zhào pǔ dì ān yì
赵普（弟安易）
zhào pǔ zì zé píng yōu zhōu jì rén
赵普字则平，幽州蓟人。
hòu táng yōu shuài zhào dé jūn lián nián yòng bīng mín lì pí bì
后唐幽帅赵德钧连年用兵，民力疲弊。
pǔ fù huí jǔ zú xǐ cháng shān yòu xǐ hé nán luò yáng
普父回举族徙常山，又徙河南洛阳。
pǔ shěn hòu guǎ yán zhèn yáng háo zú wèi shì yǐ nǚ qī zhī
普沈厚寡言，镇阳豪族魏氏以女妻之。
zhōu xiǎn dé chū yǒng xīng jūn jié dù liú cí pì wéi cóng shì cí zú yí biǎo jiàn pǔ yú cháo
周显德初，永兴军节度刘词辟为从事，词卒，遗表荐普于朝。
shì zōng yòng bīng huái shàng tài zǔ bō chú zhōu zǎi xiàng fàn zhì zòu pǔ wèi jūn shì pàn guān
世宗用兵淮上，太祖拨滁州，宰相范质奏普为军事判官。
xuān zǔ wò jí chú zhōu pǔ zhāo xī fèng yào ěr xuān zǔ yóu shì dài yǐ zōng fēn
宣祖卧疾滁州，普朝夕奉药饵，宣祖由是待以宗分。
tài zǔ cháng yǔ yǔ qí zhī
太祖尝与语，奇之。
shí huò dào bǎi yú dāng qì shì pǔ yí yǒu wú gū zhě qǐ tài zǔ xùn jū zhī huò quán huó zhě zhòng
时获盗百馀，当弃市，普疑有无辜者，启太祖讯鞫之，获全活者众。
huái nán píng diào bǔ wèi zhōu jūn shì pàn guān
淮南平，调补渭州军事判官。
tài zǔ lǐng tóng zhōu jié dù pì wèi tuī guān
太祖领同州节度，辟为推官；
yí zhèn sòng zhōu biǎo wèi zhǎng shū jì
移镇宋州，表为掌书记。
tài zǔ běi zhēng zhì chén qiáo bèi jiǔ wò zhàng zhōng zhòng jūn tuī dài pǔ yǔ tài zōng pái tà rù gào
太祖北征至陈桥，被酒卧帐中，众军推戴，普与太宗排闼入告。
tài zǔ qiàn shēn xú qǐ ér zhòng jūn huàn jiǎ lòu rèn xuān yōng huī xià
太祖欠伸徐起，而众军擐甲露刃，喧拥麾下。
jí shòu shàn yǐ zuǒ mìng gōng shòu yòu jiàn yì dài fū chōng shū mì zhí xué shì
及受禅，以佐命功，授右谏议大夫，充枢密直学士。
chē jià zhēng li yún mìng pǔ yǔ lǚ yú qìng liú jīng shī pǔ yuàn hù cóng tài zǔ xiào yuē ruò shèng wèi jiè hū
车驾征李筠，命普与吕馀庆留京师，普愿扈从，太祖笑曰："若胜胃介乎？
cóng píng shàng dǎng qiān bīng bù shì láng shū mì fù shǐ cì dì yī qū
"从平上党，迁兵部侍郎、枢密副使，赐第一区。
jiàn lóng sān nián bài shū mì shǐ jiǎn jiào tài bǎo
建隆三年，拜枢密使、检校太保。
qián dé èr nián fàn zhì děng sān xiāng tóng rì ba yǐ pǔ wèi mén xià shì láng píng zhāng shì jí xián diàn dà xué shì
干德二年，范质等三相同日罢，以普为门下侍郎、平章事、集贤殿大学士。
zhōng shū wú zǎi xiāng shǔ chì pǔ yǐ wéi yán shàng yuē qīng dàn jìn chì zhèn wèi qīng shǔ zhī kě hu
中书无宰相署敕，普以为言，上曰："卿但进敕，朕为卿署之可乎？
pǔ yuē cǐ yǒu sī zhí ěr fēi dì wáng shì yě
"普曰："此有司职尔，非帝王事也。
lìng hàn lín xué shì jiǎng qiú gù shí dòu yí yuē jīn huáng dì yǐn kāi fēng tóng píng zhāng shì jí zǎi xiàng rèn yě
"令翰林学士讲求故实，窦仪曰："今皇弟尹开封，同平章事，即宰相任也。
lìng shǔ yǐ cì pǔ
"令署以赐普。
jì bài xiàng shàng shì rú zuǒ yòu shǒu shì wú dà xiǎo xī zī jué yān
既拜相，上视如左右手，事无大小，悉咨决焉。
shì rì pǔ jiān jiān xiū guó shǐ
当时，赵普兼任监修国史。
mìng xuē jū zhèng lǚ yú qìng cān zhī zhèng shì yǐ fù zhī bù xuān zhì bān zài zǎi xiàng hòu bù zhī yìn bù yù zòu shì shuǐ yā bān dàn fèng xíng zhì shū ér yǐ
命薛居正、吕馀庆参知政事以副之，不宣制，班在宰相后，不知印，不预奏事，水押班，但奉行制书而已。
xiān shì zǎi xiàng jiān chì jiē yòng nèi zhì pǔ xiāng zhǐ yòng chì fēi jiù diǎn yě
先是，宰相兼敕，皆用内制，普相止用敕，非旧典也。
tài zǔ shù wēi xíng guò gōng chén jiā pǔ měi tuì cháo bù gǎn biàn yī guān
太祖数微行过功臣家，普每退朝，不敢便衣冠。
yī rì dà xuě xiàng yè pǔ yì dì bù chū
一日，大雪向夜，普意帝不出。
jiǔ zhī wén kòu mén shēng pǔ jí chū dì lì fēng xuě zhōng pǔ huáng jù yíng bài
久之，闻叩门声，普亟出，帝立风雪中，普惶惧迎拜。
dì yuē yǐ yuē jìn wáng yǐ
帝曰："已约晋王矣。
yǐ ér tài zōng zhì shè zhòng yīn dì zuò táng zhōng chì tàn shāo ròu
"已而太宗至，设重裀地坐堂中，炽炭烧肉。
pǔ qī xíng jiǔ dì yǐ sǎo hū zhī
普妻行酒，帝以嫂呼之。
yīn yǔ pǔ jì xià tài yuán
因与普计下太原。
pǔ yuē tài yuán dāng xī běi èr miàn tài yuán jì xià zé wǒ dú dāng zhī bù rú gū sì xuē píng zhū guó zé dàn wán hēi zǐ zhī de jiāng ān táo hu
普曰"太原当西北二面，太原既下，则我独当之，不如姑俟削平诸国，则弹丸黑子之地，将安逃乎？
dì xiào yuē wú yì zhèng rú cǐ tè kù qīng ěr
"帝笑曰："吾意正如此，特库卿尔。
wǔ nián chūn jiā yòu pú yè zhāo wén guǎn dà xué shì
五年春，加右仆射、昭文馆大学士。
é dīng nèi jiān zhào qǐ fù shì shì
俄丁内艰，诏起复视事。
suì quàn dì qiǎn shǐ fēn yì zhū dào zhēng dīng zhuàng jí míng sòng jīng shī yǐ bèi shǒu wèi
遂劝帝遣使分诣诸道，征丁壮籍名送京师，以备守卫；
zhū zhōu zhì tōng pàn shǐ zhǔ qián gǔ
诸州置通判，使主钱谷。
yóu shì bīng jiǎ jīng ruì fǔ wèi chōng shí
由是兵甲精锐，府为充实。
kāi bǎo èr nián dōng pǔ cháng bìng chē jià xìng zhōng shū
开宝二年冬，普尝病，车驾幸中书。
sān nián chūn yòu xìng qí dì fǔ wèn zhī
三年春，又幸其第抚问之。
cì lài jiā děng
赐赉加等。
liù nián dì yòu xìng qí dì
六年，帝又幸其第。
shí qián wáng chù qiǎn shǐ zhì shū yú pǔ jí hǎi wù shí píng zhì yú wǔ xià
时钱王俶遣使致书于普，及海物十瓶，置于庑下。
