格言联璧 · 金缨 · Chapter 2 of 10

存养类

PinyinModern Translation
Size

xìng fēn bù kě shǐ bù zú gù qí qǔ shù yě yi duō

性分不可使不足,故其取数也宜多。

yuē qióng lǐ yuē jìn xìng yuē dá tiān yuē rù shén yuē zhì guǎng dà jí gāo míng

曰穷理,曰尽性,曰达天,曰入神,曰致广大、极高明。

qíng yù bù kě shǐ yǒu yú gù qí qǔ shù yě yi shǎo yuē jǐn xíng yuē shèn xíng yuē yuē jǐ yuē qīng xīn yuē jié yǐn shí guǎ shì yù

情欲不可使有余,故其取数也宜少,曰谨行,曰慎行,曰约己,曰清心,曰节饮食、寡嗜欲。

dà qí xīn róng tiān xià zhī wù

放宽心胸,容纳天下万物;

xū qí xīn shòu tiān xià zhī shàn

虚心谦逊,接受天下的善言;

píng qí xīn lùn tiān xià zhī shì

心平气和,议论天下之事;

qián qí xīn guān tiān xià zhī lǐ

潜心钻研,观察天下的道理;

dìng qí xīn yìng tiān xià zhī biàn

安定心神,应对天下的变化。

qīng míng yǐ yǎng wú zhī shén chén yī yǐ yǎng wú zhī lǜ chén jǐng yǐ yǎng wú zhī shi gāng dà yǐ yǎng wú zhī zhì guǒ duàn yǐ yǎng wú zhī cái níng zhòng yǐ yǎng wú zhī qì kuān yù yǐ yǎng wú zhī liàng yán léng yǐ yǎng wú zhī cāo

清明以养吾之神,湛一以养吾之虑,沈警以养吾之识,刚大以养吾之志,果断以养吾之才,凝重以养吾之气,宽裕以养吾之量,严棱以养吾之操。

zì jiā yǒu hǎo chù yào yǎn cáng jǐ fēn zhè shì hán yù yǐ yǎng shēn

自家有好处,要掩藏几分,这是涵育以养深。

bié rén bù hǎo chù yào yǎn cáng jǐ fēn zhè shì hún hòu yǐ yǎng tiān

别人不好处,要掩藏几分,这是浑厚以养天。

yǐ xū yǎng xīn yǐ dé yǎng shēn yǐ rén yǎng tiān xià wàn wù yǐ dào yǎng tiān xià wàn shì

以虚养心,以德养身,以仁养天下万物,以道养天下万世。

hán yǎng chōng xū biàn shì shēn shì xué wèn

涵养冲虚,便是身世学问。

shěng chú fán nǎo hé děng xīn xìng ān hé

省除烦恼,何等心性安和!

yán zǐ sì wù yào shōu rù lái

颜子四勿,要收入来;

xián cún gōng fū zhì wài yǐ yǎng zhōng yě

闲存工夫,制外以养中也。

mèng zǐ sì duān yào kuò chōng qù

孟子四端,要扩充去;

gé zhì gōng fū tuī jìn yǐ jì yuǎn yě

格致工夫,推近以暨远也。

xǐ nù āi lè ér yuē wèi fā shì cóng rén xīn zhí sù dào xīn yào tā cún yǎng

喜怒哀乐而曰未发,是从人心直溯道心,要他存养。

wèi fā ér yuē xǐ nù āi lè shì cóng dào xīn zhǐ chū rén xīn yào tā xǐng chá

未发而曰喜怒哀乐,是从道心指出人心,要他省察。

cún yǎng yi chōng cuì jìn chūn wēn

存养宜冲粹,近春温;

xǐng chá yi jǐn yán jìn qiū sù

省察宜谨严,近秋肃。

jiù xìng qíng shàng lǐ huì zé yuē hán yǎng

就性情上理会,则曰涵养。

jiù niàn lǜ shàng tí sī zé yuē xǐng chá

就念虑上提撕,则曰省察。

jiù qì zhì shàng xiāo róng zé yuē kè zhì

就气质上销镕,则曰克治。

yī dòng yú yù yù mí zé hūn

一动于欲,欲迷则昏。

yī rèn hu qì qì piān zé lì

一任乎气,气偏则戾。

rén xīn rú gǔ zhǒng mǎn qiāng dōu shì shēng yì wù yù gù zhī ér zhì yǐ rán ér shēng yì wèi cháng bù zài yě shū zhī ér yǐ ěr

人心如谷种,满腔都是生意,物欲锢之而滞矣,然而生意未尝不在也,疏之而已耳。

rén xīn rú míng jìng quán tǐ hún shì guāng míng xí rǎn xūn zhī ér àn yǐ rán ér míng tǐ wèi cháng bù cún yě shì zhī ér yǐ ěr

