xī zhě huáng dì jiāng jiǎ zǐ fēn qīng zhòng ér pèi chéng liù shí hào yuē huā jiá zǐ qí huā zì chéng wèi ào miào shèng rén jiè yì ér yù zhī bù kě zhuó yì zhí ní
昔者，黄帝将甲子分轻重而配成六十，号曰花甲子，其花字诚为奥妙，圣人借意而喻之，不可着意执泥。
fu zì zi zhì hài shí èr gōng
夫自子至亥十二宫，
gè yǒu jīn mù shuǐ huǒ tǔ zhī shǔ
各有金、木、水、火、土之属，
shǐ qǐ yú zi wèi yī yáng
始起于子为一阳，
zhōng yú hài wèi liù yīn
终于亥为六阴，
qí wǔ xíng suǒ shǔ jīn mù shuǐ huǒ tǔ
其五行所属金、木、水、火、土，
zài tiān wèi wǔ xīng
在天为五星，
yú de wèi wǔ yuè
于地为五岳，
yú dé wèi wǔ cháng
于德为五常，
yú rén wéi wǔ zàng
于人为五脏，
qí yú mìng yě wèi wǔ xíng
其于命也为五行。
shì gù jiǎ zǐ zhī shǔ nǎi yīng zhī yú mìng mìng zé yī shì zhī shì
是故甲子之属乃应之于命，命则一世之事。
gù jiǎ zǐ nà yīn xiàng shèng rén yù zhī yì rú rén yī shì zhī shì yě
故甲子纳音象，圣人喻之，亦如人一世之事也。
hé yán hu
何言乎？
zǐ chǒu èr wèi yīn yáng shǐ yùn rén zài bāo tāi wù cáng gēn wèi yǒu yá jì
子丑二位，阴阳始孕，人在胞胎，物藏根，未有涯际；
yín mǎo èr wèi yīn yáng jiàn kāi rén jiàn shēng zhǎng wù yǐ chāi jiǎ qún pā jiàn pōu rú rén jiāng yǒu lì shēn yě
寅卯二位，阴阳渐开，人渐生长，物以拆甲，群葩渐剖，如人将有立身也；
chén sì èr wèi yīn yáng qì shèng wù dāng huá xiù rú rén sān shí sì shí ér yǒu lì shēn zhī de shǐ yǒu jìn qǔ zhī xiàng
辰巳二位，阴阳气盛，物当华秀，如人三十、四十而有立身之地，始有进取之象；
wǔ wèi èr wèi yīn yáng zhāng lù wù yǐ chéng qí rén zhì wǔ shí liù shí fù guì pín jiàn kě zhī fán bǎi xīng shuāi kě jiàn
午未二位，阴阳彰露，物已成齐，人至五十、六十，富贵贫贱可知，凡百兴衰可见；
shēn yǒu èr wèi yīn yáng sù shā wù yǐ shōu chéng rén yǐ guī suō gè de qí jìng yǐ
申酉二位，阴阳肃杀，物已收成，人已龟缩，各得其静矣；
xū hài èr wèi yīn yáng bì sè wù qì guī gēn rén dāng xiū xī gè yǒu guī zhe
戌亥二位，阴阳闭塞，物气归根，人当休息，各有归着。
xiáng cǐ shí yǒu èr wèi xiān hòu liù shí jiǎ zǐ kě yǐ cì dì ér xiǎo
详此十有二位先后，六十甲子可以次第而晓。
jiǎ zǐ yǐ chǒu hé yǐ qǔ xiàng wèi hǎi zhōng zhī jīn
甲子乙丑何以取象为海中之金？
gài qì zài bāo cáng yǒu míng wú xíng yóu rén zhī zài mǔ fù yě
盖气在包藏，有名无形，犹人之在母腹也；
rén yín guǐ mǎo jué dì cún jīn qì shàng róu ruò báo ruò zēng gǎo gù yuē jīn pō jīn
壬寅癸卯绝地存金，气尚柔弱，薄若缯缟，故曰金泊金；
gēng chén xīn sì yǐ jīn jū huǒ tǔ zhī de qì yǐ fā shēng jīn shàng zài kuàng jì xíng shēng yǎng zhī xiāng shòu xī fāng zhī zhèng sè nǎi yuē bái là jīn
