lùn yuē fū rén bǐng tiān dì ér shēng gù nèi yǒu wǔ zàng liù fǔ jīng qì gǔ suǐ jīn mài
论曰∶夫人禀天地而生，故内有五脏六腑、精气骨髓、筋脉；
wài yǒu sì zhī jiǔ qiào pí máo zhǎo chǐ yān hóu chún shé gāng mén bāo náng
外有四肢九窍、皮毛爪齿、咽喉唇舌、肛门胞囊。
yǐ cǐ zǒng ér chéng qū
以此总而成躯。
gù jiāng xi de lǐ zé bǎi mài ān hé
故将息得理，则百脉安和；
yì yòng fēi yi jí wéi wǔ láo qī shāng liù jí zhī huàn
役用非宜，即为五劳、七伤、六极之患。
yǒu fāng kě jiù suī bìng wú tā
有方可救，虽病无他；
wú fǎ kě píng yǎn rán yǒng wǎng
无法可凭，奄然永往。
suǒ yǐ cǐ zhī zhōng zhì juǎn
所以此之中帙卷。
juǎn jiē bèi shù wǔ zàng liù fǔ děng xuè mài gēn yuán xún huán liú zhù yǔ jiǔ qiào yìng huì chù suǒ
卷皆备述五脏六腑等血脉根源，循环流注，与九窍应会处所。
bìng lùn wǔ zàng liù fǔ děng qīng zhòng dà xiǎo cháng duǎn kuò xiá shòu shèng duō shǎo
并论五脏六腑等轻重、大小、长短、阔狭、受盛多少。
réng liè duì zhì fāng fǎ wán sàn jiǔ jiān tāng gāo mó yùn jí jiǔ zhēn kǒng xué bìng qióng yú cǐ yǐ
仍列对治方法，丸散酒煎汤膏摩熨及灸针孔穴并穷于此矣。
qí néng liú xīn yú yī shù zhě kě kǎo ér xíng zhī
其能留心于医术者，可考而行之。
qí lěng rè xū shí fēng qì zhǔn yào xìng ér yòng zhī zé nèi wài bǎi wú suǒ táo yǐ
其冷热、虚实、风气、准药性而用之，则内外百无所逃矣。
fán wǔ zàng zài tiān wèi wǔ xīng zài dì wèi wǔ yuè yuē shí wéi wǔ xíng zài rén wéi wǔ zàng wǔ zàng zhě jīng shén hún pò yì yě
凡五脏在天为五星，在地为五岳，约时为五行，在人为五藏，五藏者，精神魂魄意也。
lùn yīn yáng chá xū shí zhī bìng yuán yòng bǔ xiè yīng bǐng sān bǎi liù shí wǔ jié zhōng huì tōng shí èr jīng yān
论阴阳，察虚实，知病源，用补泻，应禀三百六十五节，终会通十二经焉。
lùn yuē gān zhǔ hún wèi láng guān suí shén wǎng lái wèi zhī hún hún zhě gān zhī cáng yě
论曰∶肝主魂，为郎官，随神往来，谓之魂，魂者，肝之藏也。
mù zhě gān zhī guān gān qì tōng yú mù mù hé zé néng biàn wǔ sè yǐ
目者，肝之官，肝气通于目，目和则能辨五色矣；
zuǒ mù jiǎ yòu mù yǐ xún huán zǐ gōng róng huá yú zhǎo
左目甲，右目乙，循环紫宫，荣华于爪；
wài zhǔ jīn nèi zhǔ xuè
外主筋，内主血；
gān zhòng sì jīn sì liǎng zuǒ sān yè yòu sì yè fán qī yè
肝重四斤四两，左三叶，右四叶，凡七叶；
yǒu liù tóng zǐ sān yù nǚ shǒu zhī
有六童子、三玉女守之；
shén míng lán lán zhǔ cáng hún hào wèi hún zàng suí jié yìng huì
神名蓝蓝，主藏魂，号为魂脏，随节应会。
gù yún gān cáng xuè xuè shě hún zài qì wèi yǔ zài yè wèi lèi
故云肝藏血，血舍魂，在气为语，在液为泪；
gān qì xū zé kǒng shí zé nù
肝气虚则恐，实则怒；
gān qì xū zé mèng jiàn yuán yuàn shēng cǎo de qí shí mèng fú shù xià bù gǎn qǐ
肝气虚则梦见园苑生草得其时，梦伏树下不敢起；
gān qì shèng zé mèng nù jué qì kè yú gān zé mèng shān lín shù mù
肝气盛则梦怒，厥气客于肝则梦山林树木。
fán rén wò xuè guī yú gān gān shòu xuè ér néng shì zú shòu xuè ér néng bù zhǎng shòu xuè ér néng wò zhǐ shòu xuè ér néng shè
凡人卧，血归于肝，肝受血而能视，足受血而能步，掌受血而能握，指受血而能摄。
fán gān zàng xiàng mù yǔ dǎn hé wéi fǔ qí jīng zú jué yīn yǔ shǎo yáng wèi biǎo lǐ qí mài xián
凡肝脏象木，与胆合为腑，其经足厥阴，与少阳为表里，其脉弦。
xiāng yú dōng wàng yú chūn
相于冬，旺于春。
chūn shí wàn wù shǐ shēng qí qì lái rú ér ruò kuān ér xū gù mài wèi xián rú jí bù kě fā hàn ruò zé bù kě xià kuān zhě kāi kāi zhě tōng tōng zhě lì gù míng yuē kuān ér xū
