shí pǔ zhāng zī xǔ huái dé li yǔn zé zhāng gāng xiōng kuí liú wén zhì zi huàn hù zhào zī
石普张孜许怀德李允则张亢（兄奎） 刘文质（子涣沪） 赵滋
shí pǔ qí xiān yōu zhōu rén zì yán táng hé zhōng jié dù xióng zhī hòu xǐ jū tài yuán
石普，其先幽州人，自言唐河中节度雄之后，徙居太原。
zǔ quán shì zhōu wèi tiě qí jūn shǐ
祖全，事周为铁骑军使。
fù tōng shì tài zōng yú jìn dǐ
父通，事太宗于晋邸。
pǔ shí suì jǐ shì dǐ zhōng yǐ jǐn xìn jiàn qīn bǔ jì bān zhī hòu zài qiān dōng tóu gòng fèng guān
普十岁给事邸中，以谨信见亲，补寄班祗候，再迁东头供奉官。
zéi xíng tuó tuó gǔ tū zhǐ shù bǎi rén kòu lüě yǒng xīng zhū xiàn mìng pǔ dū bīng wǎng bǔ xī huò zhī
贼邢橐驼、贾秃指数百人寇掠永兴诸县，命普督兵往捕，悉获之。
qiān nèi diàn chóng bān dài yù qì xiè
迁内殿崇班、带御器械。
li shùn pàn pǔ wèi xi chuān xíng yíng xiān fēng yǔ hán shǒu yīng mǎ zhī jié zhū zhǎn zhī
李顺叛，普为西川行营先锋，与韩守英、马知节诛斩之。
qiān xī jīng zuō fang shǐ qīn zhōu cì shǐ
迁西京作坊使、钦州刺史。
shùn yú dǎng fù kòu qióng shǔ wěi chēng qióng nán wáng
顺余党复寇邛蜀，伪称邛南王。
yòu wèi xi chuān dōu tí jǔ zhuō zéi shǐ
又为西川都提举捉贼使。
shí shǔ mín yí bù zì ān duō yù wèi dào zhě pǔ yīn chí rù duì miàn chén shǔ luàn yóu fù liǎn kē jí nóng mín shī yè yi shāo juān jiǎn zhī shǐ zì wèi shēng zé bù tǎo ér zì píng yǐ
时蜀民疑不自安，多欲为盗者，普因驰入对，面陈："蜀乱由赋敛苛急，农民失业，宜稍蠲减之，使自为生，则不讨而自平矣。
dì xǔ zhī
"帝许之。
pǔ jí rì hái shǔ jiē bǎng yù zhī mò bù yuè fú
普即日还蜀，揭榜谕之，莫不悦服。
zéi píng cì bái jīn sān qiān liǎng xí yī jīn dài ān lè mǎ
贼平，赐白金三千两、袭衣、金带、鞍勒马。
lèi qiān luò yuàn shǐ fù zhōu tuán liàn shǐ yán zhōu yuán biān dōu xún jiǎn shǐ
累迁洛苑使、富州团练使、延州缘边都巡检使。
qiāng qiú miē yǔ nèi kòu pǔ zhuī shā zhī
羌酋乜羽内寇，普追杀之。
cóng zhēn zōng xìng dà míng huì wáng jūn pàn yǐ wéi chuān xiá lù zhāo ān xún jiǎn shǐ zuǒ léi yǒu zhōng lǜ zhū jiāng jìn tǎo
从真宗幸大名，会王均叛，以为川峡路招安巡检使，佐雷有终率诸将进讨。
zhì tiān huí zhèn zéi chū jù zhàn pǔ lǐng qián zhèn lì jī pò zhī
至天回镇，贼出拒战，普领前阵力击破之。
zéi tuì bǎo yì zhōu wáng shī wéi chéng shù yuè bù xià pǔ shàn chē pào yòu wéi dì dào gōng chéng
贼退保益州，王师围城数月不下，普缮车炮，又为地道攻城。
chéng pò jūn yè bàn tū wéi yóu nán mén dùn pǔ yǐn bīng zhuī jī yú fù shùn jiān jūn zì shā yú dǎng jiē píng
城破，均夜半突围，由南门遁，普引兵追击于富顺监，均自杀，余党皆平。
qiān jì zhōu tuán liàn shǐ cì huáng jīn sān bǎi liǎng bái jīn sān qiān liǎng
迁冀州团练使，赐黄金三百两、白金三千两。
gù shì zhèng rèn bù jiān dài yù qì xiè dì tè yǐ mìng pǔ
故事，正任不兼带御器械，帝特以命普。
qì dān fàn biān wèi bǎo zhōu bīng mǎ qián xiá běi miàn xíng yíng yā cè xiān fēng yǔ qì dān zhàn lián liáng chéng yòu zhàn cháng chéng kǒu huò fú guó qì jiǎ shén zhòng
契丹犯边，为保州兵马钤辖、北面行营押策先锋，与契丹战廉良城，又战长城口，获俘馘器甲甚众。
xǐ dìng zhōu lù fù dōu zǒng guǎn
徙定州路副都总管。
líng zhōu shī shǒu yì bīng bèi guān zhōng xǐ yǒng xīng jūn fù dōu zǒng guǎn
灵州失守，益兵备关中，徙永兴军副都总管。
shí jūn zhì shū lüè fán hào lìng jìn tuì jí hū zhào jiàng zuǒ huì hé bié tún jiē qiǎn rén chí gào
时军制疏略，凡号令进退，及呼召将佐、会合别屯，皆遣人驰告。
pǔ shàng qǐng yuē chén cháng jiàng bīng zhé pò yī qián yǔ bié jiāng gè chí bàn yòng xiāng hé wèi xìn
普上请曰："臣尝将兵，辄破一钱，与别将各持半，用相合为信。
dì wèi zhì chuán xìn pái qī mù zhǎng liù cùn kuò sān cùn fù bèi kè zì ér zhōng fēn zhī zhì záo ruì lìng kě hé
"帝为置传信牌，漆木长六寸，阔三寸，腹背刻字而中分之，置凿枘令可合。
yòu chuān èr qiào róng bǐ mò shàng shī zhǐ zhá měi lín zhèn zé fēn chí huò chuán lìng zé shū qí yán xì jūn lì zhī jǐng zhì bǐ wèi hé qì
又穿二窍，容笔墨，上施纸札，每临阵则分持，或传令则书其言，系军吏之颈，至彼为合契。
yòu xiàn yù róng tú qǐng shè qiàn yǐ xiàn dí mǎ bìng shàng suǒ zhì zhàn xiè shén zhòng
又献《御戎图》，请设堑以陷敌马，并上所置战械甚众。
xǐ wèi mò zhōu zǒng guǎn
徙为莫州总管。
chū qì dān nán qīn bài wǒ bīng yú wàng dū
初，契丹南侵，败我兵于望都。
jì ér dié zhě yán fù yù dà rù kòu dì zì huà jūn shì yǐ shǒu zhào shì fǔ chén yuē
既而谍者言复欲大入寇，帝自画军事，以手诏示辅臣曰：
zhèn dìng gāo yáng sān lù bīng yi huì dìng zhōu jiā táng hé wèi dà zhèn lì zhà yǐ shǒu
镇、定、高阳三路兵宜会定州，夹唐河为大阵，立栅以守。
liàng kòu yuǎn jìn chū jūn
量寇远近出军。
sì dí pí zé xiān fēng chū zhì shī yòng qí zú jū zhōng huán yǐ bù zú jiē duǎn bīng ér yǐ wú yuǎn lí duì wǔ
俟敌疲则先锋出致师，用骑卒居中，环以步卒，接短兵而已，无远离队伍。
