幼学琼林 · 程登吉 · Chapter 19 of 33

卷三·人事

PinyinModern Translation
Size

dà xué shǒu zhòng fu míng xīn xiǎo yú mò xiān yú yìng duì

《大学》首重夫明新,小于莫先于应对。

qí róng gù yi yǒu dù chū yán yóu guì yǒu zhāng

其容固宜有度,出言尤贵有章。

zhì yù yuán ér xíng yù fāng dǎn yù dà ér xīn yù xiǎo

智欲圆而行欲方,胆欲大而心欲小。

gé xià zú xià bìng chēng rén zhī cí

阁下足下,并称人之辞;

bù nìng zōu shēng jiē zì qiān zhī yǔ

不佞鲰生,皆自谦之语。

shù zuì yuē yuán yòu huáng kǒng yuē zhǔ chén

恕罪曰原宥,惶恐曰主臣。

dà chūn yuán dà diàn xuǎn dà huì zhuàng jǔ rén zhī chēng bù yī

大春元、大殿选、大会状,举人之称不一;

dà qiū yuán dà jīng yuán dà sān yuán shì rén zhī yù duō shū

大秋元、大经元、大三元,士人之誉多殊。

dà yuàn shǐ tuī měi lì yuán

大掾史,推美吏员;

dà zhù shí zūn chēng xiāng huàn

大柱石,尊称乡宦。

hè rù xué yuē yún chéng fā rèn hè xīn guān yuē yuán fú chū róng

贺入学曰云程发轫,贺新冠曰元服初荣。

hè rén róng guī wèi zhī jǐn xuán

贺人荣归,谓之锦旋;

zuò shāng de cái wèi zhī kǔn zài

作商得财,谓之稇载。

qiān sòng lǐ yuē xiàn qín bù shòu kuì yuē fǎn bì

谦送礼曰献芹,不受馈曰反璧。

xiè rén hòu lǐ yuē hòu kuàng zì qiān lì báo yuē fěi yí

谢人厚礼曰厚贶,自谦利薄曰菲仪。

sòng xíng zhī lǐ wèi zhī jìn yí

送行之礼,谓之赆仪;

bài jiàn zhī zī míng yuē zhì jìng

拜见之赀,名曰贽敬。

hè shòu yí yuē zhù jìng diào sǐ lǐ yuē diàn yí

贺寿仪曰祝敬,吊死礼曰奠仪。

qǐng rén yuǎn guī yuē xǐ chén xié jiǔ jìn xíng yuē zǔ jiàn

请人远归曰洗尘,携酒进行曰祖饯。

kào pú fū wèi zhī jīng shǐ

犒仆夫,谓之旌使;

yǎn xì wén wèi zhī pái yōu

演戏文,谓之俳优。

xiè rén jì shū yuē rǔ chéng huá hàn

谢人寄书,曰辱承华翰;

xiè rén zhì wèn yuē duō méng jì shēng

谢人致问,曰多蒙寄声。

wàng rén jì xìn yuē zǎo cì yù yīn

望人寄信,曰早赐玉音;

xiè rén xǔ wù yuē yǐ huò jīn nuò

谢人许物,曰已获金诺。

jù míng tiè yuē tóu cì

具名帖,曰投刺;

fā shū hán yuē kāi jiān

发书函,曰开缄。

sī mù jiǔ yuē jí qiē zhān hán xiǎng wàng yīn yuē jiǔ huái mù lìn

思暮久曰极切瞻韩,想望殷曰久怀慕蔺。

xiāng shí wèi zhēn yuē bàn miàn zhī shi

相识未真,曰半面之识;

bù qī ér huì yuē xiè hòu zhī yuán

不期而会,曰邂逅之缘。

dēng lóng mén de cān míng shì zhān shān dǒu yǎng wàng gāo xián

登龙门得参名士,瞻山斗仰望高贤。

yī rì sān qiū yán sī mù zhī shén qiè

一日三秋,言思暮之甚切;