huì chē jià zhì cāng cù bù jí píng dì gù wèn hé wù pǔ yǐ shí duì
会车驾至，仓卒不及屏，帝顾问何物，普以实对。
shàng yuē hǎi wù bì jiā
上曰："海物必佳。
jí mìng qǐ zhī
"即命启之。
jiē guā zǐ jīn yě
皆瓜子金也。
pǔ huáng kǒng dùn shǒu xiè yuē chén wèi fā shū shí bù zhī
普惶恐顿首谢曰："臣未发书，实不知。
dì tàn yuē shòu zhī wú fáng bǐ wèi guó jiā shì jiē yóu rǔ shū shēng ěr
"帝叹曰："受之无妨，彼谓国家事皆由汝书生尔！
pǔ wéi zhèng pō zhuān tíng chén duō jì zhī
普为政颇专，廷臣多忌之。
shí guān jìn sī fàn qín lǒng dà mù pǔ cháng qiǎn qīn lì yì shì wū cái lián jù fá zhì jīng shī zhì dì lì yīn zhī qiè huò dà mù zǎo chēng pǔ shì huò yù dū xià
时官禁私贩秦、陇大木，普尝遣亲吏诣市屋材，联巨筏至京师治第，吏因之窃货大木，早称普市货鬻都下。
quán sān sī shǐ zhào pín lián de zhī yǐ wén
权三司使赵玭廉得之以闻。
tài zǔ dà nù cù lìng zhuī bān jiāng xià zhì zhú pǔ lài wáng pǔ zòu jiě zhī
太祖大怒，促令追班，将下制逐普，赖王溥奏解之。
gù shì zǎi xiàng shū mì shǐ měi hòu duì cháng chūn diàn tóng zhǐ lú zhōng
故事，宰相、枢密使每候对长春殿，同止卢中；
shàng wén pǔ zi chéng zōng qǔ shū mì shǐ li chóng ju nǚ jí lìng fēn yì zhī
上闻普子承宗娶枢密使李崇矩女，即令分异之。
pǔ yòu yǐ xì dì sī yì shàng shí shū pǔ yǐ guǎng qí jū yòu yíng dǐ diàn guī lì
普又以隙地私易尚食蔬圃以广其居，又营邸店规利。
lú duō xùn wèi hàn lín xué shì yīn zhào duì lǚ gōng qí duǎn
卢多逊为翰林学士，因召对屡攻其短。
huì léi yǒu lín jī dēng wén gǔ sòng táng hòu guān hú zàn li kě dù shòu qiú wěi fǎ jí liú wěi wěi zuò shè dié de guān wáng dòng cháng nà lù kě dù zhào fú shòu xi chuān guān chēng jí bù shàng jiē pǔ bì zhī
会雷有粼击登闻鼓，讼堂后官胡赞、李可度受赇骫法及刘伟伪作摄牒得官，王洞尝纳赂可度，赵孚授西川官称疾不上，皆普庇之。
tài zǔ nù xià yù shǐ fǔ àn wèn xī dǐ zuì yǐ yǒu lín wèi mì shū shěng zhèng zì
太祖怒，下御史府按问，悉抵罪，以有粼为秘书省正字。
pǔ ēn yì tì shǐ zhào cān zhī zhèng shì yǔ pǔ gèng zhī yìn yā bān zòu shì yǐ fēn qí quán
普恩益替，始诏参知政事与普更知印、押班、奏事，以分其权。
wèi jǐ chū wèi hé yáng sān chéng jié dù jiǎn jiào tài fù tóng píng zhāng shì
未几，出为河阳三城节度、检校太傅、同平章事。
tài píng xīng guó chū rù cháo gǎi tài zǐ shǎo bǎo qiān tài zǐ tài bǎo
太平兴国初入朝，改太子少保，迁太子太保。
pō wéi lú duō xùn suǒ huǐ fèng cháo qǐng shù nián yù yù bù dé zhì
颇为卢多逊所毁，奉朝请数年，郁郁不得志。
huì chái yǔ xī zhào róng děng gào qín wáng tíng měi jiāo zì jiāng yǒu yīn móu qiè fā
会柴禹锡、赵镕等告秦王廷美骄恣，将有阴谋窃发。
dì zhào wèn pǔ yán yuàn bèi shū zhóu yǐ chá jiān biàn tuì yòu shàng shū zì chén yù wén tài zǔ zhāo xiàn huáng tài hòu gù tuō zhī shì cí shén qiē zhì
帝召问，普言愿备枢轴以察奸变，退又上书，自陈预闻太祖、昭宪皇太后顾托之事，辞甚切至。
tài zōng gǎn wù zhào jiàn wèi yù
太宗感悟，召见慰谕。
é bài sī tú jiān shì zhōng fēng liáng guó gōng
俄拜司徒兼侍中，封梁国公。
xiān shì qín wáng tíng měi bān zài zǎi xiàng shàng zhì shì yǐ pǔ xūn jiù zài dēng yuán fǔ biǎo qǐ jū qí xià cóng zhī
先是，秦王廷美班在宰相上，至是，以普勋旧，再登元辅，表乞居其下，从之。
jí fú líng shì bài duō xùn nán qiān jiē pǔ zhī lì yě
及涪陵事败，多逊南迁，皆普之力也。
bā nián chū wèi wǔ shèng jūn jié dù jiǎn jiào tài wèi jiān shì zhōng
八年，出为武胜军节度、检校太尉兼侍中。
dì zuò shī yǐ jiàn zhī pǔ fèng ér qì yuē bì xià cì chén shī dāng kè shí yǔ chén xiǔ gǔ tóng zàng quán xià
帝作诗以饯之，普奉而泣曰："陛下赐臣诗，当刻石，与臣朽骨同葬泉下。
dì wèi zhī dòng róng
"帝为之动容。
yì rì wèi zǎi xiàng yuē pǔ yǒu gōng guó jiā zhèn xī yǔ yóu jīn chǐ fà shuāi yǐ bù róng fán yǐ shū wù zé shàn dì chù zhī yīn shī shí yǐ dǎo yì
翌日，谓宰相曰："普有功国家，朕昔与游，今齿发衰矣，不容烦以枢务，择善地处之，因诗什以导意。
pǔ gǎn jī qì xià zhèn yì wèi zhī duò lèi
普感激泣下，朕亦为之堕泪。
sòng qí duì yuē zuó rì pǔ zhì zhōng shū zhí yù shī tì qì wèi chén yuē cǐ shēng yú nián wú jiē shàng dá zhù xī lái shì de xiào tài mǎ lì
"宋琪对曰："昨日普至中书，执御诗涕泣，谓臣曰：'此生馀年，无阶上答，庶希来世得效太马力。
chén zuó wén pǔ yán jīn fù wén xuān yù jūn chén shǐ zhōng zhī fēn kě wèi liǎng quán
'臣昨闻普言，今复闻宣谕，君臣始终之分，可谓两全。
yōng xī sān nián chūn dà jūn chū tǎo yōu jì jiǔ wèi bān shī pǔ shǒu shū jiàn yuē
雍熙三年春，大军出讨幽蓟，久未班师，普手疏谏曰：
fú dǔ jīn chūn chū shī jiāng yǐ shōu fù guān wài lǚ wén kè jié shēn kuài yú qíng
伏睹今春出师，将以收复关外，屡闻克捷，深快舆情。
rán huì shuò lǚ gèng jiàn zhēn yán xià fēi wǎn rì fán zhàn dòu wèi xi lǎo shī fèi cái chéng wú yì yě
然晦朔屡更，荐臻炎夏，飞挽日繁，战斗未息，老师费财，诚无益也。
fú niàn bì xià zì jiǎn píng tài yuán huái lái mǐn zhè hùn yī zhū xià dà zhèn yīng shēng shí nián zhī jiān suì zhēn guǎng jì
伏念陛下自翦平太原，怀徕闽、浙，混一诸夏，大振英声，十年之间，遂臻广济。
yuǎn rén bù fú zì gǔ shèng wáng zhì zhī dù wài hé zú jiè yì
远人不服，自古圣王置之度外，何足介意。