春时万物始生，其气来濡而弱，宽而虚，故脉为弦，濡即不可发汗，弱则不可下，宽者开，开者通，通者利，故名曰宽而虚。
chūn mài rú xián chūn mài gān yě dōng fāng mù yě wàn wù zhī suǒ yǐ shǐ shēng yě
春脉如弦，春脉肝也，东方木也，万物之所以始生也。
gù qí qì lái rú ruò qīng xū ér huá duān zhí yǐ zhǎng gù yuē xián fǎn cǐ zhě bìng
故其气来濡弱，轻虚而滑，端直以长，故曰弦，反此者病。
hé rú ér fǎn
何如而反？
qí qì lái shí ér xián cǐ wèi tài guò bìng zài wài
其气来实而弦，此谓太过，病在外；
qí qì lái bù shí ér wēi cǐ liǎng xié mǎn
其气来不实而微，此两胁满。
gān mài lái rú ruò zhāo zhāo rú jiē gān mò shāo yuē píng cháo yuán zuò chuò chuò rú àn qín sè zhī xián rú jiē zhǎng gān
肝脉来濡弱，招招如揭竿末梢曰平（《巢源》作绰绰如按琴瑟之弦，如揭长竿）。
chūn yǐ wèi zhēn gān mài zhì nèi wài jí rú xún dāo rèn zé zé rán cháo yuán zuò zé zé rán rú àn qín sè xián cháo yuán zuò rú xīn zhāng gōng xián sè qīng bái bù zé máo zhé nǎi sǐ
春以胃真肝脉至内外急，如循刀刃责责然（《巢源》作赜赜然），如按琴瑟弦（《巢源》作如新张弓弦），色青白不泽，毛折乃死。
chūn wèi wēi xián yuē píng xián duō wèi shǎo yuē gān bìng dàn xián wú wèi yuē sǐ wèi ér yǒu máo yuē qiū bìng máo shén yuē jīn bìng
春胃微弦曰平，弦多胃少曰肝病，但弦无胃曰死，胃而有毛曰秋病，毛甚曰今病。
gān cáng xuè xuè shě hún bēi āi dòng zhōng zé shāng hún hún shāng zé kuáng wàng qí jīng bù shǒu yī zuò kuáng wàng bù jīng bù gǎn zhèng dāng rén lìng rén yīn suō ér luán jīn liǎng xié lèi gǔ jǔ yī zuò bù jǔ máo cuì sè yāo sǐ yú qiū
肝藏血，血舍魂，悲哀动中则伤魂，魂伤则狂妄，其精不守（一作狂妄不精，不敢正当人），令人阴缩而挛筋，两胁肋骨举（一作不举），毛悴色夭死于秋。
zú jué yīn qì jué zé jīn suō yǐn luǎn yǔ shé
足厥阴气绝，则筋缩引卵与舌。
jué yīn zhě gān mài yě gān zhě jīn zhī hé yě jīn zhě jù yú yīn qì ér mài luò yú shé běn gù mài fú yíng zé jīn suō jí jīn suō jí zé yǐn luǎn yǔ shé gù chún qīng shé juǎn luǎn suō zé jīn xiān sǐ gēng dǔ xīn sǐ jīn shèng mù yě
厥阴者，肝脉也，肝者，筋之合也，筋者，聚于阴器，而脉络于舌本，故脉弗营则筋缩急，筋缩急则引卵与舌，故唇青舌卷，卵缩则筋先死，庚笃辛死，金胜木也。
gān sǐ zàng fú zhī ruò àn zhī zhōng rú suǒ bù lái huò qū rú shé xíng zhě sǐ
肝死脏，浮之弱，按之中如索不来，或曲如蛇行者死。
chūn gān mù wàng qí mài xián xì ér zhǎng yuē píng fǎn de chén rú ér huá zhě shì shèn zhī chéng gān mǔ zhī guī zi wèi xū xié suī bìng yì zhì
春肝木旺，其脉弦细而长曰平，反得沉濡而滑者，是肾之乘肝母之归，子为虚邪，虽病易治。
fǎn de fú dà ér hóng zhě shì xīn zhī chéng gān zi zhī chéng mǔ wèi shí yá suī bìng zì yù
反得浮大而洪者，是心之乘肝，子之乘母为实邪，虽病自愈；
fǎn de wēi sè ér duǎn qiān jīn yì yún wēi fú ér duǎn sè zhě shì fèi zhī chéng gān jīn zhī kè mù wèi zéi yá dà nì shí sǐ bù zhì
反得微涩而短（《千金翼》云微浮而短涩）者，是肺之乘肝，金之克木为贼邪，大逆，十死不治；
fǎn de dà ér huǎn zhě shì pí zhī chéng gān tǔ zuǒ shǒu guān shàng yīn jué zhě wú gān mài yě ruò lóng yí nì nán yán xié xià yǒu xié qì shàn tǔ cì zú shǎo yáng zhì yáng
反得大而缓者，是脾之乘肝，土左手关上阴绝者，无肝脉也，若癃遗溺难言，胁下有邪气，善吐，刺足少阳，治阳。
zuǒ shǒu guān shàng yīn shí zhě gān shí yě
左手关上阴实者，肝实也。
