fàn zhòng yān zi chún yòu chún lǐ chún cuì fàn chún rén zi zhèng píng
范仲淹（子纯祐纯礼纯粹）范纯仁（子正平）
fàn zhòng yān zì xī wén táng zǎi xiàng lǚ bīng zhī hòu
范仲淹，字希文，唐宰相履冰之后。
qí xiān bīn zhōu rén yě hòu xǐ jiā jiāng nán suì wèi sū zhōu wú xiàn rén
其先邠州人也，后徙家江南，遂为苏州吴县人。
zhòng yān èr suì ér gū mǔ gēng shì cháng shān zhū shì cóng qí xìng míng shuō
仲淹二岁而孤，母更适长山朱氏，从其姓，名说。
shǎo yǒu zhì cāo jì zhǎng zhī qí shì jiā nǎi gǎn qì cí mǔ qù zhī yìng tiān fǔ yī qi tóng wén xué
少有志操，既长，知其世家，乃感泣辞母，去之应天府，依戚同文学。
zhòu yè bù xī dōng yuè bèi shén yǐ shuǐ wò miàn
昼夜不息，冬月惫甚，以水沃面；
shí bù gěi zhì yǐ mí zhōu jì zhī rén bù néng kān zhòng yān bù kǔ yě
食不给，至以糜粥继之，人不能堪，仲淹不苦也。
jǔ jìn shì dì wèi guǎng dé jūn sī lǐ cān jūn yíng qí mǔ guī yǎng
举进士第，为广德军司理参军，迎其母归养。
gǎi jí qìng jūn jié dù tuī guān shǐ hái xìng gèng qí míng
改集庆军节度推官，始还姓，更其名。
jiān tài zhōu xi xī yán shuì qiān dà lǐ sì chéng xǐ jiān chǔ zhōu liáng liào yuàn mǔ sāng qù guān
监泰州西溪盐税，迁大理寺丞，徙监楚州粮料院，母丧去官。
yàn shū zhī yìng tiān fǔ wén zhòng yān míng zhào zhì fǔ xué
晏殊知应天府，闻仲淹名，召寘府学。
shàng shū qǐng zé jùn shǒu jǔ xiàn lìng chì yóu duò qù rǒng tiě shèn xuǎn jǔ fǔ jiàng shuài fán wàn yú yán
上书请择郡守，举县令，斥游惰，去冗僣，慎选举，抚将帅，凡万余言。
fú chú yǐ shū jiàn wèi mì gé xiào lǐ
服除，以殊荐，为秘阁校理。
zhòng yān fàn tōng liù jīng cháng yú yì xué zhě duō cóng zhì wèn wèi zhí jīng jiǎng jiě wáng suǒ juàn
仲淹泛通《六经》，长于《易》，学者多从质问，为执经讲解，亡所倦。
cháng tuī qí fèng yǐ shí sì fāng yóu shì zhū zǐ zhì yì yī ér chū zhòng yān yàn rú yě
尝推其奉以食四方游士，诸子至易衣而出，仲淹晏如也。
měi gǎn jī lùn tiān xià shì fèn bù gù shēn yī shí shì dà fū jiǎo lì shàng fēng jié zì zhòng yān chàng zhī
每感激论天下事，奋不顾身，一时士大夫矫厉尚风节，自仲淹倡之。
tiān shèng qī nián zhāng xiàn tài hòu jiāng yǐ dōng zhì shòu cháo tiān zǐ lǜ bǎi guān shàng shòu
天圣七年，章献太后将以冬至受朝，天子率百官上寿。
zhòng yān jí yán zhī qiě yuē fèng qīn yú nèi zì yǒu jiā rén lǐ gù yǔ bǎi guān tóng liè nán miàn ér cháo zhī bù kě wèi hòu shì fǎ
仲淹极言之，且曰："奉亲于内，自有家人礼，顾与百官同列，南面而朝之，不可为后世法。
qiě shàng shū qǐng tài hòu hái zhèng bù bào
"且上疏请太后还政，不报。
xún tōng pàn hé zhōng fǔ xǐ chén zhōu
寻通判河中府，徙陈州。
shí fāng jiàn tài yī gōng jí hóng fú yuàn shì cái mù shǎn xī
时方建太一宫及洪福院，市材木陕西。
zhòng yān yán zhāo yìng shòu níng tiān jiè bù yuǎn
仲淹言："昭应、寿宁，天戒不远。
jīn yòu chǐ tǔ mù pò mín chǎn fēi suǒ yǐ shùn rén xīn hé tiān yì yě
今又侈土木，破民产，非所以顺人心、合天意也。
yi ba xiū sì guàn jiǎn cháng suì shì mù zhī shù yǐ juān chú jī fù
宜罢修寺观，减常岁市木之数，以蠲除积负。
yòu yán ēn xìng duō yǐ nèi jiàng chú guān fēi tài píng zhī zhèng
"又言："恩幸多以内降除官，非太平之政。
shì suī bù xíng rén zōng yǐ wéi zhōng
"事虽不行，仁宗以为忠。
tài hòu bēng zhào wèi yòu sī jiàn
太后崩，召为右司谏。
yán shì zhě duō bào tài hòu shí shì zhòng yān yuē tài hòu shòu yí xiān dì tiáo hù bì xià zhě shí yú nián yi yǎn qí xiǎo gù yǐ quán hòu dé
言事者多暴太后时事，仲淹曰："太后受遗先帝，调护陛下者十余年，宜掩其小故，以全后德。
dì wèi zhào zhōng wài wú zhé lùn tài hòu shí shì
"帝为诏中外，毋辄论太后时事。
chū tài hòu yí gào yǐ tài fēi yáng shì wèi huáng tài hòu cān jué jūn guó shì
初，太后遗诰以太妃杨氏为皇太后，参决军国事。
zhòng yān yuē tài hòu mǔ hào yě zì gǔ wú yīn bǎo yù ér dài lì zhě
仲淹曰：'太后，母号也，自古无因保育而代立者。
jīn yī tài hòu bēng yòu lì yī tài hòu tiān xià qiě yí bì xià bù kě yī rì wú mǔ hòu zhī zhù yǐ
今一太后崩，又立一太后，天下且疑陛下不可一日无母后之助矣。
suì dà huáng hàn jiāng huái jīng dōng zī shén
岁大蝗旱，江、淮、京东滋甚。
zhòng yān qǐng qiǎn shǐ xún háng wèi bào
仲淹请遣使循行，未报。
nǎi qǐng jiān yuē gōng yè zhōng bàn rì bù shí dāng hé rú
乃请间曰："宫掖中半日不食，当何如？
dì cè rán nǎi mìng zhòng yān ān fǔ jiāng huái suǒ zhì kāi cāng zhèn zhī qiě jìn mín yín sì zòu juān lú shū zhé yì chá jiāng dōng dīng kǒu yán qián qiě tiáo shàng jiù bì shí shì
"帝侧然，乃命仲淹安抚江、淮，所至开仓振之，且禁民淫祀，奏蠲庐舒折役茶、江东丁口盐钱，且条上救敝十事。
huì guō huáng hòu fèi lǜ jiàn guān yù shǐ fú gé zhēng zhī bù néng de
会郭皇后废，率谏官、御史伏阁争之，不能得。
míng rì jiāng liú bǎi guān yī zǎi xiàng tíng zhēng fāng zhì dài lòu yuàn yǒu zhào chū zhī mù zhōu
明日，将留百官揖宰相廷争，方至待漏院，有诏出知睦州。
suì yú xǐ sū zhōu
岁余，徙苏州。
zhōu dà shuǐ mín tián bù dé gēng zhòng yān shū wǔ hé dǎo tài hú zhù zhī hǎi mù rén xīng zuò wèi jiù xún xǐ míng zhōu zhuǎn yùn shǐ zòu liú zhòng yān yǐ bì qí yì xǔ zhī
州大水，民田不得耕，仲淹疏五河，导太湖注之海，募人兴作，未就，寻徙明州，转运使奏留仲淹以毕其役，许之。
bài shàng shū lǐ bù yuán wài láng tiān zhāng gé dài zhì zhào hái pàn guó zǐ jiàn qiān lì bù yuán wài láng quán zhī kāi fēng fǔ
拜尚书礼部员外郎、天章阁待制，召还，判国子监，迁吏部员外郎、权知开封府。
shí lǚ yí jiǎn zhí zhèng jìn yòng zhě duō chū qí mén
时吕夷简执政，进用者多出其门。
zhòng yān shàng bǎi guān tú zhǐ qí cì dì yuē rú cǐ wèi xù qiān rú cǐ wèi bù cì rú cǐ zé gōng rú cǐ zé sī
仲淹上《百官图》，指其次第曰："如此为序迁，如此为不次，如此则公，如此则私。
kuàng jìn tuì jìn chén fán chāo gé zhě bù yí quán wěi zhī zǎi xiàng
况进退近臣，凡超格者，不宜全委之宰相。
yí jiǎn bú yuè
"夷简不悦。
tā rì lùn jiàn dōu zhī shì zhòng yān yuē luò yáng xiǎn gù ér biàn wèi sì zhàn zhī dì tài píng yí jū biàn jí yǒu shì bì jū luò yáng
他日，论建都之事，仲淹曰："洛阳险固，而汴为四战之地，太平宜居汴，即有事必居洛阳。
dāng jiàn guǎng chǔ xù shàn gōng shì
当渐广储蓄，缮宫室。
dì wèn yí jiǎn yí jiǎn yuē cǐ zhòng yān yū kuò zhī lùn yě
"帝问夷简，夷简曰："此仲淹迂阔之论也。
zhòng yān nǎi wèi sì lùn yǐ xiàn dà dǐ jī qiē shí zhèng
"仲淹乃为四论以献，大抵讥切时政。
qiě yuē hàn chéng dì xìn zhāng yǔ bù yí jiù jiā gù yǒu xīn mǎng zhī huò
且曰："汉成帝信张禹，不疑舅家，故有新莽之祸。
chén kǒng jīn rì yì yǒu zhāng yǔ huài bì xià jiā fǎ
臣恐今日亦有张禹，坏陛下家法。
yí jiǎn nù su yuē zhòng yān lí jiàn bì xià jūn chén suǒ yǐn yòng jiē péng dǎng yě
"夷简怒诉曰："仲淹离间陛下君臣，所引用，皆朋党也。
zhòng yān duì yì qiè yóu shì ba zhī ráo zhōu
"仲淹对益切，由是罢知饶州。
diàn zhōng shì yù shǐ hán dú xī zǎi xiàng zhǐ qǐng shū zhòng yān péng dǎng jiē zhī cháo táng
殿中侍御史韩渎希宰相旨，请书仲淹朋党，揭之朝堂。
yú shì mì shū chéng yú jìng shàng yán yuē zhòng yān yǐ yī yán wǔ zǎi xiàng jù jiā biǎn cuàn kuàng qián suǒ yán zhě zài bì xià mǔ zǐ fū fù zhī jiān hu
于是秘书丞余靖上言曰："仲淹以一言忤宰相，遽加贬窜，况前所言者在陛下母子夫妇之间乎？
bì xià jì yōu róng zhī yǐ chén qǐng zhuī gǎi qián mìng
陛下既优容之矣，臣请追改前命。
tài zǐ zhōng yǔn yǐn zhū zì sòng yǔ zhòng yān shī yǒu qiě cháng jiàn jǐ yuàn cóng jiàng chù
"太子中允尹洙自讼与仲淹师友，且尝荐己，愿从降黜。
guǎn gé jiào kān ōu yáng xiū yǐ gāo ruò nè zài jiàn guān zuò shì ér bù yán yí shū zé zhī
馆阁校勘欧阳修以高若讷在谏官，坐视而不言，移书责之。
yóu shì sān rén zhě xié zuò biǎn
由是，三人者偕坐贬。
míng nián yí jiǎn yì ba zì shì péng dǎng zhī lùn xìng yǐ
明年，夷简亦罢，自是朋党之论兴矣。
zhòng yān jì qù shì dà fū wèi lùn jiàn zhě bù yǐ
仲淹既去，士大夫为论荐者不已。
rén zōng wèi zǎi xiàng zhāng shì xùn yuē xiàng biǎn zhòng yān wèi qí mì qǐng jiàn lì huáng tài dì gù yě
仁宗谓宰相张士逊曰："向贬仲淹，为其密请建立皇太弟故也。
jīn péng dǎng chēng jiàn rú cǐ nài hé
今朋党称荐如此，奈何？
zài xià zhào jiè chì
"再下诏戒敕。
zhòng yān zài ráo zhōu suì yú xǐ rùn zhōu yòu xǐ yuè zhōu
仲淹在饶州岁余，徙润州，又徙越州。
yuán hào fǎn zhào wèi tiān zhāng gé dài zhì zhī yǒng xīng jūn gǎi shǎn xī dōu zhuǎn yùn shǐ
元昊反，召为天章阁待制、知永兴军，改陕西都转运使。
huì xià sǒng wèi shǎn xī jīng lüè ān fǔ zhāo tǎo shǐ jìn zhòng yān lóng tú gé zhí xué shì yǐ fù zhī
会夏竦为陕西经略安抚、招讨使，进仲淹龙图阁直学士以副之。
yí jiǎn zài rù xiāng dì yù zhòng yān shǐ shì qián hàn
夷简再入相，帝谕仲淹使释前憾。
zhòng yān dùn shǒu xiè yuē chén xiāng lùn gài guó jiā shì yú yí jiǎn wú hàn yě
仲淹顿首谢曰："臣乡论盖国家事，于夷简无憾也。
yán zhōu zhū zhài duō shī shǒu zhòng yān zì qǐng xíng qiān hù bù láng zhōng jiān zhī yán zhōu
延州诸砦多失守，仲淹自请行，迁户部郎中兼知延州。
xiān shì zhào fēn biān bīng zǒng guǎn lǐng wàn rén qián xiá lǐng wǔ qiān rén dōu jiān lǐng sān qiān rén
先是，诏分边兵：总管领万人，钤辖领五千人，都监领三千人。
kòu zhì yù zhī zé guān bēi zhě xiān chū
寇至御之，则官卑者先出。
zhòng yān yuē jiāng bù zé rén yǐ guān wèi xiān hòu qǔ bài zhī dào yě
仲淹曰："将不择人，以官为先后，取败之道也。
yú shì dà yuè zhōu bīng de wàn bā qiān rén fēn wéi liù gè jiāng sān qiān rén fēn bù jiào zhī liàng zéi zhòng guǎ shǐ gèng chū yù zéi
"于是大阅州兵，得万八千人，分为六，各将三千人，分部教之，量贼众寡，使更出御贼。
shí sài mén chéng píng zhū zhài jì fèi yòng zhǒng shì héng cè chéng qīng jiàn yǐ jù zéi chōng dà xīng yíng tián qiě tīng mín de hù shì yǐ tōng yǒu wú
时塞门、承平诸砦既废，用种世衡策，城青涧以据贼冲，大兴营田，且听民得互市，以通有无。
yòu yǐ mín yuǎn shū láo kǔ qǐng jiàn fū chéng wèi jūn yǐ hé zhōng tóng huá zhōng xià hù shuì zū jiù shū zhī
又以民远输劳苦，请建鄜城为军，以河中、同、华中下户税租就输之。
chūn xià xǐ bīng jiù shí kě shěng dí shí zhī sān tā suǒ jiǎn bù yǔ
春夏徙兵就食，可省籴十之三，他所减不与。
zhào yǐ wéi kāng dìng jūn
诏以为康定军。
míng nián zhēng yuè zhào zhū lù rù tǎo zhòng yān yuē zhēng yuè sài wài dà hán wǒ shī bào lù bù rú sì chūn shēn rù zéi mǎ shòu rén jī shì yì zhì yě
明年正月，诏诸路入讨，仲淹曰："正月塞外大寒，我师暴露，不如俟春深入，贼马瘦人饥，势易制也。
kuàng biān bèi jiàn xiū shī chū yǒu jì zéi suī chāng jué gù yǐ shè qí qì yǐ
况边备渐修，师出有纪，贼虽猖獗，固已慑其气矣。
fū yán mì ěr líng xià xī qiāng bì yóu zhī de yě
鄜、延密迩灵、夏，西羌必由之地也。
dì àn bīng bù dòng yǐ guān qí xìn xǔ chén shāo yǐ ēn xìn zhāo lái zhī
第按兵不动，以观其衅，许臣稍以恩信招来之。
bù rán qíng yì zǔ jué chén kǒng yǎn bīng wú qī yǐ
不然，情意阻绝，臣恐偃兵无期矣。