qiè lǜ xié chǎn zhī bèi méng bì ruì cōng zhì xìng wú míng zhī shī shēn dǎo bù cè zhī de
窃虑邪谄之辈，蒙蔽睿聪，致兴无名之师，深蹈不测之地。
chén zài pī diǎn jí pō shi qián yán qiè jiàn hàn wǔ shí zhǔ fù yǎn xú lè yán ān suǒ shàng shū jí táng xiāng yáo wú chóng xiàn míng huáng shí shì zhōng yán zhì lùn kě jǔ ér xíng
臣载披典籍，颇识前言，窃见汉武时主父偃、徐乐、严安所上书及唐相姚无崇献明皇十事，忠言至论，可举而行。
fú wàng wàn jī zhī xiá yī cì guān lǎn qí shī wèi yuǎn suī huǐ kě zhuī
伏望万机之暇，一赐观览，其失未远，虽悔可追。
chén qiè niàn dà fā xiāo xióng dòng yáo bǎi wàn zhī zhòng suǒ de zhě shǎo suǒ sàng zhě duō
臣窃念大发骁雄，动摇百万之众，所得者少，所丧者多。
yòu wén zhàn zhě wēi shì nán bǎo qí bì shèng
又闻战者危事，难保其必胜；
bīng zhě xiōng qì shēn jiè yú bù yú
兵者凶器，深戒于不虞。
suǒ xì shén dà bù kě bù sī
所系甚大，不可不思。
chén yòu wén shàng gǔ shèng rén xīn wú gù bì shì bù níng zhì lǐ guì biàn tōng
臣又闻上古圣人，心无固必，事不凝滞，理贵变通。
qián shū yǒu bīng jiǔ shēng biàn zhī yán shēn wéi jié kě lǜ gǒu huò gèng tú jī huǎn zhuǎn shī jī yi
前书有"兵久生变"之言，深为杰可虑，苟或更图稽缓，转失机宜。
xún shuò zhī jiān shí shè qiū xù biān tíng zǎo liáng gōng jìn mǎ féi wǒ jūn jiǔ kùn qiè lǜ cǐ jì huò wù zhǐ zōng
旬朔之间，时涉秋序，边庭早凉，弓劲马肥，我军久困，切虑此际，或误指踪。
chén fāng mào chǒng yǐ shǒu fān hé gǎn xīng yán ér jū zhòng
臣方冒宠以守藩，曷敢兴言而沮众。
gài chén yǐ rì bó xī shān yú yuán wú jǐ chóu ēn bào guó zhèng zài sī shí
盖臣已日薄西山，馀沅无几，酬恩报国，正在斯时。
fú wàng sù zhào bān shī wú róng wán dí
伏望速诏班师，无容玩敌。
chén fù yǒu quán cè yuàn dá shèng cōng
臣复有全策，愿达圣聪。
wàng bì xià jīng diào yù shàn bǎo yǎng shèng gōng qiè bǐ pí méng zhuǎn zhī fù shù
望陛下精调御膳，保养圣躬，挈彼疲氓，转之富庶。
jiāng jiàn biān fēng bù jǐng wài hù bù jiōng shuài tǔ guī rén shū fāng yì sú xiāng shuài xiǎng huà qì dān dú jiāng yān wǎng
将见边烽不警，外户不扃，率土归仁，殊方异俗，相率响化，契丹独将焉往？
bì xià jì bù chū cǐ nǎi xìn xié zhōu zhī tú wèi qì dān zhǔ shǎo shì duō suǒ yǐ yòng wǔ yǐ zhōng bì xià zhī yì
陛下计不出此，乃信邪诌之徒，谓契丹主少事多，所以用武，以中陛下之意。
bì xià lè huò qiú gōng yǐ wéi wàn quán chén qiè yǐ wéi bù kě
陛下乐祸求功，以为万全，臣窃以为不可。
fú yuàn bì xià shěn qí xū shí jiū qí wàng miù zhèng jiān chén wù guó zhī zuì ba jiàng shì fá yàn zhī shī
伏愿陛下审其虚实，究其妄谬，正奸臣误国之罪，罢将士伐燕之师。
fēi tè duō nàn xīng wáng yì yì cóng jiàn zé shèng yě
非特多难兴王，抑亦从谏则圣也。
gǔ zhī rén shàng wén shī jiàn lǎo chén wèi sǐ qǐ gǎn bǎi yú wèi ān shēn zhī jì ér bù yán zāi
古之人尚闻尸谏，老臣未死，岂敢百谀为安身之计而不言哉？
dì cì shǒu zhào yuē
帝赐手诏曰：
zhèn zuó zhě xīng shī xuǎn jiāng zhǐ lìng cáo bīn mǐ xìn děng dùn yú xióng bà guǒ liáng zuò jiǎ yǐ zhāng jūn shēng
朕昨者兴师选将，止令曹彬、米信等顿于雄、霸，裹粮坐甲以张军声。
sì yī liǎng yuè jiān shān hòu píng dìng pān měi tián zhòng jìn děng huì bīng yǐ jìn zhí dǐ yōu zhōu rán hòu kòng è xiǎn gù huī fù jiù jiāng cǐ zhèn zhī zhì yě
俟一两月间山后平定，潘美、田重进等会兵以进，直抵幽州，然后控扼险固，恢复旧疆，此朕之志也。
nài hé jiàng shuài děng bù zūn chéng suàn gè chěng suǒ jiàn lǐng shí wàn jiá shì chū sài yuǎn mén dòu sù qǔ qí jùn xiàn gèng hái shī yǐ yuán zī zhòng wǎng fù láo bì wèi liáo rén suǒ xí cǐ zé zài zhǔ jiàng yě
奈何将帅等不遵成算，各骋所见，领十万甲士出塞远门斗，速取其郡县，更还师以援辎重，往复劳弊，为辽人所袭，此责在主将也。
kuàng zhèn zhǒng bǎi wáng zhī mò cū dào chéng píng gài niàn bǐ mín xiàn yú biān huàn jiāng jiù fén ér zhěng nì fěi dú wǔ yǐ jiā bīng qīng dāng xī zhī yě
况朕踵百王之末，粗到承平，盖念彼民陷于边患，将救焚而拯溺，匪黩武以佳兵，卿当悉之也。
jiāng chǎng zhī shì yǐ wèi zhī bèi qīng wù wèi yōu
疆场之事，已为之备，卿勿为忧。
qīng shè jì yuán chén zhōng yán kǔ kǒu sān fù lái zòu jiā kuì shí shēn
卿社稷元臣，忠言苦口，三复来奏，嘉愧实深。
pǔ biǎo xiè yuē
普表谢曰：
zuó yǐ tiān bīng jiǔ zhù sài wài wèi kè huī fù jiàn jí yán zhēng shì wēi shì pò zhé chén kuáng juàn gān sì xiàn zhāng
昨以天兵久驻塞外，未克恢复，渐及炎蒸，事危势迫，辄陈狂狷，甘俟宪章。
bì xià tè jiàn zhōng chéng qīn yū chén hàn mì yù shèng móu
陛下特鉴衷诚，亲纡宸翰，密谕圣谋。
chén qiè shěn mìng shī tǎo zuì xìn wéi shàng cè jiàng shuài néng zūn chéng suàn bì kě píng dìng
臣窃审命师讨罪，信为上策，将帅能遵成算，必可平定。
wéi qí bù fù tiān xīn yóu cí bài shì
惟其不副天心，由兹败事。
jīn jì biān bǐ yǒu bèi gèng fù hé yú
今既边鄙有备，更复何虞。
kuàng bì xià dēng jí shí nián zuò lóng dà yè wú yī wù zhī shī suǒ jiàn wàn guó zhī xián níng
况陛下登极十年，坐隆大业，无一物之失所，见万国之咸宁。
suǒ yí duān gǒng mù qīng sè shén hé zhì zì kě yuǎn jì jiǔ huáng fǔ guān wǔ dì
所宜端拱穆清，啬神和志，自可远继九皇，俯观五帝。
qǐ bì qióng biān jí wǔ yǔ qì dān jiào shèng fù zāi