kě chén wàn hú yán xiǎng wàng zhī jiǔ yīn

渴尘万斛,言想望之久殷。

kuí wéi jiào mìng nǎi yún bǐ lìn fù méng

暌违教命,乃云鄙吝复萌;

lái wǎng wú píng zé yuē píng zōng mǐ dìng

来往无凭,则曰萍踪靡定。

yú shùn mù táng yáo jiàn yáo yú gēng jiàn yáo yú qiáng

虞舜幕唐尧,见尧于羹,见尧于墙;

mén rén xué kǒng shèng kǒng bù yì bù kǒng qū yì qū

门人学孔圣,孔步亦步,孔趋亦趋。

céng jīng huì wù yuē xiàng huò chéng yán jiē cí

曾经会晤,曰向获承颜接辞;

xiè rén zhǐ jiào yuē shēn méng ěr tí miàn mìng

谢人指教,曰深蒙耳提面命。

qiú rén hán róng yuē wàng bāo huāng

求人涵容,曰望包荒;

qiú rén chuī xū yuē wàng jí yǐn

求人吹嘘,曰望汲引。

qiú rén jiàn yǐn yuē xìng wèi xiān róng

求人荐引,曰幸为先容;

qiú rén gǎi wén yuē wàng cì yǐng zhuó

求人改文,曰望赐郢斫。

jiè zhòng dǐng yán shì tuō rén yán shì

借重鼎言,是托人言事;

wàng yí yù zhǐ shì měi rén qīn xíng

望移玉趾,是浼人亲行。

duō méng tuī gǔ xiè rén yǐn jiàn zhī cí

多蒙推毂,谢人引荐之辞;

wàng zuò lǐng xiù tuō rén chàng shǒu zhī shuō

望作领袖,托人倡首之说。

yán cí bù shuǎng wèi zhī jīn shí yǔ

言辞不爽,谓之金石语;

xiāng dǎng gōng lùn wèi zhī yuè dàn píng

乡党公论,谓之月旦评。

féng rén shuō xiàng sī biǎo yáng shàn xíng

逢人说项斯,表扬善行;

míng xià wú xū shì guǒ shì xián rén

名下无虚士,果是贤人。

dǎng è wèi fēi yuē péng jiān jǐn cái dǔ bó yuē gū zhù

党恶为非曰朋奸,尽财赌博曰孤注。

tú liǎo shì yuē dàn qiú sè zé

徒了事,曰但求塞责;

jiè míng chá yuē bù kě kē qiú

戒明察,曰不可苛求。

fāng mìng shì nì rén zhī yán zhí niù shì zhí jǐ zhī xìng

方命是逆人之言,执拗是执己之性。

yuē jì yú yuē pì nì zǒng shì sī xīn zhī kuī wàng

曰觊觎,曰睥睨,总是私心之窥望;

yuē kǒng zǒng yuē bàng wǔ jiē yán rén shì zhī fēn yún

曰倥偬,曰旁午,皆言人事之纷纭。

xiǎo guò bì chá wèi zhī chuī máo qiú cī

小过必察,谓之吹毛求疵;

chéng huàn xiāng gōng wèi zhī luò jǐng xià shí

乘患相攻,谓之落井下石。

yù xīn nán yàn rú xī hè cái wù yì jǐn ruò lòu zhī

欲心难厌如溪壑,财物易尽若漏卮。

wàng kāi máo sè shì qiú rén zhī jiào dǎo

望开茅塞,是求人之教导;

duō háo yào shí shì xiè rén zhī zhēn guī

多豪药石,是谢人之箴规。

láo guī fāng zhú jiē shàn xíng zhī kě mù

劳规芳躅,皆善行之可慕;

gé yán zhì yán xī jiā yán zhī kě tīng

格言至言,悉嘉言之可听。

wú yán yuē jiān mò xī nù yuē jì wēi

无言曰缄默,息怒曰霁威。

bāo zhěng guǎ sè xiào rén bǐ qí xiào wèi huáng hé qīng

包拯寡色笑,人比其笑为黄河清;