ruò chén cè bù xiào dāng jǔ bīng xiān qǔ suí yòu jù yào hài tún bīng yíng tián wèi chí jiǔ jì zé chá shān héng shān zhī mín bì qiè zú lái guī yǐ
若臣策不效，当举兵先取绥、宥，据要害，屯兵营田，为持久计，则茶山、横山之民，必挈族来归矣。
zhí jiāng yù kòu cè zhī shàng yě
拓疆御寇，策之上也。
dì jiē yòng qí yì
"帝皆用其议。
zhòng yān yòu qǐng xiū chéng píng yǒng píng děng zhài shāo zhāo hái liú wáng dìng bǎo zhàng tōng chì hòu chéng shí èr zhài yú shì qiāng hàn zhī mín xiāng zhǒng guī yè
仲淹又请修承平、永平等砦，稍招还流亡，定堡障，通斥候，城十二砦，于是羌汉之民，相踵归业。
jiǔ zhī yuán hào guī xiàn jiāng gāo yán dé yīn yǔ zhòng yān yuē hé zhòng yān wéi shū jiè yù zhī
久之，元昊归陷将高延德，因与仲淹约和，仲淹为书戒喻之。
huì rèn fú bài yú hǎo shuǐ chuān yuán hào dá shū yǔ bù xùn zhòng yān duì lái shǐ fén zhī
会任福败于好水川，元昊答书语不逊，仲淹对来使焚之。
dà chén yǐ wéi bù dàng zhé tōng shū yòu bù dàng zhé fén zhī sòng xiáng qǐng zhǎn zhòng yān dì bù tīng
大臣以为不当辄通书，又不当辄焚之，宋庠请斩仲淹，帝不听。
jiàng běn cáo yuán wài láng zhī yào zhōu xǐ qìng zhōu qiān zuǒ sī láng zhōng wèi huán qìng lù jīng lüè ān fǔ yuán biān zhāo tǎo shǐ
降本曹员外郎、知耀州，徙庆州，迁左司郎中，为环庆路经略安抚、缘边招讨使。
chū yuán hào fǎn yīn yòu shǔ qiāng wèi zhù ér huán qìng qiú zhǎng liù bǎi yú rén yuē wèi xiāng dào shì xún lù
初，元昊反，阴诱属羌为助，而环庆酋长六百余人，约为乡道'事寻露。
zhòng yān yǐ qí fǎn fù bù cháng yě zhì bù jí zòu xíng biān yǐ zhào shū kào shǎng zhū qiāng yuè qí rén mǎ wèi lì tiáo yuē ruò chóu yǐ hé duàn zhé sī bào zhī jí shāng rén zhě fá yáng bǎi mǎ èr yǐ shā zhě zhǎn
仲淹以其反复不常也，至部即奏行边，以诏书犒赏诸羌，阅其人马，为立条约："若仇已和断，辄私报之及伤人者，罚羊百、马二，已杀者斩。
fù zhài zhēng sòng tīng gào guān wéi lǐ zhé zhì fù píng rén zhě fá yáng wǔ shí mǎ yī
负债争讼，听告官为理，辄质缚平人者，罚羊五十、马一。
zéi mǎ rù jiè zhuī jí bù fù suí běn zú měi hù fá yáng èr zhì qí shǒu lǐng
贼马入界，追集不赴随本族，每户罚羊二，质其首领。
zéi dà rù lǎo yòu rù bǎo běn zhài guān wèi gěi shí
贼大入，老幼入保本砦，官为给食；
jí bù rù zhài běn jiā fá yáng èr
即不入砦，本家罚羊二；
quán zú bù zhì zhì qí shǒu lǐng
全族不至，质其首领。
zhū qiāng jiē shòu mìng zì shì shǐ wèi hàn yòng yǐ
"诸羌皆受命，自是始为汉用矣。
gǎi bīn zhōu guān chá shǐ zhòng yān biǎo yán guān chá shǐ bān dài zhì xià chén shǒu biān shù nián qiāng rén pō qīn ài chén hū chén wèi lóng tú lǎo zi
改邠州观察使，仲淹表言："观察使班待制下，臣守边数年，羌人颇亲爱臣，呼臣为'龙图老子'。
jīn tuì ér yǔ wáng xìng zhū guān wéi wǔ dì kǒng wèi zéi qīng yǐ
今退而与王兴、朱观为伍，第恐为贼轻矣。
cí bù bài
"辞不拜。
qìng zhī xī běi mǎ pù zhài dāng hòu qiáo chuān kǒu zài zéi fù zhōng
庆之西北马铺砦，当后桥川口，在贼腹中。
zhòng yān yù chéng zhī dù zéi bì zhēng mì qiǎn zi chún yòu yǔ fán jiāng zhào míng xiān jù qí de yǐn bīng suí zhī
仲淹欲城之，度贼必争，密遣子纯祐与蕃将赵明先据其地，引兵随之。
zhū jiāng bù zhī suǒ xiàng xíng zhì róu yuǎn shǐ hào lìng zhī bǎn zhù jiē jù xún rì ér chéng chéng jí dà shùn chéng shì yě
诸将不知所向，行至柔远，始号令之，版筑皆具，旬日而城成，即大顺城是也。
zéi jué yǐ qí sān wàn lái zhàn yáng běi zhòng yān jiè wù zhuī yǐ ér guǒ yǒu fú
贼觉，以骑三万来战，佯北，仲淹戒勿追，已而果有伏。
dà shùn jì chéng ér bái bào jīn tāng jiē bù gǎn fàn huán qìng zì cǐ kòu yì shǎo
大顺既城，而白豹、金汤皆不敢犯，环庆自此寇益少。
míng zhū miè zāng jìn bīng shù wàn zhòng yān wén jīng yuán yù xí tǎo zhī shàng yán yuē èr zú dào xiǎn bù kě gōng qián rì gāo jì sōng yǐ sàng shī
明珠、灭臧劲兵数万，仲淹闻泾原欲袭讨之，上言曰："二族道险，不可攻，前日高继嵩已丧师。
píng shí qiě huái fǎn cè jīn tǎo zhī bì yǔ zéi biǎo lǐ nán rù yuán zhōu xi rǎo zhèn róng dōng qīn huán zhōu biān huàn wèi ài yě
平时且怀反侧，今讨之，必与贼表里，南入原州，西扰镇戎，东侵环州，边患未艾也。
ruò běi qǔ xì yāo hú lú zhòng quán wèi bǎo zhàng yǐ duàn zéi lù zé èr zú ān ér huán zhōu zhèn róng jìng dào tōng chè kě wú yōu yǐ
若北取细腰、胡芦众泉为堡障，以断贼路，则二族安，而环州、镇戎径道通彻，可无忧矣。
qí hòu suì zhù xì yāo hú lú zhū zhài
"其后，遂筑细腰、胡芦诸砦。
gé huái mǐn bài yú dìng chuān zéi dà lüè zhì pān yuán guān zhōng zhèn kǒng mín duō cuàn shān gǔ jiān
葛怀敏败于定川，贼大掠至潘原，关中震恐，民多窜山谷间。
zhòng yān lǜ zhòng liù qiān yóu bīn jīng yuán zhī wén zéi yǐ chū sài nǎi hái
仲淹率众六千，由邠、泾援之，闻贼已出塞，乃还。
shǐ dìng chuān shì wén dì àn tú wèi zuǒ yòu yuē ruò zhòng yān chū yuán wú wú yōu yǐ
始，定川事闻，帝按图谓左右曰："若仲淹出援，吾无忧矣。
zòu zhì dì dà xǐ yuē wú gù zhī zhòng yān kě yòng yě
"奏至，帝大喜曰："吾固知仲淹可用也。
jìn shū mì zhí xué shì yòu jiàn yì dài fū
"进枢密直学士、右谏议大夫。
zhòng yān yǐ jūn chū wú gōng cí bù gǎn shòu mìng zhào bù tīng
仲淹以军出无功，辞不敢受命，诏不听。
shí yǐ mìng wén yàn bó jīng lüè jīng yuán dì yǐ jīng yuán shāng yí yù duì xǐ zhòng yān qiǎn wáng huái dé yù zhī
时已命文彦博经略泾原，帝以泾原伤夷，欲对徙仲淹，遣王怀德喻之。
zhòng yān xiè yuē jīng yuán dì zhòng dì kǒng chén bù zú dāng cǐ lù
仲淹谢曰："泾原地重，第恐臣不足当此路。
yǔ hán qí tóng jīng lüè jīng yuán bìng zhù jīng zhōu qí jiān qín fèng chén jiān huán qìng
与韩琦同经略泾原，并驻泾州，琦兼秦凤、臣兼环庆。
jīng yuán yǒu jǐng chén yǔ hán qí hé qín fèng huán qìng zhī bīng jǐ jiǎo ér jìn
泾原有警，臣与韩琦合秦凤，环庆之兵，掎角而进；
ruò qín fèng huán qìng yǒu jǐng yì kě lǜ jīng yuán zhī shī wèi yuán
若秦凤、环庆有警，亦可率泾原之师为援。
chén dāng yǔ qí liàn bīng xuǎn jiāng jiàn fù héng shān yǐ duàn zéi bì bù shù nián jiān kě qī píng dìng yǐ
臣当与琦练兵选将，渐复横山，以断贼臂，不数年间，可期平定矣。
yuàn zhào páng jí jiān lǐng huán qìng yǐ chéng shǒu wěi zhī shì
愿诏庞籍兼领环庆，以成首尾之势。
qín zhōu wěi wén yàn bó qìng zhōu yòng téng zōng liàng zǒng zhī
秦州委文彦博，庆州用滕宗谅总之。
sūn miǎn yì kě bàn jí
孙沔亦可办集。
wèi zhōu yī wǔ chén zú yǐ
渭州，一武臣足矣。
dì cǎi yòng qí yán fù zhì shǎn xī lù ān fǔ jīng lüè zhāo tǎo shǐ yǐ zhòng yān hán qí páng jí fēn lǐng zhī
"帝采用其言，复置陕西路安抚、经略、招讨使，以仲淹、韩琦、庞籍分领之。
zhòng yān yǔ qí kāi fǔ jīng zhōu ér xǐ yàn bó shuài qín zōng liàng shuài qìng zhāng gāng shuài wèi
仲淹与琦开府泾州，而徙彦博帅秦，宗谅帅庆，张亢帅渭。
zhòng yān wèi jiāng hào lìng míng bái ài fǔ shì zú zhū qiāng lái zhě tuī xīn jiē zhī bù yí gù zéi yì bù gǎn zhé fàn qí jìng
仲淹为将，号令明白，爱抚士卒，诸羌来者，推心接之不疑，故贼亦不敢辄犯其境。
yuán hào qǐng hé zhào bài shū mì fù shǐ
元昊请和，召拜枢密副使。
wáng jǔ zhèng nuò mò bù rèn shì jiàn guān ōu yáng xiū děng yán zhòng yān yǒu xiāng cái qǐng ba jǔ zhèng yòng zhòng yān suì gǎi cān zhī zhèng shì
王举正懦默不任事，谏官欧阳修等言仲淹有相材，请罢举正用仲淹，遂改参知政事。
zhòng yān yuē zhí zhèng kě yóu jiàn guān ér de hu
仲淹曰："执政可由谏官而得乎？
gù cí bù bài yuàn yǔ hán qí chū xíng biān
"固辞不拜，愿与韩琦出行边。
mìng wèi shǎn xī xuān fǔ shǐ wèi xíng fù chú cān zhī zhèng shì
命为陕西宣抚使，未行，复除参知政事。
huì wáng lún kòu huái nán zhōu xiàn guān yǒu bù néng shǒu zhě cháo tíng yù àn zhū zhī
会王伦寇淮南，州县官有不能守者，朝廷欲按诛之。
zhòng yān yuē píng shí huì yán wǔ bèi kòu zhì ér zhuān zé shǒu chén sǐ shì kě hu
仲淹曰："平时讳言武备，寇至而专责守臣死事，可乎？
shǒu lìng jiē dé bù zhū
"守令皆得不诛。
dì fāng ruì yì tài píng shù wèn dāng shì shì zhòng yān yǔ rén yuē shàng yòng wǒ zhì yǐ shì yǒu xiān hòu jiǔ ān zhī bì fēi zhāo xī kě gé yě
帝方锐意太平，数问当世事，仲淹语人曰："上用我至矣，事有先后，久安之弊，非朝夕可革也。
dì zài cì shǒu zhào yòu wèi zhī kāi tiān zhāng gé zhào èr fǔ tiáo duì zhòng yān huáng kǒng tuì ér shàng shí shì
"帝再赐手诏，又为之开天章阁，召二府条对，仲淹皇恐，退而上十事：
yī yuē míng chù zhì
一曰明黜陟。
èr fǔ fēi yǒu dà gōng dà shàn zhě bù qiān nèi wài xū zài zhí mǎn sān nián zài jīng bǎi sī fēi xuǎn jǔ ér shòu xū tōng mǎn wǔ nián nǎi de mó kān shù jī kǎo jì zhī fǎ yǐ
二府非有大功大善者不迁，内外须在职满三年，在京百司非选举而授，须通满五年，乃得磨勘，庶几考绩之法矣。
èr yuē yì jiǎo xìng
二曰抑侥幸。
ba shǎo qīng jiān yǐ shàng qián yuán jié ēn zé
罢少卿、监以上乾元节恩泽；
zhèng láng yǐ xià ruò jiān sī biān rèn xū zài zhí mǎn èr nián shǐ de yìn zǐ
正郎以下若监司、边任，须在职满二年，始得荫子；
dà chén bù dé jiàn zǐ dì rèn guǎn gé zhí rèn zǐ zhī fǎ wú rǒng làn yǐ
大臣不得荐子弟任馆阁职，任子之法无冗滥矣。
sān yuē jīng gòng jǔ
三曰精贡举。
jìn shì zhū kē qǐng ba hú míng fǎ cān kǎo lǚ xíng wú quē zhě yǐ míng wén
进士、诸科请罢糊名法，参考履行无阙者，以名闻。
jìn shì xiān cè lùn hòu shī fù zhū kē qǔ jiān tōng jīng yì zhě
进士先策论，后诗赋，诸科取兼通经义者。
cì dì yǐ shàng jiē qǔ zhào cái
赐第以上，皆取诏裁。
yú yōu děng miǎn xuǎn zhù guān cì dì rén shǒu běn kē xuǎn
余优等免选注官，次第人守本科选。
jìn shì zhī fǎ kě yǐ xún míng ér zé shí yǐ
进士之法，可以循名而责实矣。
sì yuē zé zhǎng guān
四曰择长官。
wěi zhōng shū shū mì yuàn xiān xuǎn zhuǎn yùn shǐ tí diǎn xíng yù dà fān zhī zhōu
委中书、枢密院先选转运使、提点刑狱、大藩知州；
cì wěi liǎng zhì sān sī yù shǐ tái kāi fēng fǔ guān zhū lù jiān sī jǔ zhī zhōu tōng pàn
次委两制、三司、御史台、开封府官、诸路监司举知州、通判；
zhī zhōu tōng pàn jǔ zhī xiàn lìng
知州通判举知县、令。
xiàn qí rén shù yǐ jǔ zhǔ duō zhě cóng zhōng shū xuǎn chú
限其人数，以举主多者从中书选除。
cì shǐ xiàn lìng kě yǐ dé rén yǐ
刺史、县令，可以得人矣。
wǔ yuē jūn gōng tián
五曰均公田。
wài guān lǐn gěi bù jūn hé yǐ qiú qí wéi shàn yé
外官廪给不均，何以求其为善耶？
qǐng jūn qí rù dì gěi zhī shǐ yǒu yǐ zì yǎng rán hòu kě yǐ zé lián jié ér bù fǎ zhě kě zhū fèi yǐ
请均其入，第给之，使有以自养，然后可以责廉节，而不法者可诛废矣。
liù yuē hòu nóng sāng
六曰厚农桑。
měi suì yù xià zhū lù fēng lì mín yán nóng tián lì hài dī yàn qú táng zhōu xiàn xuǎn guān zhì zhī
每岁预下诸路，风吏民言农田利害，堤堰渠塘，州县选官治之。
dìng quàn kè zhī fǎ yǐ xìng nóng lì jiǎn cáo yùn
定劝课之法以兴农利，减漕运。
jiāng nán zhī wéi tián zhè xi zhī hé táng huī fèi zhě kě xìng yǐ
江南之圩田，浙西之河塘，隳废者可兴矣。
qī yuē xiū wǔ bèi
七曰修武备。
yuē fǔ bīng fǎ mù jī fǔ qiáng zhuàng wèi wèi shì yǐ zhù zhèng bīng
约府兵法，募畿辅强壮为卫士，以助正兵。
sān shí wù nóng yī shí jiào zhàn shěng gěi shàn zhī fèi