kǔ ròu zhōng tòng dòng shàn zhuàn jīn tǔ cì zú jué yīn zhì yīn
苦肉中痛，动善转筋，吐，刺足厥阴治阴。
gān mài lái zhuó zhuó rú yǐ gān rú qín sè xián zài zhì yuē píng sān zhì yuē lí jīng bìng sì zhì tuō jīng wǔ zhì sǐ liù zhì mìng jǐn zú jué yīn mài yě
肝脉来濯濯如倚竿，如琴瑟弦，再至曰平，三至曰离经病，四至脱精，五至死，六至命尽，足厥阴脉也。
gān mài jí shèn wéi è yán yī zuò wàng yán wēi jí wèi féi qì zài xié xià rú fù bēi huǎn shèn wéi ǒu wēi huǎn wèi shuǐ jiǎ bì dà shèn wéi nèi yōng shàn ǒu nǜ wēi dà wéi gān bì suō hāi yǐn shǎo fù
肝脉急甚为恶言（一作妄言），微急为肥气，在胁下如复杯，缓甚为呕，微缓为水瘕痹，大甚为内痈，善呕衄，微大为肝痹缩，咳引少腹；
xiǎo shèn wéi duō yǐn wēi xiǎo wèi xiāo dān huá shèn wéi tuí shàn wēi huá wèi yí nì sè shèn wéi dàn yǐn wēi sè wèi yuán jīn luán
小甚为多饮，微小为消瘅，滑甚为颓疝，微滑为遗溺，涩甚为淡饮，微涩为螈筋挛。
gān mài bó jiān ér zhǎng sè bù qīng dāng bìng zhuì ruò bó yīn xuè zài xié xià lìng rén chuǎn nì qí rú ér sàn sè zé zhě dāng bìng yì yǐn yì yǐn zhě kě bào duō yǐn ér yì rù jī fū cháng wèi zhī wài yě sù wèn yì rù zuò yì rù
肝脉搏坚而长，色不青，当病坠，若搏因血在胁下，令人喘逆，其濡而散色泽者，当病溢饮，溢饮者，渴暴多饮而溢入肌肤肠胃之外也（《素问》溢入作易入）。
qīng mài zhī zhì yě zhǎng ér zuǒ yòu dàn yǒu jī qì zài xīn xià zhī míng yuē gān bì
青脉之至也，长而左右弹，有积气在心下支，名曰肝痹。
de zhī hán shī yǔ shàn tóng fǎ yāo tòng zú qīng tóu tòng
得之寒湿，与疝同法，腰痛足清、头痛。
biǎn què yún gān yǒu bìng zé mù duó jīng xū zé hán hán zé yīn qì zhuàng zhuàng zé mèng shān shù děng shí zé rè rè zé yáng qì zhuàng zhuàng zé mèng nù
扁鹊云∶肝有病则目夺精，虚则寒，寒则阴气壮，壮则梦山树等，实则热，热则阳气壮，壮则梦怒。
gān zài shēng wèi hū zài biàn dòng wèi wò zài zhì wèi nù nù shāng gān jīng qì bìng yú gān zé yōu gān xū zé kǒng shí zé nù nù ér bù yǐ yì shēng yōu yǐ
肝在声为呼，在变动为握，在志为怒，怒伤肝，精气并于肝则忧，肝虚则恐，实则怒，怒而不已，亦生忧矣。
sè zhǔ chūn bìng biàn yú sè zhě qǔ zhī xíng
色主春，病变于色者，取之荥。
bìng xiān fā yú gān zhě tóu mù xuàn xié tòng zhī mǎn
病先发于肝者，头目眩，胁痛支满；
yī rì zhì pí bì sè bù tōng shēn tòng tǐ zhòng
一日至脾，闭塞不通，身痛体重；
èr rì zhì wèi ér fù zhàng
二日至胃而腹胀；
sān rì zhì shèn shǎo fù yāo jí tòng jìng suān
三日至肾，少腹腰脊痛，胫酸；
shí rì bù yǐ sǐ dōng rì rù xià zǎo shí
十日不已死，冬日入夏早食。
bìng zài gān píng dàn huì xià bū shén yè bàn jìng
病在肝，平旦慧，下晡甚，夜半静。
jiǎ lìng gān bìng xi xíng ruò shí jī ròu de zhī dāng yǐ qiū shí fā bìng yǐ gēng xīn rì yě
假令肝病，西行若食鸡肉得之，当以秋时发病，以庚辛日也。
jiā yǒu xuè xīng sǐ nǚ zǐ jiàn zhī yǐ míng yào wèi zāi bù zhě ruò gǎn jīn yín wù de zhī
家有血腥死，女子见之以明要为灾，不者，若感金银物得之。
fán gān bìng zhī zhuàng bì liǎng xié xià tòng yǐn shǎo fù lìng rén shàn nù xū zé mù wú suǒ jiàn ěr wú suǒ wén shàn kǒng rú rén jiāng bǔ zhī ruò yù zhì zhī dāng qǔ qí jīng zú jué yīn yǔ shǎo yáng qì nì zé tóu mù tòng ěr lóng bù cōng jiá zhǒng qǔ xuè zhě
凡肝病之状，必两胁下痛引少腹，令人善怒，虚则目无所见，耳无所闻，善恐，如人将捕之，若欲治之，当取其经足厥阴与少阳，气逆则头目痛、耳聋不聪、颊肿取血者。