人心如明镜,全体浑是光明,习染熏之而暗矣,然而明体未尝不存也,拭之而已耳。

guǒ jué rén shì máng xīn zhōng cháng yǒu yú xián

果决人似忙,心中常有余闲。

yīn xún rén shì xián rén zhōng cháng yǒu yú máng

因循人似闲,人中常有余忙。

guǎ yù gù jìng yǒu zhǔ zé xū

寡欲故静,有主则虚。

wú yù zhī wèi shèng guǎ yù zhī wèi xián duō yù zhī wèi fán xùn yù zhī wèi kuáng

无欲之谓圣,寡欲之谓贤,多欲之谓凡,徇欲之谓狂。

rén zhī xīn xiōng duō yù zé zhǎi guǎ yù zé kuān

人之心胸,多欲则窄,寡欲则宽。

rén zhī xīn jìng duō yù zé máng guǎ yù zé xián

人之心境,多欲则忙,寡欲则闲。

rén zhī xīn shù duō yù zé xiǎn guǎ yù zé píng

人之心术,多欲则险,寡欲则平。

rén zhī xīn shì duō yù zé yōu guǎ yù zé lè

人之心事,多欲则忧,寡欲则乐。

rén zhī xīn qì duō yù zé něi guǎ yù zé gāng

人之心气,多欲则馁,寡欲则刚。

yi jìng mò yi cóng róng yi jǐn yán yi jiǎn yuē

宜静默,宜从容,宜谨严,宜俭约;

sì zhě qiē jǐ liáng zhēn

四者,切己良箴。

jì duō yù jì wàng dòng jì zuò chí jì páng wù

忌多欲,忌妄动,忌坐驰,忌旁骛;

sì zhě qiē jǐ dà bìng

四者,切己大病。

cháng cāo cháng cún dé yī héng zì jué

常操常存,得一“恒”字诀。

wù wàng wù zhù dé yī jiàn zì jué

勿忘勿助,得一“渐”字诀。

jìng shǒu cǐ xīn zé xīn dìng

敬守此心,则心定;

liǎn yì qí qì zé qì píng

敛抑其气,则气平。

rén xìng zhōng bù céng quē yī wù rén xìng shàng bù kě tiān yī wù

人性中不曾缺一物,人性上不可添一物。

jūn zǐ zhī xīn bù shèng qí xiǎo ér qì liàng hán gài yī shì

君子之心不胜其小,而气量涵盖一世。

xiǎo rén zhī xīn bù shèng qí dà ér zhì yì jū shǒu yī yú

小人之心不胜其大,而志意拘守一隅。

nù shì měng hǔ yù shì shēn yuān

怒是猛虎,欲是深渊。

fèn rú huǒ bù è zé liáo yuán

忿如火,不遏则燎原;

yù rú shuǐ bù è zé tāo tiān

欲如水,不遏则滔天。

chéng fèn rú cuī shān zhì yù rú tián hè

惩忿如摧山,窒欲如填壑;

chéng fèn rú jiù huǒ zhì yù rú fáng shuǐ

惩忿如救火,窒欲如防水。

xīn yī mó hú wàn shì bù kě shōu shí

心一模糊,万事不可收拾。

xīn yī shū hū wàn shì bù rù ěr mù

心一疏忽,万事不入耳目。

xīn yī zhí zhuó wàn shì bù dé zì rán

心一执着,万事不得自然。

yī niàn shū hū shì cuò qǐ tóu

一念疏忽,是错起头。

yī niàn jué liè shì cuò dào dǐ

一念决烈,是错到底。

gǔ zhī xué zhě zài xīn dì shàng zuò gōng fu gù fā zhī róng mào zé wèi shèng dé zhī fú

古之学者,在心地上做功夫,故发之容貌,则为盛德之符。

jīn zhī xué zhě zài róng mào shàng zuò gōng fu gù fǎn zhī yú xīn zé wèi shí dé zhī bìng

今之学者,在容貌上做功夫,故反之于心,则为实德之病。

zhǐ shì xīn bù fàng sì biàn wú guò chà

只是心不放肆,便无过差。

zhǐ shì xīn bù dài hū biàn wú yì zhì

只是心不怠忽,便无逸志。

chù nì jìng xīn xū yòng kāi tuò fǎ

处逆境心,须用开拓法。

chǔ shùn jìng xīn yào yòng shōu liǎn fǎ

处顺境心,要用收敛法。

shì lù fēng shuāng wú rén liàn xīn zhī jìng yě

世路风霜,吾人炼心之境也。

shì qíng lěng nuǎn wú rén rěn xìng zhī de yě

世情冷暖,吾人忍性之地也。

shì shì diān dǎo wú rén xiū xíng zhī zī yě

世事颠倒,吾人修行之资也。

qīng tiān bái rì de jié yì zì àn shì wū lòu zhōng péi lái

青天白日的节义,自暗室屋漏中培来。

xuán qián zhuǎn kūn de jīng lún zì lín shēn lǚ bó chù dé lì

旋干转坤的经纶,自临深履薄处得力。

míng yù zì qū rǔ zhōng zhāng dé liàng zì yǐn rěn zhōng dà

名誉自屈辱中彰,德量自隐忍中大。

qiān tuì shì bǎo shēn dì yī fǎ ān xiáng shì chù shì dì yī fǎ hán róng shì dài rén dì yī fǎ tián dàn shì yǎng xīn dì yī fǎ