三时务农，一时教战，省给赡之费。
jī fǔ yǒu chéng fǎ zé zhū dào jiē kě jǔ xíng yǐ
畿辅有成法，则诸道皆可举行矣。
bā yuē tuī ēn xìn
八曰推恩信。
shè lìng yǒu suǒ shī xíng zhǔ sī jī wéi zhě chóng zhì yú fǎ
赦令有所施行，主司稽违者，重置于法；
bié qiǎn shǐ àn shì qí suǒ dāng háng zhě suǒ zài wú fèi gé shàng ēn zhě yǐ
别遣使按视其所当行者，所在无废格上恩者矣。
jiǔ yuē zhòng mìng lìng
九曰重命令。
fǎ dù suǒ yǐ shì xìn yě xíng zhī wèi jǐ xuán jí lí gǎi
法度所以示信也，行之未几，旋即厘改。
qǐng zhèng shì zhī chén cān yì kě yǐ jiǔ xíng zhě shān qù fán rǒng cái wèi zhì chì xíng xià mìng lìng bù zhì yú shù biàn gēng yǐ
请政事之臣参议可以久行者，删去烦冗，裁为制敕行下，命令不至于数变更矣。
shí yuē jiǎn yáo yì
十曰减徭役。
hù kǒu hào shǎo ér gòng yì zī duō shěng xiàn yì hù shǎo zhě wèi zhèn bìng shǐ zhōu liǎng yuàn wèi yī zhí guān bái zhí gěi yǐ zhōu bīng qí bù yīng shòu yì zhě xī guī zhī nóng mín wú zhòng kùn zhī yōu yǐ
户口耗少而供亿滋多，省县邑户少者为镇，并使、州两院为一，职官白直，给以州兵，其不应受役者悉归之农，民无重困之忧矣。
tiān zǐ fāng xìn xiàng zhòng yān xī cǎi yòng zhī yi zhuó lìng zhě jiē yǐ zhào shū huà yī bān xià
天子方信向仲淹，悉采用之，宜著令者，皆以诏书画一颁下；
dú fǔ bīng fǎ zhòng yǐ wéi bù kě ér zhǐ
独府兵法，众以为不可而止。
yòu jiàn yán zhōu zhì sān gōng fēn jiān liù guān zhī zhí hàn yǐ sān gōng fēn bù liù qīng táng yǐ zǎi xiàng fēn pàn liù cáo
又建言："周制，三公分兼六官之职，汉以三公分部六卿，唐以宰相分判六曹。
jīn zhōng shū gǔ tiān guān zhǒng zǎi yě shū mì yuàn gǔ xià guān sī mǎ yě
今中书，古天官冢宰也，枢密院，古夏官司马也。
sì guān sàn yú qún yǒu sī wú sān gōng jiān lǐng zhī zhòng
四官散于群有司，无三公兼领之重。
ér èr fǔ wéi jìn zhuó chà chú xún zī jí yì shǎng fá jiǎn yòng tiáo lì ér yǐ
而二府惟进擢差除，循资级，议赏罚，检用条例而已。
shàng fēi sān gōng lùn dào zhī rèn xià wú liù qīng zuǒ wáng zhī zhí fēi zhì fǎ yě
上非三公论道之任，下无六卿佐王之职，非治法也。
chén qǐng fǎng qián dài yǐ sān sī sī nóng shěn guān liú nèi quán sān bān yuàn guó zǐ jiàn tài cháng xíng bù shěn xíng dà lǐ qún mù diàn qián mǎ bù jūn sī gè wěi fǔ chén jiān pàn qí shì
臣请仿前代，以三司、司农、审官、流内铨、三班院、国子监、太常、刑部、审刑、大理、群牧、殿前马步军司，各委辅臣兼判其事。
fán guān lì chù zhì xíng fǎ zhòng qīng shì yǒu lì hài zhě bìng cóng fǔ chén yǔ duó qí tǐ dà zhě èr fǔ qiān yì zòu cái
凡官吏黜陟、刑法重轻、事有利害者，并从辅臣予夺：其体大者，二府佥议奏裁。
chén qǐng zì lǐng bīng fù zhī zhí rú qí wú bǔ qǐng xiān chù jiàng
臣请自领兵赋之职，如其无补，请先黜降。
zhāng de xiàng děng jiē yuē bù kě
"章得象等皆曰不可。
jiǔ zhī nǎi mìng cān zhī zhèng shì gǔ chāng cháo lǐng nóng tián zhòng yān lǐng xíng fǎ rán zú bù guǒ xíng
久之，乃命参知政事贾昌朝领农田，仲淹领刑法，然卒不果行。
chū zhòng yān yǐ wǔ lǚ yí jiǎn fàng zhú zhě shù nián shì dà fū chí èr rén qū zhí jiāo zhǐ wèi péng dǎng
初，仲淹以忤吕夷简，放逐者数年，士大夫持二人曲直，交指为朋党。
jí shǎn xī yòng bīng tiān zǐ yǐ zhòng yān shì wàng suǒ shǔ bá yòng zhī
及陕西用兵，天子以仲淹士望所属，拔用之。
jí yí jiǎn ba zhào hái yǐ yǐ wéi zhì zhōng wài xiǎng wàng qí gōng yè
及夷简罢，召还，倚以为治，中外想望其功业。
ér zhòng yān yǐ tiān xià wéi jǐ rèn cái xuē xìng làn kǎo hé guān lì rì yè móu lǜ xìng zhì tài píng
而仲淹以天下为己任，裁削幸滥，考核官吏，日夜谋虑兴致太平。
rán gēng zhāng wú jiàn guī mó kuò dà lùn zhě yǐ wéi bù kě xíng
然更张无渐，规摹阔大，论者以为不可行。
jí àn chá shǐ chū duō suǒ jǔ hé rén xīn bú yuè
及按察使出，多所举劾，人心不悦。
zì rèn zi zhī ēn báo mó kān zhī fǎ mì jiǎo xìng zhě bù biàn yú shì bàng huǐ shāo xíng ér péng dǎng zhī lùn jìn wén shàng yǐ
自任子之恩薄，磨勘之法密，侥幸者不便，于是谤毁稍行，而朋党之论浸闻上矣。
huì biān chuí yǒu jǐng yīn yǔ shū mì fù shǐ fù bì qǐng xíng biān
会边陲有警，因与枢密副使富弼请行边。
yú shì yǐ zhòng yān wèi hé dōng shǎn xī xuān fǔ shǐ cì huáng jīn bǎi liǎng xī fēn yí biān jiāng
于是，以仲淹为河东、陕西宣抚使，赐黄金百两，悉分遗边将。
lín zhōu xīn lí dà kòu yán zhě duō qǐng qì zhī zhòng yān wèi xiū gù zhài zhāo hái liú wáng sān qiān yú hù juān qí shuì ba què gū yǔ mín
麟州新罹大寇，言者多请弃之，仲淹为修故砦，招还流亡三千余户，蠲其税，罢榷酤予民。
yòu zòu miǎn fǔ zhōu shāng shuì hé wài suì ān
又奏免府州商税，河外遂安。
bǐ qù
比去。
gōng zhě yì jí zhòng yān yì zì qǐng bà zhèng shì nǎi yǐ wéi zī zhèng diàn xué shì shǎn xī sì lù xuān fǔ shǐ zhī bīn zhōu
攻者益急，仲淹亦自请罢政事，乃以为资政殿学士、陕西四路宣抚使、知邠州。
qí zài zhōng shū suǒ shī wéi yì shāo shāo jū ba
其在中书所施为，亦稍稍沮罢。
yǐ jí qǐng dèng zhōu jìn jǐ shì zhōng
以疾请邓州，进给事中。
xǐ jīng nán shān rén zhē shǐ zhě qǐng liú zhòng yān yì yuàn liú shān xǔ zhī
徙荆南，邓人遮使者请留，仲淹亦愿留邓，许之。
xún xǐ háng zhōu zài qiān hù bù shì láng xǐ qīng zhōu
寻徙杭州，再迁户部侍郎，徙青州。
huì bìng shén qǐng yǐng zhōu wèi zhì ér zú nián liù shí sì
会病甚，请颍州，未至而卒，年六十四。
zèng bīng bù shàng shū shì wén zhèng
赠兵部尚书，谥文正。
chū zhòng yān bìng dì cháng qiǎn shǐ cì yào cún wèn jì zú jiē dào jiǔ zhī
初，仲淹病，帝常遣使赐药存问，既卒，嗟悼久之。
yòu qiǎn shǐ jiù wèn qí jiā jì zàng dì qīn shū qí bēi yuē bāo xián zhī bēi
又遣使就问其家，既葬，帝亲书其碑曰"褒贤之碑。
zhòng yān nèi gāng wài hé xìng zhì xiào yǐ mǔ zài shí fāng pín qí hòu suī guì fēi bīn kè bù zhòng ròu
仲淹内刚外和，性至孝，以母在时方贫，其后虽贵，非宾客不重肉。
qī zǐ yī shí jǐn néng zì chōng
妻子衣食，仅能自充。
ér hào shī yǔ zhì yì zhuāng lǐ zhōng yǐ shàn zú rén
而好施予，置义庄里中，以赡族人。
fàn ài lè shàn shì duō chū qí mén xià suī lǐ xiàng zhī rén jiē néng dào qí míng zì
泛爱乐善，士多出其门下，虽里巷之人，皆能道其名字。
sǐ zhī rì sì fāng wén zhě jiē wèi tàn xī
死之日，四方闻者，皆为叹息。
wéi zhèng shàng zhōng hòu suǒ zhì yǒu ēn bīn qìng èr zhōu zhī mín yǔ shǔ qiāng jiē huà xiàng lì shēng cí shì zhī
为政尚忠厚，所至有恩，邠、庆二州之民与属羌，皆画像立生祠事之。
jí qí zú yě qiāng qiú shù bǎi rén kū zhī rú fù zhāi sān rì ér qù
及其卒也，羌酋数百人，哭之如父，斋三日而去。
sì zǐ chún yòu chún rén chún lǐ chún cuì
四子：纯祐、纯仁、纯礼、纯粹。
chún yòu zì tiān chéng xìng yīng wù zì dé shàng jié xíng
纯祐字天成，性英悟自得，尚节行。
fāng shí suì néng dú zhū shū
方十岁，能读诸书；
wéi wén zhāng jí jí yǒu chēng
为文章，籍籍有称。
fù zhòng yān shǒu sū zhōu shǒu jiàn jùn xué pìn hú yuàn wèi shī
父仲淹守苏州，首建郡学，聘胡瑗为师。
yuàn lì xué guī liáng mì shēng tú shù bǎi duō bù lǜ jiào zhòng yān huàn zhī
瑗立学规良密，生徒数百，多不率教，仲淹患之。
chún yòu shàng wèi guān zhé bái rù xué chǐ zhū shēng zhī mò jìn xíng qí guī zhū shēng suí zhī suì bù gǎn fàn
纯祐尚未冠，辄白入学，齿诸生之末，尽行其规，诸生随之，遂不敢犯。
zì shì sū xué wèi zhū jùn chàng
自是苏学为诸郡倡。
bǎo yuán zhōng xī xià pàn zhòng yān lián guān guān shǎn jiē jiàng bīng
宝元中，西夏叛，仲淹连官关陕，皆将兵。
chún yòu yǔ jiāng zú cuò chǔ gōu shēn zhì yǐn de qí cái fǒu
纯祐与将卒错处，钩深擿隐，得其才否。
yóu shì zhòng yān rèn rén wú shī ér lǚ yǒu gōng
由是仲淹任人无失，而屡有功。
zhòng yān shuài huán qìng yì chéng mǎ pù zhài zhài bī xià jìng xià jù è qí chōng qīn náo qí yì
仲淹帅环庆，议城马铺砦，砦逼夏境，夏惧扼其冲，侵挠其役。
chún yòu lǜ bīng chí jù qí de xià zhòng dà zhì qiě zhàn qiě yì shù rì ér chéng yí lù shì zhī yǐ ān
纯祐率兵驰据其地，夏众大至，且战且役，数日而成，一路恃之以安。
chún yòu shì fù mǔ xiào wèi cháng wéi zuǒ yòu bù yīng kē dì
纯祐事父母孝，未尝违左右，不应科第。
jí zhòng yān yǐ chán ba chún yòu bù dé yǐ yīn shǒu jiāng zuò jiān zhǔ bù yòu wèi sī zhú jiān yǐ fēi suǒ hǎo jí jiě qù
及仲淹以谗罢，纯祐不得已，荫守将作监主簿，又为司竹监，以非所好，即解去。
cóng zhòng yān zhī shān de jí hūn fèi wò xǔ chāng
从仲淹之邓，得疾昏废，卧许昌。
fù bì shǒu huái xi guò shěng zhī yóu néng gǎn kǎi dào zhōng yì wèn bì zhī lái gōng yé sī yé bì yuē gōng
富弼守淮西，过省之，犹能感慨道忠义，问弼之来公耶私耶，弼曰"公"。
chún yòu yuē gōng zé kě
纯祐曰"公则可"。
fán bìng shí jiǔ nián zú nián sì shí jiǔ
凡病十九年卒，年四十九。
zi zhèng chén shǒu tài cháng sì tài zhù
子正臣，守太常寺太祝。
chún lǐ zì yí sōu yǐ fù zhòng yān yīn wèi mì shū shěng zhèng zì qiān shū hé nán fǔ pàn guān zhī líng tái lìng jiān yǒng ān xiàn
纯礼字彝叟，以父仲淹荫，为秘书省正字，签书河南府判官，知陵台令兼永安县。
yǒng zhāo líng jiàn jīng xi zhuǎn yùn shǐ pèi mù shí zhuān pì jí gōng tú yú yí lù dú yǒng ān bù shòu lìng
永昭陵建，京西转运使配木石砖甓及工徒于一路，独永安不受令。
shǐ zhě yǐ bái líng shǐ hán qí qí yuē fàn chún lǐ qǐ bù zhī cǐ
使者以白陵使韩琦，琦曰："范纯礼岂不知此？
jiāng bì yǒu shuō
将必有说。
tā rì zhòng zhì zhī chún lǐ yuē líng qǐn jiē zài yì jìng suì shí shàn zhì wú xū rì jīn nǎi yǔ bǎi xiàn jūn fù hé ruò zhì cǐ shǐ zhī fèng cháng shí yòng hu
"他日，众质之，纯礼曰："陵寝皆在邑境，岁时缮治无虚日，今乃与百县均赋，曷若置此，使之奉常时用乎。
qí shì qí duì
"琦是其对。
hái cháo yòng wèi sān sī yán tiě pàn guān yǐ bǐ bù yuán wài láng chū zhī suì zhōu
还朝，用为三司盐铁判官，以比部员外郎出知遂州。
hù nán yǒu biān shì diào dù kē jí chún lǐ yī yǐ jìng dài zhī biàn qí kě jù zhě bù qǔ yú mín
沪南有边事，调度苛棘，纯礼一以静待之，辨其可具者，不取于民。
mín tú xiàng yú lú ér fèng zhī rú shén míng yuē fàn gōng ān
民图像于庐，而奉之如神，名曰"范公庵"。
cǎo chǎng huǒ mín qíng yí bù shǒu lì tì xī sì zhū
草场火，民情疑怖，守吏惕息俟诛。
chún lǐ yuē cǎo shī zé shēng huǒ hé zú guài
纯礼曰："草湿则生火，何足怪！
dàn shǐ mì cháng zhī
"但使密偿之。
kù lì dào sī duō zuì zhì sǐ chún lǐ yuē yǐ fén rán zhī sī ér shā zhī wú bù rěn yě
库吏盗丝多罪至死，纯礼曰："以棼然之丝而杀之，吾不忍也。
tīng qí jiā qù mǎi yǐ shú mìng shì qí zhū lián zhě
"听其家趣买以赎，命释其株连者。
chú hù bù láng zhōng jīng xi zhuǎn yùn fù shǐ
除户部郎中、京西转运副使。
yuán yòu chū rù wèi lì bù láng zhōng qiān zuǒ sī
元祐初，入为吏部郎中，迁左司。
yòu qiān tài cháng shǎo qīng jiāng huái jīng zhè fā yùn shǐ
又迁太常少卿、江淮荆浙发运使。
yǐ guāng lù qīng zhào qiān xíng bù shì láng jìn jǐ shì zhōng
以光禄卿召，迁刑部侍郎，进给事中。
chún lǐ fán suǒ fēng bó zhèng míng fēn jì gāng jiē guó tǐ zhī dà zhě
纯礼凡所封驳，正名分纪纲，皆国体之大者。
zhāng lěi chú qǐ jū shè rén bìng wèi néng cháo ér lìng xiān gòng zhí
张耒除起居舍人，病未能朝，而令先供职。