gān mài chén zhī ér jí fú zhī yì rán kǔ xié tòng yǒu qì zhī mǎn yǐn shǎo fù ér tòng shí xiǎo biàn nán kǔ mù xuàn tóu tòng yāo bèi tòng zú wèi hán shí lóng nǚ rén yuè shì bù lái shí wáng shí yǒu de zhī shǎo shí yǒu suǒ duò zhuì
肝脉沉之而急，浮之亦然，苦胁痛有气支满引少腹而痛，时小便难，苦目眩头痛，腰背痛，足为寒时癃，女人月事不来，时亡时有，得之少时有所堕坠。
gān bìng qí sè qīng shǒu zú jū jí xié xià kǔ mǎn huò shí xuàn mào qí mài xián zhǎng cǐ wèi kě zhì yi fú fáng fēng zhú lì tāng qín jiāo sàn
肝病其色青，手足拘急，胁下苦满，或时眩冒，其脉弦长，此为可治，宜服防风竹沥汤、秦艽散。
chūn dāng cì dà dūn xià cì háng jiān dōng cì qǔ quán jiē bǔ zhī
春当刺大敦，夏刺行间，冬刺曲泉，皆补之；
jì xià cì tài chòng qiū cì zhòng jiē xiè zhī
季夏刺太冲，秋刺中，皆泻之。
yòu dāng jiǔ qī mén bǎi zhuàng bèi dì jiǔ chuí wǔ shí zhuàng
又当灸期门百壮，背第九椎五十壮。
yá zài gān zé liǎng xié zhōng tòng hán zhōng è xuè zài nèi shàn jié shí zhǒng qǔ zhī háng jiān yǐ yǐn xié xià bǔ sān lǐ yǐ wēn wèi zhōng qǔ xuè mài yǐ sàn è xuè qǔ ěr jiān qīng mài yǐ qù qí
邪在肝，则两胁中痛，寒中，恶血在内， 善，节时肿，取之行间以引胁下，补三里以温胃中，取血脉以散恶血，取耳间青脉以去其。
fán yǒu suǒ duò zhuì è xuè liú nèi ruò yǒu suǒ dà nù qì shàng ér bù néng xià jī yú zuǒ xié xià zé shāng gān
凡有所堕坠，恶血留内，若有所大怒，气上而不能下，积于左胁下，则伤肝。
gān zhòng fēng zhě tóu mù liǎng xié tòng xíng cháng yǔ lìng rén shì gān rú zǔ fù zhuàng
肝中风者，头目，两胁痛，行常伛，令人嗜甘如阻妇状。
gān zhōng hán zhě qí rén xǐ xǐ wù hán xī xī fā rè miàn xī rán chì cén cén yǒu hàn xiōng zhōng fán rè
肝中寒者，其人洗洗恶寒，翕翕发热，面翕然赤，涔涔有汗，胸中烦热。
gān zhōng hán zhě qí rén liǎng bì bù jǔ shé běn yòu zuò dà zào shàn tài xī xiōng zhōng tòng bù dé zhuǎn cè shí dào hàn hāi shí yǐ tǔ qí zhī
肝中寒者，其人两臂不举，舌本（又作大）燥，善太息，胸中痛，不得转侧，时盗汗、咳，食已吐其汁。
gān zhǔ xiōng zhōng chuǎn nù mà qí mài chén xiōng zhōng yòu zhì yù lìng rén tuī àn zhī yǒu rè bí zhì
肝主胸中，喘，怒骂，其脉沉，胸中又窒，欲令人推按之，有热鼻窒。
gān shāng qí rén tuō ròu yòu wò kǒu yù de zhāng shí shí shǒu zú qīng mù míng tóng rén tòng cǐ wèi gān zàng shāng suǒ zhì yě
肝伤，其人脱肉又卧口欲得张，时时手足青，目瞑，瞳仁痛，此为肝脏伤所致也。
gān shuǐ zhě qí rén fù dà bù néng zì zhuàn cè ér xié xià fù zhōng tòng shí shí jīn yè wēi shēng xiǎo biàn xù tōng
肝水者，其人腹大不能自转侧，而胁下腹中痛，时时津液微生，小便续通。
gān zhàng zhě xié xià mǎn ér tòng yǐn shǎo fù
肝胀者，胁下满而痛引少腹。
gān zhe qí bìng huàn cháng yù dǎo qí xiōng shàng xiān wèi kǔ shí dàn yù yǐn rè
肝着，其病患常欲蹈其胸上，先未苦时但欲饮热。
zhěn de gān jī mài xián ér xì liǎng xié xià tòng xié qì zǒu xīn xià zú jìng hán xié tòng yǐn shǎo fù nán zǐ jī shàn nǚ zǐ jiǎ lín shēn wú gào zé shàn zhuàn jīn zhǎo jiǎ kū hēi chūn chài qiū jù sè qīng yě
诊得肝积，脉弦而细，两胁下痛，邪气走心下，足胫寒，胁痛引少腹，男子积疝，女子瘕淋，身无膏泽，善转筋，爪甲枯黑，春瘥秋剧，色青也。
gān zhī jī míng yuē féi qì zài zuǒ xié xià rú fù bēi yǒu tóu zú rú guī biē zhuàng jiǔ jiǔ bù yù fā ké nì nüè lián suì yuè bù yǐ yǐ jì xià wù jǐ rì de zhī hé yě
肝之积名曰肥气，在左胁下如复杯，有头足如龟鳖状，久久不愈，发咳逆疟连岁月不已，以季夏戊己日得之，何也？