yòu fēn bīng chū sān lù yǐ liù qiān jì zhūn wēi lǔ jūn wèi néng bái shǒu sù zhāng ruì lǐng zhī
又分兵出三路：以六千骑屯威虏军，魏能、白守素、张锐领之；
wǔ qiān jì tún bǎo zhōu yáng yán zhāo zhāng xǐ li huái jié lǐng zhī
五千骑屯保州，杨延昭、张禧、李怀岊领之；
wǔ qiān jì zhūn běi píng sāi tián mǐn yáng níng shí yán fú lǐng zhī yǐ dāng zéi fēng
五千骑屯北平塞，田敏、杨凝、石延福领之，以当贼锋。
shǐ zhì wù qīng dòu dài qí qì shuāi bèi chéng yǐ zhàn
始至勿轻斗，待其气衰，背城以战。
ruò nán yuè bǎo zhōu yǔ dà jūn yù zé lìng wēi lǔ zhī shī yǔ yán zhāo huì shǐ fù bèi shòu dí
若南越保州，与大军遇，则令威虏之师与延昭会，使腹背受敌。
ruò bù gōng dìng zhōu zòng yì nán qīn zé fù huì běi píng tián mǐn hé shì rù qì dān jiè yāo qí zī zhòng lìng xióng bà pò lǔ yǐ lái hù wéi shēng yuán
若不攻定州，纵轶南侵，则复会北平田敏，合势入契丹界，邀其辎重，令雄、霸、破虏已来，互为声援。
yòu mìng sūn quán zhào wǔ dé jūn péi zì róng jiāng bīng bā qiān zhūn níng biān jūn li zhòng guì zhào shǒu lún zhāng jì mín jiàng bīng wǔ qiān zhūn xíng zhōu è dōng xī lù
又命孙全照、五德钧、裴自荣将兵八千屯宁边军，李重贵、赵守伦、张继旻将兵五千屯邢州，扼东西路。
qì dān jiāng dùn zé lìng dìng zhōu dà jūn yǔ sān lù qí bīng huì jī zhī lìng pǔ tǒng jūn yī wàn yú mò zhōu lú wén shòu wáng shǒu jùn jiān zhī dí qí běi qù zé xi qū shùn ān jūn xí jī duàn xī shān zhī lù
契丹将遁，则令定州大军与三路骑兵会击之，令普统军一万于莫州，卢文寿、王守俊监之，敌骑北去，则西趋顺安军袭击，断西山之路。
rú hé bīng yǐ hé dí yóu dōng lù zé liú yòng liú hàn níng tián sī míng yǐ bīng wǔ qiān huì pǔ quán zhào wèi jǐ jiǎo réng mìng shí bǎo jí jiāng wàn bīng zhèn dà míng yǐ zhāng jūn shì
如河冰已合，敌由东路，则刘用、刘汉凝、田思明以兵五千会普、全照为掎角，仍命石保吉将万兵镇大名，以张军势。
huì tú yǐ shòu zhū jiāng
缋图以授诸将。
hòu shù yuè chì fǔ chén yuē běi biān yǐ zhūn dà bīng ér biān zòu zhì dí wèi yǒu xìn qiě jù jūn xū fèi mín lì hé yǐ gěi zhī
后数月，敕辅臣曰："北边已屯大兵，而边奏至，敌未有衅，且聚军虚费，民力何以给之？
yi yǒu zhì huà yǐ wéi kòng è
"宜有制画，以为控遏。
qiě jìng róng shùn ān jūn jiè xiān kāi yíng tián hé dào kě yǐ è hēi lú kǒu sān tái xiǎo lǐ lù yì kě tōng cáo yùn zhì biān
且静戎、顺安军界，先开营田、河道，可以扼黑卢口、三台、小李路，亦可通漕运至边。
yí chéng cǐ yòng zhòng jùn zhì shǐ jí jūn chéng bǐ huò náo wú yì jí hé bīng jī zhī
宜乘此用众浚治，使及军城，彼或挠吾役，即合兵击之。
li hàng děng yuē shè xiǎn yǐ zhì dí shǒu biān zhī lì yě
"李沆等曰："设险以制敌，守边之利也。
suì zhào nèi shì yán wén qìng yǔ jìng róng shùn ān zhī jūn shì wáng néng mǎ jì dū qí shì ér xǐ pǔ tún shùn ān zhī xi yǔ wēi lǔ wèi néng bǎo zhōu yáng yán zhāo běi píng tián mǐn wèi jǐ jiǎo
"遂诏内侍阎文庆与静戎、顺安知军事王能、马济督其事，而徙普屯顺安之西，与威虏魏能、保州杨延昭、北平田敏为掎角。
nèi shì féng rén jùn zhǎng yù jiàn yú mò zhōu yǔ pǔ bù yè
内侍冯仁俊掌御剑于莫州，与普不叶。
dì yuē wù qióng zhì yǐ jiāo jiāng shuài
帝曰："勿穷治以骄将帅。
dì zhào rén jùn hái
"第召仁俊还。
yòu lìng pǔ lǜ suǒ bù zhūn qián níng jūn fù qiān pǔ jì zhōu tuán liàn shǐ xǐ běn zhōu zǒng guǎn
又令普率所部屯干宁军，复迁普冀州团练使，徙本州总管。
chē jià xìng chán yuān shí wáng jì zhōng yǐ xiàn qì dān qì dān yù qǐng hé yīn jì zhōng qiǎn rén chí xìn jiàn wéi shū yí pǔ qiě tōng mì biǎo
车驾幸澶渊，时王继忠已陷契丹，契丹欲请和，因继忠遣人持信箭为书遗普，且通密表。
shì píng qiān róng zhōu guān chá shǐ
事平，迁容州观察使。
xiàng mǐn zhōng wèi fū yán lù dōu zǒng guǎn yǐ pǔ fù zhī
向敏中为鄜延路都总管，以普副之。
zhào dé míng nà kuǎn zhào jiàng zhì mìng pǔ yán bù yí shòu yǐ yā fán luò shǐ shǐ zhī zǒng zhì shǔ qiāng zé qiáng hèng bù kě zhì yǐ
赵德明纳款，诏降制命，普言："不宜授以押蕃落使，使之总制属羌，则强横不可制矣。
nǎi zhǐ jiān guǎn nèi fán luò shǐ
"乃止兼管内蕃落使。
wèi jǐ xǐ bìng dài lù gěi gōng shǐ qián èr qiān wǔ bǎi mín pǔ yuán lì suì gěi qián sān qiān mín shū mì yuàn yán wú cǐ lì
未几，徙并代路，给公使钱二千五百缗，普援例岁给钱三千缗，枢密院言无此例。
yòu yán li hàn chāo shǒu hé shuò shí suì gěi yǐ wàn jì jīn bìng dài tún jūn duō bù zú yǐ kào jūn dì bù nà
又言李汉超守河朔时，岁给以万计，今并代屯军多，不足以犒军，帝不纳。
gǎi guì zhōu guān chá shǐ zhèn zhōu lù zǒng guǎn qiān bǎo píng jūn jié dù guān chá liú hòu fù běn zhèn
改桂州观察使、镇州路总管，迁保平军节度观察留后，赴本镇。
dì sì fén yīn hái zhì shǎn xī pǔ qǐng zhu bi chéng zhōng
帝祀汾阴，还至陕西，普请驻跸城中。
yīn cì shī lìng hù cóng zhì xī jīng
因赐诗，令扈从至西京。
bài hé xī jūn jié dù shǐ zhī hé yáng xǐ xǔ zhōu
拜河西军节度使、知河阳，徙许州。
zhù dà liú yàn yǐn hé tōng cáo jīng shī
筑大流堰，引河通漕京师。