chún lǐ pī chì yuē chén liáo wèi yǒu yǐ jí yè gào bù fù zhāo cān xiān shì shì zhě
纯礼批敕曰："臣僚未有以疾谒告，不赴朝参先视事者。
lěi néng gòng zhí qǐ bù néng jiàn jūn
耒能供职，岂不能见君？
huài lǐ luàn fǎ suǒ bù dàng wèi
坏礼乱法，所不当为。
wén zhě jiē sǒng dòng
"闻者皆悚动。
yù shǐ zhōng chéng jī zhí zhèng jiāng suì dài qí wèi xiān yǐ fěng chún lǐ
御史中丞击执政，将遂代其位，先以讽纯礼。
chún lǐ yuē lùn rén ér duó zhī wèi níng bù bì xián yá
纯礼曰："论人而夺之位，宁不避嫌邪？
mìng guǒ xià wú bì hái zhī
命果下，吾必还之。
zǎi xiàng jí xǐ chún lǐ xíng bù shì láng ér hòu chū mìng
"宰相即徙纯礼刑部侍郎，而后出命。
zhuǎn lì bù gǎi tiān zhāng gé dài zhì shū mì dōu chéng zhǐ qù zhī bó zhōu tí jǔ míng dào gōng
转吏部，改天章阁待制、枢密都承旨，去知亳州、提举明道宫。
huī zōng lì yǐ lóng tú gé zhí xué shì zhī kāi fēng fǔ
徽宗立，以龙图阁直学士知开封府。
qián yǐn yǐ kè shēn wèi zhì chún lǐ yuē kuān měng xiāng jì shèng rén zhī xun
前尹以刻深为治，纯礼曰："宽猛相济，圣人之训。
jīn chù shēn wén zhī hòu ruò yì yǐ měng shì yǐ huǒ jì huǒ yě
今处深文之后，若益以猛，是以火济火也。
fāng wu qù qián zhī kē yóu lǜ wèi jǐn qǐ yǒu kuān wéi huàn yě
方务去前之苛，犹虑未尽，岂有宽为患也。
yóu shì yī qiè yǐ kuān chù zhī
"由是一切以宽处之。
zhōng zhǐ jū xiǎng zé cūn mín móu nì chún lǐ shěn qí gù cǐ mín rù xì chǎng guān yōu guī tú jiàn jiàng zhě zuò tǒng qǔ ér dài yú shǒu yuē yǔ liú xiān shēng rú hé
中旨鞫享泽村民谋逆，纯礼审其故，此民入戏场观优，归途见匠者作桶，取而戴于首曰："与刘先生如何？
suì wèi jiang qín
"遂为匠擒。
míng rì rù duì huī zōng wèn hé yǐ chù zhī duì yuē yú rén cūn yě wú suǒ zhī ruò yǐ pàn nì bì zuì kǒng gū hào shēng zhī dé yǐ bù yīng wèi zhàng zhī zú yǐ
明日入对，徽宗问何以处之，对曰："愚人村野无所知，若以叛逆蔽罪，恐辜好生之德，以不应为杖之，足矣。
yuē hé yǐ jiè hòu rén
"曰："何以戒后人？
yuē zhèng yù wài jiān zhī bì xià xíng xiàn bù làn zú yǐ wèi xun ěr
"曰："正欲外间知陛下刑宪不滥，足以为训尔。
huī zōng cóng zhī
"徽宗从之。
bài lǐ bù shàng shū zhuó shàng shū yòu chéng
拜礼部尚书，擢尚书右丞。
shì yù shǐ chén cì shēng qǐ chú ba yán guān bìng zì nèi pī bù yóu sān xǐng jìn nǐ yòu xiāng céng bù lì zhēng bù néng de qǐ xiáng chù cì shēng
侍御史陈次升乞除罢言官并自内批，不由三省进拟，右相曾布力争不能得，乞降黜次升。
chún lǐ xú jìn yuē cì shēng hé zuì
纯礼徐进曰："次升何罪？
bù guò fáng bǐng chén gè yǐn suǒ qīn qiě qù bù fù jǐ zhě ěr
不过防柄臣各引所亲，且去不附己者尔。
huī zōng yuē rán
"徽宗曰："然。
nǎi qǐn bù yì
"乃寝布议。
lǚ huì qīng gào lǎo huī zōng wèn zhí zhèng zhí zhèng yù xǔ zhī
吕惠卿告老，徽宗问执政，执政欲许之。
chún lǐ yuē huì qīng cháng fǔ zhèng qí rén gù bù zú zhòng rán dāng cún guó tǐ
纯礼曰："惠卿尝辅政，其人固不足重，然当存国体。
céng bù zòu yì zhě duō yōu cái yòng bù zú cǐ fēi suǒ jí yě yuàn bì xià wù yǐ wéi lǜ
"曾布奏："议者多忧财用不足，此非所急也，愿陛下勿以为虑。
chún lǐ yuē gǔ zhě wú sān nián zhī xù yuē guó fēi qí guó
"纯礼曰："古者无三年之蓄，曰国非其国。
jīn dà nóng gào kuì tǎng yǔ xiāo kōng ér yuē bù zú lǜ fēi miàn màn yá
今大农告匮，帑庾枵空，而曰不足虑，非面谩邪？
yīn cóng róng jiàn yuē ěr zhě cháo tíng mìng lìng mò bú shì yuán fēng ér fēi yuán yòu
"因从容谏曰："迩者朝廷命令，莫不是元丰而非元祐。
yǐ chén guān zhī shén zōng lì fǎ zhī yì gù shàn lì tuī xíng zhī huò yǒu shī dāng yǐ zhì bìng mín
以臣观之，神宗立法之意固善，吏推行之，或有失当，以致病民。
xuān rén tīng duàn yī shí xiǎo yǒu rùn sè gài dà chén shí jiàn yì tóng fēi bì jǐn huái xié wèi sī yě
宣仁听断，一时小有润色，盖大臣识见异同，非必尽怀邪为私也。
jīn yì lùn zhī chén yǒu bù dé zhì gù xié cǐ jiè kǒu
今议论之臣，有不得志，故挟此借口。
yǐ yuán fēng wéi shì zé yù xián yuán fēng zhī rén
以元丰为是，则欲贤元丰之人；
yǐ yuán yòu wèi fēi zé yù chì yuán yòu zhī shì qí xīn qǐ xù guó shì
以元祐为非，则欲斥元祐之士，其心岂恤国事？
zhí yù kuài sī fèn yǐ shòu qí jiān bù kě bù shēn chá yě
直欲快私忿以售其奸，不可不深察也。
yòu yuē zì gǔ tiān xià mì luàn xì yú yòng rén
又曰："自古天下汨乱，系于用人。
zǔ zōng yú cǐ zuì de qí yào
祖宗于此，最得其要。
tài zǔ yòng lǚ yú qìng tài zōng yòng wáng yǔ chēng zhēn zōng yòng zhāng zhī bái jiē cóng xià liè zhì zhū yào tú
太祖用吕余庆，太宗用王禹偁，真宗用张知白，皆从下列置诸要途。
rén jūn yù de yīng jié zhī xīn gù dāng bù cì chì bá
人君欲得英杰之心，固当不次饬拔。
bì dài jiàn ér hòu yòng zé shǒu zhèng tè lì zhī shì jiāng zhōng shēn huì jì yǐ
必待荐而后用，则守正特立之士，将终身晦迹矣。
zuǒ sī jiàn jiāng gōng wàng lùn jì shù shì dāng zhí zhōng dào bù kě jū yī piān
"左司谏江公望论继述事当执中道，不可拘一偏。
huī zōng chū shì qí shū chún lǐ zàn zhī yuē yuàn bì xià yǐ xiǎo zhōng wài shǐ zhī shèng yì suǒ xiàng yì zú yǐ gé xiǎo rén xùn lì zhī qíng
徽宗出示其疏，纯礼赞之曰："愿陛下以晓中外，使知圣意所向，亦足以革小人徇利之情。
qǐ bāo qiān gōng wàng yǐ quàn lái zhě
乞褒迁公望，以劝来者。
chún lǐ chén yì gāng zhèng céng bù dàn zhī jī fù mǎ dū wèi wáng shēn yuē shàng yù chú jūn chéng zhǐ fàn yòu chéng bù kě
纯礼沉毅刚正，曾布惮之，激驸马都尉王诜曰："上欲除君承旨，范右丞不可。
shēn nù
"诜怒。
huì shēn guǎn liáo shǐ chún lǐ zhǔ yàn shēn wū qí zhé chì yù míng ba wèi duān míng diàn xué shì zhī yǐng chāng fǔ tí jǔ chóng fú gōng
会诜馆辽使，纯礼主宴，诜诬其辄斥御名，罢为端明殿学士、知颍昌府，提举崇福宫。
chóng níng zhōng qǐ dǎng jìn biǎn shì shào fǔ jiān fēn sī nán jīng
崇宁中，启党禁，贬试少府监，分司南京。
yòu biǎn jìng jiāng jūn jié dù fù shǐ xú zhōu ān zhì xǐ dān zhōu
又贬静江军节度副使，徐州安置，徙单州。
wǔ nián fù zuǒ cháo yì dài fū tí jǔ hóng qìng gōng
五年，复左朝议大夫，提举鸿庆宫。
zú nián qī shí liù
卒，年七十六。
chún cuì zì dé rú yǐ yīn qiān zhì zàn shàn dài fū jiǎn zhèng zhōng shū xíng fáng yǔ tóng liè yǒu zhēng chū zhī téng xiàn qiān tí jǔ chéng dū zhū lù chá chǎng
纯粹字德孺，以荫迁至赞善大夫、检正中书刑房，与同列有争，出知滕县，迁提举成都诸路茶场。
yuán fēng zhōng wèi shǎn xī zhuǎn yùn pàn guān
元丰中，为陕西转运判官。
shí wǔ lù chū shī fá xī xià gāo zūn yù chū huán qìng liú chāng zuò chū jīng yuán li xiàn chū xī hé zhǒng è chū fū yán wáng zhōng zhèng chū hé dōng
时五路出师伐西夏：高遵裕出环庆，刘昌祚出泾原，李宪出熙河，种谔出鄜延，王中正出河东。
zūn yù nù chāng zuò hòu qī yù àn zhū zhī chāng zuò yōu huì bìng wò qí huī xià jiē fèn yān
遵裕怒昌祚后期，欲按诛之，昌祚忧恚病卧，其麾下皆愤焉。
chún cuì kǒng liǎng jūn bù xié zhì shēng tā biàn quàn zūn yù wǎng wèn chāng zuò jí qí nán suì jiě
纯粹恐两军不协，致生他变，劝遵裕往问昌祚疾，其难遂解。
shén zōng zé zhū jiāng wú gōng móu yù zài jǔ
神宗责诸将无功，谋欲再举。
chún cuì zòu guān shǎn shì lì dān jié gōng sī dà kùn ruò fù jiā sāo dòng gēn běn kě yōu
纯粹奏："关陕事力单竭，公私大困，若复加骚动，根本可忧。
yì shí yán zhě bì zhí chén shì jiù chén níng shòu jìn yán zhī zuì yú jīn rì bù rěn mò mò yǐ yí hòu huǐ
异时言者必职臣是咎，臣宁受尽言之罪于今日，不忍默默以贻后悔。
shén zōng nà zhī jìn wèi fù shǐ
"神宗纳之，进为副使。
wú jū hòu wèi jīng dōng zhuǎn yùn shǐ shù xiàn xiàn fù
吴居厚为京东转运使，数献羡赋。
shén zōng jiāng yǐ xú zhōu dà qián èr shí wàn mín zhù shǎn xī chún cuì yǔ qí liáo yuē wú bù suī jí rěn fù qǔ cǐ gāo xuè zhī yú
神宗将以徐州大钱二十万缗助陕西，纯粹语其僚曰："吾部虽急，忍复取此膏血之余？
jí zòu běn lù dé qián chéng wèi lì zì xú zhì biān láo fèi shén yǐ
"即奏："本路得钱诚为利，自徐至边，劳费甚矣。
kěn cí fú shòu
"恳辞弗受。
rù wèi yòu sī láng zhōng
入为右司郎中。
zhé zōng lì jū hòu bài mìng chún cuì yǐ zhí lóng tú gé wǎng dài zhī jǐn gé qí kē zhèng
哲宗立，居厚败，命纯粹以直龙图阁往代之，尽革其苛政。
shí sū shì zì dēng zhōu zhào hái chún cuì yǔ shì tóng jiàn mù yì zhī yì shì wèi chún cuì jiǎng cǐ shì yóu wéi jīng xiáng
时苏轼自登州召还，纯粹与轼同建募役之议，轼谓纯粹讲此事尤为精详。
fù dài xiōng chún rén zhī qìng zhōu
复代兄纯仁知庆州。
shí yǔ xià yì fēn jiāng jiè chún cuì qǐng qì suǒ qǔ xià de yuē zhēng dì wèi qì zé biān xì wú shí kě chú
时与夏议分疆界，纯粹请弃所取夏地，曰："争地未弃，则边隙无时可除。
rú hé dōng zhī jiā lú wú bǔ fū yán zhī mǐ zhī xī hé fú tú huán qìng zhī ān jiāng shēn zài xià jìng yú hàn jiè dì lì xíng shì lüè wú suǒ yì
如河东之葭芦、吴堡，鄜延之米脂、羲合、浮图，环庆之安疆，深在夏境，于汉界地利形势，略无所益。
ér lán huì zhī de hào dù yóu shēn bù kě bù qì
而兰、会之地，耗蠹尤深，不可不弃。
suǒ yán jiē lüè shī xíng
"所言皆略施行。
chún cuì yòu yán zhū lù cè yìng jiù zhì yě
纯粹又言："诸路策应，旧制也。
zì xú xǐ ba cè yìng ruò xià bīng dà jǔ yí lù gōng wéi lì yǒu bù shèng ér lín lù gǒng shǒu zuò guān qí bù bá zhě xìng ěr
自徐禧罢策应，若夏兵大举，一路攻围，力有不胜，而邻路拱手坐观，其不拔者幸尔。
jīn yí xiū míng zhàn shǒu jiù yuán zhī fǎ
今宜修明战守救援之法。
cháo tíng shì zhī
"朝廷是之。
jí xià qīn jīng yuán chún cuì qiǎn jiàng qū zhēn jiù zhī yuē běn dào shǒu jiàn yìng yuán qiān zhì zhī cè chén zǐ zhī yì wàng qū xùn guó wú wèi lín lù bèi kòu fēi wǒ zhí yě
及夏侵泾原，纯粹遣将曲珍救之，曰："本道首建应援牵制之策，臣子之义，忘躯徇国，无谓邻路被寇，非我职也。
zhēn jí rì jí chí sān bǎi lǐ pò zhī yú qǔ lǜ dǎo héng shān xià zhòng dùn qù
"珍即日疾驰三百里，破之于曲律，捣横山，夏众遁去。
yuán yòu zhōng chú bǎo wén gé dài zhì zài rèn zhào wèi hù bù shì láng yòu chū zhī yán zhōu
元祐中，除宝文阁待制，再任，召为户部侍郎，又出知延州。
shào shèng chū
绍圣初。
zhé zōng qīn zhèng yòng shì zhě yù kāi biān xìn yù shǐ guō zhī zhāng suì lùn chún cuì yuán yòu qì dì shì jiàng zhí lóng tú gé
哲宗亲政，用事者欲开边衅，御史郭知章遂论纯粹元祐弃地事，降直龙图阁。
míng nián fù yǐ bǎo wén gé dài zhì zhī xī zhōu
明年，复以宝文阁待制知熙州。
zhāng dūn cài biàn jīng lüè xī xià yí chún cuì bù yǔ gòng shì gǎi zhī dèng zhōu
章惇、蔡卞经略西夏，疑纯粹不与共事，改知邓州。
lì hé nán fǔ huá zhōu xuán yǐ yuán yòu dǎng rén duó zhí zhī jūn zhōu
历河南府、滑州，旋以元祐党人夺职，知均州。
huī zōng lì qǐ zhī xìn zhōu fù gù zhí zhī tài yuán jiā lóng tú gé zhí xué shì zài lín yán zhōu
徽宗立，起知信州，复故职，知太原，加龙图阁直学士，再临延州。
gǎi zhī yǒng xīng jūn
改知永兴军。
xún yǐ yán zhě luò zhí zhī jīn zhōu tí jǔ hóng qìng gōng
寻以言者落职，知金州，提举鸿庆宫。
yòu zé cháng zhōu bié jià è zhōu ān zhì gù zǐ dì bù dé shàn rù dōu
又责常州别驾，鄂州安置，锢子弟不得擅入都。
huì shè fù lǐng cí
会赦，复领祠。