岂必穷边极武，与契丹较胜负哉？
chén sù kuī zhuàng zhì shěn zài shuāi líng suī wú gōng fá yuàn jié zhōng chún
臣素亏壮志，矧在衰龄，虽无功伐，愿竭忠纯。
guān zhě xián jiā qí zhōng
观者咸嘉其忠。
sì nián yí shān nán dōng dào jié dù zì liáng guó gōng gǎi fēng xǔ guó gōng
四年，移山南东道节度，自梁国公改封许国公。
huì zhào xià qīn gēng jí tián pǔ biǎo qiú rù jìn cí shén kěn qiè
会诏下亲耕籍田，普表求入觐，辞甚恳切。
shàng cè rán wèi zǎi xiàng yuē pǔ kāi guó yuán chén zhèn suǒ zūn lǐ yi cóng qí qǐng
上恻然谓宰相曰："普开国元臣，朕所尊礼，宜从其请。
jì zhì wèi fǔ shù sì pǔ wū yè liú tì
"既至，慰抚数四，普呜咽流涕。
chén wáng yuán xī shàng yán yuē
陈王元僖上言曰：
chén fú jiàn táng tài zōng yǒu wèi xuán chéng fáng xuán líng dù rú huì míng huáng yǒu yáo chóng zōng wèi zhī gǔ jiē rèn yǐ fǔ bì wěi zhī xīn lǚ cái chéng dì dào kāng jì jiǔ qū zōng sì yán hóng shǐ cè zhāo huàn liáng yóu dēng yòng de qí rén yě
臣伏见唐太宗有魏玄成、房玄龄、杜如晦，明皇有姚崇、宗魏知古，皆任以辅弼，委之心膂，财成帝道，康济九区，宗祀延洪，史策昭焕，良由登用得其人也。
jīn bì xià jūn lín wàn fāng jiāo láo shù zhèng xiāo yī gàn shí yǐ mín wèi xīn
今陛下君临万方，焦劳庶政，宵衣旰食，以民为心。
lì kǎo qián wáng chéng wú suǒ ràng ér fǔ xiāng zhī zhòng wèi xié nǎng xián
历考前王，诚无所让，而辅相之重，未偕曩贤。
kuàng wèi bāng zài yú rèn rén rèn rén zài hu gōng zhèng gōng zhèng zhī dào mò xiān yú shǎng fá sī wéi zhèng zhī dà bǐng yě
况为邦在于任人，任人在乎公正，公正之道莫先于赏罚，斯为政之大柄也。
jìng shǎng fá fěi dāng shū tè mò fēn cháo tíng jì gāng jiàn zhì huī wěn
敬赏罚匪当，淑慝莫分，朝廷纪纲，渐致隳紊。
bì xū gōng zhèng zhī rén diǎn héng zhóu zhí gōng gǎn yán yǐ biàn dé shī rán hòu yí lún shì xù shù wù yòng kāng
必须公正之人典衡轴，直躬敢言，以辨得失，然后彝伦式序，庶务用康。
fú jiàn shān nán dōng dào jié dù shǐ zhào pǔ kāi guó yuán lǎo cān móu dì gòu hòu zhòng yǒu shí bù wàng xī qiú ēn gù yǐ quán lù wèi bù sī xùn rén qíng yǐ yāo míng wàng cǐ zhēn shèng cháo zhī liáng chén yě
伏见山南东道节度使赵普，开国元老，参谋缔构，厚重有识，不妄希求恩顾以全禄位，不私徇人情以邀名望，此真圣朝之良臣也。
qiè wén zhī bèi péng dǎng bǐ zhōu zhòng kǒu áo áo è zhí chǒu zhèng hèn bù chì zhú xiá jiǎo yǐ kuài qí xīn
窃闻之辈，朋党比周，众口嗷嗷，恶直丑正，恨不斥逐遐徼，以快其心。
hé zhě
为什么呢？
gài lǜ bì xià zhī zài yòng pǔ yě
盖虑陛下之再用普也。
rán gōng dǎng zhī rén xián yuàn bì xià fù wěi yǐ zhèng qǐ wò jūn xīn yǔ yì shèng huà
然公谠之人，咸愿陛下复委以政，启沃君心，羽翼圣化。
guó yǒu dà shì shǐ zhī móu zhī
国有大事，使之谋之；
cháo yǒu hóng gāng shǐ zhī jǔ zhī
朝有宏纲，使之举之；
sì mù wèi chá shǐ zhī míng zhī
四目未察，使之明之；
sì cōng wèi zhì shǐ zhī dá zhī guān rén yǐ cái zé wú qiè lù zhì jūn yǐ dào zé wú gǒu róng
四聪未至，使之达之"官人以材，则无窃禄，致君以道，则无苟容。
xián yú dòng fēn yù shí shū zhì dāng shǐ jié péng dǎng yǐ chí ào shēng shì zhě qì suǒ zòng qiǎo nìng yǐ yuán yǐn chái lèi zhě dào xiāo
贤愚洞分，玉石殊致，当使结朋党以驰骜声势者气索，纵巧佞以援引侪类者道消。
shěn míng fèi zhì dé yǐ jìn míng rú yì xíng dé yǐ xiǎn dà zhèng hé huàn hu bù jǔ shēng mín hé huàn hu bù kāng fěi yú jī yuè zhī jiān kě zhēn qīng jìng zhī zhì
沈冥废滞得以进，名儒懿行得以显，大政何患乎不举，生民何患乎不康，匪窬期月之间，可臻清静之治。
chén zhī lǜ yōng qiǎn fā yán lǔ zhí
臣知虑庸浅，发言鲁直。
fú wàng bì xià páng cǎi qún yì fǔ chá wù qíng gǒu yòng bù shī rén shí bāng guó dà xìng
伏望陛下旁采群议，俯察物情，苟用不失人，实邦国大幸。
jí tián lǐ bì tài zōng yù xiāng lǚ méng zhèng yǐ qí xīn jìn jiè pǔ jiù dé wèi zhī biǎo shuài cè bài tài bǎo jiān shì zhōng
籍田礼毕，太宗欲相吕蒙正，以其新进，藉普旧德为之表率，册拜太保兼侍中。
dì wèi zhī yuē qīng guó zhī xūn jiù zhèn suǒ pí yǐ gǔ rén chǐ qí jūn bù jí yáo shùn qīng qí niàn zāi
帝谓之曰："卿国之勋旧，朕所毗倚，古人耻其君不及尧、舜，卿其念哉。
pǔ dùn shǒu xiè
"普顿首谢。
shí shū mì fù shǐ zhào chāng yán yǔ hú dàn chén xiàng yú dǒng yǎn liáng hào hòu shàn
时枢密副使赵昌言与胡旦、陈象舆、董俨、梁颢厚善。
huì dàn lìng dí mǎ zhōu shàng fēng shì pái huǐ shí zhèng pǔ shēn jí zhī zòu liú mǎ zhōu chù chāng yán děng
会旦令翟马周上封事，排毁时政，普深嫉之，奏流马周，黜昌言等。
zhèng zhōu tuán liàn shǐ hòu mò chén lì yòng jiāo sì tiě chǐ dà wéi bù fǎ pǔ lián de zhī jǐn yǐ tiáo zòu lì yòng zuò liú shāng zhōu pǔ gù qǐng zhū zhī
郑州团练使侯莫陈利用骄肆僣侈，大为不法，普廉得之，尽以条奏，利用坐流商州，普固请诛之。
qí jí è qiáng zhí jiē cǐ lèi
其嫉恶强直皆此类。
li jì qiān zhī rǎo biān pǔ jiàn yì yǐ zhào bǎo zhōng fù lǐng xià tái gù dì yīn lìng tú zhī
李继迁之扰边，普建议以赵保忠复领夏台故地，因令图之。
bǎo zhōng fǎn yǔ jì qiān tóng móu wèi biān huàn shí lùn guī jiù yú pǔ pō wéi tóng liè suǒ kuī bù dé zhuān jué
保忠反与继迁同谋为边患，时论归咎于普，颇为同列所窥，不得专决。