shàng jūn yí tiáo mù èr juǎn yòng jiāng jī yí yào jué èr tú
上《军仪条目》二卷、《用将机宜要诀》二图。
shí fāng chóng shàng fú ruì ér pǔ qǐng ba tiān xià jiào shè suì kě shěng mín qián qī shí yú wàn yǐ shàn guó yòng yáo shì wǔ dì yì
时方崇尚符瑞，而普请罢天下醮设，岁可省缗钱七十余万，以赡国用，繇是忤帝意。
dà zhōng xiáng fú jiǔ nián shàng yán jiǔ yuè xià xún rì shí zhě sān
大中祥符九年，上言九月下旬日食者三；
yòu yán shāng gǔ zì qín zhōu lái yán gū sī luō yù yīn bào cáo wěi qǐng yǐ chén suǒ xiàn zhèn tú fù wěi kě shǐ wěi bì shèng
又言："商贾自秦州来，言唃厮啰欲阴报曹玮，请以臣所献阵图付玮，可使玮必胜。
dì yǐ pǔ yán yú fèn ér shū mì shǐ wáng qīn ruò yán pǔ yù yǐ biān shì dòng cháo tíng dì nù mìng zhī zá yù shǐ lǚ yí jiǎn hé zhī
"帝以普言逾分，而枢密使王钦若言普欲以边事动朝廷，帝怒，命知杂御史吕夷简劾之。
yù jù jí bǎi guān cān yàn jiǔ yuè xià xún rì bù shí
狱具，集百官参验，九月下旬日不食。
zuò pǔ sī cáng tiān wén xià bǎi guān zá yì zuì dāng sǐ
坐普私藏天文，下百官杂议，罪当死。
yì yǐ guān dāng
议以官当。
zhào chú míng biǎn hè zhōu qiǎn shǐ zhí sòng liú suǒ
诏除名，贬贺州，遣使絷送流所。
dì wèi fǔ chén yuē pǔ chū wēi jiàn xìng qīng zào gàn qiú bù yǐ
帝谓辅臣曰："普出微贱，性轻躁，干求不已。
jì měng wén yì ér jiǎ shǒu zhuàn shù yǐ chuǎi mó shí shì
既懵文艺，而假手撰述，以揣摩时事。
wén zài xì suǒ sī qí yòu zǐ shí shí qì xià kě tīng qiè jiā yǐ xíng
闻在系所思其幼子，时时泣下，可听挈家以行。
fu zhì hè zhōu shòu tài zǐ zuǒ qīng dào lǜ fǔ fù lǜ fáng zhōu ān zhì zēng fáng zhōu tún bīng bǎi rén hù shǒu
"甫至贺州，授太子左清道率府副率、房州安置，增房州屯兵百人护守。
shāo fù wèi zuǒ qiān niú wèi jiāng jūn qí qī biǎo qiú pǔ lǐng xiǎo jùn qiān zuǒ lǐng jūn wèi dà jiàng jūn
稍复为左千牛卫将军，其妻表求普领小郡，迁左领军卫大将军。
rén zōng jí wèi xǐ ān zhōu qiān zuǒ tún wèi dà jiàng jūn xǐ cài zhōu
仁宗即位徙安州，迁左屯卫大将军，徙蔡州。
zuò shī bǎo rèn jiàng běn wèi jiāng jūn
坐失保任，降本卫将军。
lì qiān zuǒ qiān niú zuǒ lǐng jūn wèi dà jiàng jūn qǐ zhī xìn yáng jūn xǐ guāng zhōu
历迁左千牛、左领军卫大将军，起知信阳军，徙光州。
yǐ sī yòng kǒng zǐ miào qián biǎn tài zǐ zuǒ jiān mén lǜ fǔ fù lǜ chú zhōu ān zhì
以私用孔子庙钱，贬太子左监门率府副率，滁州安置。
yǐ zuǒ wèi jiāng jūn fēn sī xī jīng gěi guān dì jū cài zhōu qiān dà jiàng jūn zú
以左卫将军分司西京，给官第居蔡州，迁大将军，卒。
pǔ tì tǎng yǒu dǎn lüè fán yù tǎo fá wén dí suǒ zài jí chí fù zhī
普倜傥有胆略，凡预讨伐，闻敌所在，即驰赴之。
liǎng píng shǔ dào dà xiǎo shù shí zhàn cuī fēng yǔ zéi jiǎo zhòng tuī qí yǒng
两平蜀盗，大小数十战，摧锋与贼角，众推其勇。
pō tōng bīng shū yīn yáng liù jiǎ xīng lì tuī bù zhī shù
颇通兵书、阴阳、六甲、星历、推步之术。
tài zōng cháng yuē pǔ xìng gāng ào yǔ zhū jiāng shǎo hé
太宗尝曰："普性刚骜，与诸将少合。
rán jiè qí shàn zhàn měi hòu yù zhī
"然藉其善战，每厚遇之。
hòu yǐ zuì fèi měi tài zōng jì rì bì jìn shì yì fó sì zhāi jiàn shuài yǐ wéi cháng
后以罪废，每太宗忌日，必尽室诣佛寺斋荐，率以为常。
zhāng zī kāi fēng rén
张孜，开封人。
mǔ wēi shí shēng zī hòu rù gōng rǔ dào xiàn tài zǐ
母微时生孜，后入宫乳悼献太子。
zī fāng zài qiǎng bǎo zhēn zōng yǐ fù nèi shì zhāng jǐng zōng yuē cǐ r mào hòu rǔ jǐn shì zhī
孜方在襁褓，真宗以付内侍张景宗曰："此儿貌厚，汝谨视之。
jǐng zōng suì yǎng yǐ wéi zi
"景宗遂养以为子。
yīn bǔ sān bān fèng zhí jǐ shì chūn fāng sī zhuǎn diàn zhí
荫补三班奉职、给事春坊司，转殿直。
huáng tài zǐ jí wèi qiān gòng fèng guān gé mén zhī hòu
皇太子即位，迁供奉官、阁门祗候。
wèi chén zhōu bīng mǎ dōu jiān zhù dī yuán jiā qū hàn shuǐ chén yǐ wú huàn
为陈州兵马都监，筑堤袁家曲捍水，陈以无患。
wǔ qiān zhì gòng bèi kù shǐ lǐng ēn zhōu tuán liàn shǐ zhēn dìng lù bīng mǎ qián xiá lì zhī mò bèi yíng sān zhōu
五迁至供备库使，领恩州团练使、真定路兵马钤辖，历知莫、贝、瀛三州。
zhuǎn yùn shǐ míng zhāng wēn zhī zòu ba jì bèi xiāo jié jūn shì shàng guān yín xié qián shì xià zī yì zī yán cǐ jiè hé cè xiān fēng bīng yǒu zhàn bì xiān dēng gù píng shí cì yǔ yì zhū jūn bù kě ba
转运使名张昷之奏罢冀、贝骁捷军士上关银、鞵钱，事下孜议，孜言："此界河策先锋兵，有战必先登，故平时赐予异诸军，不可罢。
wēn zhī yóu zhí bù yǐ suì zòu ba bǎo zhōu yún yì bié gěi qián liáng jūn yuàn guǒ pàn
"昷之犹执不已，遂奏罢保州云翼别给钱粮，军怨果叛。
qì dān yù bèi méng fù bì wǎng shǐ mìng zī wèi fù yì lùn suī chū bì rán zī yì ān zhòng xí shì
契丹欲背盟，富弼往使，命孜为副，议论虽出弼，然孜亦安重习事。
yǐ láo qiān xī shàng gé mén shǐ zhī yíng zhōu bài dān zhōu tuán liàn shǐ lóng shén wèi sì xiāng dōu zhǐ huī shǐ bìng dài fù zǒng guǎn
以劳迁西上阁门使、知瀛州，拜单州团练使、龙神卫四厢都指挥使、并代副总管。