jiǔ zhī yǐ yòu wén diàn xiū zhuàn tí jǔ tài qīng gōng
久之，以右文殿修撰提举太清宫。
dǎng jìn jiě fù huī yóu gé dài zhì zhì shì
党禁解，复徽猷阁待制，致仕。
zú nián qī shí yú
卒，年七十余。
chún cuì chén yì yǒu gàn lüè cái yìng shí xū cháng lùn mài guān zhī làn yǐ wéi guó fǎ gù xǔ jìn nà qǔ guān rán wèi cháng tīng qí lǐ xuǎn
纯粹沉毅有干略，才应时须，尝论卖官之滥，以为："国法固许进纳取官，然未尝听其理选。
jīn xī běi sān lù xǔ nà sān qiān èr bǎi mín mǎi zhāi láng sì qiān liù bǎi mín mǎi gòng fèng zhí bìng miǎn shì zhù guān
今西北三路，许纳三千二百缗买斋郎，四千六百缗买供奉职，并免试注官。
fu tiān xià shì dài fū fú qín zhì yú chuí sǐ bù zhān shì ēn qí fù mín huá shāng juān qián qiān wàn zé kě rèn sān zi qiè wèi cháo tíng xī zhī
夫天下士大夫服勤至于垂死，不沾世恩，其富民猾商，捐钱千万，则可任三子，切为朝廷惜之。
shū shàng bù tīng
"疏上，不听。
fán lùn shì kǎi qiē lèi cǐ
凡论事剀切类此。
chún rén zì yáo fu qí shǐ shēng zhī xī mǔ lǐ shì mèng r duò yuè zhōng chéng yǐ yī jū de zhī suì shēng chún rén
纯仁字尧夫，其始生之夕，母李氏梦儿堕月中，承以衣裾，得之，遂生纯仁。
zī jǐng wù bā suì néng jiǎng suǒ shòu shū
资警悟，八岁，能讲所授书。
yǐ fù rèn wèi tài cháng sì tài zhù
以父任为太常寺太祝。
zhōng huáng yòu yuán nián jìn shì dì diào zhī wǔ jìn xiàn yǐ yuǎn qīn bù fù
中皇祐元年进士第，调知武进县，以远亲不赴；
yì cháng gě yòu bù wǎng
易长葛，又不往。
zhòng yān yuē rǔ xī rì yǐ yuǎn wéi yán jīn jìn yǐ fù hé cí
仲淹曰："汝昔日以远为言，今近矣，复何辞？
chún rén yuē qǐ kě zhòng yú lù shí ér qīng qù fù mǔ yá
"纯仁曰："岂可重于禄食，而轻去父母邪？
suī jìn yì bù néng suì yǎng yān
虽近，亦不能遂养焉。
zhòng yān mén xià duō xián shì rú hú yuàn sūn fù shí jiè li gòu zhī xǐ chún rén jiē yǔ cóng yóu
"仲淹门下多贤士，如胡瑗、孙复、石介、李觏之徙，纯仁皆与从游。
zhòu yè yì yè zhì yè fēn bù qǐn zhì dēng zhàng zhōng zhàng dǐng rú mò sè
昼夜肄业，至夜分不寝，置灯帐中，帐顶如墨色。
zhòng ǎn méi shǐ chū shì yǐ zhù zuò zuǒ láng zhī xiāng chéng xiàn
仲俺没，始出仕，以著作佐郎知襄城县。
xiōng chún yòu yǒu xīn jí fèng zhī rú fù yào shàn jū fú jiē gōng qīn shí jié zhī
他的哥哥纯有心痛的毛病，纯仁侍奉他就像侍奉父亲一样。医药、饮食、居住、服饰，他都亲自按时安排。
gǔ chāng cháo shǒu běi dōu qǐng cān mù fǔ yǐ xiōng cí
贾昌朝守北都，请参幕府，以兄辞。
sòng xiáng jiàn shì guǎn zhí xiè yuē niǎn gǔ zhī xià fēi xiōng yǎng jí de yě
宋庠荐试馆职，谢曰："辇毂之下，非兄养疾地也。
fù bì zé zhī yuē tái gé zhī rèn qǐ yì de
"富弼责之曰："台阁之任岂易得？
hé yōng rú shì
何庸如是。
zú bù jiù
"卒不就。
xiāng chéng mín bù cán zhī quàn shǐ zhí sāng yǒu zuì ér qíng qīng zhě shì suǒ zhí duō guǎ chú qí fá mín yì lài mù hòu hū wèi zhù zuò lín
襄城民不蚕织，劝使植桑，有罪而情轻者，视所植多寡除其罚，民益赖慕，后呼为"著作林"。
xiōng sǐ zàng luò yáng
兄死，葬洛阳。
hán qí fù bì yí shū luò yǐn shǐ zhù qí zàng jì zàng yǐn yà bù xiān wén
韩琦、富弼贻书洛尹，使助其葬，既葬，尹讶不先闻。
chún rén yuē sī shì lì zú bàn qǐ yi hùn gōng wèi zāi
纯仁曰："私室力足办，岂宜慁公为哉？
qiān shū xǔ zhōu guān chá pàn guān zhī xiāng yì xiàn
签书许州观察判官、知襄邑县。
xiàn yǒu mù dì wèi shì mù mǎ yǐ jiàn mín jia chún rén bǔ yī rén zhàng zhī
县有牧地，卫士牧马，以践民稼，纯仁捕一人杖之。
mù dì chū bù lì xiàn zhǔ zhě nù yuē tiān zǐ sù wèi lìng gǎn ěr yá
牧地初不隶县，主者怒曰："天子宿卫，令敢尔邪？
bái qí shì yú shàng hé zhì shén jí
"白其事于上，劾治甚急。
chún rén yán yǎng bīng chū yú shuì mǔ ruò shǐ bào mín tián ér bù dé wèn shuì ān suǒ chū
纯仁言："养兵出于税亩，若使暴民田而不得问，税安所出？
zhào shì zhī qiě tīng mù dì lì xiàn
"诏释之，且听牧地隶县。
fán mù dì lì xiàn zì chún rén shǐ
凡牧地隶县，自纯仁始。
shí hàn jiǔ bù yǔ chún rén jí jìng nèi jiǎ zhōu yù zhī yuē mín jiāng wú shí ěr suǒ fàn wǔ gǔ zhù zhī fó sì hou shí quē shí wú wèi dí zhī
时旱久不雨，纯仁籍境内贾舟，谕之曰："民将无食，尔所贩五谷，贮之佛寺，候食阙时吾为籴之。
zhòng gǔ cóng mìng suǒ xù shí shù wàn hú
"众贾从命，所蓄十数万斛。
zhì chūn zhū xiàn jiē jī dú jìng nèi mín bù zhī yě
至春，诸县皆饥，独境内民不知也。
zhì píng zhōng zhuó jiāng dōng zhuǎn yùn pàn guān zhào wèi diàn zhōng shì yù shǐ qiān shì yù shǐ
治平中，擢江东转运判官，召为殿中侍御史，迁侍御史。
shí fāng yì pú wáng diǎn lǐ zǎi xiàng hán qí cān zhī zhèng shì ōu yáng xiū děng yì zūn chóng zhī
时方议濮王典礼，宰相韩琦、参知政事欧阳修等议尊崇之。
hàn lín xué shì wáng guī děng yì yi rú xiān cháo zhuī zèng qī qīn zūn shǔ gù shì
翰林学士王珪等议，宜如先朝追赠期亲尊属故事。
chún rén yán bì xià shòu mìng rén zōng ér wèi zhī zǐ yǔ qián dài dìng cè rù jì zhī zhǔ yì yi rú wáng guī děng yì
纯仁言："陛下受命仁宗而为之子，与前代定策入继之主异，宜如王珪等议。
jì yǔ yù shǐ lǚ huì děng gèng lùn zòu bù tīng
"继与御史吕诲等更论奏，不听。
chún rén hái suǒ shòu gào chì jiā jū dài zuì
纯仁还所授告敕，家居待罪。
jì ér huáng tài hòu shǒu shū zūn wáng wèi huáng fū rén wèi hòu
既而皇太后手书尊王为皇，夫人为后。
chún rén fù yán bì xià yǐ zhǎng jūn lín yù nài hé shǐ mìng chū fáng wéi yì rì huò wèi quán chén jiǎo tuō zhī de fēi rén zhǔ zì ān jì
纯仁复言："陛下以长君临御，奈何使命出房闱，异日或为权臣矫托之地，非人主自安计。
xún zhào ba zhuī zūn qǐ chún rén jiù zhí
"寻诏罢追尊，起纯仁就职。
chún rén qǐng chū bù yǐ suì tōng pàn ān zhōu gǎi zhī qí zhōu
纯仁请出不已，遂通判安州，改知蕲州。
lì jīng xi tí diǎn xíng yù jīng xi shǎn xī zhuǎn yùn fù shǐ
历京西提点刑狱、京西陕西转运副使。
zhào hái shén zōng wèn shǎn xī chéng guō jiá bīng liáng chǔ rú hé duì yuē chéng guō cū quán jiá bīng cū xiū liáng chǔ cū bèi
召还，神宗问陕西城郭、甲兵、粮储如何，对曰："城郭粗全，甲兵粗修，粮储粗备。
shén zōng è rán yuē qīng zhī cái zhèn suǒ yǐ xìn hé wéi jiē yán cū
"神宗愕然曰："卿之才朕所倚信，何为皆言粗？
duì yuē cū zhě wèi jīng zhī cí rú shì zú yǐ
"对曰："粗者未精之辞，如是足矣。
yuàn bì xià qiě wú liú yì biān gōng ruò biān chén guān wàng jiāng wèi tā rì yì wài zhī huàn
愿陛下且无留意边功，若边臣观望，将为他日意外之患。
bài bīng bù yuán wài láng jiān qǐ jū shè rén tóng zhī jiàn yuàn
"拜兵部员外郎，兼起居舍人、同知谏院。
zòu yán wáng ān shí biàn zǔ zōng fǎ dù póu kè cái lì mín xīn bù níng
奏言："王安石变祖宗法度，掊克财利，民心不宁。
shū yuē yuàn qǐ zài míng bú jiàn shì tú
《书》曰：'怨岂在明，不见是图。
yuàn bì xià tú bú jiàn zhī yuàn
'愿陛下图不见之怨。
shén zōng yuē hé wèi bú jiàn zhī yuàn
"神宗曰："何谓不见之怨？
duì yuē dù mù suǒ wèi tiān xià zhī rén bù gǎn yán ér gǎn nù shì yě
"对曰："杜牧所谓'天下之人，不敢言而敢怒'是也。
shén zōng jiā nà zhī yuē qīng shàn lùn shì yi wèi zhèn tiáo gǔ jīn zhì luàn kě wèi jiān jiè zhě
"神宗嘉纳之，曰："卿善论事，宜为朕条古今治乱可为监戒者。
nǎi zuò shàng shū jiě yǐ jìn yuē qí yán jiē yáo shùn yǔ tāng wén wǔ zhī shì yě
"乃作《尚书解》以进，曰："其言，皆尧、舜、禹、汤、文、武之事也。
zhì tiān xià wú yǐ yì cǐ yuàn shēn jiū ér lì xíng zhī
治天下无以易此，愿深究而力行之。
jiā zhí jí xián yuàn tóng xiū qǐ jū zhù
"加直集贤院、同修起居注。
shén zōng qiè yú qiú zhì duō yán jiàn shū tì xiǎo chén zī fǎng quē shī
神宗切于求治，多延见疏逖小臣，咨访阙失。
chún rén yán xiǎo rén zhī yán tīng zhī ruò kě cǎi xíng zhī bì yǒu lèi
纯仁言："小人之言，听之若可采，行之必有累。
gài zhī xiǎo wàng dà tān jìn mèi yuǎn yuàn jiā shēn chá
盖知小忘大，贪近昧远，愿加深察。
fù bì zài xiàng wèi chēng jí jiā jū
"富弼在相位，称疾家居。
chún rén yán bì shòu sān cháo juàn yǐ dāng zì rèn tiān xià zhī zhòng ér xù jǐ shēn yú xù wù yōu jí guò yú yōu bāng zhì zhǔ chǔ shēn èr zhě xū shī
纯仁言："弼受三朝眷倚，当自任天下之重，而恤己深于恤物，忧疾过于忧邦，致主处身，二者胥失。
bì yǔ xiān chén sù hòu chén zài jiàn shěng bù lù sī yè yǐ zhì zhōng gào yuàn shì yǐ cǐ zhāng shǐ zhī zì xǐng
弼与先臣素厚，臣在谏省，不录私谒以致忠告，愿示以此章，使之自省。
yòu lùn lǚ huì bù dàng ba yù shǐ zhōng chéng li shī zhōng bù kě shǒu biān
"又论吕诲不当罢御史中丞，李师中不可守边。
jí xuē xiàng rèn fā yùn shǐ xíng jūn shū fǎ yú liù lù
及薛向任发运使，行均输法于六路。
chún rén yán chén cháng qīn fèng dé yīn yù xiū xiān wáng bǔ zhù zhī zhèng
纯仁言："臣尝亲奉德音，欲修先王补助之政。
jīn nǎi xiào sāng yáng jūn shū zhī fǎ ér shǐ xiǎo rén wèi zhī póu kè shēng líng liǎn yuàn jī huò
今乃效桑羊均输之法，而使小人为之，掊克生灵，敛怨基祸。
ān shí yǐ fù guó qiáng bīng zhī shù qǐ dí shàng xīn yù qiú jìn gōng wàng qí jiù xué
安石以富国强兵之术，启迪上心，欲求近功，忘其旧学。
shàng fǎ lìng zé chēng shāng yāng yán cái lì zé bèi mèng kē bǐ lǎo chéng wéi yīn xún qì gōng lùn wèi liú sú yì jǐ zhě wèi bù xiào hé yì zhě wèi xián rén
尚法令则称商鞅，言财利则背孟轲，鄙老成为因循，弃公论为流俗，异己者为不肖，合意者为贤人。
liú qí qián yǐ děng yī yán biàn méng jiàng chù
刘琦、钱𫖮等一言，便蒙降黜。
zài tíng zhī chén fāng dà bàn qū fù
在廷之臣，方大半趋附。
bì xià yòu cóng ér qū zhī qí jiāng hé suǒ bù zhì
陛下又从而驱之，其将何所不至。
dào yuǎn zhě lǐ dāng xùn zhì shì dà zhě bù kě sù chéng rén cái bù kě jí qiú jī bì bù kě dùn gé
道远者理当驯致，事大者不可速成，人材不可急求，积敝不可顿革。
tǎng yù shì gōng jí jiù bì wèi xiān nìng suǒ chéng yi sù hái yán zhě ér tuì ān shí dá zhōng wài zhī wàng
傥欲事功亟就，必为𪫺佞所乘，宜速还言者而退安石，答中外之望。
bù tīng
"不听。
suì qiú ba jiàn zhí gǎi pàn guó zǐ jiàn qù yì yù què
遂求罢谏职，改判国子监，去意愈确。
zhí zhèng shǐ yù zhī yuē wú qīng qù yǐ yì chú zhī zhì gào yǐ
执政使谕之曰："毋轻去，已议除知制诰矣。
chún rén yuē cǐ yán hé wéi zhì yú wǒ zāi yán bù yòng wàn zhōng fēi suǒ gù yě
"纯仁曰："此言何为至于我哉，言不用，万钟非所顾也。
qí suǒ shàng zhāng shū yǔ duō jī qiè
其所上章疏，语多激切。
shén zōng xī bù fù wài chún rén jǐn lù shēn zhōng shū ān shí dà nù qǐ jiā zhòng biǎn
神宗悉不付外，纯仁尽录申中书，安石大怒，乞加重贬。
shén zōng yuē bǐ wú zuì gū yǔ yī shàn de
神宗曰："彼无罪，姑与一善地。
mìng zhī hé zhōng fǔ xǐ chéng dū lù zhuǎn yùn shǐ
"命知河中府，徙成都路转运使。
yǐ xīn fǎ bù biàn jiè zhōu xiàn wèi de jù xíng
以新法不便，戒州县未得遽行。
ān shí nù chún rén jǔ gé yīn chán zhě qiǎn shǐ yù jùn zhí sī shì bù néng de
安石怒纯仁沮格，因谗者遣使欲捃摭私事，不能得。
shǐ zhě yǐ tā shì biān shāng chuán yán zhě shǔ guān xǐ wèi chún rén yuē cǐ yī shì zú yǐ sāi qí bàng qǐng wén yú cháo
使者以他事鞭伤传言者，属官喜谓纯仁曰："此一事足以塞其谤，请闻于朝。
chún rén jì bù zòu shǐ zhě zhī guò yì bù zhé yán zhě zhī fēi