fèi bìng chuán gān gān dāng chuán pí pí shì yǐ jì xià wàng wàng zhě bù shòu yá gān fù yù hái fèi fèi bù kěn shòu yīn liú jié wèi jī gù zhī féi qì yǐ jì xià de zhī
肺病传肝，肝当传脾，脾适以季夏旺，旺者不受邪，肝复欲还肺，肺不肯受，因留结为积，故知肥气以季夏得之。
gān bìng xiōng mǎn xié zhàng
肝病胸满胁胀，
shàn huì nù jiào hū
善恚怒叫呼，
shēn tǐ yǒu rè ér fù wù hán
身体有热而复恶寒，
sì zhī bù jǔ
四肢不举，
miàn bái
面白，
shēn tǐ huá
身体滑，
qí mài dāng xián zhǎng ér jí
其脉当弦长而急，
jīn fǎn duǎn sè
今反短涩，
qí sè dāng qīng ér fǎn bái zhě
其色当青而反白者，
cǐ shì jīn zhī kè mù
此是金之克木，
xiāng gōng wèn biǎn què yuē wú yù bù zhěn mài
襄公问扁鹊曰∶吾欲不诊脉，
chá qí yīn
察其音，
guān qí sè
观其色，
zhī qí bìng shēng sǐ
知其病生死，
kě de wén hu
可得闻乎？
dá yuē nǎi shèng dào zhī dà yào shī suǒ bù chuán huáng dì guì zhī guò yú jīn yù
答曰∶乃圣道之大要，师所不传，黄帝贵之，过于金玉。
rù mén jiàn bìng guān qí sè wén qí hū xī zé zhī wǎng lái chū rù jí xiōng zhī xiāng
入门见病，观其色、闻其呼吸，则知往来出入，吉凶之相。
jiǎo yīn rén zhě zhǔ gān shēng yě gān shēng hū qí yīn qín qí zhì nù qí jīng zú jué yīn
角音人者，主肝声也，肝声呼，其音琴，其志怒，其经足厥阴。
jué nì shǎo yáng zé yíng wèi bù tōng yīn yáng jiāo zá yīn qì wài shāng yáng qì nèi jī jī zé hán hán zé xū xū zé cù rán yīn yǎ bù shēng cǐ wèi lì fēng rù gān xù mìng tāng zhǔ zhī fāng zài dì bā juǎn zhōng
厥逆少阳则营卫不通，阴阳交杂，阴气外伤，阳气内击，击则寒，寒则虚，虚则猝然喑哑不声，此为厉风入肝，续命汤主之（方在第八卷中）。
dàn jù zuò bù dé dī tóu miàn mù qīng hēi sì zhī huǎn ruò yí shǐ biàn lì shén zé bù kě zhì shē zé xún yuè zhī nèi guì zhī jiǔ zhǔ zhī fāng zài dì bā juǎn zhōng
但踞坐不得低头，面目青黑，四肢缓弱，遗矢便利，甚则不可治，赊则旬月之内，桂枝酒主之（方在第八卷中）。
yòu hū ér kū
又呼而哭，
kū ér fǎn yín
哭而反吟，
cǐ wèi jīn kè mù
此为金克木，
yīn jī yáng
阴击阳，
yīn qì qǐ ér yáng qì fú
阴气起而阳气伏，
fú zé shí
伏则实，
shí zé rè
实则热，
rè zé chuǎn
热则喘，
chuǎn zé nì
喘则逆，
nì zé mèn
逆则闷，
mèn zé kǒng wèi
闷则恐畏，
mù shì bù míng
目视不明，
yǔ shēng qiē jí
语声切急，
miù shuō yǒu rén
谬说有人，
cǐ wèi yá rè shāng gān
此为邪热伤肝，
shén zé bù kě zhì
甚则不可治。
ruò chún sè suī qīng xiàng yǎn bù yīng kě zhì dì huáng jiān zhǔ zhī fāng zài gān bìng wèi nüè zhě lìng rén sè cāng cāng rán tài xī qí zhuàng ruò sǐ zhě wū méi wán zhǔ zhī fāng zài dì shí juǎn zhōng
若唇色虽青，向眼不应可治，地黄煎主之（方在肝病为疟者，令人色苍苍然，太息，其状若死者，乌梅丸主之（方在第十卷中）。
ruò qí rén běn lái shǎo yú bēi huì hū ěr chēn nù chū yán fǎn cháng zhà kuān zhà jí yán wèi jìng yǐ shǒu xiàng yǎn rú yǒu suǒ wèi ruò bù jí bìng huò bì zhì yǐ cǐ gān bìng shēng zhī hou yě
若其人本来少于悲恚，忽尔嗔怒，出言反常、乍宽乍急，言未竟以手向眼，如有所畏，若不即病，祸必至矣，此肝病声之候也。
ruò qí rén xū zé wèi hán fēng suǒ shāng
若其人虚，则为寒风所伤；
ruò shí zé wèi rè qì suǒ sǔn
若实，则为热气所损。
yáng zé xiè zhī yīn zé bǔ zhī
阳则泻之，阴则补之。
qīng wèi gān gān hé jīn qīng rú cuì yǔ zhě jí
青为肝，肝合筋，青如翠羽者吉。
gān zhǔ mù mù shì gān zhī yú qí rén mù xíng xiāng bǐ yú shàng jiǎo cāng sè xiǎo tóu zhǎng miàn dà jiān píng bèi zhí shēn xiǎo shǒu zú yǒu cái hǎo láo xīn xiǎo lì duō yōu láo yú shì nài chūn xià bù nài qiū dōng qiū dōng gǎn ér shēng bìng zú jué yīn
