卯晦，日有食之。
liù yuè rén xū dà shè tiān xià
六月壬戌，大赦天下。
gěng yǎn yǔ yán cén zhàn yú ráng dà pò zhī
耿弇与延岑战于穰，大破之。
qiū qī yuè zhēng nán dà jiàng jūn cén péng lǜ sān jiāng jūn fá qín fēng zhàn yú lí qiū dà pò zhī huò qí jiāng cài hóng
秋七月，征南大将军岑彭率三将军伐秦丰，战于黎丘，大破之，获其将蔡宏。
gēng chén zhào yuē lì bù mǎn liù bǎi shí xià zhì mò shòu zhǎng xiāng yǒu zuì xiān qǐng
庚辰，诏曰："吏不满六百石，下至墨绶长、相，有罪先请。
nán zǐ bā shí yǐ shàng shí suì yǐ xià jí fù rén cóng zuò zhě zì fēi bù dào zhào suǒ míng bǔ jiē bù dé xì
男子八十以上，十岁以下，及妇人从坐者，自非不道、诏所名捕，皆不得系。
dāng yàn wèn zhě jí jiù yàn
当验问者即就验。
nǚ tú gù shān guī jiā
女徒雇山归家。
gài yán bá suī yáng huò liú yǒng ér sū mào zhōu jiàn lì yǒng zi yū wèi liáng wáng
"盖延拔睢阳，获刘永，而苏茂、周建立永子纡为梁王。
dōng shí yuè rén shēn xìng chōng líng cí yuán miào yīn zhì jiǔ jiù zhái dà huì gù rén fù lǎo
冬十月壬申，幸舂陵，祠园庙，因置酒旧宅，大会故人父老。
shí yī yuè yǐ wèi zhì zì chōng líng
十一月乙未，至自舂陵。
zhuō jùn tài shǒu zhāng fēng fǎn
涿郡太守张丰反。
shì suì li xiàn zì chēng tiān zǐ
是岁，李宪自称天子。
xī zhōu dà jiàng jūn wěi áo fèng zòu
西州大将军隗嚣奉奏。
jiàn yì dà jiàng jūn zhū yòu lǜ jì zūn yǔ yán cén zhàn yú dōng yáng zhǎn qí jiāng zhāng chéng
建义大将军朱祐率祭遵与延岑战于东阳，斩其将张成。
sì nián chūn zhēng yuè jiǎ shēn dà shè tiān xià
四年春正月甲申，大赦天下。
èr yuè rén zǐ xìng huái
二月壬子，幸怀。
rén shēn zhì zì huái
壬申，至自怀。
qiǎn yòu jiāng jūn dèng yǔ lǜ èr jiāng jūn yǔ yán cén zhàn yú wǔ dāng pò zhī
遣右将军邓禹率二将军与延岑战于武当，破之。
xià sì yuè dīng sì xìng qiū
夏四月丁巳，幸邺。
jǐ sì jìn xìng lín píng
己巳，进幸临平。
qiǎn dà sī mǎ wú hàn jī wǔ xiào zéi yú jī shān dà pò zhī
遣大司马吴汉击五校贼于箕山，大破之。
wǔ yuè jìn xìng yuán shì
五月，进幸元氏。
xīn sì jìn xìng lú nú
辛巳，进幸卢奴。
qiǎn zhēng lǔ jiāng jūn jì zūn lǜ sì jiāng jūn tǎo zhāng fēng yú zhuō jùn zhǎn fēng
派遣征虏将军祭遵率领四位将军在涿郡讨伐张丰，将张丰斩杀。
liù yuè xīn hài chē jià hái gōng
六月辛亥，车驾还宫。
qī yuè dīng hài xìng qiáo
七月丁亥，幸谯。
qiǎn bǔ lǔ jiāng jūn mǎ wǔ piān jiàng jūn wáng bà wéi liú yū yú chuí huì