"纯仁既不奏使者之过，亦不折言者之非。
hòu jìng zuò shī chá liáo zuǒ yàn yóu zuǒ qiān zhī hé zhōu xǐ xíng zhōu
后竟坐失察僚佐燕游，左迁知和州，徙邢州。
wèi zhì jiā zhí lóng tú gé zhī qìng zhōu
未至，加直龙图阁、知庆州。
guò quē rù duì shén zōng yuē qīng fù zài qìng zhe wēi míng jīn kě wèi shì zhí
过阙入对，神宗曰："卿父在庆著威名，今可谓世职。
qīng suí fù jì jiǔ bīng fǎ bì jīng biān shì bì shú
卿随父既久，兵法必精，边事必熟。
chún rén chuāi shén zōng yǒu gōng míng xīn jí duì yuē chén rú jiā wèi cháng xué bīng xiān chén shǒu biān shí chén shàng yòu bù fù jì yì qiě jīn rì shì shì yi yǒu bù tóng
"纯仁揣神宗有功名心，即对曰："臣儒家，未尝学兵，先臣守边时，臣尚幼，不复记忆，且今日事势宜有不同。
bì xià shǐ chén shàn zhì chéng lěi ài yǎng bǎi xìng bù gǎn cí
陛下使臣下修治城垒，爱养百姓，不敢推辞。
ruò kāi tuò qīn rǎng yuàn bié móu shuài chén
若开拓侵攘，愿别谋帅臣。
shén zōng yuē qīng zhī cái hé suǒ bù néng gù bù kěn wèi zhèn xī xīn ěr
"神宗曰："卿之才何所不能，顾不肯为朕悉心尔。
suì xíng
"遂行。
qín zhōng fāng jī shàn fā cháng píng sù zhèn dài
秦中方饥，擅发常平粟振贷。
liáo shǔ qǐng zòu ér xū bào chún rén yuē bào zhì wú jí yǐ wú dāng dú rèn qí zé
僚属请奏而须报，纯仁曰："报至无及矣，吾当独任其责。
huò bàng qí suǒ quán huó bù shí zhào qiǎn shǐ àn shì
"或谤其所全活不实，诏遣使按视。
huì qiū dà rěn mín huan yuē gōng shí huó wǒ rěn lèi gōng yá
会秋大稔，民欢曰："公实活我，忍累公邪？
zhòu yè zhēng shū hái zhī
"昼夜争输还之。
shǐ zhě zhì yǐ wú suǒ fù
使者至，已无所负。
bīn níng jiān yǒu cóng zhǒng shǐ zhě yuē quán huó bù shí zhī zuì yú cǐ de yǐ
邠、宁间有丛冢，使者曰："全活不实之罪，于此得矣。
fà zhǒng jí hái shàng zhī
"发冢籍骸上之。
zhào běn lù jiān sī qióng zhì nǎi qián shuài chu jiàn zhōng suǒ fēng yě
诏本路监司穷治，乃前帅楚建中所封也。
cháo tíng zhì jiàn zhōng zuì chún rén shàng shū yán jiàn zhōng shǒu fǎ shēn qǐng jiān bù miǎn yǒu bì sǐ zhě yǐ zuò zuì bà qù
朝廷治建中罪，纯仁上疏言："建中守法，申请间不免有殍死者，已坐罪罢去。
jīn yuán àn chén ér jí jiàn zhōng shì yī zuì zài xíng yě
今缘按臣而及建中，是一罪再刑也。
jiàn zhōng yóu shú tóng sān shí jīn
"建中犹赎铜三十斤。
huán zhōu zhǒng gǔ zhí shú qiāng wèi dào liú nán fāng guò qìng hū yuān chún rén yǐ shǔ lì fēi dào yě
环州种古执熟羌为盗，流南方，过庆呼冤，纯仁以属吏，非盗也。
gǔ bì zuì lán sòng zhào yù shǐ zhì yú níng zhōu
古避罪谰讼，诏御史治于宁州。
chún rén jiù dǎi mín wàn shù zhē mǎ tì sì bù dé xíng zhì yǒu zì tóu yú hé zhě
纯仁就逮，民万数遮马涕泗，不得行，至有自投于河者。
yù chéng gǔ yǐ wū gào zhé
狱成，古以诬告谪。
yì jiā chún rén yǐ tā guò chù zhī xìn yáng jūn
亦加纯仁以他过，黜知信阳军。
yí qí zhōu
移齐州。
qí sú xiōng hàn rén qīng wèi dào jié
齐俗凶悍，人轻为盗劫。
huò wèi cǐ yán zhì zhī yóu bù néng jí gōng yī yǐ kuān kǒng bù shèng qí zhì yǐ
或谓："此严治之犹不能戢，公一以宽，恐不胜其治矣。
chún rén yuē kuān chū yú xìng ruò qiáng yǐ měng zé bù néng chí jiǔ
"纯仁曰："宽出于性，若强以猛，则不能持久；
měng ér bù jiǔ yǐ zhì xiōng mín qǔ wán zhī dào yě
猛而不久，以治凶民，取玩之道也。
yǒu xi sī lǐ yuàn xì qiú cháng mǎn jiē tú fàn dào qiè ér dū cháng zhě
"有西司理院，系囚常满，皆屠贩盗窃而督偿者。
chún rén yuē cǐ hé bù bǎo wài shǐ shū nà yá
纯仁曰："此何不保外使输纳邪？
tōng pàn yuē cǐ shì zhī fù wěn guān sī wǎng wǎng dài qí yǐ jí bì yú yù zhōng shì yǔ hǔ chú hài ěr
"通判曰："此释之，复紊，官司往往待其以疾毙于狱中，是与民除害尔。
chún rén yuē fǎ bù zhì sǐ yǐ qíng shā zhī qǐ lǐ yě xié
"纯仁曰："法不至死，以情杀之，岂理也邪？
jǐn hū zhì tíng xià xun shǐ zì xīn jí shì qù
"尽呼至庭下，训使自新，即释去。
qī suì dào jiǎn bǐ nián dà bàn
期岁，盗减比年大半。
gài ba tí jǔ xī jīng liú sī yù shǐ tái
丐罢，提举西京留司御史台。
shí qí xián duō zài luò chún rén jí sī mǎ guāng jiē hào kè ér jiā pín xiāng yuē wéi zhēn lǜ huì tuō sù yī fàn jiǔ shù xíng luò zhōng yǐ wéi shèng shì
时耆贤多在洛，纯仁及司马光，皆好客而家贫，相约为真率会，脱粟一饭，酒数行，洛中以为胜事。
fù zhī hé zhōng zhū lù yuè bǎo jiá fáng nóng lùn jiù shén lì
复知河中，诸路阅保甲妨农，论救甚力。
lù shì cān jūn sòng dān nián bào sǐ chún rén shǐ zǐ dì shì sàng xiǎo liàn kǒu bí xuè chū
录事参军宋儋年暴死，纯仁使子弟视丧，小殓，口鼻血出。
chún rén yí qí fēi mìng àn de qí qiè yǔ xiǎo lì jiān yīn huì tián dú biē ròu zhōng
纯仁疑其非命，按得其妾与小吏奸，因会，寘毒鳖肉中。
chún rén wèn shí ròu zài dì jǐ xún yuē qǐ yǒu jì zhòng dú ér shàng néng zhōng xí zhě hu
纯仁问食肉在第几巡，曰："岂有既中毒而尚能终席者乎？
zài xùn zhī zé dān nián sù bù shí biē qí yuē dú biē ròu zhě gài qiè yǔ lì yù wèi biàn yù zhāng běn yǐ táo sǐ ěr
"再讯之，则儋年素不食鳖，其曰毒鳖肉者，盖妾与吏欲为变狱张本，以逃死尔。
shí dān nián zuì guī dú yú jiǔ ér shā zhī
实儋年醉归，毒于酒而杀之。
suì zhèng qí zuì
遂正其罪。
zhé zōng lì fù zhí lóng tú gé zhī qìng zhōu
哲宗立，复直龙图阁、知庆州。
zhào wèi yòu jiàn yì dài fū yǐ qīn xián cí gǎi tiān zhāng gé dài zhì jiān shì jiǎng chú jǐ shì zhōng
召为右谏议大夫，以亲嫌辞，改天章阁待制兼侍讲，除给事中。
shí xuān rén hòu chuí lián sī mǎ guāng wéi zhèng jiāng jǐn gǎi xī níng yuán fēng fǎ dù
时宣仁后垂帘，司马光为政，将尽改熙宁、元丰法度。
chún rén wèi guāng qù qí tài shèn zhě kě yě
纯仁谓光："去其太甚者可也。
chāi yì yī shì yóu dāng shú jiǎng ér huǎn xíng bù rán zī wèi mín bìng
差役一事，尤当熟讲而缓行，不然，滋为民病。
yuàn gōng xū xīn yǐ yán zhòng lùn bù bì móu zì jǐ chū
愿公虚心以延众论，不必谋自己出；
móu zì jǐ chū zé chǎn yú de chéng jiàn yíng hé yǐ
谋自己出，则谄谀得乘间迎合矣。
yì yì huò nán huí zé kě xiān xíng zhī yī lù yǐ guān qí jiū jìng
役议或难回，则可先行之一路，以观其究竟。
guāng bù cóng chí zhī yì shù
"光不从，持之益竖。
chún rén yuē shì shǐ rén bù dé yán ěr
纯仁曰："是使人不得言尔。
ruò yù mèi gōng yǐ wéi róng yuè hé rú shào nián hé ān shí yǐ sù fù guì zāi
若欲媚公以为容悦，何如少年合安石以速富贵哉。
yòu yún xī níng àn wèn zì shǒu zhī fǎ jì yǐ xíng zhī yǒu sī lì wén tài shēn sì fāng sǐ zhě shì jiù shù bèi dài fēi xiān wáng níng shī bù jīng zhī yì
"又云："熙宁按问自首之法，既已行之，有司立文太深，四方死者视旧数倍，殆非先王宁失不经之意。
chún rén sù yǔ guāng tóng zhì jí lín shì guī zhèng lèi rú cǐ
"纯仁素与光同志，及临事规正，类如此。
chū zhǒng gǔ yīn wū chún rén tíng rèn
初，种古因诬纯仁停任。
zhì shì chún rén jiàn wèi yǒng xīng jūn lù qián xiá yòu jiàn zhī xí zhōu
至是，纯仁荐为永兴军路钤辖，又荐知隰州。
měi zì jiù yuē xiān rén yǔ zhǒng shì shàng shì yǒu qì yì chún rén bù xiào wèi qí zǐ sūn suǒ sòng níng lùn qū zhí zāi
每自咎曰："先人与种氏上世有契义，纯仁不肖，为其子孙所讼，宁论曲直哉。
yuán yòu chū jìn lì bù shàng shū shù rì tóng zhī shū mì yuàn shì
元祐初，进吏部尚书，数日，同知枢密院事。
chū chún rén yǔ yì xī xià qǐng bà bīng qì dì shǐ guī suǒ lüè hàn rén zhí zhèng chí zhī wèi jué
初，纯仁与议西夏，请罢兵弃地，使归所掠汉人，执政持之未决。
zhì shì nǎi shēn qián yì yòu qǐng guī yī hàn rén yǔ shí jiān
至是，乃申前议，又请归一汉人予十缣。
shì jiē shī xíng
事皆施行。
biān fú guǐ zhāng yǐ xiàn chún rén qǐng zhū zhī sāi shàng yǐ xiè biān rén bù tīng
边俘鬼章以献，纯仁请诛之塞上，以谢边人，不听。
yì zhě yù zhì qí zi shōu hé nán gù dì gù shè bù shā
议者欲致其子，收河南故地，故赦不杀。
hòu yòu yù guān zhī chún rén fù gù zhēng rán guǐ zhāng zǐ zú bù zhì
后又欲官之，纯仁复固争，然鬼章子卒不至。
sān nián bài shàng shū yòu pú yè jiān zhōng shū shì láng
三年，拜尚书右仆射兼中书侍郎。
chún rén zài wèi wu yǐ bó dà kāi shàng yì zhōng dǔ gé shì fēng
纯仁在位，务以博大开上意，忠笃革士风。
zhāng dūn dé zuì qù cháo tíng yǐ qí fù lǎo yù bì biàn jùn jì ér zhōng zhǐ
章惇得罪去，朝廷以其父老，欲畀便郡，既而中止。
chún rén qǐng zhì wǎng jiù ér niàn qí sī qíng
纯仁请置往咎而念其私情。
shān wǎn shuài huái dōng yán zhě chì zhī bù yǐ
邓绾帅淮东，言者斥之不已。
chún rén yán chén cháng wèi wǎn wū zòu zuò chù jīn rì suǒ chén wèi wǎn yě zuǒ jiàng bù yí lù rén zhī guò tài shēn
纯仁言："臣尝为绾诬奏坐黜，今日所陈为绾也，左降不宜录人之过太深。
xuān rén hòu jiā nà
"宣仁后嘉纳。
yīn xià zhào qián rì xī hé fù huì zhī rén yī wú suǒ wèn
因下诏："前日希合附会之人，一无所问。
xué shì sū shì yǐ fā cè wèn wéi yán zhě suǒ gōng hán wéi wú míng ba mén xià shì láng bǔ wài
学士苏轼以发策问为言者所攻，韩维无名罢门下侍郎补外。
chún rén zòu shì wú zuì wéi jìn xīn guó jiā bù kě yīn zèn chù guān
纯仁奏轼无罪，维尽心国家，不可因谮黜官。
jí wáng dí yán shì wǔ zhǐ chún rén lǜ péng dǎng jiāng chì yǔ wén yàn bó lǚ gōng zhe biàn yú lián qián wèi jiě
及王觌言事忤旨，纯仁虑朋党将炽，与文彦博、吕公著辨于帘前，未解。
chún rén yuē cháo chén běn wú dǎng dàn shàn è xié zhèng gè yǐ lèi fēn
纯仁曰："朝臣本无党，但善恶邪正，各以类分。
yàn bó gōng zhe jiē lèi cháo jiù rén qǐ róng léi tóng wǎng shàng
彦博、公著都是历朝旧臣，怎能雷同欺上。
xī xiān chén yǔ hán qí fù bì tóng qìng lì bǐng rèn gè jǔ suǒ zhī
昔先臣与韩琦、富弼同庆历柄任，各举所知。
cháng shí fēi yǔ zhǐ wèi péng dǎng sān rén xiāng jì bǔ wài
常时飞语指为朋党，三人相继补外。
zào bàng zhě gōng xiāng qìng yuē yī gāng dǎ jǐn
造谤者公相庆曰：'一纲打尽。
cǐ shì wèi yuǎn yuàn bì xià jiè zhī
'此事未远，愿陛下戒之。
yīn jí yán qián shì péng dǎng zhī huò bìng lù ōu yáng xiū péng dǎng lùn yǐ jìn
"因极言前世朋党之祸，并录欧阳修《朋党论》以进。
zhī hàn yáng jūn wú chù hòu fù zhì cài què ān zhōu chē gài tíng shī yǐ wéi bàng xuān rén hòu shàng zhī
知汉阳军吴处厚傅致蔡确安州《车盖亭诗》，以为谤宣仁后，上之。
jiàn guān yù tián yú diǎn xiàn zhí zhèng yòu qí shuō wéi chún rén yǔ zuǒ chéng wáng cún yǐ wéi bù kě
谏官欲寘于典宪，执政右其说，唯纯仁与左丞王存以为不可。
zhēng zhī wèi dìng wén tài shī wén yàn bó yù biǎn yú lǐng qiáo chún rén wèi zuǒ xiāng lǚ dà fáng yuē cǐ lù zì qián xìng yǐ lái jīng jí jìn qī shí nián wú bèi kāi zhī kǒng zì bù miǎn
争之未定，闻太师文彦博欲贬于岭峤，纯仁谓左相吕大防曰："此路自干兴以来，荆棘近七十年，吾辈开之，恐自不免。
dà fáng suì bù gǎn yán
"大防遂不敢言。
jí què xīn zhōu mìng xià chún rén yú xuān rén hòu lián qián yán shèng cháo yi wu kuān hòu bù kě yǐ yǔ yán wén zì zhī jiān ài mèi bù míng zhī guò zhū cuàn dà chén
及确新州命下，纯仁于宣仁后帘前言："圣朝宜务宽厚，不可以语言文字之间暧昧不明之过，诛窜大臣。
jīn jǔ dòng yi yǔ jiāng lái wéi fǎ cǐ shì shén bù kě kāi duān yě
今举动宜与将来为法，此事甚不可开端也。
qiě yǐ zhòng xíng chú è rú yǐ měng yào zhì bìng qí guò yě bù néng wú sǔn yān