肝主目，目是肝之余，其人木形相比，于上角苍色，小头长面大肩，平背直身，小手足，有材好劳，心小力多，忧劳于事，耐春夏不耐秋冬，秋冬感而生病，足厥阴。
tuó tuó rán xié guǎng hé jiān cuì qīng zhèng zé gān yīng zhī
佗佗然胁广合坚脆倾正，则肝应之。
zhèng qīng sè xiǎo lǐ zhě zé gān xiǎo xiǎo zé zàng ān wú xié xià zhī bìng
正青色小理者，则肝小，小则脏安，无胁下之病；
cū lǐ zhě zé gān dà dà zé xū xū zé hán bī wèi pò yàn shàn gé zhōng qiě xié xià tòng
粗理者则肝大，大则虚，虚则寒，逼胃迫咽，善膈中，且胁下痛。
guǎng xié fǎn zhě zé gān gāo gāo zé shí shí zé gān rè shàng zhī bēn jiā xié xià jí wèi xī bēn hé xié wēi yī zuò tù
广胁反者则肝高，高则实，实则肝热，上支贲加胁下急为息贲，合胁危（一作兔）。
zhě zé gān xià xià zé bī wèi xié xià kōng kōng zé yì shòu yá
者则肝下，下则逼胃，胁下空，空则易受邪。
xié gǔ jiān zhě zé gān jiān jiān zé zàng ān nán shāng
胁骨坚者，则肝坚，坚则脏安难伤；
xié gǔ ruò zhě zé gān cuì cuì zé shàn bìng xiāo dān yì shāng
胁骨弱者，则肝脆，脆则善病消瘅易伤；
xié fù hǎo xiāng zhě zé gān duān zhèng duān zhèng zé hé lì nán shāng
胁腹好相者，则肝端正，端正则和利难伤；
xié gǔ piān jǔ zhě zé gān piān qīng piān qīng zé xié xià piān tòng
胁骨偏举者则肝偏倾，偏倾则胁下偏痛。
fán rén fēn bù xiàn qǐ zhě bì yǒu bìng shēng
凡人分部陷起者，必有病生。
dǎn shǎo yáng wèi gān zhī bù ér gān qì tōng yú nèi wài bù yì suí ér yīng zhī
胆少阳为肝之部，而肝气通于内外，部亦随而应之。
chén zhuó wèi nèi fú qīng wèi wài ruò sè cóng wài zǒu nèi zhě bìng cóng wài shēng bù chù qǐ
沉浊为内，浮清为外，若色从外走内者，病从外生，部处起；
ruò sè cóng nèi chū wài zhě bìng cóng nèi shēng bù chù xiàn
若色从内出外者，病从内生，部处陷。
nà bìng qián zhì yīn hòu zhì yáng wài bìng qián zhì yáng hòu zhì yīn
纳病前治阴后治阳，外病前治阳后治阴。
yáng zhǔ wài yīn zhǔ nèi fán rén sǐ shēng xiū fǒu zé zàng shén qián biàn xíng yú wài rén gān qián bìng mù zé wèi zhī wú sè ruò gān qián sǐ mù zé wèi zhī tuō jīng ruò tiān zhōng děng fēn mù sè yīng zhī bì sǐ bù zhì
阳主外，阴主内，凡人死生休否，则脏神前变形于外，人肝前病，目则为之无色，若肝前死，目则为之脱精，若天中等分，墓色应之，必死不治。
kàn yīng zēng sǔn zhēn zhuó shē cù shē zé bù chū sì bǎi rì nèi cù zé bù yán xún yuè zhī jiān gān bìng shǎo yù ér cù sǐ
看应增损斟酌赊促，赊则不出四百日内，促则不延旬月之间，肝病少愈而猝死。
hé yǐ zhī zhī
怎么知道是这样呢？
yuē qīng bái sè rú mǔ zhǐ dà diǎn jiàn yán jiá shàng cǐ bì cù sǐ
曰∶青白色如拇指大， 点见颜颊上，此必猝死。
gān jué bā rì sǐ hé yǐ zhī zhī
肝绝八日死，何以知之？
miàn qīng mù chì dàn yù fú mián shì ér bù jiàn rén hàn chū rú shuǐ bù zhǐ yī rì èr rì sǐ
面青目赤，但欲伏眠，视而不见人，汗出如水不止，（一日二日死。
miàn hēi mù qīng zhě bù sǐ qīng rú cǎo zī sǐ jí xiōng zhī sè zài yú fēn bù
）面黑目青者不死，青如草滋死，吉凶之色在于分部。
shùn shùn ér jiàn
顺顺而见，
qīng bái rù mù bì bìng
青白入目必病，
bù chū qí nián
不出其年，
ruò nián shàng bù yīng
若年上不应，
sān nián zhī zhōng
三年之中，
huò bì yìng chūn mù gān mài sè qīng
祸必应春、木、肝、脉、色青，
zhǔ zú shǎo yáng mài yě
主足少阳脉也，
chūn qǔ luò mài fēn ròu
春取络脉分肉，
chūn zhě mù shǐ zhì
春者木始治，