jiù zhì zǎi xiàng yǐ wèi shí guī dì shì suì dà rè tè xǔ pǔ xià zhōng zhì wǔ shí guī sī dì
旧制，宰相以未时归第，是岁大热，特许普夏中至午时归私第。
míng nián miǎn cháo yè zhǐ rì fù zhōng shū shì shì yǒu dà zhèng zé zhào duì
明年，免朝谒，止日赴中书视事，有大政则召对。
dōng bèi jí qǐng gào chē jià lǚ xìng qí dì shěng zhī cì yǔ jiā děng
冬，被疾请告，车驾屡幸其第省之，赐予加等。
pǔ suì chēng jí dǔ sān shàng biǎo qiú zhì shì shàng miǎn cóng zhī yǐ pǔ wèi xī jīng liú shǒu hé nán yǐn yī qián shǒu tài bǎo jiān zhōng shū lìng
普遂称疾笃，三上表求致仕，上勉从之，以普为西京留守、河南尹，依前守太保兼中书令。
pǔ sān biǎo kěn ràng
普三表恳让。
cì shǒu zhào yuē kāi guó jiù xūn wéi qīng yī rén bù tóng tā děng wú zhì gù ràng sì shǒu tú yǒu rì dāng jiù dì yǔ qīng wéi bié
赐手诏曰："开国旧勋，惟卿一人，不同他等，无至固让，俟首涂有日，当就第与卿为别。
pǔ pěng zhào tì qì yīn lì jí qǐng duì cì zuò yí guǐ pō yán jí guó jiā shì shàng jiā nà zhī
"普捧诏涕泣，因力疾请对，赐坐移晷，颇言及国家事，上嘉纳之。
pǔ jiāng fā chē jià xìng qí dì
普将发，车驾幸其第。
chún huà sān nián chūn yǐ lǎo shuāi jiǔ bìng lìng liú shǒu tōng pàn liú chāng yán fèng biǎo qiú zhì zhèng zhōng shǐ chí chuán fǔ wèn fán sān shàng biǎo qǐ hái gǔ
淳化三年春，以老衰久病，令留守通判刘昌言奉表求致政，中使驰传抚问，凡三上表乞骸骨。
bài tài shī fēng wèi guó gōng gěi zǎi xiàng fèng liào lìng yǎng jí sì sǔn rì fù quē réng qiǎn qí dì zōng zhèng shǎo qīng ān yì jī zhào shū cì zhī
拜太师，封魏国公，给宰相奉料，令养疾，俟损日赴阙，仍遣其弟宗正少卿安易赍诏书赐之。
yòu tè qiǎn shǐ cì pǔ zhào yuē qīng qǐng shǔ wēi zhuàn kěn qiú zhì zhèng zhèn yǐ jū shǒu zhī zhòng lǜ fán qí dié wéi shī zhī mìng yòng biǎo zūn xián
又特遣使赐普诏曰："卿顷属微瑑，恳求致政，朕以居守之重，虑烦耆耋，维师之命，用表尊贤。
zhù wén yǒu chōu yǔ zhèn xiāng jiàn
伫闻有瘳，与朕相见。
jīn cì yáng jiǔ rú bié lù qīng yi ài jīng shén jìn yī yào qiáng yǐn shí yǐ fù zhèn juàn yù zhī yì
今赐羊酒如别录，卿宜爱精神，近医药，强饮食，以副朕眷遇之意。
qī yuè zú nián qī shí yī
"七月卒，年七十一。
zú zhī xiān yī suì pǔ shēng rì shàng qiǎn qí zi chéng zōng jī qì bì ān mǎ jiù cì zhī
卒之先一岁，普生日，上遣其子承宗赍器币、鞍马就赐之。
chéng zōng fù mìng wèi jǐ zú
承宗复命，未几卒。
cì suì pǔ yǐ ba zhōng shū lìng
次岁，普已罢中书令。
gù shì wú shēng chén zhī cì tè qiǎn pǔ zhí xù zuǒ zhèng yán zhí zhāo wén guǎn zhāng bǐng cì zhī lǐ wù
故事，无生辰之赐，特遣普侄婿左正言、直昭文馆张秉赐之礼物。
pǔ wén zhī yīn zhuī dào chéng zōng bǐng wèi zhì ér pǔ jí dǔ
普闻之，因追悼承宗，秉未至而普疾笃。
xiān shì pǔ qiǎn qīn lì zhēn qián yì shàng qīng tài píng gōng zhì dǎo shén wèi jiàng yǔ yuē zhào pǔ sòng cháo zhōng chén jiǔ bèi bìng yì yǒu yuān lèi ěr
先是，普遣亲吏甄潜诣上清太平宫致祷，神为降语曰："赵普，宋朝忠臣，久被病，亦有冤累耳。
qián hái pǔ lì jí guàn dài chū zhōng tíng shòu shén yán tì sì gǎn yān shì xī zú
"潜还，普力疾冠带，出中庭受神言，涕泗感咽，是夕卒。
shàng wén zhī zhèn dào
上闻之震悼。
wèi jìn chén yuē pǔ shì xiān dì yǔ zhèn gù jiù néng duàn dà shì xiǎng yǔ zhèn cháng yǒu bù zú zhòng suǒ zhī yě
谓近臣曰："普事先帝，与朕故旧，能断大事，响与朕尝有不足，众所知也。
zhèn jūn lín yǐ lái měi yōu lǐ zhī pǔ yì qīng jié zì xiào jìn zhōng guó jiā zhēn shè jì chén yě zhèn shén xī zhī
朕君临以来，每优礼之，普亦倾竭自效，尽忠国家，真社稷臣也，朕甚惜之。
yīn chū tì zuǒ yòu gǎn dòng
"因出涕，左右感动。
fèi cháo wǔ rì wèi chū cì fā āi
废朝五日，为出次发哀。
zèng shàng shū lìng zhuī fēng zhēn dìng wáng cì shì zhōng xiàn
赠尚书令，追封真定王，赐谥忠献。
shàng zhuàn shén dào bēi míng qīn bā fēn shū yǐ cì zhī
上撰神道碑铭，亲八分书以赐之。
qiǎn yòu jiàn yì dài fū fàn gǎo shè hóng lú qīng hù sàng shì
遣右谏议大夫范杲摄鸿胪卿，护丧事。
fù xiāo bù gè wǔ bǎi pǐ mǐ miàn gè wǔ bǎi shí
缚绡布各五百匹，米面各五百石。
zàng rì yǒu sī shè lǔ bù gǔ chuī rú shì
葬日，有司设卤簿鼓吹如式。
èr nǚ jiē jī pǔ qī hé shì yán yuàn wèi ní tài zōng zài sān yù zhī bù néng duó
二女皆笄，普妻和氏言愿为尼，太宗再三谕之，不能夺。
cì cháng nǚ míng zhì yuàn hào zhì guǒ dà shī
赐长女名志愿，号智果大师；
cì nǚ míng zhì yīng hào zhì yuán dà shī
次女名志英，号智圆大师。
chū tài zǔ cè wēi pǔ cóng zhī yóu jì yǒu tiān xià pǔ lǚ yǐ wēi shí suǒ bù zú zhě yán zhī
初，太祖侧微，普从之游，既有天下，普屡以微时所不足者言之。
tài zǔ huò dá wèi pǔ yuē ruò chén āi zhōng kě shi tiān zǐ zǎi xiàng zé rén jiē wù sè zhī yǐ
太祖豁达，谓普曰："若尘埃中可识天子、宰相，则人皆物色之矣。
zì shì bù fù yán
"自是不复言。
pǔ shǎo xí lì shì guǎ xué shù jí wèi xiāng tài zǔ cháng quàn yǐ dú shū
普少习吏事，寡学术，及为相，太祖常劝以读书。
wǎn nián shǒu bù shì juàn měi guī sī dì hé hù qǐ qiè qǔ shū dú zhī jìng rì
晚年手不释卷，每归私第，阖户启箧取书，读之竟日。
jí cì rì lín zhèng chǔ jué rú liú
及次日临政，处决如流。
jì hōng jiā rén fā qiè shì zhī zé lún yǔ èr shí piān yě
既薨，家人发箧视之，则《论语》二十篇也。