谦退是保身第一法,安详是处事第一法,涵容是待人第一法,恬淡是养心第一法。

xǐ lái shí yī jiǎn diǎn nù lái shí yī jiǎn diǎn dài duò shí yī jiǎn diǎn fàng sì shí yī jiǎn diǎn

喜来时一检点,怒来时一检点,怠惰时一检点,放肆时一检点。

zì chǔ chāo rán chǔ rén ǎi rán

自处超然,处人蔼然。

wú shì chéng rán yǒu shì zhǎn rán

无事澄然,有事斩然。

dé yì dàn rán shī yì tài rán

得意淡然,失意泰然。

jìng néng zhì dòng chén néng zhì fú

静能制动,沈能制浮。

kuān néng zhì biǎn huǎn néng zhì jí

宽能制褊,缓能制急。

tiān dì jiān zhēn zī wèi wéi jìng zhě néng cháng dé chū

天地间真滋味,惟静者能尝得出。

tiān dì jiān tiān jī kuò wéi jìng zhě néng kàn de tòu

天地间天机括,惟静者能看得透。

yǒu cái ér xìng huǎn dìng shǔ dà cái

有才而性缓,定属大才。

yǒu zhì ér qì hé sī wèi dà zhì

有智而气和,斯为大智。

qì jì shèng xīn jì mǎn cái jì lù

气势切忌太盛,内心切忌自满,才能切忌显露。

yǒu zuò yòng zhě qì yǔ dìng shì bù fán

有作用者,器宇定是不凡。

yǒu zhì huì zhě cái qíng jué rán bù lù

有智慧者,才情决然不露。

yì cū xìng zào yī shì wú chéng

意粗性躁,一事无成。

xīn píng qì hé qiān xiáng pián jí

心平气和,千祥骈集。

shì sú fán nǎo chù yào nài de xià

世俗烦恼处,要耐得下。

shì shì fēn rǎo chù yào xián de xià

世事纷扰处,要闲得下。

xiōng huái qiān chán chù yào gē de xià

胸怀牵缠处,要割得下。

jìng dì nóng yàn chù yào dàn de xià

境地浓艳处,要淡得下。

yì qì fèn nù chù yào jiàng de xià

意气忿怒处,要降得下。

yǐ hé qì yíng rén zé guāi lì miè

以和气迎人,则乖沴灭。

yǐ zhèng qì jiē wù zé yāo qì miè

以正气接物,则妖气灭。

yǐ hào qì lín shì zé yí wèi shì

以浩气临事,则疑畏释。

yǐ jìng qì yǎng shēn zé mèng mèi tián

以静气养身,则梦寐恬。

guān cāo cún zài lì hài shí guān jīng lì zài jī pí shí

观操存在利害时,观精力在饥疲时。

guān dù liàng zài xǐ nù shí guān zhèn dìng zài zhèn jīng shí

观度量在喜怒时,观镇定在震惊时。

dà shì nán shì kàn dān dāng nì jìng shùn jìng kàn jīn dù

大事难事看担当,逆境顺境看襟度。

lín xǐ lín nù kàn hán yǎng qún xíng qún zhǐ kàn shí jiàn

临喜临怒看涵养,群行群止看识见。

qīng dāng jiáo zhī yǐ zhòng

轻当矫之以重,

fú dāng jiáo zhī yǐ shí

浮当矫之以实,

biǎn dāng jiáo zhī yǐ kuān

褊当矫之以宽,

zhí dāng jiáo zhī yǐ yuán

执当矫之以圆,

ào dāng jiáo zhī yǐ qiān

傲当矫之以谦,

sì dāng jiáo zhī yǐ jǐn

肆当矫之以谨,

shē dāng jiáo zhī yǐ jiǎn

奢当矫之以俭,

rěn dāng jiáo zhī yǐ cí

忍当矫之以慈,

tān dāng jiáo zhī yǐ lián

贪当矫之以廉,

sī dāng jiáo zhī yǐ gōng

私当矫之以公,

fàng yán dāng jiáo zhī yǐ jiān mò

放言当矫之以缄默,

hào dòng dāng jiáo zhī yǐ zhèn jìng

好动当矫之以镇静,

cū shuài dāng jiáo zhī yǐ xì mì

粗率当矫之以细密,

zào jí dāng jiáo zhī yǐ hé huǎn

躁急当矫之以和缓,

dài duò dāng jiáo zhī yǐ jīng qín

怠隋当矫之以精勤,

gāng bào dāng jiáo zhī yǐ wēn róu

刚暴当矫之以温柔,

qiǎn lù dāng jiáo zhī yǐ shěn qián

浅露当矫之以沈潜,

xī kè dāng jiáo zhī yǐ hún hòu

溪刻当矫之以浑厚。

Want to learn Chinese with visual scenes and structured paths?

Start Learning Chinese →