shāng yāng zuì xiōng cán cháng jiàn lùn qiú ér wèi shuǐ chì

商鞅最凶残,常见论囚而渭水赤。

chóu shēn yuē qiè chǐ rén xiào yuē jiě yí

仇深曰切齿,人笑曰解颐。

rén wēi xiào yuē wǎn ěr yǎn kǒu xiào yuē hú lú

人微笑曰莞尔,掩口笑曰胡卢。

dà xiào huí jué dào zhòng xiào yuē hōng táng

大笑回绝倒,众笑曰哄堂。

liú wèi dài xián wèi zhī xū zuǒ

留位待贤,谓之虚左;

guān liáo gòng shǔ wèi zhī tóng yín

官僚共署,谓之同寅。

rén shī xìn yuē shuǎng yuē yòu yuē shí yán

人失信曰爽约,又曰食言;

rén wàng shì yuē hán méng yòu yuē fǎn hàn

人忘誓曰寒盟,又曰反汗。

míng xīn lòu gǔ gǎn dé nán wàng

铭心镂骨,感德难忘;

jié cǎo xián huán zhī ēn bì bào

结草衔环,知恩必报。

zì rě qí zāi wèi zhī jiě yī bào huǒ

自惹其灾,谓之解衣抱火;

xìng lí qí hài zhēn rú tuō wǎng jiù yuān

幸离其害,真如脱网就渊。

liǎng bù xiāng rù wèi zhī ruì záo

两不相入,谓之枘凿;

liǎng bù xiāng tóu wèi zhī bīng tàn

两不相投,谓之冰炭。

bǐ cǐ bù hé yuē jǔ yǔ yù jìn bù qián yuē zī jū

彼此不合曰龃龉,欲进不前曰趦趄。

luò luò bù hé zhī cí qū qū zì qiān zhī yǔ

落落不合之词,区区自谦之语。

jùn zhě zuò shì yǐ bì zhī wèi

竣者,作事已毕之谓;

jù zhě liǎn cái yǐn shí zhī míng

醵者,敛财饮食之名。

zàn xiāng qí shì wèi zhī yù chéng

赞襄其事,谓之玉成;

fēn liè nán wán wèi zhī wǎ jiě

分裂难完,谓之瓦解。

shì yǒu dī áng yuē xuān zhì lì xiāng shàng xià yuē xié háng

事有低昂曰轩轾,力相上下曰颉颃。

píng kōng qǐ shì yuē zuò yǒng réng zhǒng qián bì yuē xiào yóu

凭空起事曰作俑,仍踵前弊曰效尤。

shǒu kǒu gòng zuò yuē jié jū bù xiá xiū róng yuē yāng zhǎng

手口共作曰拮据,不暇修容曰鞅掌。

shǒu zú bìng xíng yuē pú fú fǔ shǒu ér sī yuē dī huí

手足并行曰匍匐,俯首而思曰低徊。

míng zhū tóu àn dà qū cái néng

明珠投暗,大屈才能;

rù shǐ cāo gē zì xiāng yú ròu

入室操戈,自相鱼肉。

qiú jiào yú yú rén shì wèn dào yú máng

求教于愚人,是问道于盲;

wǎng dào yǐ gàn zhǔ shì zuì yù qiú shòu

枉道以干主,是衒玉求售。

zhì móu zhī shì suǒ jiàn lüè tóng

智谋之士,所见略同;

rén rén zhī yán qí lì shén pǔ

仁人之言,其利甚溥。

bān mén nòng fǔ bù zhī fèn liàng

班门弄斧,不知分量;

cén lóu qí mò bù shí gāo bēi

岑楼齐末,不识高卑。

shì yán mò è wèi zhī zī màn nán tú

势延莫遏,谓之滋蔓难图;