pǔ xìng shēn shěn yǒu àn gǔ suī duō jì kè ér néng yǐ tiān xià shì wéi jǐ rèn
普性深沈有岸谷，虽多忌克，而能以天下事为己任。
sòng chū zài xiàng wèi zhě duō wò chuò xún mò pǔ gāng yì guǒ duàn wèi yǒu qí bǐ
宋初，在相位者多龌龊循默，普刚毅果断，未有其比。
cháng zòu jiàn mǒu rén wèi mǒu guān tài zǔ bù yòng
尝奏荐某人为某官，太祖不用。
pǔ míng rì fù zòu qí rén yì bù yòng
普明日复奏其人，亦不用。
míng rì pǔ yòu yǐ qí rén zòu tài zǔ nù suì liè zòu dú zhì dì pǔ yán sè bù biàn guì ér shi zhī yǐ guī
明日，普又以其人奏，太祖怒，碎裂奏牍掷地，普颜色不变，跪而拾之以归。
tā rì bǔ zhuì jiù zhǐ fù zòu rú chū
他日补缀旧纸，复奏如初。
tài zǔ nǎi wù zú yòng qí rén
太祖乃悟，卒用其人。
yòu yǒu qún chén dāng qiān guān tài zǔ sù è qí rén bù yǔ
又有群臣当迁官，太祖素恶其人，不与。
pǔ jiān yǐ wéi qǐng tài zǔ nù yuē zhèn gù bù wéi qiān guān
普坚以为请，太祖怒曰："朕固不为迁官。
qīng ruò zhī hé
卿若之何？
pǔ yuē xíng yǐ chéng è shǎng yǐ chóu gōng gǔ jīn tōng dào yě
"普曰："刑以惩恶，赏以酬功，古今通道也。
qiě xíng shǎng tiān xià zhī xíng shǎng fēi bì xià zhī xíng shǎng qǐ de yǐ xǐ nù zhuān zhī
且刑赏天下之刑赏，非陛下之刑赏，岂得以喜怒专之。
tài zǔ nù shén qǐ pǔ yì suí zhī
"太祖怒甚，起，普亦随之。
tài zǔ rù gōng pǔ lì yú gōng mén jiǔ zhī bù qù jìng de yú yǔn
太祖入宫，普立于宫门，久之不去，竟得俞允。
tài zōng rù mǐ dé chāo zhī chán yí cáo bīn yǒu guǐ shǔ pǔ zài xiāng wèi bīn biàn xuě bǎo zhèng shì zhuàng míng bái
太宗入弭德超之谗，疑曹彬有轨，属普再相，为彬辨雪保证，事状明白。
tài zōng tàn yuē zhèn tīng duàn bù míng jǐ wù guó shì
太宗叹曰："朕听断不明，几误国事。
jí rì cuàn zhú dé chāo yù bīn rú jiù
"即日窜逐德超，遇彬如旧。
zǔ gǔ shǒu jùn wèi jiān lì shì jué xià yù àn hé ài shū wèi jù
祖古守郡为奸利，事觉下狱，案劾，爱书未具。
jiāo lǐ jiāng jìn tài zōng jí qí tān mò qiǎn zhōng shǐ yù zhǐ zhí zhèng yuē jiāo shè kě tè wù dài zǔ jí
郊礼将近，太宗疾其贪墨，遣中使谕旨执政曰："郊赦可特勿贷祖吉。
pǔ zòu yuē bài guān dǐ zuì yi zhèng xíng pì
"普奏曰："败官抵罪，宜正刑辟。
rán guó jiā bǔ jiāo sì lèi duì yuè tiān dì gào yú shén míng nài hé yǐ jí ér huī bì xià shè lìng zāi
然国家卜郊肆类，对越天地，告于神明，奈何以吉而隳陛下赦令哉？
tài zōng shàn qí yán nǎi zhǐ
"太宗善其言，乃止。
zhēn zōng xián píng chū zhuī fēng hán wáng
真宗咸平初，追封韩王。
èr nián zhào yuē gù tài shī zèng shàng shū lìng zhuī fēng hán wáng zhào pǔ shi guān rén yí cái gāo wáng zuǒ yì dài xīng yùn guāng qǐ hóng tú suī lǚ wàng sì fá zhī xūn xiāo hé zhǐ zòng zhī xiào dài wú yǐ guò yě
二年，诏曰："故太师赠尚书令、追封韩王赵普，识冠人彝，才高王佐，翊戴兴运，光启鸿图，虽吕望肆伐之勋，萧何指纵之效，殆无以过也。
zì fǔ bì liǎng cháo zhōu xuán sān jì mào yán láng zhī shuò wàng fēn píng hàn zhī jù quán zhèng zhí bù huí shǐ zhōng wú diàn móu yóu kě fù fēng liè rú shēng
自辅弼两朝，周旋三纪，茂岩廊之硕望，分屏翰之剧权，正直不回，始终无玷，谋猷可复，风烈如生。
yi yù xiǎng yú dà chéng yǒng tóng xiū yú zōng shí cí wèi mào diǎn yǐ dá jiù xūn qí yǐ pǔ pèi xiǎng tài zǔ miào tíng
宜预享于大丞，永同休于宗祏，兹为茂典，以答旧勋，其以普配飨太祖庙庭。
pǔ zi chéng zōng yǔ lín dà jiàng jūn zhī tán yùn èr zhōu jiē yǒu shēng
普子承宗，羽林大将军，知潭、郓二州，皆有声；
chéng xù chéng zhōu tuán liàn shǐ
承煦，成州团练使。
dì gù ān yì
弟固、安易。
gù zhì dōu guān láng zhōng
固至都官郎中。
ān yì zì jì hé
安易字季和。
jiàn lóng chū shè fǔ zhōu lù shì cān jūn jié dù shǐ zhé dé yǐ yán qí qīng gàn suì mìng jí zhēn
建隆初，摄府州录事参军，节度使折德扆言其清干，遂命即真。
zài qiān hé nán fǔ tuī guān
再迁河南府推官。
huì pǔ jū xiàng wèi shí nián bù fù diào
会普居相位，十年不赴调。
tài píng xīng guó zhōng lì huá xíng èr zhèn zhǎng shū jì
太平兴国中，历华、邢二镇掌书记。
bù chú liáng zhì tài yuán chéng xià bài jiān chá yù shǐ zhī xìng yuán fǔ
部刍粮至太原城下，拜监察御史，知兴元府；
zhuǎn diàn zhōng cì fēi yú dài
转殿中，赐绯鱼袋。
xiān shì liǎng chuān mín shū shuì zhě yǐ tiě qián yì tóng qián
先是，两川民输税者以铁钱易铜钱。
ān yì yán qí fēi biàn qǐng xǔ nà tiě qián zhào cóng zhī
安易言其非便，请许纳铁钱，诏从之。
jiǔ nián qǐ bài zōng zhèng shǎo qīng zhī dìng zhōu
九年，起拜宗正少卿，知定州。
huì yǐ cáo càn zhī zhōu xǐ ān yì wèi tōng pàn wèi jǐ dài guī
会以曹璨知州，徙安易为通判，未几代归。
yòu biǎo qiú wài rèn mìng zhī yào zhōu liú bù qiǎn mìng àn shì běi biān shì
又表求外任，命知耀州，留不遣，命按视北边事。
chún huà zhōng cháng jiàn yì yǐ shǔ de yòng tiě qián zhǔn tóng qián shù bèi xiǎo mín shì yì pō wéi bù biàn qǐng rú liú bèi shí lìng xi chuān zhù dà qián yǐ shí dāng bǎi
淳化中，尝建议以蜀地用铁钱，准铜钱数倍，小民市易颇为不便，请如刘备时令西川铸大钱，以十当百。
xià dū shěng jí yì lì bù shàng shū sòng qí děng yán liú bèi shí gài huàn qián shǎo yīn ér gǎi zuò jīn ān yì zhī qǐng fǎn huàn qián duō fēi jīng jiǔ jì yě
下都省集议，吏部尚书宋琪等言："刘备时盖患钱少，因而改作，今安易之请反患钱多，非经久计也。