gān qì shǐ shēng
肝气始生，
gān qì jí
肝气急，
qí fēng jí
其风疾，
jīng mài cháng shēn
经脉常深，
qí qì shǎo bù néng shēn rù
其气少不能深入，
gù qǔ luò mài fēn ròu zhī jiān
故取络脉分肉之间，
qí mài gēn běn bìng zài qiào yīn zhī jiān
其脉根本并在窍阴之间，
yīng zài chuāng lóng zhī qí jīn
应在窗笼之其筋，
qǐ yú xiǎo zhǐ cì zhǐ zhī shàng
起于小趾次趾之上，
jié wài huái
结外踝，
shàng xún wài lián
上循外廉；
jié yú xī wài lián qí zhī zhě bié qǐ yú wài fǔ gǔ shàng zǒu bì qián zhě jié fú tù zhī shàng
结于膝外廉，其支者别起于外辅骨，上走髀，前者结伏兔之上；
hòu zhě jié yú kāo qí zhí zhě shàng chéng jì xié shàng zǒu yè qián lián xié yú yīng rǔ jié yú quē pén
后者结于尻，其直者上乘季胁，上走腋前廉，挟于膺乳，结于缺盆；
zhí zhě shàng chū yè guàn quē pén chū tài yáng zhī qián xún ěr hòu shàng é jiǎo jiāo diān shàng xià zǒu hàn shàng jié yú qiú qí zhī zhě jié yú mù wài wèi wài wéi
直者上出腋，贯缺盆，出太阳之前，循耳后，上额角，交巅上，下走颔上结于鼽，其支者结于目外为外维。
qí mài qǐ yú mù ruì shàng dǐ tóu jiǎo xià ěr hòu xún jǐng xíng shǒu shǎo yáng zhī qián zhì jiān shàng què jiāo chū shǒu shǎo yáng zhī hòu rù quē pén
其脉起于目锐，上抵头角，下耳后，循颈行手少阳之前，至肩上却交出手少阳之后，入缺盆。
qí zhī zhě cóng ěr hòu rù ěr zhōng chū zǒu ěr qián zhì ruì hòu
其支者从耳后入耳中，出走耳前至锐后。
qí zhī zhě bié ruì xià dà yíng hé shǒu shǎo yáng yú xià
其支者别锐，下大迎，合手少阳于下。
jiā jiá chē xià jǐng hé quē pén yǐ xià xiōng zhōng guàn gé luò gān shǔ dǎn xún xié lǐ chū qì jiē rào máo jì héng rù bì yàn zhōng
加颊车，下颈合缺盆以下胸中，贯膈、络肝、属胆、循胁里，出气街，绕毛际，横入髀厌中；
qí zhí zhě cóng quē pén xià yè xún xiōng guò jì xié xià hé bì yàn zhōng yǐ xià xún bì yáng chū xī wài lián xià wài fǔ gǔ zhī qián zhí xià dǐ jué gǔ zhī duān xià chū wài huái zhī qián xún zú fū shàng chū xiǎo zhǐ cì zhǐ zhī duān
其直者从缺盆下腋循胸，过季胁，下合髀厌中，以下循髀阳，出膝外廉，下外辅骨之前，直下抵绝骨之端，下出外踝之前，循足跗上，出小趾次趾之端。
qí zhī zhě bié fū shàng rù dà zhǐ zhī jiān xún dà zhǐ qí nèi chū qí duān hái guàn rù zhǎo jiǎ chū sān máo hé zú jué yīn wèi biǎo lǐ
其支者，别跗上，入大趾之间，循大趾歧内出其端，还贯入爪甲，出三毛，合足厥阴为表里。
jué cùn yīng zài bèi shù tóng huì yú shǒu tài yīn
厥寸，应在背俞，同会于手太阴。
qí zú shǎo yáng zhī bié míng yuē guāng míng qù huái wǔ cùn shì yě bié zǒu jué yīn xià luò zú fū
其足少阳之别名曰光明，去踝五寸是也，别走厥阴，下络足趺。
zhǔ gān shēng bìng
主肝生病，
bìng shí zé dǎn rè
病实则胆热，
rè zé jué
热则厥，
jué zé yáng bìng
厥则阳病，
yáng mài fǎn nì dà yú cùn kǒu yí bèi
阳脉反逆大于寸口一倍，
bìng zé xiōng zhōng yǒu rè
病则胸中有热，
xīn xié tóu hàn tòng
心胁头颔痛，
quē pén yè xià zhǒng
缺盆腋下肿，
xū zé dǎn hán
虚则胆寒，
hán zé wěi
寒则痿，
zé yīn bìng
则阴病，
yīn mài fǎn xiǎo yú cùn kǒu
阴脉反小于寸口，
bìng zé xiōng zhōng yǒu hán
病则胸中有寒，
shǎo qì kǒu kǔ
少气口苦，
shēn tǐ wú gào zé
身体无膏泽，
wài zhì jué gǔ wài huái qián jí zhū jié jiē tòng
外至绝骨外踝前及诸节皆痛，
ruò yīn yáng jù jìng yǔ qí jù dòng
若阴阳俱静与其俱动，
rú yǐn shéng jù dùn zhě bìng yě cǐ jìn shì zú shǎo yáng dǎn jīng jīn mài zhī bié wèi bìng