bāo cáng huò xīn wèi zhī rén xīn pǒ cè

包藏祸心,谓之人心叵测。

zuò shě dào páng yì lùn duō ér nán chéng

作舍道旁,议论多而难成;

yī guó sān gōng quán bǐng fēn ér bù yī

一国三公,权柄分而不一。

shì yǒu jī yuán yuē sān shēng yǒu xìng

事有奇缘,曰三生有幸;

shì jiē fú yì yuē yī shì wú chéng

事皆拂意,曰一事无成。

jiǔ sè shì dān rú yǐ shuāng fǔ dài gū shù

酒色是耽,如以双斧代孤树;

lì liàng bù shèng rú yǐ cùn jiāo chéng huáng hé

力量不胜,如以寸胶澄黄河。

jiān tīng zé míng piān tīng zé àn cǐ wèi zhēng zhī duì tài zōng

兼听则明,偏听则暗,此魏征之对太宗;

zhòng nù nán fàn zhuān yù nán chéng cǐ yú chǎn zhī fěng zi kǒng

众怒难犯,专欲难成,此于产之讽子孔。

yù chěng suǒ cháng wèi zhī xīn fán jì yǎng

欲逞所长,谓之心烦技痒;

jué wú qíng yù wèi zhī gǎo mù sǐ huī

绝无情欲,谓之槁木死灰。

zuò shàng yǒu jiāng nán yǔ yán xū jǐn

座上有江南,语言须谨;

wǎng lái wú bái dīng jiāo jiē jiē xián

往来无白丁,交接皆贤。

jiāng jìn hǎo chù yuē jiàn rù jiā jìng

将近好处,曰渐入佳境;

wú duān jù ào yuē páng ruò wú rén

无端倨傲,曰旁若无人。

jiè shì kuān yì yuē gào jià jiāng qián zhǔ tuō yuē yín yuán

借事宽役曰告假,将钱嘱托曰夤缘。

shì yǒu dà lì yuē qí huò kě jū

事有大利,曰奇货可居;

shì yí jiàn qián yuē fù chē dāng jiè

事宜鉴前,曰覆车当戒。

wài bǐ wèi cǐ yuē zuǒ tǎn

外彼为此曰左袒;

chǔ shì ér kě yuē mō léng

处事而可曰摸棱。

dí shén yì cuī yuē fā méng zhèn luò

敌甚易摧,曰发蒙振落;

zhì zài bì shèng yuē pò fǔ chén zhōu

志在必胜,曰破釜沉舟。

qū tū xǐ xīn wú ēn zé bù niàn yù fáng zhī lì dà

曲突徙薪无恩泽,不念豫防之力大;

jiāo tóu làn é wéi shàng kè tú zhī jiù jí zhī gōng hóng

焦头烂额为上客,徒知救急之功宏。

zéi rén yuē liáng shàng jūn zǐ qiáng gěng yuē huà wài wán mín

贼人曰梁上君子,强梗曰化外顽民。

mù xiè zhú tóu jiē wèi yǒu yòng zhī wù

木屑竹头,皆为有用之物;

niú sōu mǎ bó kě bèi yào shí zhī zī

牛溲马渤,可备药石之资。

wǔ jīng sǎo dì zhù qīn míng zì xiè sī wén

五经扫地,祝钦明自亵斯文;

yī mù chēng tiān jìn wáng dūn wèi kě shàn dòng

一木撑天,晋王敦未可擅动。

tí fèng tí wǔ jī you jī qīn zhī yǐn cí

题凤题午,讥友讥亲之隐词;

pò mài pò lí jiàn fu jiàn zi zhī qí mèng

破麦破梨,见夫见子之奇梦。

máo suí piàn yán jiǔ dǐng rén zhòng qí yán

毛遂片言九鼎,人重其言;