庚辰辛巳以金居火土之地，气已发生，金尚在矿，寄形生养之乡，受西方之正色，乃曰白蜡金；
jiǎ wǔ yǐ wèi zé qì yǐ chéng wù zhì zì jiān shí hùn yú shā ér bié yú shā jū yú huǒ ér liàn yú huǒ nǎi yuē shā zhōng jīn yě
甲午乙未则气已成，物质自坚实，混于沙而别于沙，居于火而炼于火，乃曰沙中金也；
rén shēn guǐ yǒu qì shèng wù jí dāng shī shōu liǎn zhī gōng yǐng tuō fēng ruì zhī rèn
壬申癸酉气盛物极，当施收敛之功，颖脱锋锐之刃。
gài shēn yǒu jīn zhī zhèng wèi gàn zhí rén guǐ jīn shuǐ cuì lì gù qǔ xiàng jiàn fēng ér jīn zhī gōng yòng jí yǐ
盖申酉金之正位，干值壬癸，金水淬砺，故取象剑锋而金之功用极矣；
gēng xū xīn hài zé jīn qì cáng fú xíng tǐ yǐ cán duàn liàn shǒu shì yǐ chéng qí zhuàng cáng zhī guī gé wú suǒ shī wéi ér jīn zhī gōng yòng bì gù yuē gēng xū xīn hài chāi chuàn jīn
庚戌辛亥则金气藏伏，形体已残，锻炼首饰，已成其状，藏之闺阁，无所施为，而金之功用毕，故曰庚戌辛亥钗钏金。
rén zǐ guǐ chǒu hé yǐ qǔ xiàng sāng zhè mù
壬子癸丑何以取象桑柘木？
gài qì jū pán qū xíng zhuàng wèi shēn jū yú shuǐ dì cán shuāi zhī yuè sāng zhè shòu qì qǔ qí shí zhī shēng yě
盖气居盘屈，形状未伸，居于水地，蚕衰之月，桑柘受气，取其时之生也；
gēng yín xīn mǎo zé qì yǐ chéng yáng de zāi péi zhī shì lì qí wèi zhuàng yě nài jū jīn xià fán jīn yǔ shuāng sù jiān mù jū xià de qí wàng suì hán hòu diāo qǔ qí xìng zhī jiān yě gù yuē sōng bǎi mù
庚寅辛卯则气已乘阳，得栽培之势力其为状也，奈居金下，凡金与霜素坚，木居下得其旺，岁寒后凋，取其性之坚也，故曰松柏木；
wù chén jǐ sì zé qì bù chéng liàng wù yǐ jí shí zhī yè mào shèng yù rán chéng lín qǔ qí mù zhī shèng yě gù yuē dà lín mù
戊辰己巳则气不成量，物已及时，枝叶茂盛，郁然成林，取其木之盛也，故曰大林木；
rén wǔ guǐ wèi mù zhì wǔ ér sǐ zhì wèi ér mù gù yáng liǔ shèng xià yè diāo zhī gàn wēi ruò qǔ qí xìng zhī róu yě gù yuē yáng liǔ mù
壬午癸未，木至午而死，至未而墓，故杨柳盛夏叶凋，枝干微弱，取其性之柔也，故曰杨柳木；
gēng shēn xīn yǒu wǔ xíng shǔ jīn ér nà yīn shǔ mù yǐ xiāng kè qǔ zhī
庚申辛酉，五行属金而纳音属木，以相克取之。
gài mù xìng xīn zhě wéi shí liú mù
盖木性辛者，唯石榴木；
shēn yǒu qì guī jìng sù wù jiàn chéng shí mù jū jīn dì qí wèi chéng xīn gù yuē shí liú mù
申酉气归静肃，物渐成实，木居金地，其味成辛，故曰石榴木；
guān tā mù zhì wǔ ér sǐ wéi cǐ mù zhì wǔ ér wàng qǔ qí xìng zhī piān yě
观他木至午而死，惟此木至午而旺，取其性之偏也。
wù xū jǐ hài qì guī cáng fú yīn yáng bì sè mù qì guī gēn fú hu tǔ zhōng gù yuē píng dì mù yě
戊戌己亥，气归藏伏，阴阳闭塞，木气归根，伏乎土中，故曰平地木也。