如引绳俱顿者病也（此尽是足少阳胆经筋脉支别为病，
jīn qǔ zú jué yīn gān jīng fù yú hòu
今取足厥阴肝经附于后）。
zú jué yīn zhī mài qǐ yú dà zhǐ jù máo zhī jì
足厥阴之脉起于大趾聚毛之际，
shàng xún zú fū shàng lián
上循足趺上廉，
qù nèi huái yī cùn
去内踝一寸，
shàng huái bā cùn jiāo chū tài yīn zhī hòu shàng nèi lián
上踝八寸交出太阴之后上内廉，
xún gǔ yīn rù máo zhōng
循股阴入毛中，
huán yīn qì dǐ shǎo fù
环阴器抵少腹，
xié wèi shǔ gān luò dǎn
挟胃属肝络胆，
shàng guàn gé
上贯膈，
bù xié lèi
布胁肋，
xún hóu lóng zhī hòu
循喉咙之后，
shàng rù háng sǎng
上入颃颡，
lián mù xì
连目系，
shàng chū é yǔ dū mài huì yú diān yī běn yún qí zhī zhě cóng shǎo fù yǔ tài yīn shǎo yáng jié yú yāo kē xià dì sān dì sì gǔ kōng zhōng
上出额与督脉会于巅（一本云其支者从少腹与太阴少阳结于腰髁下第三第四骨空中）；
qí zhī zhě cóng mù xì xià jiá lǐ huán chún nèi qí zhī zhě fù cóng gān bié guàn gé shàng zhù fèi zhōng
其支者从目系下颊里，环唇内，其支者复从肝别贯膈，上注肺中。
shì dòng zé bìng yāo tòng bù kě yǐ fǔ yǎng zhàng fū shàn fù rén shǎo fù zhǒng shén zé yì gàn miàn chén tuō sè
是动则病腰痛不可以俯仰，丈夫疝，妇人少腹肿，甚则嗌干，面尘脱色。
shì zhǔ gān suǒ shēng bìng zhě xiōng mǎn ǒu nì dòng xiè hú shàn yí nì bì lóng
是主肝所生病者，胸满呕逆，洞泄狐疝，遗溺闭癃。
shèng zhě zé cùn kǒu dà yī bèi yú rén yíng xū zhě zé cùn kǒu fǎn xiǎo yú rén yíng yě
盛者则寸口大一倍于人迎，虚者则寸口反小于人迎也。
zú jué yīn zhī bié míng yuē lǐ gōu qù nèi huái shàng wǔ cùn bié zǒu shǎo yáng qí bié zhě xún jīng shàng gāo jié yú jīng
足厥阴之别，名曰蠡沟，去内踝上五寸，别走少阳，其别者循经上睾结于茎。
qí bìng qì nì zé gāo zhǒng cù shàn shí zé tǐng zhǎng rè xū zé bào yǎng qǔ zhī suǒ bié
其病气逆则睾肿猝疝，实则挺长热，虚则暴痒，取之所别。
zú jué yīn zhī jīn qǐ yú dà zhǐ zhī shàng shàng jié yú nèi huái zhī qián shàng xún shàng jié nèi fǔ zhī xià shàng xún yīn gǔ jié yú yīn qì jié luò zhū jīn
足厥阴之筋，起于大趾之上，上结于内踝之前，上循上结内辅之下上，循阴股结于阴器，结络诸筋。
chūn sān yuè zhě
春三月者，
zhǔ gān dǎn qīng jīn qiān bìng yě
主肝胆青筋牵病也，
qí yuán cóng shǎo yīn ér shè zú shǎo yáng
其源从少阴而涉足少阳，
shǎo yáng zhī qì shǐ fā
少阳之气始发，
shǎo yīn zhī qì shǐ shuāi
少阴之气始衰，
yīn yáng fú yù yú còu lǐ
阴阳怫郁于腠理，
pí máo zhī bìng jù shēng
皮毛之病俱生，
biǎo lǐ zhī yīn qǐ
表里之因起，
cóng shǎo yáng fā dòng fǎn shǎo yīn
从少阳发动反少阴，
qì zé zàng fǔ shòu lì ér shēng
气则脏腑受疠而生，
qí bìng xiāng fǎn
其病相反。
ruò fǔ xū zé wèi yīn xié suǒ shāng
若腑虚则为阴邪所伤，
yāo bèi qiáng jí
腰背强急，
jiǎo suō bù shēn
脚缩不伸，
zhōng yù zhé
中欲折，
mù zhōng shēng huā
目中生花，
ruò zàng shí zé wèi yáng dú suǒ sǔn
若脏实则为阳毒所损，
sè sè qián hán ér hòu rè
涩涩前寒而后热，
jǐng wài shuāng jīn qiān bù dé qū shēn
颈外双筋牵不得屈伸，
jǐng zhí bèi qiáng
颈直背强，
yǎn chì huáng
眼赤黄，
ruò yù zhuàn dòng chèn shēn huí cè
若欲转动称身回侧，
gù yuē qīng jīn qiān bìng fāng zài shāng hán shàng juǎn
故曰青筋牵病（方在伤寒上卷）。
biǎn què yuē jiǔ gān fèi èr shù zhǔ zhì dān dú qiān bìng dāng gēn jù yuán chǔ zhì diào qí yáng lǐ qí yīn zàng fǔ zhī jí bù shēng yǐ
扁鹊曰∶灸肝肺二俞，主治丹毒牵病，当根据源处治，调其阳，理其阴，脏腑之疾不生矣。