遣捕虏将军马武、偏将军王霸围刘纡于垂惠。
dǒng xiàn jiāng bēn xiū yǐ lán líng chéng jiàng xiàn wéi zhī
董宪将贲休以兰陵城降，宪围之。
hǔ yá dà jiàng jūn gài yán lǜ píng dí jiāng jūn páng méng jiù bēn xiū bù kè lán líng wèi xiàn suǒ xiàn
虎牙大将军盖延率平狄将军庞萌救贲休，不克，兰陵为宪所陷。
qiū bā yuè wù wǔ jìn xìng shòu chūn
秋八月戊午，进幸寿春。
tài zhōng dài fū xú yùn shàn shā lín huái tài shǒu liú dù yùn zuò zhū
太中大夫徐恽擅杀临淮太守刘度，恽坐诛。
qiǎn yáng wǔ jiàng jūn mǎ chéng lǜ sān jiāng jūn fá li xiàn
遣扬武将军马成率三将军伐李宪。
jiǔ yuè wéi xiàn yú shū
九月，围宪于舒。
dōng shí yuè jiǎ yín chē jià hái gōng
冬十月甲寅，车驾还宫。
tài fù zhuō mào hōng
太傅卓茂薨。
shí yī yuè bǐng shēn xìng wǎn
十一月丙申，幸宛。
qiǎn jiàn yì dà jiàng jūn zhū yòu lǜ èr jiāng jūn wéi qín fēng yú lí qiū
遣建义大将军朱祐率二将军围秦丰于黎丘。
shí èr yuè bǐng yín jìn xìng lí qiū
十二月丙寅，进幸黎丘。
shì suì zhēng xi dà jiàng jūn féng yì yǔ gōng sūn shù jiāng chéng yān zhàn yú chén cāng pò zhī
是岁，征西大将军冯异与公孙述将程焉战于陈仓，破之。
wǔ nián chūn zhēng yuè guǐ jǐ chē jià hái gōng
五年春正月癸己，车驾还宫。
èr yuè bǐng wǔ dà shè tiān xià
二月丙午，大赦天下。
bǔ lǔ jiāng jūn mǎ wǔ piān jiàng jūn wáng bà bá chuí huì
捕虏将军马武、偏将军王霸拔垂惠。
yǐ chǒu xìng wèi jùn
乙丑，幸魏郡。
rén shēn fēng yīn hòu kǒng ān wèi yīn shào jiā gōng
壬申，封殷后孔安为殷绍嘉公。
péng chǒng wèi qí cāng tóu suǒ shā yú yáng píng
彭宠为其苍头所杀，渔阳平。
dà sī mǎ wú hàn lǜ jiàn wēi dà jiàng jūn gěng yǎn jī fù píng huò suǒ zéi yú píng yuán dà pò jiàng zhī
大司马吴汉率建威大将军耿弇击富平、获索贼于平原，大破降之。
xià qiǎn gěng yǎn lǜ èr jiāng jūn tǎo zhāng bù
夏遣耿弇率二将军讨张步。
sān yuè guǐ wèi xǐ guǎng yáng wáng liáng wèi zhào wáng shǐ jiù guó
三月癸未，徙广阳王良为赵王，始就国。
píng dí jiāng jūn páng méng fǎn shā chu jùn tài shǒu sūn méng ér dōng fù dǒng xiàn
平狄将军庞萌反，杀楚郡太守孙萌而东附董宪。
qiǎn zhēng nán dà jiàng jūn cén péng lǜ èr jiāng jūn fá tián róng yú jīn xiāng dà pò zhī
遣征南大将军岑彭率二将军伐田戎于津乡，大破之。
xià sì yuè hàn huáng
夏四月，旱，蝗。
hé xī dà jiàng jūn dòu róng shǐ qiǎn shǐ gòng xiàn
河西大将军窦融开始派人进贡。