hé dōng gèng tiě qián fǎ rén qíng yí èr bīng xiāng shuài kòu fǔ yù su bì mén bù nà
河东更铁钱法，人情疑贰，兵相率扣府欲诉，闭门不纳。
shì rì jǐ luàn zī cè mǎ cóng shù zú wǎng yù zhī jiē sàn hái yíng
是日几乱，孜策马从数卒往谕之，皆散还营。
qiān jì zhōu fáng yù shǐ shì wèi mǎ jūn dōu yú hòu yòu qiān diàn qián dōu yú hòu jiā guì zhōu guǎn nèi guān chá shǐ qiān shì wèi bù jūn fù dōu zhǐ huī shǐ
迁济州防御使、侍卫马军都虞候，又迁殿前都虞候，加桂州管内观察使，迁侍卫步军副都指挥使。
hǔ yì bīng jiào bù zhōng chéng zhǐ huī shǐ wèn zhuàng qū qiáng bù kěn duì chéng yè shí yú rén dà zào qù wǎng jiāng hài rén zī qín shǒu è zhǎn zhī rán hòu wén
虎翼兵教不中程，指挥使问状，屈强不肯对，乘夜，十余人大噪，趣往将害人，孜禽首恶斩之然后闻。
qiān zhāo xìn jūn jié dù guān chá liú hòu mǎ jūn fù dōu zhǐ huī shǐ
迁昭信军节度观察留后、马军副都指挥使。
zī cháng yú gōng jìn zhōng nèi wài pō shè yí shì yán zhě qǐng ba zī bīng bǐng nǎi chū wèi níng yuǎn jūn jié dù shǐ zhī lù zhōu xǐ chén zhōu
孜长于宫禁中，内外颇涉疑似，言者请罢孜兵柄，乃出为宁远军节度使、知潞州，徙陈州。
rén zōng yǐ qí wú tā fù zhào wèi mǎ jūn fù dōu zhǐ huī shǐ
仁宗以其无他，复召为马军副都指挥使。
yù shǐ zhōng chéng hán jiàng yòu yán zī bù dàng diǎn bīng ér zǎi xiàng fù bì jiàn yǐn zhī qǐng chù bì
御史中丞韩绛又言："孜不当典兵，而宰相富弼荐引之，请黜弼。
bì yǐn jiù qiú bà zhèng shì
"弼引咎求罢政事。
jiàn guān yù shǐ jiē yán jìn nǐ bù zì bì
谏官御史皆言进拟不自弼。
jiàng jiā jū dài zuì yuē bù gǎn fù chēng yù shǐ yǐ
绛家居待罪，曰："不敢复称御史矣。
zuò cǐ zhé zhī cài zhōu
"坐此谪知蔡州。
ér zī xún yǐ zuì ba zhī cáo zhōu
而孜寻以罪罢，知曹州。
zú zèng tài wèi shì qín huì
卒，赠太尉，谥勤惠。
zī chū míng mào shí bì yīng zōng jiù míng gǎi zī yún
孜初名茂实，避英宗旧名，改"孜"云。
xǔ huái dé zì shī gǔ kāi fēng xiáng fú rén
许怀德，字师古，开封祥符人。
fù jūn cí zhōu tuán liàn shǐ
父均，磁州团练使。
huái dé zhǎng liù chǐ yú shàn qí shè jī cì
怀德长六尺余，善骑射击刺。
shǎo yǐ fù rèn wèi dōng xī bān diàn shì lèi zhuó zhì diàn qián zhǐ huī shǐ zuǒ bān dōu yú hòu
少以父任为东西班殿侍，累擢至殿前指挥使、左班都虞候。
yuán hào kòu biān xuǎn wèi yí zhōu cì shǐ fū yán lù bīng mǎ qián xiá qiān fù zǒng guǎn
元昊寇边，选为仪州刺史、鄜延路兵马钤辖，迁副总管。
xià rén sān wàn qí wéi chéng píng zhài huái dé shí zài chéng zhōng lǜ jìn bīng qiān yú rén tū wéi pò zhī
夏人三万骑围承平砦，怀德时在城中，率劲兵千余人突围，破之。
xià rén fù zhèn yǒu chū zhèn qián jù ān màn mà zhě huái dé yǐn gōng yī fà ér bó dí nǎi qù
夏人复阵，有出阵前据鞍嫚骂者，怀德引弓一发而踣，敌乃去。
tú jīn míng xiàn fù jìn wéi yán zhōu
屠金明县，复进围延州。
huái dé jù hái yè qiǎn pí jiàng yǐ bù qí qiān yú rén chū bù yì jī zhī zhǎn shǒu èr bǎi jí suì jiě yán zhōu
怀德遽还，夜遣裨将以步骑千余人，出不意击之，斩首二百级，遂解延州。
qiān fèng zhōu tuán liàn shǐ zhuān lǐng yán zhōu dōng lù jiāo cūn yí dài gōng shì
迁凤州团练使，专领延州东路茭村一带公事。
xǐ qín fèng lù wèi xíng zuò xià rén pò sài mén zhài bù fù yuán jiàng níng zhōu cì shǐ
徙秦凤路，未行，坐夏人破塞门砦不赴援，降宁州刺史。
qǐng zhī zhuó lóng shén wèi sì xiāng dōu zhǐ huī shǐ líng zhōu tuán liàn shǐ běn lù fù dōu zǒng guǎn
顷之，擢龙神卫四厢都指挥使、陵州团练使、本路副都总管。
qiān kāng zhōu fáng yù shǐ yòu zuò dāng chū tǎo zéi dòu liú bù jìn suǒ bù bīng fu qì suí jūn chú liáng gèng shè xǐ qín fèng lù fù dōu zǒng guǎn gǎi pěng rì tiān wǔ sì xiāng
迁康州防御使，又坐当出讨贼逗留不进，所部兵夫弃随军刍粮，更赦，徙秦凤路副都总管，改捧日、天武四厢。
yòu yǐ zéi qīn lüè shǔ qiāng wáng shí yú zhàng xǐ yǒng xīng jūn yòu xǐ gāo yáng guān bìng dài lù lì diàn qián dōu yú hòu suì zhōu guān chá shǐ shì wèi qīn jūn mǎ jūn fù dōu zhǐ huī shǐ wǔ xìn jūn jié dù guān chá liú hòu diàn qián fù dōu zhǐ huī shǐ níng yuǎn jūn jié dù shǐ
又以贼侵掠属羌，亡十余帐，徙永兴军，又徙高阳关、并代路，历殿前都虞候、遂州观察使、侍卫亲军马军副都指挥使、武信军节度观察留后、殿前副都指挥使、宁远军节度使。
huì cóng mèi wáng wú zi huái dé yù mào yǒu qí tián shì jué ba guǎn jūn zhī bó zhōu xǐ xú zhōu
会从妹亡，无子，怀德欲冒有其田，事觉，罢管军，知亳州，徙徐州。
suì yú fù wèi diàn qián fù dōu zhǐ huī shǐ
岁余，复为殿前副都指挥使。
sì míng táng jìn dōu zhǐ huī shǐ gèng bǎo níng jiàn xióng èr jié dù
祀明堂，进都指挥使，更保宁、建雄二节度。
nián bā shí yóu shēng zǐ jīn lì guò rén
年八十犹生子，筋力过人。
zài sù wèi shí sì nián shù qǐ shēn dì bù xǔ
在宿卫十四年，数乞身，帝不许。
huái dé yuē chén nián guò yǐ tǎng wèi yù shǐ suǒ dàn qiě bù dé shàn ba
怀德曰："臣年过矣，倘为御史所弹，且不得善罢。
jí zhào wèi jiǎn shù suì
"即诏为减数岁。
zú zèng shì zhōng shì róng yì
卒，赠侍中，谥荣毅。