jì shì yī nuò qiān jīn rén fú qí xìn

季市一诺千金,人服其信。

yuè fēi bèi niè jīng zhōng bào guó yáng zhèn wéi yǐ qīng bái chuán jiā

岳飞背涅精忠报国,杨震惟以清白传家。

xià qiáng shàng ruò yuē wěi dà bù diào

下强上弱,曰尾大不掉;

shàng quán xià duó yuē tài ē dào chí

上权下夺,曰太阿倒持。

dāng jīn zhī shì bù dàn jūn zé chén chén yì zé jūn

当今之世,不但君择臣,臣亦择君;

shòu mìng zhī zhǔ bù dú chuàng yè nán shǒu chéng yì bù yì

受命之主,不独创业难,守成亦不易。

shēng píng suǒ wéi jiē kě duì rén yán sī mǎ guāng zhī zì xìn

生平所为皆可对人言,司马光之自信;

yùn yòng zhī miào wéi cún hū yī xīn yuè wǔ mù zhī lùn bīng

运用之妙惟存乎一心,岳武穆之论兵。

bù xiū biān fú wèi rén bù shì yí róng

不修边幅,谓人不饰仪容;

bù lì yá àn wèi rén tiān xìng hé lè

不立崖岸,谓人天性和乐。

zuì ěr yāo mǒ yán qí shén xiǎo

蕞尔幺么,言其甚小;

lǔ mǎng miè liè yán qí bù jīng

卤莽灭裂,言其不精。

wù chù jiē yuán bù xué qiáng zuò nǎi chéng zì rán

误处皆缘不学,强作乃成自然。

qiú shì sù chéng yuē liè děng guò yú lǐ mào yuē zú gōng

求事速成曰躐等,过于礼貌曰足恭。

jiǎ zhōng hòu zhě wèi zhī xiāng yuàn chū rén qún zhě wèi zhī jù bò

假忠厚者谓之乡愿,出人群者谓之巨擘。

mèng làng yóu yú qīng fú jīng xiáng chū yú xiá yù

孟浪由于轻浮,精详出于暇豫。

wéi shàn zé liú fāng bǎi shì wèi è zé yí chòu wàn nián

为善则流芳百世,为恶则遗臭万年。

guò duō yuē rěn è zuì mǎn yuē guàn yíng

过多曰稔恶,罪满曰贯盈。

cháng jiàn yě róng huì yín xū zhī màn cáng huì dào

尝见冶容诲淫,须知慢藏诲盗。

guǎn zhōng kuī bào suǒ jiàn bù duō

管中窥豹,所见不多;

zuò jǐng guān tiān zhī shí bù guǎng

坐井观天,知识不广。

wú shì kě chéng yīng xióng wú yòng wǔ zhī dì

无势可乘,英雄无用武之地;

yǒu dào zé jiàn jūn zǐ yǒu zhǎn cǎi zhī ēn

有道则见,君子有展采之恩。

qiú míng lì dá yuē jié zú xiān dé

求名利达,曰捷足先得;

wèi shì chí zhì yuē dà qì wǎn chéng

慰士迟滞,曰大器晚成。

bù zhī tōng biàn yuē tú dú fù shū

不知通变,曰徒读父书;

zì zuò cōng míng yuē tú zhí jǐ jiàn

自作聪明,曰徒执己见。

qiǎn jiàn yuē fū jiàn sú yán yuē lǐ yán

浅见曰肤见,俗言曰俚言。

shí shí wù zhě wéi jùn jié mèi xiān jǐ zhě fēi míng zhé

识时务者为俊杰,昧先几者非明哲。

cūn fū bù shí yī dīng yú zhě qǐ wú yī de

村夫不识一丁,愚者岂无一得。

bá qù yī dīng wèi chú yī hài

拔去一丁,谓除一害;

yòu shēng yī qín shì zēng yī chóu

又生一秦,是增一仇。

jiè qīng yán yuē kǒng zhǔ yuán yǒu ěr

戒轻言,曰恐属垣有耳;