ér ān yì lùn qǐng bù yǐ réng mù gōng zhù dà qián bǎi yú jìn zhī jí qí jīng hǎo é zhuì diàn jiē jiē suì gài róng shuò jǐn qí jīng yè yǐ
"而安易论请不已，仍募工铸大钱百余进之，极其精好，俄坠殿阶皆碎，盖熔铄尽其精液矣。
tài zōng bù zhī jí yóu jiā qí yòng xīn cì yǐ jīn zǐ qiě qiǎn qí diǎn zhù
太宗不之诘，犹嘉其用心，赐以金紫，且遣其典铸。
jì ér dà yǒu kuī hào suì zhōng cái de sān qiān yú mín zhòng yì xuān rán suì ba zhī
既而大有亏耗，岁中裁得三千余缗，众议喧然，遂罢之。
shì jù shí huò zhì
事具《食货志》。
lì zhī xiāng lú èr zhōu jiù qiān zōng zhèng qīng guī cháo fù lǐng qīng zhí
历知襄、庐二州，就迁宗正卿，归朝，复领卿职。
shí shǔ jí wèi bèi zòu qǐng zuǎn lù xián píng chū nǎi mìng liáng zhōu hàn yǔ ān yì tóng xiū
时属籍未备，奏请纂录，咸平初，乃命梁周翰与安易同修。
ān yì lüè shè shū chuán xìng qiáng hěn hǎo tán shì wù ér shū kuò bù kě yòng
安易略涉书传，性强狠，好谈世务，而疏阔不可用。
chū tài zōng cháng wèn nóng zhèng ān yì qǐng fù jǐng tián zhī zhì
初，太宗尝问农政，安易请复井田之制。
yòu yǐ qí jiā běn yàn jì duō fǎng yǐ biān shì
又以其家本燕蓟，多访以边事。
jǐng dé chū lǐ guān xiáng dìng míng dé huáng tài hòu líng jià fā yǐn yú jīng shī rén dì quán zǎn yī lǐ mái xuán zhòng shēng fù shén zhǔ
景德初，礼官详定明德皇太后灵驾发引，于京师壬地权攒，依礼埋悬重，升祔神主。
ān yì shàng yán
安易上言：
lǐ yún jì yú zuò zhǔ yú zhě yǐ zàng shè jí jì yě
《礼》云"既虞作主"，虞者，已葬设吉祭也。
míng wèi zàng zé wèi lì yú zhǔ jí shén zhǔ
明未葬则未立虞主及神主。
suǒ yǐ zhōu zhì dàn záo mù wèi xuán zhòng yǐ zhǔ shén líng
所以周制但凿木为悬重，以主神灵。
wáng hòu qī yuè ér zàng zé mái xuán zhòng yǎn xuán táng xiōng zhàng wēn liáng chē lóng chūn zhī shǔ fén yú bǎi chéng qì shǐ kě lì yú zhǔ
王后七月而葬，则埋悬重，掩玄堂，凶仗、辒辌车、龙輴之属焚于柏城讫，始可立虞主。
jí zhàng hái jīng bèi jiǔ jì fù mái yú zhǔ rán hòu lì shén zhǔ shēng miào shì
吉仗还京，备九祭，复埋虞主，然后立神主，升庙室。
zì kuàng gǔ zhì huáng cháo shàng fèng zǔ zōng líng miào xíng cǐ lǐ hé yǐ jīn rì nǎi wéi diǎn zhāng gǒu qiě shēng fù fāng quán zǎn wàng lì shén zhǔ wèi dà zàng zhé mái xuán zhòng
自旷古至皇朝，上奉祖宗陵庙行此礼，何以今日乃违典章，苟且升祔，方权攒妄立神主，未大葬辄埋悬重？
qiě guān jiù wèi guī yuán líng zé shén líng qǐ rù tài miào
且棺柩未归园陵，则神灵岂入太庙？
nài bǎi chéng wèi fén xiōng zhàng zé xiōng huì táng tū zǔ zōng
奈柏城未焚凶仗，则凶秽唐突祖宗。
wàng yuē xiào zhāng jìn lì dàn yú rén dì quán zǎn wèi lì shén zhǔ shēng fù xiōng yí yī qiè zhī fèng
望约孝章近例，但于壬地权攒，未立神主升祔，凶仪一切祗奉。
sì bǐng wǔ nián líng jià xi qù yuán líng dōng huí fù miào
俟丙午年灵驾西去园陵，东回祔庙。
rú cǐ zé miǎn yú diān dǎo bù lì guó jiā
如此则免于颠倒，不利国家。
nǎi zhào yǒu sī zài jiā xiáng dìng
乃诏有司再加详定。
pàn lǐ yuàn sūn hé děng shàng yán
判礼院孙何等上言：
àn jìn shū yáng tài hòu bēng fèi yī shí zhī sì tiān dì míng táng qù lè bù zuò
按《晋书》羊太后崩，废一时之祀，天地明堂，去乐不作。
yòu àn lǐ wáng hòu bēng wǔ sì zhī jì bù xíng jì bìn ér jì
又按《礼》，王后崩，五祀之祭不行既殡而祭。
suǒ yán wǔ sì bù xíng zé tiān de zhī jì bù fèi suì yì yǐ yuán líng nián yuè bù biàn xū zhì biàn lǐ cóng yí
所言五祀不行，则天地之祭不废，遂议以园陵年月不便，须至变礼从宜。
yòu yuán xiān zhǔn lǐ wén hou shén zhǔ shēng fù bì fāng xíng xiǎng sì
又缘先准礼文，候神主升祔毕，方行享祀。
ruò sì bǐng wǔ suì zé sān nián bù jì zōng miào lǐ wén yǒu quē
若俟丙午岁，则三年不祭宗庙，礼文有阙。
kuàng míng dé huáng tài hòu dé pèi xiān cháo lǐ hé shēng fù
况明德皇太后德配先朝，礼合升祔。
suì yǔ shǐ guǎn jiǎn tǎo tóng gòng cān xiáng yǐ wéi miào wèi fù zé shén líng bù zhì fú kǒng jì sì nán xíng
遂与史馆检讨同共参详，以为庙未祔则神灵不至，伏恐祭祀难行。
zǎn jì bì zé zǐ gōng zài jiāo kě yǐ zàng lǐ bǐ fù
攒既毕则梓宫在郊，可以葬礼比附。
suì àn lǐ yún zàng zhě cáng yě yù rén bù dé ér jiàn yě
遂按《礼》云"葬者藏也，欲人不得而见也。
jì bù yù chuān kuàng dòng tǔ zé lóng chūn zǎn mù tí còu méng guǒ shàng sì zhù rú wū yǐ fù jǐn tu zhī
"既不欲穿圹动土，则龙輴、攒木、题凑，蒙椁上四柱如屋以覆，尽涂之。
suǒ hé mái zhòng yī yī jìn lì biàn kě shēng fù shén zhǔ
所合埋重，一依近例，便可升祔神主。
ān yì wàng yán yǐ xiōng zhàng wèi xiōng huì mù qún guān wèi diān dǎo zhǐ zǐ gōng wèi guān jiù lìng bǎi sī fēn xī yuán líng měi dú shèng tīng wū wǎng chén xià
安易妄言，以凶仗为凶秽，目群官为颠倒，指梓宫为棺柩，令百司分析园陵，浼渎圣听，诬罔臣下。
ān yì yòu yún xī rì dǔ qún guān jǐn gōng fèng èr dì zhū hòu bìng xiān shān líng hòu fù miào
安易又云"昔日睹群官尽公，奉二帝诸后，并先山陵，后祔庙；
jīn rì dǔ qún guān diān dǎo fèng míng dé huáng tài hòu dú xiān fù miào hòu yuán líng zhě
今日睹群官颠倒，奉明德皇太后，独先祔庙，后园陵"者。
jīn xiáng dāng shí xiān shān líng hòu fù miào zhèng wèi nián yuè biàn shùn bié wú yīn yáng jū jì
今详当时先山陵后祔庙，正为年月便顺，别无阴阳拘忌。
jīn zé nián yuè wèi biàn lǐ hé cóng yí