huái dé zì chū zhuó shǒu biān lián yǐ wèi nuò bèi zhé yǐ ér yǔ gōng chén bìng jìn diǎn jūn jí zuò qǐng tuō dé zuì qù ér fù huán
怀德自初擢守边，连以畏懦被谪，已而与功臣并进典军，及坐请托得罪，去而复还。
shí zāo chéng píng bǎo chǒng zhōng lù
时遭承平，保宠终禄。
gù shì jié dù shǐ yí zhèn jiā ēn jiē bié shàng biǎo zài cí měi jiàng pī dá qiǎn nèi shì jī cì bì yǒu suǒ yí
故事，节度使移镇加恩，皆别上表再辞，每降批答，遣内侍赍赐，必有所遗。
huái dé yǐ xiá xiǎng jiā ēn jì yòu yí zhèn nǎi gòng wèi yī biǎo yǐ cí
怀德以祫享加恩，既又移镇，乃共为一表以辞。
hàn lín xué shì ōu yáng xiū hé qí màn cháo mìng zhào yǐ xiū zhāng shì zhī huái dé xiè zuì ér yǐ bù fù bié jìn biǎo
翰林学士欧阳修劾其慢朝命，诏以修章示之，怀德谢罪而已，不复别进表。
qí bǐ lìn rú cǐ
其鄙吝如此。
li yǔn zé zì chuí fàn jì zhōu tuán liàn shǐ qiān pǔ zi yě
李允则，字垂范，济州团练使谦溥子也。
shǎo yǐ cái lüè wén yīn bǔ yá nèi zhǐ huī shǐ gǎi zuǒ bān diàn zhí
少以材略闻，荫补衙内指挥使，改左班殿直。
tài píng xīng guó qī nián yōu jì hái shī shǐ zhì què chǎng yú jìng róng jūn yǔn zé diǎn qí shì
太平兴国七年，幽蓟还师，始置榷场于静戎军，允则典其事。
hái shǐ hé dōng lù jué xì qiú yuán zhì bū qiàn
还，使河东路决系囚，原治逋欠。
yòu shǐ jīng hú chá guān lì yǔ zhuǎn yùn shǐ jiǎn shì qián bó qì jiǎ xíng yù suì zhuó gé mén zhī hòu
又使荆湖察官吏，与转运使检视钱帛、器甲、刑狱，遂擢阁门祗候。
jùn zhì jīng shī zhū hé chuàng shuǐ mén zhèng zhōu shuǐ wèi
浚治京师诸河，创水门，郑州水硙。
xi chuān zéi liú gàn píng shàng guān zhèng yì xiū chéng wèi jué mìng yǔn zé yǔ wáng chéng kàn yán chéng hàn wǎng shì
西川贼刘旰平，上官正议修城未决，命允则与王承衎、阎承翰往视。
hái yán xi chuān yǐ wú chéng nán shǒu yi rú zhèng yì
还，言西川以无城难守，宜如正议。
yòu yán bīng fēn zé huǎn jí bù wéi yòng qǐng rén bìng zhūn yào hài yǐ biàn kuì xiǎng
又言兵分则缓急不为用，请亻并屯要害，以便馈饷。
gāo xī zhōu mán tián yàn yī rù kòu qiǎn yì chén zhōu yǔ zhuǎn yùn shǐ zhāng sù jīng nán liú chāng yán jì shì
高溪州蛮田彦伊入寇，遣诣辰州，与转运使张素、荆南刘昌言计事。
yǔn zé yǐ mán jiǎo bù zú jiā bīng xī zhāo jí zhī
允则以蛮徼不足加兵，悉招辑之。
lèi qiān gòng bèi kù fù shǐ zhī tán zhōu
累迁供备库副使、知潭州。
jiāng xíng zhēn zōng wèi yuē zhèn zài nán yá bì shì ān cháng dào qīng jiā shì jīn yǐ hú nán shǔ qīng
将行，真宗谓曰："朕在南衙，毕士安尝道卿家世，今以湖南属卿。
chū mǎ shì bào liǎn zhōu rén chū juàn wèi zhī dì shuì
"初，马氏暴敛，州人出绢，谓之地税。
pān měi dìng hú nán jì wū shū juàn wèi zhī wū shuì
潘美定湖南，计屋输绢，谓之屋税。
yíng tián hù gěi niú suì shū mǐ sì hú niú sǐ yóu shū wèi zhī kū gǔ shuì
营田户给牛，岁输米四斛，牛死犹输，谓之枯骨税。
mín shū chá chū yǐ jiǔ jīn wèi yī dà jīn hòu yì zhì sān shí wǔ jīn
民输茶，初以九斤为一大斤，后益至三十五斤。
yǔn zé qǐng chú sān shuì chá yǐ shí sān jīn bàn wèi dìng zhì mín jiē biàn zhī
允则请除三税，茶以十三斤半为定制，民皆便之。
hú xiāng duō shān tián kě yǐ yì sù ér mín duò bù gēng
湖湘多山田，可以艺粟，而民惰不耕。
nǎi xià lìng yuè suǒ gěi mǎ chú jiē shū běn shǎi yáo shì shān tián xī kěn
乃下令月所给马刍，皆输本色，繇是山田悉垦。
hú nán jī yù fā guān lǐn xiān zhèn ér hòu zòu zhuǎn yùn shǐ zhí bù kě yǔn zé yuē xū bào yú yuè zé jī zhě wú jí yǐ
湖南饥，欲发官廪先赈而后奏，转运使执不可，允则曰："须报逾月，则饥者无及矣。
míng nián jiàn jī fù yù xiān zhèn zhuǎn yùn shǐ yòu zhí bù kě yǔn zé qǐng yǐ jiā zī wèi zhì nǎi de fā lǐn jiàn tiào
"明年荐饥，复欲先赈，转运使又执不可，允则请以家资为质，乃得发廪贱粜。
yīn mù jī mín kān yì zhě lì jūn jí de wàn rén
因募饥民堪役者隶军籍，得万人。
zhuǎn yùn shǐ qǐng fā suǒ mù bīng yù shào zhōu mán yǔn zé yuē jīn mán bù jiǎo wú míng yì shù shì zhǎng biān huàn yě
转运使请发所募兵御邵州蛮，允则曰："今蛮不搅，无名益戍，是长边患也。
qiě bīng jiē xīn mù jī jí wèi rèn chū shù
且兵皆新募，饥瘠未任出戍。
nǎi zòu ba zhī
"乃奏罢之。
chén yáo sōu ān fǔ hú nán mín liè yǔn zé zhì zhuàng qǐng liú yáo sōu yǐ wén
陈尧叟安抚湖南，民列允则治状请留，尧叟以闻。
zhào hái lián duì sān rì dì yuē bì shì ān bù miù zhī rén zhě
召还，连对三日，帝曰："毕士安不谬知人者。
qiān luò yuàn fù shǐ zhī cāng zhōu
迁洛苑副使、知沧州。
yǔn zé xún shì zhōu jìng jùn fú yáng hú qì yíng lěi guān shè jiān chuān jǐng
允则巡视州境，浚浮阳湖，葺营垒，官舍间穿井。
wèi jǐ qì dān lái gōng lǎo yòu jiē rù bǎo ér shuǐ bù fá zhuó bīng dài pào qì dān suì jiě qù
未几，契丹来攻，老幼皆入保而水不乏，斫冰代炮，契丹遂解去。
zhēn zōng fù zhào wèi yuē qǐng yǒu yán qīng jùn jǐng qì wū wèi láo mín zhě jí qì dān zhì shǐ jiàn shàn wèi bèi yě
真宗复召谓曰："顷有言卿浚井葺屋为劳民者，及契丹至，始见善为备也。