bǐng zǐ dīng chǒu hé yǐ qǔ xiàng jiàn xià shuǐ
丙子丁丑何以取象涧下水？
gài qì wèi tōng jì gāo duàn fēi shuǐ liú zhī suǒ bēi shī nǎi shuǐ jiù zhī xiāng yóu dì zhōng xíng gù yuē jiàn xià shuǐ
盖气未通济，高段非水流之所，卑湿乃水就之乡，由地中行，故曰涧下水；
jiǎ yín yǐ mǎo qì chū yáng míng shuǐ shì shì yuán dōng liú tāo zhù qí shì jìn dà gù yuē dà xī shuǐ
甲寅乙卯，气出阳明，水势恃源，东流滔注，其势浸大，故曰大溪水；
rén chén guǐ sì shì jí dōng nán qì bàng lí gōng huǒ míng shì shèng shuǐ de guī kù yíng kē hòu jìn nǎi yuē cháng liú shuǐ yě
壬辰癸巳，势极东南，气傍离宫，火明势盛，水得归库，盈科后进，乃曰长流水也；
bǐng wǔ dīng wèi qì dāng shēng jiàng zài gāo míng huǒ wèi yǒu shuǐ pèi rán zuò lín yǐ jì huǒ zhōng zhī shuǐ wéi tiān shàng nǎi yǒu gù yuē tiān hé shuǐ
丙午丁未，气当升降，在高明火位，有水沛然作霖，以济火中之水，惟天上乃有，故曰天河水；
jiǎ shēn yǐ yǒu qì xī ān jìng zǐ mǔ tóng wèi chū ér bù qióng jí ér bù jié nǎi yuē jǐng quán shuǐ
甲申乙酉，气息安静，子母同位，出而不穷，汲而不竭，乃曰井泉水；
rén xū guǐ hài tiān mén zhī de qì guī bì sè shuǐ lì biàn ér bù qū shì guī hu níng mì zhī wèi lái zhī bù qióng nà zhī bù yì nǎi yuē dà hǎi shuǐ yě
壬戌癸亥，天门之地，气归闭塞，水历遍而不趋，势归乎宁谧之位，来之不穷，纳之不溢，乃曰大海水也。
wù zǐ jǐ chǒu hé yǐ qǔ xiàng pī lì huǒ
戊子己丑何以取象霹雳火？
gài qì zài yī yáng xíng jū shuǐ wèi shuǐ zhōng zhī huǒ fēi shén lóng zé wú gù yuē pī lì huǒ
盖气在一阳，形居水位，水中之火，非神龙则无，故曰霹雳火；
bǐng yín dīng mǎo qì jiàn fā huī yīn xīn ér xiǎn yīn yáng wèi zhì tiān dì wèi lú nǎi yuē lú zhōng huǒ yě
丙寅丁卯，气渐发辉，因薪而显，阴阳为治，天地为炉，乃曰炉中火也；
jiǎ chén yǐ sì qì xíng shèng de shì dìng gāo gāng chuán míng jì huì zǐ mǔ xiāng chéng nǎi yuē fù dēng huǒ yě
甲辰乙巳，气形盛地，势定高冈，传明继晦，子母相承，乃曰覆灯火也；
wù wǔ jǐ wèi qì guò yáng gōng zhòng lí xiāng huì bǐng líng jiāo guāng fā huī yán shàng nǎi yuē tiān shàng huǒ yě
戊午己未，气过阳宫，重离相会，炳灵交光，发辉炎上，乃曰天上火也；
bǐng shēn dīng yǒu qì xī xíng cáng shì lì tāo guāng guī suō duì wèi lì wēi tǐ ruò míng bù jí yuǎn nǎi yuē shān xià huǒ yě
丙申丁酉，气息形藏，势力韬光，龟缩兑位，力微体弱，明不及远，乃曰山下火也；
jiǎ xū yǐ hài wèi zhī shān tóu huǒ zhě shān nǎi cáng xíng tóu nǎi tóu guāng nèi míng wài àn yǐn ér bù xiǎn fēi guāng tóu qián guī yú xiū xī zhī zhōng gù yuē shān tóu huǒ yě
甲戌乙亥谓之山头火者，山乃藏形，头乃投光，内明外暗，隐而不显，飞光投干，归于休息之中，故曰山头火也。