wǔ yuè bǐng zǐ zhào yuē jiǔ hàn shāng mài qiū zhǒng wèi xià zhèn shén yōu zhī
五月丙子，诏曰："久旱伤麦，秋种未下，朕甚忧之。
jiāng cán lì wèi shèng yù duō yuān jié yuán yuán chóu hèn gǎn dòng tiān qì hu
将残吏未胜，狱多冤结，元元愁恨，感动天气乎？
qí lìng zhōng dōu guān sān fǔ jùn guó chū xì qiú zuì fēi fàn shū sǐ yī qiè wù àn jiàn tú miǎn wèi shù rén
其令中都官、三辅、郡、国出系囚，罪非犯殊死一切勿案，见徒免为庶人。
wu jìn róu liáng tuì tān kù gè zhèng jué shì yān
务进柔良，退贪酷，各正厥事焉。
liù yuè jiàn yì dà jiàng jūn zhū yòu bá lí qiū huò qín fēng
六月，建义大将军朱祐拔黎丘，获秦丰；
ér páng yīn sū mào wéi táo chéng
而庞荫、苏茂围桃城。
dì shí xìng méng yīn zì jiāng zhēng zhī
帝时幸蒙，因自将征之。
xiān lǐ bīng rèn chéng nǎi jìn jiù táo chéng dà pò méng děng
先理兵任城，乃进救桃城，大破萌等。
qiū qī yuè dīng chǒu xìng pèi cí gāo yuán miào
秋七月丁丑，幸沛，祠高原庙。
zhào xiū fù xī jīng yuán líng
诏修复西京园陵。
jìn xìng hú líng zhēng dǒng xiàn
进幸湖陵，征董宪。
yòu xìng fán suì gōng dǒng xiàn yú chāng lǜ dà pò zhī
又幸蕃，遂攻董宪于昌虑，大破之。
bā yuè jǐ yǒu jìn xìng tán liú wú hàn gōng liú yū dǒng xiàn děng chē jià zhuǎn xùn péng chéng xià pī
八月己酉，进幸郯，留吴汉攻刘纡、董宪等，车驾转徇彭城、下邳。
wú hàn bá tán huò liú yū
吴汉拔郯，获刘纡；
hàn jìn wéi dǒng xiàn páng méng yú qú
汉进围董宪、庞萌于朐。
dōng shí yuè hái xìng lǔ shǐ dà sī kōng cí kǒng zǐ
冬季十月，皇帝起程返回，巡幸鲁地，派大司空祭祀了孔子。
gěng yǎn děng yǔ zhāng bù zhàn yú lín zī dà pò zhī
耿弇等与张步战于临淄，大破之。
dì xìng lín zī jìn xìng jù
帝幸临淄，进幸剧。
zhāng bù zhǎn sū mào yǐ jiàng qí dì píng
张步斩苏茂以降，齐地平。
chū qǐ tài xué
初起太学。
chē jià hái gōng xìng tài xué cì bó shì dì zǐ gè yǒu chà
车驾还宫，幸太学，赐博士弟子各有差。
shí yī yuè rén yín dà sī tú zhuàng chén miǎn shàng shū lìng hóu bà wèi dà sī tú
十一月壬寅，大司徒状湛免，尚书令侯霸为大司徒。
shí èr yuè lú sū zì chēng tiān zǐ yú jiǔ yuán
十二月，卢苏自称天子于九原。
xī zhōu dà jiàng jūn wěi áo qiǎn zi xún rù shì
西州大将军隗嚣遣子恂入侍。
jiāo zhǐ mù shān ràng lǜ qī jùn tài shǒu qiǎn shǐ fèng gòng
交阯牧邓让率七郡太守遣使奉贡。
zhào fù jì yáng èr nián yáo yì
诏复济阳二年徭役。
shì suì yě gǔ jiàn shǎo tián mǔ yì guǎng yān
是岁，野谷渐少，田亩益广焉。