zhuǎn xī shàng gé mén fù shǐ zhèn dìng gāo yáng sān lù xíng yíng bīng mǎ dōu jiān yā dà zhèn dōng miàn
"转西上阁门副使、镇定高阳三路行营兵马都监，押大阵东面。
qǐng duì zì chén wǔ yì fēi suǒ zhǎng bù kě yǐ dāng biān jù
请对，自陈武艺非所长，不可以当边剧。
dì yuē qīng wèi wǒ yùn chóu cè bù bì dāng shǐ shí yě
帝曰："卿为我运筹策，不必当矢石也。
cì bái jīn èr qiān liǎng fù yǐ wéi wò shí qì fán xià zhū lù xuān chì bì xiān shǔ yǔn zé shěng ér hòu xíng
"赐白金二千两，副以帏幄、什器，凡下诸路宣敕，必先属允则省而后行。
jí wáng chāo bài rén xīn zhèn yáo yǔn zé quàn chāo cuī dié xiàng shī kū yǐ jiě zhòng fèn
及王超败，人心震摇，允则劝超衰绖向师哭，以解众忿。
zhēn zōng zhī yǔn zé shǐ lǚ qù chāo jìn bīng shǒu zhào bāo lì
真宗知允则始屡趣超进兵，手诏褒厉。
qì dān tōng hǎo xǐ zhī yíng zhōu shàng yán cháo tíng yǐ xǔ qì dān hé yì dàn zé biān jiāng jǐn shì yuē yǒu yán hé hǎo fēi lì zhě qǐng yī qiè chì qù
契丹通好，徙知瀛州，上言："朝廷已许契丹和议，但择边将，谨誓约，有言和好非利者，请一切斥去。
zhēn zōng yuē cí zhèn yì yě
"真宗曰："兹朕意也。
qiān xī shàng gé mén fù shǐ
"迁西上阁门副使。
hé chéng ju wèi hé běi yuán biān ān fǔ tí diǎn què chǎng jí chéng ju jí zhào zì zé dài nǎi qǐng yǔn zé zhī xióng zhōu
何承矩为河北缘边安抚、提点榷场，及承矩疾，诏自择代，乃请允则知雄州。
chū jìn què chǎng tōng yì wù ér luó zhě de suǒ yì mín yù dài
初，禁榷场通异物，而逻者得所易珉玉带。
yǔn zé yuē cǐ yǐ wǒ wú yòng yì bǐ yǒu yòng yě zòng bù zhì
允则曰："此以我无用易彼有用也，纵不治。
qiān dōng shàng gé mén shǐ jiǎng zhōu cì shǐ
"迁东上阁门使、奖州刺史。
hé běi jì bà bīng yǔn zé zhì chéng lěi bù chuò qì dān zhǔ yuē
河北既罢兵，允则治城垒不辍，契丹主曰；
nán cháo shàng xiū chéng bèi dé wú wéi shì yuē hu
"南朝尚修城备，得无违誓约乎？
qí xiāng zhāng jiǎn yuē
"其相张俭曰；
li xióng zhōu wèi ān fǔ shǐ qí rén zhǎng zhě bù zú yí
"李雄州为安抚使，其人长者，不足疑。
jì ér yǒu zhào jí zhī yǔn zé zòu yuē chū tōng hǎo bù jí wán zhì kǒng tā rì tuí pǐ yīn cǐ fèi shǒu biān huàn bù kě cè yě
"既而有诏诘之，允则奏曰："初通好不即完治，恐他日颓圮因此废守，边患不可测也。
dì yǐ wéi rán
"帝以为然。
chéng běi jiù yǒu chè chéng yǔn zé yù hé dà chéng wèi yī
城北旧有彻城，允则欲合大城为一。
xiān jiàn dōng yuè cí chū huáng jīn bǎi liǎng wèi gòng qì dào yǐ gǔ chuī jū rén zhēng xiàn jīn yín
先建东岳祠，出黄金百两为供器，道以鼓吹，居人争献金银。
jiǔ zhī mì zì chè qù shēng yán dào zì běi zhì suì xià lìng bǔ dào sān yí wén běi jiè nǎi xìng bǎn zhù yáng yán yǐ hù cí
久之，密自彻去，声言盗自北至，遂下令捕盗，三移文北界，乃兴版筑，扬言以护祠。
ér zú jiù guān chéng jùn háo qǐ yuè dī zì cǐ chè chéng zhī rén xī nèi chéng zhōng
而卒就关城浚壕，起月堤，自此彻城之人，悉内城中。
shǐ zhōu mín duō yǐ cǎo fù wū yǔn zé qǔ cái mù xī shān dà wéi cāng lǐn yíng shè
始，州民多以草覆屋，允则取材木西山，大为仓廪营舍。
shǐ jiào mín táo wǎ pì biāo lǐ hàn zhì láng shì dǐ shè shuǐ wèi
始教民陶瓦甓，标里闬，置廊市、邸舍、水硙。
chéng shàng xī lèi pì xià huán yǐ gōu qiàn shí má zhí yú liǔ
城上悉累甓，下环以沟堑，莳麻植榆柳。
guǎng yán chéng hàn suǒ xiū tún tián jià shí qiáo gòu tíng xiè liè dī dào yǐ tōng ān sù guǎng xìn shùn ān jūn
广阎承翰所修屯田，架石桥，构亭榭，列堤道，以通安肃、广信、顺安军。
suì xiū xì shì zhào jiè hé zhàn zhào wèi jìng dù zòng běi rén yóu guān qián yù shuǐ zhàn
岁修禊事，召界河战棹为竞渡，纵北人游观，潜寓水战。
zhōu běi jiù duō shè xiàn mǎ kēng chéng shàng qǐ lóu wèi chì hòu wàng shí lǐ
州北旧多设陷马坑，城上起楼为斥堠，望十里；
zì bà bīng rén mò gǎn dēng
自罢兵，人莫敢登。
yǔn zé yuē nán běi jì jiǎng hé yǐ ān yòng cǐ wèi
允则曰："南北既讲和矣，安用此为？
mìng chè lóu yí kēng wèi zhū jūn shū pǔ jùn jǐng shū xù liè qí lǒng zhù duǎn yuán zòng héng qí zhōng zhí yǐ jīng jí ér qí de yì zǔ ài
"命彻楼夷坑，为诸军蔬圃，浚井疏洫，列畦陇，筑短垣，纵横其中，植以荆棘，而其地益阻隘。
yīn zhì fāng xiàng xǐ fú tú běi yuán shàng zhōu mín dàn xī dēng wàng sān shí lǐ xià lìng ān fǔ sī suǒ zhì jìng yǒu xì de xī zhǒng yú jiǔ zhī yú mǎn sāi xià
因治坊巷，徙浮图北原上，州民旦夕登望三十里，下令安抚司，所治境有隙地悉种榆，久之榆满塞下。
gù wèi liáo zuǒ yuē cǐ bù bīng zhī de bù lì qí zhàn qǐ dú zī wū cái yé
顾谓僚佐曰："此步兵之地，不利骑战，岂独资屋材耶？
shàng yuán jiù bù rán dēng yǔn zé jié cǎi shān jù yōu lè shǐ mín yè zòng yóu
上元旧不燃灯，允则结彩山，聚优乐，使民夜纵游。
míng rì zhēn zhī běi qiú yù jiān rù chéng zhōng guān yǔn zé yǔ tóng liáo cì jiāo wài
明日，侦知北酋欲间入城中观，允则与同僚伺郊外。
guǒ yǒu zǐ yī rén zhì suì yǔ jù rù chuán shè bù jiāo yī yán chū nú nǚ luó shì zuǒ yòu jù yǐn ér ba
果有紫衣人至，遂与俱入传舍，不交一言，出奴女罗侍左右，剧饮而罢。