gēng zǐ xīn chǒu hé yǐ qǔ xiàng bì shàng tǔ
庚子辛丑何以取象壁上土？
qì jū bì sè wù shàng bāo cáng yǎn xíng zhē tǐ nèi wài bù jiāo gù yuē bì shàng tǔ
气居闭塞，物尚包藏，掩形遮体，内外不交，故曰壁上土；
wù yín jǐ mǎo qì néng chéng wù gōng yǐ yù wù fā hu gēn zhuàng hu è ruǐ nǎi yuē chéng tóu tǔ yě
戊寅己卯，气能成物，功以育物，发乎根，壮乎萼蕊，乃曰城头土也；
bǐng chén dīng sì qì yǐ chéng yáng fā shēng yǐ guò chéng qí wèi lái nǎi yuē shā zhōng tǔ yě
丙辰丁巳，气以承阳，发生已过，成齐未来，乃曰沙中土也；
gēng wǔ xīn wèi qì dāng chéng xíng wù yǐ lù zhāng yǒu xíng kě zhì yǒu wù kě zhāng nǎi yuē lù bàng tǔ yě
庚午辛未，气当承形，物以路彰，有形可质，有物可彰，乃曰路傍土也；
wù shēn jǐ yǒu qì yǐ guī xī wù dāng shōu liǎn guī suō tuì xián měi ér wú shì nǎi yuē dà yì tǔ yě
戊申己酉，气以归息，物当收敛，龟缩退闲，美而无事，乃曰大驿土也；
bǐng xū dīng hài qì chéng wù fǔ shì yǐ měi yuán yīn yáng lì biàn shì de qí jiān nǎi yuē wū shàng tǔ yě
丙戌丁亥，气成物府，事以美圆，阴阳历遍，势得其间，乃曰屋上土也。
yú jiàn lù páng zhī tǔ bō zhí bǎi gǔ wǔ wèi zhī de qí shèng xià cháng yǎng zhī shí hu
余见路旁之土播殖百谷，午未之地，其盛夏长养之时乎？
dà yì zhī tǔ tōng dá sì fāng shēn yǒu zhī de qí de péng lì hēng zhī lǐ hu
大驿之土通达四方，申酉之地，其得朋利亨之理乎？
chéng tóu zhī tǔ qǔ dī fáng zhī gōng wǔ gōng shì zhī lì guó ér wèi mín yě
城头之土取堤防之功，五公恃之，立国而卫民也；
bì shàng zhī tǔ míng fěn shì zhī yòng chén shù zī zhī yuán jū ér yuán chù yě
壁上之土明粉饰之用，臣庶资之，爰居而爰处也；
shā zhōng zhī tǔ tǔ zhī zuì rùn zhě yě tǔ rùn zé shēng gù chéng qí wèi lái ér yǒu yòng
沙中之土，土之最润者也，土润则生，故成齐未来而有用；
wū shàng zhī tǔ tǔ zhī chéng gōng zhě yě chéng gōng zhě jìng gù zhǐ yú yí dìng ér bù qiān
屋上之土，土之成功者也，成功者静，故止于一定而不迁。
gài jū wǔ xíng zhī zhōng xíng fù zài zhī lìng zhǔ yǎng yù zhī quán sān cái wǔ xíng jiē bù kě shī
盖居五行之中，行负载之令，主养育之权，三才五行皆不可失；
chù gāo xià ér de wèi jū sì jì ér yǒu gōng
处高下而得位，居四季而有功；
jīn de zhī fēng ruì xióng gāng huǒ de zhī guāng míng zhào yào mù de zhī yīng huá yuè xiù shuǐ de zhī làn bō bù fàn tǔ de zhī jià sè yù fēng
金得之锋锐雄刚，火得之光明照耀，木得之英华越秀，水得之滥波不泛，土得之稼穑愈丰。
jù zhī bù sàn bì néng wéi shān shān zhě gāo yě
聚之不散，必能为山，山者，高也；
sàn zhī bù jù bì néng wéi de de zhě yuán yě
散之不聚，必能为地，地者，原也。
yòng zhī wú qióng shēng zhī wǎng jí tǔ zhī gōng yòng dà yǐ zāi