且以重刑除恶，如以猛药治病，其过也，不能无损焉。
yòu yǔ wáng cún jiàn yú zhé zōng tuì ér shàng shū qí lüè yún gài rú fù mǔ zhī yǒu nì zǐ suī tiān dì guǐ shén bù néng róng dài fù zǐ zhì qīn zhǔ yú shù ér yǐ
"又与王存谏于哲宗，退而上疏，其略云："盖如父母之有逆子，虽天地鬼神不能容贷，父子至亲，主于恕而已。
ruò chù zhī bì sǐ zhī de zé kǒng shāng ēn
若处之必死之地，则恐伤恩。
què zú biǎn xīn zhōu
"确卒贬新州。
dà fáng zòu què dǎng rén shén shèng bù kě bù wèn
大防奏确党人甚盛，不可不问。
chún rén miàn jiàn péng dǎng nán biàn kǒng wù jí shàn rén
纯仁面谏朋党难辨，恐误及善人。
suì shàng shū yuē péng dǎng zhī qǐ gài yīn qù xiàng yì tóng tóng wǒ zhě wèi zhī zhèng rén yì wǒ zhě yí wéi xié dǎng
遂上疏曰："朋党之起，盖因趣向异同，同我者谓之正人，异我者疑为邪党。
jì è qí yì wǒ zé nì ěr zhī yán nán zhì
既恶其异我，则逆耳之言难至；
jì xǐ qí tóng wǒ zé yíng hé zhī nìng rì qīn
既喜其同我，则迎合之佞日亲。
yǐ zhì zhēn wěi mò zhī xián yú dào zhì guó jiā zhī huàn lǜ yóu cǐ yě
以至真伪莫知，贤愚倒置，国家之患，率由此也。
zhì rú wáng ān shí zhèng yīn xǐ tóng wù yì suì zhì hēi bái bù fēn zhì jīn fēng sú yóu yǐ guān wàng wèi néng hòu lái bǐng chén gù hé yǒng wèi shāng jiàn
至如王安石，正因喜同恶异，遂至黑白不分，至今风俗，犹以观望为能，后来柄臣，固合永为商鉴。
jīn cài què bù bì tuī zhì dǎng rén páng jí zhī yè
今蔡确不必推治党人，旁及枝叶。
chén wén kǒng zǐ yuē jǔ zhí cuò zhū wang néng shǐ wang zhě zhí
臣闻孔子曰：'举直错诸枉，能使枉者直。
zé shì jǔ yòng zhèng zhí ér kě yǐ huà wǎng xié wéi shàn rén bù rén zhě zì dāng píng jì yǐ
'则是举用正直，而可以化枉邪为善人，不仁者自当屏迹矣。
hé fán fēn biàn dǎng rén huò kǒng yǒu shāng rén huà
何烦分辨党人，或恐有伤仁化。
sī jiàn wú ān shī zhèng yán liú ān shì jiāo zhāng jī chún rén dǎng què chún rén yì lì qiú ba
"司谏吴安诗、正言刘安世交章击纯仁党确，纯仁亦力求罢。
míng nián yǐ guān wén diàn xué shì zhī yǐng chāng fǔ
明年，以观文殿学士知颍昌府。
yú nián jiā dà xué shì zhī tài yuán fǔ
逾年，加大学士、知太原府。
qí jìng tǔ xiá mín zhòng xī de bù zàng
其境土狭民众，惜地不葬。
chún rén qiǎn liáo shǔ shōu wú zhǔ jìn gǔ bié nán nǚ yì xué zàng zhě sān qiān yú
纯仁遣僚属收无主烬骨，别男女异穴，葬者三千余。
yòu tuī zhī yī lù zàng yǐ wàn shù jì
又推之一路，葬以万数计。
xià rén fàn jìng cháo tíng yù zuì jiāng lì
夏人犯境，朝廷欲罪将吏。
chún rén zì yǐn jiù qiú biǎn
纯仁自引咎求贬。
qiū yǒu zhào biǎn guān yī děng xǐ hé nán fǔ zài xǐ yǐng chāng
秋，有诏贬官一等，徙河南府，再徙颍昌。
zhào hái fù bài yòu pú yè
召还，复拜右仆射。
yīn rù xiè xuān rén hòu lián zhōng yù yuē huò wèi qīng bì xiān yǐn yòng wáng dí péng rǔ lì qīng yi yǔ lǚ dà fáng yī xīn
因入谢，宣仁后帘中谕曰："或谓卿必先引用王觌、彭汝砺，卿宜与吕大防一心。
duì yuē cǐ èr rén shí yǒu shì wàng chén zhōng bù gǎn bǎo wèi bì xián wàng bì xià jiā chá
"对曰："此二人实有士望，臣终不敢保位蔽贤，望陛下加察。
chún rén jiāng zài rù yě yáng wèi bú yuè cháng yǒu yán chún rén bù zhī
"纯仁将再入也，杨畏不悦，尝有言，纯仁不知。
zhì shì dà fáng yuē wèi wèi zhù yù yǐn wèi jiàn yì dài fū
至是，大防约畏为助，欲引为谏议大夫。
chún rén yuē jiàn guān dāng yòng zhèng rén wèi bù kě yòng
纯仁曰："谏官当用正人，畏不可用。
dà fáng yuē qǐ yǐ wèi cháng yán gōng yá
"大防曰："岂以畏尝言公邪？
chún rén shǐ zhī zhī
"纯仁始知之。
hòu wèi pàn dà fáng fán yǒu yǐ hài dà fáng zhě wú suǒ bù zhì
后畏叛大防，凡有以害大防者，无所不至。
xuān rén hòu qǐn jí zhào chún rén yuē qīng fù zhòng yān kě wèi zhōng chén
宣仁后寝疾，召纯仁曰："卿父仲淹，可谓忠臣。
zài míng sù huáng hòu chuí lián shí wéi quàn míng sù jǐn mǔ dào
在明肃皇后垂帘时，唯劝明肃尽母道；
míng sù shàng bīn wéi quàn rén zōng jìn zǐ dào
明肃上宾，唯劝仁宗尽子道。
qīng dāng shì zhī
卿当似之。
chún rén qì yuē gǎn bù jìn zhōng
"纯仁泣曰："敢不尽忠。
xuān rén hòu bēng zhé zōng qīn zhèng chún rén qǐ bì wèi
宣仁后崩，哲宗亲政，纯仁乞避位。
zhé zōng yǔ lǚ dà fáng yuē chún rén yǒu shí wàng bù yí qù kě wèi zhèn liú zhī
哲宗语吕大防曰："纯仁有时望，不宜去，可为朕留之。
qiě qù rù jiàn wèn xiān cháo xíng qīng miáo fǎ rú hé
"且趣入见，问："先朝行青苗法如何？
duì yuē xiān dì ài mín zhī yì běn shēn dàn wáng ān shí lì fǎ guò shèn jī yǐ shǎng fá gù guān lì jí qiè yǐ zhì hài mín
"对曰："先帝爱民之意本深，但王安石立法过甚，激以赏罚，故官吏急切，以致害民。
tuì ér shàng shū qí yào yǐ wéi qīng miáo fēi suǒ dāng háng xíng zhī zhōng bù miǎn rǎo mín yě
"退而上疏，其要以为"青苗非所当行，行之终不免扰民也"。
shì shí yòng èr sān dà chén jiē cóng zhōng chū shì cóng tái jiàn guān yì duō bù yóu jìn nǐ
是时，用二三大臣，皆从中出，侍从、台谏官，亦多不由进拟。
chún rén yán bì xià chū qīn zhèng sì fāng shì mù yǐ guān tiān xià zhì luàn shí běn yú cǐ
纯仁言："陛下初亲政，四方拭目以观，天下治乱，实本于此。
shùn jǔ gāo yáo tāng jǔ yī yǐn bù rén zhě yuǎn
舜举皋陶，汤举伊尹，不仁者远。
zòng wèi néng rú gǔ rén yì xū jí tiān xià zhī xuǎn
纵未能如古人，亦须极天下之选。
yòu qún xiǎo lì pái xuān rén hòu chuí lián shí shì chún rén zòu yuē tài huáng bǎo yòu shèng gōng gōng liè chéng xīn yōu míng gòng jiān yì zhě bù xù guó shì yī hé báo zāi
"又群小力排宣仁后垂帘时事，纯仁奏曰："太皇保佑圣躬，功烈诚心，幽明共监，议者不恤国事，一何薄哉。
suì yǐ rén zōng jìn yán míng sù chuí lián shì zhào shū shàng zhī
"遂以仁宗禁言明肃垂帘事诏书上之。
yuē wàng bì xià jī fǎng ér xíng yǐ jiè báo sú
曰："望陛下稽仿而行，以戒薄俗。
sū zhé lùn diàn shì cè wèn yǐn hàn zhāo biàn wǔ dì fǎ dù shì
苏辙论殿试策问，引汉昭变武帝法度事。
zhé zōng zhèn nù yuē ān dé yǐ hàn wǔ bǐ xiān dì
哲宗震怒曰："安得以汉武比先帝？
zhé xià diàn dài zuì zhòng bù gǎn yǎng shì
"辙下殿待罪，众不敢仰视。
chún rén cóng róng yán wǔ dì xióng cái dà lüè shǐ wú biǎn cí
纯仁从容言："武帝雄才大略，史无贬辞。
zhé yǐ bǐ xiān dì fēi bàng yě
辙以比先帝，非谤也。
bì xià qīn shì zhī shǐ jìn tuì dà chén bù dàng rú hē chì nú pú
陛下亲事之始，进退大臣，不当如诃叱奴仆。
yòu chéng shān rùn fu yuè cì yuē xiān dì fǎ dù wèi sī mǎ guāng sū zhé huài jǐn
"右丞邓润甫越次曰："先帝法度，为司马光、苏辙坏尽。
chún rén yuē bù rán fǎ běn wú bì bì zé dāng gǎi
"纯仁曰："不然，法本无弊，弊则当改。
zhé zōng yuē rén wèi qín huáng hàn wǔ
"哲宗曰："人谓秦皇、汉武。
chún rén yuē zhé suǒ lùn shì yǔ shí yě fēi rén yě
"纯仁曰："辙所论，事与时也，非人也。
zhé zōng wèi zhī shǎo jì
"哲宗为之少霁。
zhé píng rì yǔ chún rén duō yì zhì shì nǎi fú xiè chún rén yuē gōng fó dì wèi zhōng rén yě
辙平日与纯仁多异，至是乃服谢纯仁曰："公佛地位中人也。
zhé jìng luò zhí zhī rǔ zhōu
"辙竟落职知汝州。
quán tái yán sū shì xíng lǚ huì qīng gào cí shàn bàng xiān dì chù zhī yīng zhōu
全台言苏轼行吕惠卿告词，讪谤先帝，黜知英州。
chún rén shàng shū yuē xī níng fǎ dù jiē huì qīng fù huì wáng ān shí jiàn yì bù fù xiān dì ài mín qiú zhì zhī yì
纯仁上疏曰："熙宁法度，皆惠卿附会王安石建议，不副先帝爱民求治之意。
zhì chuí lián zhī jì shǐ yòng yán zhě tè xíng biǎn cuàn jīn yǐ bā nián yǐ
至垂帘之际，始用言者，特行贬窜，今已八年矣。
yán zhě duō dāng shí yù shǐ hé gù wèi bì bù jí nà zhōng jīn nǎi yǒu shì zòu qǐ fēi guān wàng yá
言官多是当时御史，何能畏避不纳忠诚，今却有此奏，岂非察势观风吗？
yù shǐ lái zhī shào yán gāo shì dūn rèn chéng dū qián xiá rì bù fǎ shì jí sū zhé suǒ zhé tài jìn
"御史来之邵言高士敦任成都钤辖日不法事，及苏辙所谪太近。
chún rén yán zhī shào wèi chéng dū jiān sī shì dūn yǒu fàn zì dāng àn fā
纯仁言："之邵为成都监司，士敦有犯，自当按发。
zhé yǔ zhèng lěi nián zhī shào yǐ zuò yù shǐ yì wú jiū zhèng jīn nǎi jì yǒu èr zòu qí qíng kě zhī
辙与政累年，之邵已作御史，亦无纠正，今乃继有二奏，其情可知。
chún rén fán jiàn yǐn rén cái bì yǐ tiān xià gōng yì qí rén bù zhī zì chún rén suǒ chū
纯仁凡荐引人材，必以天下公议，其人不知自纯仁所出。
huò yuē wèi zǎi xiàng qǐ kě bù láo lóng tiān xià shì shǐ zhī chū yú mén xià
或曰："为宰相，岂可不牢笼天下士，使知出于门下？
chún rén yuē dàn cháo tíng jìn yòng bù shī zhèng rén hé bì zhī chū yú wǒ yá
"纯仁曰：'但朝廷进用不失正人，何必知出于我邪？
zhé zōng jì zhào zhāng dūn wèi xiāng chún rén jiān qǐng qù suì yǐ guān wén diàn dà xué shì jiā yòu zhèng yì dài fū zhī yǐng chāng fǔ
"哲宗既召章惇为相，纯仁坚请去，遂以观文殿大学士加右正议大夫知颍昌府。
rù cí zhé zōng yuē qīng bù kěn wèi zhèn liú suī zài wài yú shí zhèng yǒu jiàn yi xī yǐ wén wú shì xíng jì
入辞，哲宗曰："卿不肯为朕留，虽在外，于时政有见，宜悉以闻，毋事形迹。
xǐ hé nán fǔ yòu xǐ chén zhōu
"徙河南府，又徙陈州。
chū zhé zōng cháng yán biǎn zhé zhī rén dài shì yǒng fèi
初，哲宗尝言："贬谪之人，殆似永废。
chún rén qián hè yuē bì xià niàn jí cǐ yáo shùn yòng xīn yě
"纯仁前贺曰："陛下念及此，尧、舜用心也。
jì ér lǚ dà fáng děng cuàn lǐng biǎo huì míng táng sì shè zhāng dūn xiān qī yán cǐ shù shí rén dāng zhōng shēn wù xǐ
既而吕大防等窜岭表，会明堂肆赦，章惇先期言："此数十人，当终身勿徙。
chún rén wén ér yōu fèn yù zhāi jiè shàng shū shēn lǐ zhī
"纯仁闻而忧愤，欲斋戒上疏申理之。
suǒ qīn quàn yǐ wù wèi chù nù wàn yī yuǎn chì fēi gāo nián suǒ yí
所亲劝以勿为触怒，万一远斥，非高年所宜。
chún rén yuē shì zhì yú cǐ wú yī rén gǎn yán ruò shàng xīn suì huí suǒ xì dà yǐ
纯仁曰："事至于此，无一人敢言，若上心遂回，所系大矣。
bù rán sǐ yì hé hàn
不然，死亦何憾。
nǎi shū yuē dà fáng děng nián lǎo jí bìng bù xí shuǐ tǔ yán huāng fēi jiǔ chù zhī de yòu yōu yú bù cè hé yǐ zì cún
"乃疏曰："大防等年老疾病，不习水土，炎荒非久处之地，又忧虞不测，何以自存。
chén céng yǔ dà fáng děng gòng shì duō bèi pái chì bì xià zhī suǒ qīn jiàn
臣曾与大防等共事，多被排斥，陛下之所亲见。
chén zhī jī qiè zhǐ shì yǎng bào shèng dé
臣之激切，止是仰报圣德。
xiàng lái zhāng dūn lǚ huì qīng suī wèi biǎn zhé bù chū lǐ jū
向来章惇、吕惠卿虽为贬谪，不出里居。
chén xiàng céng yǒu yán shēn méng bì xià kāi nà bì xià yǐ yī cài què zhī gù cháng zhěn shèng niàn
臣向曾有言，深蒙陛下开纳，陛下以一蔡确之故，常轸圣念。
jīn fù yàn ruò yǐ sǐ biǎn suǒ jiāng bù zhǐ yī cài què yǐ
今赴彦若已死贬所，将不止一蔡确矣。
yuàn bì xià duàn zì yuān zhōng jiāng dà fáng děng yǐn shè yuán fàng
愿陛下断自渊衷，将大防等引赦原放。
shū zòu wǔ dūn yì dǐ wèi tóng zuì luò zhí zhī suí zhōu
"疏奏，忤惇意，诋为同罪，落职知随州。
míng nián yòu biǎn wǔ ān jūn jié dù fù shǐ yǒng zhōu ān zhì
明年，又贬武安军节度副使、永州安置。
shí jí shī míng wén mìng yí rán jiù dào
时疾失明，闻命怡然就道。
huò wèi jìn míng chún rén yuē qī shí zhī nián liǎng mù jù sàng wàn lǐ zhī xíng qǐ qí yù zāi