qiě zhì qí suǒ chéng luó wǔ xià shǐ dùn qù jí yōu zhōu tǒng jūn yě
且置其所乘骡庑下，使遁去，即幽州统军也。
hòu shù rì wèi qì dān suǒ zhū
后数日，为契丹所诛。
cháng yàn jūn zhōng ér jiǎ zhàng kù huǒ
尝宴军中，而甲仗库火。
yǔn zé zuò yuè xíng jiǔ bù chuò fù shǐ qǐng jiù bù dá
允则作乐行酒不辍，副使请救，不答。
shǎo qǐng huǒ xī mìng xī yì suǒ fén wù mì qiǎn lì chí xí yíng zhōu yǐ míng lóng yùn qì jiǎ
少顷火熄，命悉瘗所焚物，密遣吏持檄瀛州，以茗笼运器甲。
bù jiā xún bīng shù yǐ wán rén wú zhī zhě
不浃旬，兵数已完，人无知者。
shū mì yuàn qǐng hé bù jiù huǒ zhuàng zhēn zōng yuē yǔn zé bì yǒu wèi gū jí zhī
枢密院请劾不救火状，真宗曰："允则必有谓，姑诘之。
duì yuē bīng xiè suǒ cáng jǐng huǒ shén yán fāng yàn ér fén bì jiān rén suǒ wéi
"对曰："兵械所藏，儆火甚严，方宴而焚，必奸人所为。
shě yàn ér jiù shì huò bù cè
舍宴而救，事或不测。
yòu de dié shì fù hòu yù zhī dié yán yàn jīng dài wáng qiǎn lái yīn chū suǒ cì yuán biān jīn gǔ bīng mǎ zhī shù
又得谍，释缚厚遇之，谍言燕京大王遣来，因出所刺缘边金谷、兵马之数。
yǔn zé yuē ruò suǒ de miù yǐ
允则曰："若所得谬矣。
hū zhǔ lì àn jí shū shí shù yǔ zhī
"呼主吏按籍书实数与之。
dié qǐng jiā jiān yìn yīn hòu cì yǐ jīn zòng hái
谍请加缄印，因厚赐以金，纵还。
wèi jǐ dié jù zhì hái suǒ yǔ shù jiān yìn rú gù fǎn chū bǐ zhōng bīng mǎ cái lì dì lǐ wěi qū yǐ wéi bào
未几，谍遽至，还所与数，缄印如故，反出彼中兵马、财力、地里委曲以为报。
yī rì mín yǒu su wèi qì dān mín ōu shāng ér dùn zhě
一日，民有诉为契丹民殴伤而遁者。
yǔn zé bù zhì yǔ shāng zhě qián èr qiān zhòng yǐ wéi qiè
允则不治，与伤者钱二千，众以为怯。
yú yuè yōu zhōu yǐ qí shì lái jí dá yǐ wú yǒu
逾月，幽州以其事来诘，答以无有。
gài tā dié yù yǐ ōu rén wéi zhì yàn bǐ de bào yǐ wéi wàng nǎi shā dié
盖他谍欲以殴人为质验，比得报，以为妄，乃杀谍。
yún yì zú wáng rù qì dān yǔn zé yí wén dū hái qì dān bào yǐ bù zhī suǒ zài
云翼卒亡入契丹，允则移文督还，契丹报以不知所在。
yǔn zé yuē zài mǒu suǒ
允则曰："在某所。
qì dān hài bù gǎn yǐn jì guī zú nǎi zhǎn yǐ xùn
"契丹骇，不敢隐，既归卒，乃斩以徇。
lì sì fāng guǎn yǐn jìn shǐ gāo zhōu tuán liàn shǐ
历四方馆引进使、高州团练使。
tiān xǐ èr nián yǐ kè shěng shǐ zhī zhèn zhōu xǐ lù zhōu
天禧二年，以客省使知镇州，徙潞州。
rén zōng jí wèi lǐng kāng zhōu fáng yù shǐ
仁宗即位，领康州防御使。
tiān shèng liù nián zú
天圣六年，卒。
yǔn zé bù shì wēi yí jiàn huò bù chū yù mín kě yǔ zhě yán zuò yǔ yǔ yǐ shì dòng zhī rén qíng
允则不事威仪，间或步出，遇民可语者，延坐与语，以是洞知人情。
sòng zhì wú dà xiǎo miàn xùn lì duàn
讼至，无大小面讯立断。
shàn fǔ shì zú jiē de qí yòng
善抚士卒，皆得其用。
dào fā zhé huò rén yì mò zhī suǒ yóu
盗发辄获，人亦莫知所由。
shēn wú jiān yī shí wú zhòng xiū bù chù zī cái
身无兼衣，食无重羞，不畜资财。
zài hé běi èr shí yú nián shì gōng zuì duō qí fāng lüè shè shī suī yù yú yóu guān tíng chuán jiān hòu rén yì mò gǎn huī
在河北二十余年，事功最多，其方略设施，虽寓于游观、亭传间，后人亦莫敢隳。
zhì yú guó xìn wǎng lái fèi yòng yí shì duō suǒ cái dìng
至于国信往来，费用仪式，多所裁定。
wǎn nián jū jīng shī yǒu zì qì dān wáng guī zhě jiē mìng shě yǔn zé jiā
晚年居京师，有自契丹亡归者，皆命舍允则家。
yǔn zé sǐ shǐ yù shū mì yuàn dà chéng guān yíng
允则死，始寓枢密院大程官营。
zhāng gāng zì gōng shòu zì yán hòu táng hé nán yǐn quán yì qī shì sūn
张亢，字公寿，自言后唐河南尹全义七世孙。
jiā yú lín pú
家于临濮。
shǎo háo mài yǒu jī jié shì xiōng kuí shén jǐn
少豪迈有奇节，事兄奎甚谨。
jìn shì jí dì wèi guǎng ān jūn pàn guān yìng tiān fǔ tuī guān
进士及第，为广安军判官、应天府推官。
zhì bái shā shí liáng èr qú mín wú shuǐ huàn
治白沙、石梁二渠，民无水患。
gǎi dà lǐ sì chéng qiān shū xī jīng pàn guān shì
改大理寺丞、签书西京判官事。
tōng pàn zhèn róng jūn shàng yán zhào dé míng sǐ qí zi yuán hào xǐ zhū shā shì bì nán zhì yi jí fáng biān
通判镇戎军，上言："赵德明死，其子元昊喜诛杀，势必难制，宜亟防边。
yīn lùn xī běi gōng shǒu zhī jì zhāng shù shí shàng rén zōng yù yòng zhī huì dīng mǔ yōu
"因论西北攻守之计，章数十上，仁宗欲用之，会丁母忧。
jì ér qì dān jù bīng yōu zhuō jiān hé běi zēng bèi suì qǐ wèi rú jīng shǐ zhī ān sù jūn
既而契丹聚兵幽、涿间，河北增备，遂起为如京使、知安肃军。
yīn rù duì yuē qì dān suì xiǎng jīn bó shén hòu jīn qí zhǔ chán ér suì qiàn jù zhōng guó jiàn fá tè zhāng yán ěr fēi qí shí yě
因入对曰："契丹岁享金帛甚厚，今其主孱而岁歉，惧中国见伐，特张言耳，非其实也。
wàn yī bèi yuē chén qǐng huàn jiǎ wèi zhū jūn xiān
万一倍约，臣请擐甲为诸军先。
yuán hào fǎn wèi jīng yuán lù bīng mǎ qián xiá zhī wèi zhōu lèi qiān yòu qí jì shǐ zhōng zhōu cì shǐ xǐ fū yán lù zhī fū zhōu
元昊反，为泾原路兵马钤辖、知渭州，累迁右骐骥使、忠州刺史，徙鄜延路、知鄜州。