用之无穷，生之罔极，土之功用大矣哉！
wǔ xíng qǔ xiàng jiē yǐ duì dài ér fēn yīn yáng jí shǐ zhōng ér míng biàn huà
五行取象，皆以对待而分阴阳，即始终而明变化。
rú jiǎ zǐ yǐ chǒu duì jiǎ wǔ yǐ wèi hǎi zhōng shā zhōng shuǐ tǔ zhī biàn yīn yáng zhī fēn yě
如甲子乙丑对甲午乙未，海中沙中，水土之辨，阴阳之分也；
rén yín guǐ mǎo duì rén shēn guǐ yǒu jīn pō jiàn fēng jīn mù zhī biàn gāng róu zhī bié yě
壬寅癸卯对壬申癸酉，金泊剑锋，金木之辨，刚柔之别也；
gēng chén xīn yǐ duì gēng xū xīn hài bái là chāi chuàn qián xùn yì fāng xíng sè gè jǐn yě
庚辰辛已对庚戌辛亥，白蜡钗钏，干巽异方，形色各尽也；
rén zǐ guǐ yǒu duì rén wǔ guǐ wèi sāng zhè yáng liǔ yī qǔ yī róu xíng zhì duō bié yě
壬子癸酉对壬午癸未，桑柘杨柳，一曲一柔，形质多别也；
gēng yín xīn mǎo duì gēng shēn xīn yǒu sōng bǎi shí liú yī jiān yī xīn xìng wèi jiǒng yì yě
庚寅辛卯对庚申辛酉，松柏石榴，一坚一辛，性味迥异也；
wù chén jǐ sì duì wù xū jǐ hài dà lín píng dì yī shèng yī shuāi xùn qián shū fāng yě
戊辰己巳对戊戌己亥，大林平地，一盛一衰，巽干殊方也；
wù zǐ jǐ chǒu duì wù wǔ jǐ wèi pī lì tiān shàng léi tíng huī biān rì yuè tóng zhào yě
戊子己丑对戊午己未，霹雳天上，雷霆挥鞭，日月同照也；
bǐng yín dīng mǎo duì bǐng shēn dīng yǒu lú zhōng shān xià huǒ shèng mù fén jīn wàng huǒ miè yě
丙寅丁卯对丙申丁酉，炉中山下，火盛木焚，金旺火灭也；
jiǎ chén yǐ sì duì jiǎ xū yǐ hài fù dēng shān tóu hán guāng wèi fēng tóu guāng zhǐ gèn yě
甲辰乙巳对甲戌乙亥，覆灯山头，含光畏风，投光止艮也；
gēng zǐ xīn chǒu duì gēng wǔ xīn wèi bì shàng lù páng xíng fēn jù sàn lèi bié sǐ shēng yě
庚子辛丑对庚午辛未，壁上路旁，形分聚散，类别死生也；
wù yín jǐ mǎo duì wù shēn jǐ yǒu chéng tóu dà yì dōng nán xī běi kūn gèn zhèng wèi yě
戊寅己卯对戊申己酉，城头大驿，东南西北，坤艮正位也；
bǐng chén dīng sì duì bǐng xū dīng hài shā zhōng wū shàng gàn shī hù yòng biàn huà shǐ zhōng yě
丙辰丁巳对丙戌丁亥，沙中屋上，干湿互用，变化始终也。
yuán kàn fāng kàn bù wài wàng xiāng sǐ xiū
圆看方看，不外旺相死休；
yīn jìn qǔ yuǎn mò táo jīn mù shuǐ huǒ tǔ
因近取远，莫逃金木水火土。
yǐ gān zhī ér fēn pèi wǔ xíng lùn yīn yáng ér dà míng zhōng shǐ
以干支而分配五行，论阴阳而大明终始。
tiān chéng rén lì xiāng jiān shēng wàng sǐ jué bìng lèi
天成人力相兼，生旺死绝并类。
wū hū
唉！
liù shí jiǎ zǐ shèng rén bù guò jiè qí xiàng yǐ míng qí lǐ ér wǔ xíng xìng qíng cái zhì xíng sè gōng yòng wú bù qǔ jìn ér zào huà wú yú yùn yǐ
六十甲子圣人不过借其象以明其理，而五行性情、材质、形色、功用无不曲尽而造化无余蕴矣。