jiè qīng dí yuē wù wèi qín wú rén

戒轻敌,曰勿谓秦无人。

tóng wù xiāng bāng wèi zhī zhù jié wéi nüè

同恶相帮,谓之助桀为虐;

tān xīn wú yàn wèi zhī dé lǒng wàng shǔ

贪心无厌,谓之得陇望蜀。

dāng zhī qì mǎn zé qīng xū zhī wù jí bì fǎn

当知器满则倾,须知物极必反。

xǐ xī xì míng wéi hǎo nòng hǎo xiào xuè wèi zhī huī xié

喜嬉戏名为好弄,好笑谑谓之诙谐。

chán kǒu jiāo jiā shì zhōng kě xìn yǒu hǔ

谗口交加,市中可信有虎;

zhòng jiān gǔ xìn jù wén kě yǐ chéng léi

众奸鼓衅,聚蚊可以成雷。

qī fēi chéng jǐn wèi zèn rén zhī niàng huò

萋非成锦,谓谮人之酿祸;

hán shā shè yǐng yán guǐ yù zhī hài rén

含沙射影,言鬼蜮之害人。

zhēn biān suǒ yǐ zhì bìng

针砭所以治病;

zhèn dú bì zhì shā rén

鸩毒必至杀人。

li yì fǔ yīn róu hài wù rén wèi zhī xiào lǐ cáng dāo

李义府阴柔害物,人谓之笑里藏刀;

lǐ lín fǔ jiān guǐ chǎn rén shì wèi zhī kǒu mì fù jiàn

李林甫奸诡谄人,世谓之口蜜腹剑。

dài rén zuò shì yuē dài páo

代人作事,曰代庖;

yú rén shè móu yuē jiè zhù

与人设谋,曰借箸。

jiàn shì jí zhēn yuē míng ruò guān huǒ

见事极真,曰明若观火;

duì dí yì shèng yuē shì ruò cuī kū

对敌易胜,曰势若摧枯。

hàn wǔ nèi duō yù ér wài shī rén yì lián pō xiān guó nàn ér hòu sī chóu

汉武内多欲而外施仁义,廉颇先国难而后私仇。

wò tà zhī cè qǐ róng tā rén hān shuì sòng tài zǔ zhī yǔ

卧榻之侧,岂容他人鼾睡,宋太祖之语;

yī tǒng zhī shì zhēn shì hú yuè yī jiā táng tài zōng zhī shí

一统之世,真是胡越一家,唐太宗之时。

zhì ruò jǐng tài yǐ lǚ yì yíng shì yíng wáng yú zhuāng xiāng zhī shǒu ruò jìn yǐ niú yì mǎ shì mǎ miè yú huái mǐn zhī shí

至若景泰以吕易嬴,是嬴亡于庄襄之手:弱晋以牛易马,是马灭于怀愍之时。

zhōng zōng qīn wèi diǎn chóu yú wéi hòu huì bō qiān qiū

中宗亲为点筹于韦后,秽播千秋;

míng huáng cì xǐ ér qián yú guì fēi chòu yí wàn dài

明皇赐洗儿钱于贵妃,臭遗万代。

fēi lèi xiāng cóng bù rú chun que

非类相从,不如鹑鹊;

fù zǐ tóng pìn wèi zhī jù yōu

父子同牝,谓之聚麀。

yǐ xià yín shàng wèi zhī zhēng yě hé jiān lún wèi zhī luàn

以下淫上谓之烝,野合奸伦谓之乱。

cóng lái shū tè shū tú wéi zài hòu rén fǎ jiè

从来淑慝殊途,惟在后人法戒;

qī shì qíng zhuó yì pǐn quán lài wú bèi jī yáng

欺世情浊异品,全赖吾辈激扬。

✦ You read 卷三·人事

Don't lose your spot.

Free account remembers where you stopped across all 12,000 books. Pro unlocks pinyin on every line, modern Mandarin translations, AI rewrites, audio read-along, and the workbook — for $2.50/month, billed annually.