今则年月未便，理合从宜。
wèi mái zhòng zé lǐ wén bù bèi wèi shēng fù zé miào jì yóu quē xū cóng biàn lǐ yǐ hé shèng qíng
未埋重则礼文不备，未升祔则庙祭犹阙，须从变礼，以合圣情。
jiān míng dé huáng tài hòu jiāng fù quán zǎn ér ān yì suǒ chēng bǎi chéng wèi fén xiōng zhàng zé xiōng huì táng tū zǔ zōng
兼明德皇太后将赴权攒，而安易所称"柏城未焚凶仗，则凶秽唐突祖宗。
àn tán gōng yún sàng zhī cháo yě shùn sǐ zhě zhī xiào xīn yě
"按《檀弓》云："丧之朝也，顺死者之孝心也。
zhèng xuán zhù yún wèi qiān jiù yú miào
"郑玄注云，谓迁柩于庙。
yòu yún qí āi lí qí shì yě gù zhì yú zǔ kǎo zhī miào ér hòu xíng shāng cháo ér bìn yú zǔ zhōu cháo ér suì zàng
又云："其哀离其室也，故至于祖考之庙而后行，商朝而殡于祖，周朝而遂葬。
jīn yì yáo cí zōng miào ér hòu xíng qǐ kě yǐ lǐ jīng suǒ chū mù wéi diān dǎo jí xiōng jù yí wèi zhī táng tū zāi
"今亦遥辞宗庙而后行，岂可以《礼经》所出目为颠倒，吉凶具仪谓之唐突哉？
yòu yún xiào zhāng huáng hòu zhì dào yuán nián bēng yì yuán yǒu suǒ xián bì wèi fù yuán líng chū jīng quán zǎn zhī shí bù lì shén zhǔ rù miào
又云："孝章皇后至道元年崩，亦缘有所嫌避，未赴园陵，出京权攒之时，不立神主入庙。
zhí zhì zhì dào sān nián xi qù yuán líng lǐ bì rán hòu fèng yú zhǔ hái jīng yì shén zhǔ fù miào yǐ hé diǎn lǐ
直至至道三年，西去园陵，礼毕，然后奉虞主还京，易神主祔庙，以合典礼。
jīn xiáng dāng shí wén jí yuán xiào zhāng wèi tài zōng sǎo shì shàng xiān zhī shí zhǐ chuò wǔ rì shì cháo bǎi guān bù céng chéng fú yǔ jīn bù tóng
"今详当时文籍，缘孝章为太宗嫂氏，上仙之时，止辍五日视朝，百官不曾成服，与今不同。
cóng chū yì wú zhào mìng lìng zhù miào xiǎng
从初亦无诏命令住庙享。
jīn míng dé huáng tài hòu mǔ yí tiān xià zhǔ shàng xiào jí céng yán kuàng shàng xiān zhī chū jí yǒu qiǎn mìng quán tíng xiǎng sì
今明德皇太后母仪天下，主上孝极曾、颜，况上仙之初，即有遣命权停享祀。
jīn àn lǐ wén gù hé rú cǐ
今按礼文，固合如此。
ān yì huāng táng yōng mèi wàng yǒu yuán yǐn yǐ dà gōng zhī qīn bǐ sān nián zhī zhì qī wǎng jūn shàng nǎi zhì yú sī
安易荒唐庸昧，妄有援引，以大功之亲，比三年之制，欺罔君上，乃至于斯。
kuàng ān yì yǐ jié zhí zì fù suǒ dǐ zhě wú fēi liáng shàn
况安易以讦直自负，所诋者无非良善；
yǐ qīng yào zì gāo suǒ shàng zhě wú fēi bǐ sú
以清要自高，所尚者无非鄙俗。
míng huàn zhī zhì lǎo ér yì jiān
名宦之志，老而益坚；
shī shū zhī wén měng ér bù xí
诗书之文，懵而不习。
běn yuàn suǒ yì bìng míng chēng diǎn gù páng kǎo shí yí suī yuē cóng quán cū yì jī gǔ qǐng yī wú yì shī xíng
本院所议，并明称典故，旁考时宜，虽曰从权，粗亦稽古，请依无议施行。
cóng zhī
从之。
ān yì yòu lǚ yán líng miào shì cí duō bǐ lǐ
安易又屡言陵庙事，词多鄙俚。
wǎn suì jìn qū bù yǐ shí lùn chī zhī
晚岁进趋不已，时论嗤之。
èr nián zú nián qī shí liù
二年卒，年七十六。
zèng gōng bù shàng shū
赠工部尚书。
lù qí zi chéng qìng wèi guó zi bó shì sūn cóng zhèng wèi tài cháng sì fèng lǐ láng
录其子承庆为国子博士，孙从政为太常寺奉礼郎。
lùn yuē zì gǔ chuàng yè zhī jūn qí jū qián jiù chén dìng cè zuǒ mìng shù shì jiàn gōng yī dài yǒu yī dài zhī cái wèi cháng fá yě
论曰：自古创业之君，其居潜旧臣，定策佐命，树事建功，一代有一代之才，未尝乏也。
qiú qí shǐ zhōng yī xīn xiū qī tóng tǐ guì wèi guó qīng qīn ruò jiā xiāng ruò sòng tài zǔ zhī yú zhào pǔ kě wèi nán yǐ
求其始终一心，休戚同体，贵为国卿，亲若家相，若宋太祖之于赵普，可谓难矣。
chén qiáo zhī shì rén wèi pǔ jí tài zōng xiān zhī qí móu lǐ shì huò rán
陈桥之事，人谓普及太宗先知其谋，理势或然。
shì dìng zhī hòu pǔ yǐ yī shū mì zhí xué shì lì yú xīn cháo shù nián fàn wáng wèi sān rén bà xiāng shǐ jì qí wèi tài zǔ bù jí yú chóu gōng pǔ bù jí yú de zhèng
事定之后，普以一枢密直学士立于新朝数年，范、王、魏三人罢相，始继其位，太祖不亟于酬功，普不亟于得政。
jí qí dāng kuí xiàn kě tì fǒu wéi yì zhī cóng wèi cháng yǐ xūn jiù zì fá
及其当揆，献可替否，惟义之从，未尝以勋旧自伐。
yǎn wǔ ér xiū wén shèn fá ér báo liǎn sān bǎi yú nián zhī hóng guī ruò píng xī sù dìng yī dàn jǔ ér cuò zhī
偃武而修文，慎罚而薄敛，三百余年之宏规，若平昔素定，一旦举而措之。
tài yuán yōu zhōu zhī yì zhōng shēn yǐ qīng dòng wèi jiè hòu jiē rú qí yán
太原、幽州之役，终身以轻动为戒，后皆如其言。
jiā rén jiàn qí duàn guó dà yì bì mén guān shū qǔ jué fāng cè tā rì qiè shì nǎi lǔ lùn ěr
家人见其断国大议，闭门观书，取决方册，他日窃视，乃《鲁论》耳。
xī fù shuō gào shāng gāo zōng yuē xué yú gǔ xùn nǎi yǒu huò shì bù shī gǔ yǐ kè yǒng shì fěi shuō yōu wén
昔傅说告商高宗曰："学于古训乃有获，事不师古，以克永世，匪说攸闻。
pǔ wèi móu guó yuán chén nǎi néng jīn shì wǎng zhé shī guī shèng mó sòng zhī wèi zhì qì xiàng chún zhèng cí qǐ wú zhù hu
"普为谋国元臣，乃能矜式往哲，蓍龟圣模，宋之为治，气象醇正，兹岂无助乎。
wǎn nián tíng měi duō xùn zhī yù dà wéi tài zōng shèng dé zhī lèi ér pǔ yǔ yǒu lì yān
晚年廷美、多逊之狱，大为太宗盛德之累，而普与有力焉。
qǐ qí xué lì zhī yǒu xiàn ér yóu yǒu huàn shī zhī xīn yú
岂其学力之有限而犹有患失之心欤？
jūn zǐ xī zhī
君子惜之。