或谓近名，纯仁曰："七十之年，两目俱丧，万里之行，岂其欲哉？
dàn qū qū zhī ài jūn yǒu huái bù jìn ruò bì hǎo míng zhī xián zé wú wéi shàn zhī lù yǐ
但区区之爱君，有怀不尽，若避好名之嫌，则无为善之路矣。
měi jiè zǐ dì wú de xiǎo yǒu bù píng wén zhū zǐ yuàn zhāng dūn chún rén bì nù zhǐ zhī
"每戒子弟毋得小有不平，闻诸子怨章惇，纯仁必怒止之。
jiāng xíng fù biǎn suǒ zhōu fù fú chún rén chū yī jǐn shī
江行赴贬所，舟覆，扶纯仁出，衣尽湿。
gù zhū zǐ yuē cǐ qǐ zhāng dūn wèi zhī zāi
顾诸子曰："此岂章惇为之哉？
jì zhì yǒng hán wéi zé jūn zhōu qí zi su wéi zhí zhèng rì yǔ sī mǎ guāng bù hé de miǎn xíng
"既至永，韩维责均州，其子诉维执政日与司马光不合，得免行。
chún rén zhī zǐ yù yǐ chún rén yǔ guāng yì yì fǎ bù tóng wèi qǐng chún rén yuē wú yòng jūn shí jiàn yǐ zhì zǎi xiàng
纯仁之子欲以纯仁与光议役法不同为请，纯仁曰："吾用君实荐，以至宰相。
xī tóng cháo lùn shì bù hé zé kě rǔ bèi yǐ wéi jīn rì zhī yán zé bù kě yě
昔同朝论事不合则可，汝辈以为今日之言，则不可也。
yǒu kuì xīn ér shēng zhě bù ruò wú kuì xīn ér sǐ
有愧心而生者，不若无愧心而死。
qí zi nǎi zhǐ
"其子乃止。
jū sān nián huī zōng jí wèi qīn shèng xiǎn sù hòu tóng tīng zhèng jí rì shòu chún rén guāng lù qīng fēn sī nán jīng dèng zhōu jū zhù
居三年，徽宗即位，钦圣显肃后同听政，即日授纯仁光禄卿，分司南京，邓州居住。
qiǎn zhōng shǐ zhì yǒng cì chá yào yù yuē huáng dì zài fān dǐ tài huáng tài hòu zài gōng zhōng zhī gōng xiān cháo yán shì zhōng zhí jīn xū xiàng wèi yǐ dài bù zhī mù jí rú hé yòng hé rén yī zhī
遣中使至永赐茶药，谕曰："皇帝在藩邸，太皇太后在宫中，知公先朝言事忠直，今虚相位以待，不知目疾如何，用何人医之。
chún rén dùn shǒu xiè
"纯仁顿首谢。
dào chú yòu zhèng yì dài fū tí jǔ chóng fú gōng
道除右正议大夫、提举崇福宫。
bù shù yuè yǐ guān wén diàn dà xué shì zhōng tài yī gōng shǐ zhào zhī
不数月，以观文殿大学士、中太一宫使诏之。
yǒu yuē qǐ wéi zūn dé shàng chǐ zhāo shì chǒng yōu
有曰："岂唯尊德尚齿，昭示宠优；
shù jī gěng lùn jiā móu rì wén zhōng gào
庶几鲠论嘉谋，日闻忠告。
chún rén yǐ jí pěng zhào ér qì yuē shàng guǒ yòng wǒ yǐ sǐ yǒu yú zé
"纯仁以疾，捧诏而泣曰："上果用我矣，死有余责。
huī zōng yòu qiǎn zhōng shǐ cì chá yào cù rù jìn réng xuān kě jiàn zhī yì
"徽宗又遣中使赐茶药，促入觐，仍宣渴见之意。
chún rén qǐ guī xǔ yǎng jí huī zōng bù dé yǐ xǔ zhī
纯仁乞归许养疾，徽宗不得已许之。
měi jiàn fǔ chén wèn ān fǒu nǎi yuē fàn chún rén dé yī shí miàn zú yǐ
每见辅臣问安否，乃曰："范纯仁，得一识面足矣。
suì qiǎn shàng yī shì jí
"遂遣上医视疾。
jí xiǎo yù gài yǐ suǒ de guān pèi gǎi fú sè chou yī
疾小愈，丐以所得冠帔改服色酬医。
zhào cì yī zhāng fú lìng yǐ guān pèi yǔ zú zhí
诏赐医章服，令以冠帔与族侄。
jí gé yǐ xuān rén hòu wū bàng wèi míng wèi hèn
疾革，以宣仁后诬谤未明为恨。
hū zhū zǐ kǒu zhàn yí biǎo mìng mén shēng li zhī yí cì dì zhī
呼诸子口占遗表，命门生李之仪次第之。
qí lüè yún gài cháng xiān tiān xià ér yōu qī bù fù shèng rén zhī xué cǐ xiān chén suǒ yǐ jiào zǐ ér wēi chén zī yǐ shì jūn
其略云："盖尝先天下而忧，期不负圣人之学，此先臣所以教子，而微臣资以事君。
yòu yún wéi xuān rén zhī wū bàng wèi míng zhì bǎo yòu zhī yōu qín bù xiǎn
"又云："惟宣仁之诬谤未明，致保佑之忧勤不显。
yòu yún wèi jiě jiāng yì zhī yán jǐ kōng tǎng cáng zhī jī
"又云："未解疆埸之严，几空帑藏之积。
yǒu chéng bì shǒu de dì nán gēng
有城必守，得地难耕。
fán bā shì
"凡八事。
jiàn zhōng jìng guó gǎi yuán zhī dàn shòu jiā rén hè
建中靖国改元之旦，受家人贺。
míng rì shú mèi ér zú
明日，熟寐而卒。
nián qī shí wǔ
年七十五。
zhào fù bái jīn sān shí liǎng chì xǔ luò guān gěi qí zàng zèng kāi fǔ yí tóng sān sī shì yuē zhōng xuān yù shū bēi é yuē shì jì zhōng zhí zhī bēi
诏赙白金三十两，敕许、洛官给其葬，赠开府仪同三司，谥曰忠宣，御书碑额曰："世济忠直之碑"。
chún rén xìng yí yì kuān jiǎn bù yǐ shēng sè jiā rén yì zhī suǒ zài zé tǐng rán bù shǎo qū
纯仁性夷易宽简，不以声色加人，谊之所在，则挺然不少屈。
zì wèi bù yī zhì zǎi xiàng lián jiǎn rú yī suǒ de fèng cì jiē yǐ guǎng yì zhuāng
自为布衣至宰相，廉俭如一，所得奉赐，皆以广义庄；
qián hòu rèn zǐ ēn duō xiān shū zú
前后任子恩，多先疏族。
méi zhī rì yòu zǐ wǔ sūn yóu wèi guān
没之日，幼子、五孙犹未官。
cháng yuē wú píng shēng suǒ xué de zhī zhōng shù èr zì yī shēng yòng bù jìn
尝曰："吾平生所学，得之忠恕二字，一生用不尽。
yǐ zhì lì cháo shì jūn jiē dài liáo yǒu qīn mù zōng zú wèi cháng xū yú lí cǐ yě
以至立朝事君，接待僚友，亲睦宗族，未尝须臾离此也。
měi jiè zǐ dì yuē rén suī zhì yú zé rén zé míng
"每戒子弟曰："人虽至愚，责人则明；
suī yǒu cōng míng shù jǐ zé hūn
虽有聪明，恕己则昏。
gǒu néng yǐ zé rén zhī xīn zé jǐ shù jǐ zhī xīn shù rén bù huàn bù zhì shèng xián dì wèi yě
苟能以责人之心责己，恕己之心恕人，不患不至圣贤地位也。
yòu jiè yuē liù jīng shèng rén zhī shì yě
"又戒曰："《六经》，圣人之事也。
zhī yī zì zé xíng yī zì
知一字则行一字。
yào xū zào cì diān pèi bì yú shì zé suǒ wèi yǒu wéi zhě yì ruò shì ěr
要须'造次颠沛必于是'，则所谓'有为者亦若是'尔。
qǐ bù zài rén yá
岂不在人邪？
dì chún cuì zài guān shǎn chún rén lǜ qí yú xī xià yǒu lì gōng yì
"弟纯粹在关陕，纯仁虑其于西夏有立功意。
yǔ zhī shū yuē dà lù yǔ chái chē zhēng zhú míng zhū yǔ wǎ lì xiāng chù jūn zǐ yǔ xiǎo rén dòu lì zhōng guó yǔ wài bāng xiào shèng fù fēi wéi bù kě shèng jiān yì bù zú shèng bù wéi bù zú shèng suī shèng yì fēi yě
与之书曰："大辂与柴车争逐，明珠与瓦砾相触，君子与小人斗力，中国与外邦校胜负，非唯不可胜，兼亦不足胜，不唯不足胜，虽胜亦非也。
qīn zú yǒu qǐng jiào zhě chún rén yuē wéi jiǎn kě yǐ zhù lián wéi shù kě yǐ chéng dé
"亲族有请教者，纯仁曰："惟俭可以助廉，惟恕可以成德。
qí rén shū yú zuò yú
"其人书于坐隅。
yǒu wén jí wǔ shí juǎn xíng yú shì
有文集五十卷，行于世。
zi zhèng píng zhèng sī
子正平、正思。
zhèng píng zì zi yí xué xíng shén gāo suī yōng yán bì yuán xiào jīng lún yǔ
正平字子夷，学行甚高，虽庸言必援《孝经》、《论语》。
fù chún rén zú zhào tè zēng yí zé guān qí zǐ sūn zhèng píng tuī yǔ yòu dì
父纯仁卒，诏特增遗泽，官其子孙，正平推与幼弟。
shào shèng zhōng wèi kāi fēng wèi yǒu xiàng shì yú qí fén zào cí yún sì
绍圣中，为开封尉，有向氏于其坟造慈云寺。
hù bù shàng shū cài jīng yǐ xiàng shì hòu qī guī yù zì jié zòu zhí sì lín tián lú
户部尚书蔡京以向氏后戚，规欲自结，奏拓四邻田庐。
mín yǒu su zhě zhèng píng àn shì yǐ wéi suǒ zhí jiē mín yè bù kě duó
民有诉者，正平按视，以为所拓皆民业，不可夺；
mín yòu zhuā gǔ shàng sù jīng zuò fá jīn èr shí jīn yòng shì xù hèn zhèng píng
民又挝鼓上诉，京坐罚金二十斤，用是蓄恨正平。
jí dāng guó nǎi yán zhèng píng jiáo zhuàn fù yí biǎo
及当国，乃言正平矫撰父遗表。
yòu wèi li zhī yí suǒ shù chún rén xíng zhuàng wàng zài zhōng shǐ cài kè míng chuán èr shèng xū zhù zhī yì suì yǐ zhèng píng dǎi zhī yí kè míng tóng yì yù shǐ fǔ
又谓李之仪所述《纯仁行状》，妄载中使蔡克明传二圣虚伫之意，遂以正平逮之仪、克明同诣御史府。
zhèng píng jiāng xíng qí dì zhèng sī yuē yì xíng zhuàng shí xiōng fāng yíng zhūn xī zhī shì cān yù bǐ xuē zhě zhèng sī yě xiōng hé wéi zāi
正平将行，其弟正思曰："议《行状》时，兄方营窀穸之事，参预笔削者，正思也，兄何为哉？
zhèng píng yuē shí xiāng yì shǔ wǒ qiě wǒ jū zhǎng wǒ bù wǎng xiōng dì jù jiāng bù miǎn bù ruò shēn rèn zhī
"正平曰："时相意属我，且我居长，我不往，兄弟俱将不免，不若身任之。
suì jiù yù chuí chǔ shén kǔ jiē yù wū fú
"遂就狱，捶楚甚苦，皆欲诬服。
dú kè míng yuē jiù zhì fán chuán shèng yǔ shòu běn yú yù qián qǐng bǎo yìn chū zhù jí yú nèi dōng mén
独克明曰："旧制，凡传圣语，受本于御前，请宝印出，注籍于内东门。
shǐ cóng qí jiā de yǒng zhōu chuán xuān shèng yǔ běn yǒu yù bǎo yòu yàn nèi dōng mén jí jiē tóng
"使从其家得永州传宣圣语本有御宝，又验内东门籍皆同。
qí yí biǎo bā shì zhū zǐ yǐ cháo tíng dà shì fáng hòu huàn bù gǎn shàng zhī jiǎo shēn yǐng chāng fǔ yìn jì jūn zī kù
其遗表八事，诸子以朝廷大事，防后患，不敢上之，缴申颍昌府印寄军资库。
zì yǐng chāng qǔ zhì yì shí
自颍昌取至，亦实。
yù suì jiě
狱遂解。
zhèng píng jī guǎn xiàng zhōu zhī yí jī guǎn tài píng zhōu
正平羁管象州，之仪羁管太平州。
zhèng píng jiā shǔ sǐ zhě shí yú rén
正平家属死者十余人。
huì shè de guī yǐng chāng
会赦，得归颍昌。
táng jūn yì wèi shǒu biǎo qí suǒ jū wèi zhōng zhí fang qǔ suǒ cì shì jì zhōng zhí bēi é yě
唐君益为守，表其所居为忠直坊，取所赐"世济忠直"碑额也。
zhèng píng gào zhī yuē cǐ cháo tíng suǒ cì shī yú jīn shí jiē yú mù suì jiǎ chǒng yú fàn shì zǐ sūn zé kě
正平告之曰："此朝廷所赐，施于金石，揭于墓隧，假宠于范氏子孙则可；
ruò yú tōng tú guǎng mò zhōng wèi wǎng lái zhī guān yǐ sǒng dòng yōng sú bù kě yě
若于通途广陌中为往来之观，以耸动庸俗，不可也。
jūn yì yuē cǐ yǒu sī zhī shì jūn jiā hé yù yān
"君益曰："此有司之事，君家何预焉？
zhèng píng yuē xiān zǔ xiān jūn gōng míng rén suǒ zhī yě
"正平曰："先祖先君功名，人所知也。
shí shì zhī yì bì yǒu zhōng xìn yì shí bù dú wú jiā yí xiào jūn yì shòu qí zé yǐ
十室之邑，必有忠信，异时不独吾家诒笑，君亦受其责矣。
jìng chè qù zhī
"竟撤去之。
zhèng píng tuì xián jiǔ yì gōng shī yóu zhǎng wǔ yán zhe xún lǐ tuì jū biān yǐ shòu zhōng
正平退闲久，益工诗，尤长五言，著《荀里退居编》，以寿终。
lùn yuē zì gǔ yī dài dì wáng zhī xìng bì yǒu yī dài míng shì zhī chén
论曰：自古一代帝王之兴，必有一代名世之臣。
sòng yǒu zhòng yān zhū xián wú kuì hu cǐ
宋有仲淹诸贤，无愧乎此。
zhòng yān chū zài zhì zhōng yí zǎi xiàng shū jí lùn tiān xià shì tā rì wéi zhèng jìn xíng qí yán
仲淹初在制中，遗宰相书，极论天下事，他日为政，尽行其言。
zhū gě kǒng míng cǎo lú shǐ jiàn zhāo liè shù yǔ shēng píng shì yè bèi jiàn yú shì
诸葛孔明草庐始见昭烈数语，生平事业备见于是。
háo jié zì zhī zhī shěn lèi rú shì hu
豪杰自知之审，类如是乎！
kǎo qí dāng cháo suī bù néng jiǔ rán xiān yōu hòu lè zhī zhì hǎi nèi gù yǐ xìn qí yǒu hóng yì zhī qì zú rèn sī zé shǐ jiū qí suǒ yù wèi qǐ ràng gǔ rén zāi
考其当朝，虽不能久，然先忧后乐之志，海内固已信其有弘毅之器，足任斯责，使究其所欲为，岂让古人哉！
chún rén wèi guò qí fù ér jǐ yǒu fù fēng
"纯仁位过其父，而几有父风。
yuán yòu jiàn yì gōng xī fēng tài jí chún rén jiù cài què yī shì suǒ wèi móu guó shén yuǎn dāng shì ruò cóng qí yán yuán yòu dǎng gù zhī huò bù zhì ruò shì liè yě
元祐建议攻熙、丰太急，纯仁救蔡确一事，所谓谋国甚远，当世若从其言，元祐党锢之祸，不至若是烈也。
zhòng yān wèi zhū zǐ chún rén de qí zhōng chún lǐ de qí jìng chún cuì de qí lüè
仲淹谓诸子，纯仁得其忠，纯礼得其静，纯粹得其略。
zhī zi shú yǔ fù zāi
知子孰与父哉！