shàng shū yuē
上疏曰：
jiù zhì zhū lù zǒng guǎn qián xiá dōu jiān gè bù guò sān liǎng yuán yú guān suī gāo zhǐ bù guò yí lù
旧制，诸路总管、钤辖、都监各不过三两员，余官虽高，止不过一路。
zǒng guǎn qián xiá bù yù běn lù shì
总管、钤辖不预本路事。
jīn měi lù duō zhì shí sì wǔ yuán shǎo yì bù jiǎn shí yuán jiē jiān běn lù fēn shì bù xiāng tǒng zhì fán yǒu lùn yì hù bào bù tóng
今每路多至十四五员，少亦不减十员，皆兼本路分事，不相统制，凡有论议，互报不同。
àn táng zǒng guǎn tǒng jūn dū tǒng chǔ zhì zhì zhì shǐ gè yǒu fù èr guó cháo yì yǒu jīng lüè pái zhèn shǐ qǐng yuē gù shì bié zhì shǐ míng měi lù jūn mǎ shì zhǐ yǐ sān liǎng yuán lǐng zhī
按唐总管，统军，都统，处置、制置使，各有副贰，国朝亦有经略、排阵使，请约故事，别置使名，每路军马事，止以三两员领之。
yòu jīng yuán yí lù zì zǒng guǎn qián xiá dōu jiān xún jiǎn jí chéng zhài suǒ bù liù shí yú suǒ bīng duō zhě shù qiān rén shǎo zhě cái qiān rén bīng shì jì fēn bù zú yǐ dāng dà dí
又泾原一路，自总管、钤辖、都监、巡检及城砦所部六十余所，兵多者数千人，少者才千人，兵势既分，不足以当大敌。
ruò dí yǐ wàn rén wèi èr shí duì duō zhāng shēng shì yǐ zhui wǒ jūn hòu yǐ sān wǔ wàn rén dà rù bēn tū zé hé yǐ zhī
若敌以万人为二十队，多张声势以缀我军，后以三五万人大入奔突，则何以支？
yòu bǐ lái zhǔ jiàng yǔ jūn wǔ yí yì bù dìng rén mǎ qiáng ruò pèi shǔ wèi jūn
又比来主将与军伍移易不定，人马强弱，配属未均。
jīn jīng yuán zhèng bīng wǔ wàn gōng jiàn shǒu èr wàn fū yán zhèng bīng bù jiǎn liù qī wàn ruò néng yù wèi tuán jié míng dìng jié zhì dié wèi yìng yuán yǐ yì dài láo zé wū hé jī něi zhī zhòng qǐ néng kuī wǒ qiǎn shēn hu
今泾原正兵五万，弓箭手二万，鄜延正兵不减六七万，若能预为团结，明定节制，迭为应援，以逸待劳，则乌合饥馁之众，岂能窥我浅深乎？
qǐng xià hán qí fàn zhòng yān fēn àn zhú lù yǐ mǎ bù jūn bā qiān yǐ shàng zhì wàn rén zé cái wèi jiān gāo zhě wèi zǒng lǐng
请下韩琦、范仲淹分按，逐路以马步军八千已上至万人，择才位兼高者为总领。
qí xià fēn wéi sān jiāng yī wèi qián fēng yī wèi cè qián fēng yī wèi hòu zhèn
其下分为三将：一为前锋，一为策前锋，一为后阵。
měi jiāng yǐ shǐ chén zhōng zuǒ sān liǎng rén fēn tún yào hài zhī dì dí xiǎo rù zé yī jiāng chū dà rù zé dà jiàng chū
每将以使臣、忠佐三两人，分屯要害之地，敌小入则一将出，大入则大将出。
yòu liàng dí shù duō shǎo shǐ lín lù chū bīng yìng jiē cǐ suǒ wèi cháng shān shé shì yě
又量敌数多少，使邻路出兵应接，此所谓常山蛇势也。
jīn wàn rén yǐ shàng wèi yī dà jiàng yí lù yòu yǒu zhǔ shuài yán zhōu lǐng sān dà jiàng fū zhōu yī dà jiàng bǎo ān jūn jí xi lù xún jiǎn dé jìng zhài gòng wèi yī dà jiàng zé fū yán lù bīng wǔ wàn rén yǐ
今万人已上为一大将，一路又有主帅，延州领三大将，鄜州一大将，保安军及西路巡检、德靖砦共为一大将，则鄜延路兵五万人矣。
yuán wèi zhōu zhèn róng jūn gè yī dà jiàng wèi zhōu shān wài jí wǎ tíng gè yī dà jiàng zé jīng yuán lù wǔ wàn rén yǐ
原渭州、镇戎军各一大将，渭州山外及瓦亭各一大将，则泾原路五万人矣。
gōng jiàn shǒu shú hù bù zài yān
弓箭手、熟户不在焉。
zuó yán zhōu zhī bài gài yóu zhū jiāng zì shǒu bù xiāng yìng yuán
昨延州之败，盖由诸将自守不相应援。
qǐng lìng biān chén yù dìng qí fǎ dí kòu mǒu suǒ zé mǒu jiāng wèi xiān fēng mǒu jiāng chū mǒu suǒ wéi qí bīng mǒu jiāng chū mǒu suǒ wéi shēng yuán mǒu chéng zhài xiāng jìn chū gǎn zhàn sǐ shì mǒu suǒ shè fù dōu tóng xún jiǎn zé gè è yào hài
请令边臣预定其法，敌寇某所，则某将为先锋，某将出某所为奇兵，某将出某所为声援，某城砦相近出敢战死士某所设覆，都、同巡检则各扼要害。
yòu lìng lín lù qǔ mǒu lù chū yīng réng qián yòng qí zhì wèi hào
又令邻路取某路出应，仍潜用旗帜为号。
zuó liú píng jiù yán zhōu qián fēng xiàn zéi zhě yǐ èr qiān jì píng yóu bù zhī
昨刘平救延州，前锋陷贼者已二千骑，平犹不知。
zhào yú bù mǎ jūn jiàn dào xiān jìn ér zhào zhèn yǔ wáng kuǐ qū sài mén zhì gāo tóu píng lù bái mǎ bào dí zhāng qīng gài zhù shān dōng zhèn huī bīng yǎn xí nǎi yú yě
赵瑜部马军间道先进，而赵振与王逵趋塞门，至高头平路，白马报敌张青盖驻山东，振麾兵掩袭，乃瑜也。
chén zài shān wài cè yìng wèi cháng yòng běn zhǐ huī qí hào zì yǐ wǔ xíng zhī gàn bié wèi yǐn qí
臣在山外策应，未尝用本指挥旗号，自以五行支干别为引旗。
ruò jiǎ zǐ rì běn jūn xiāng yù zé xiān jiàn zhě zhāng qīng qí hòu jiàn zhě yǐ fēi qí yīng zhī cǐ shì gàn xiāng shēng qí gàn xiāng kè jí zhī xiāng shēng kè yì rú zhī
若甲子日本军相遇，则先见者张青旗，后见者以绯旗应之，此是干相生，其干相克及支相生克亦如之。
gài bīng mǎ chū rù zhòu zé bǎi bù zhī wài bù néng xiāng zhī ruò bù yù wèi zhī hào bì wù jūn shì
盖兵马出入，昼则百步之外不能相知，若不预为之号，必误军事。
guó jiā chéng píng rì jiǔ shī yú xùn liàn jīn měi zhǐ huī yì jīng zhě bù guò bǎi yú rén yú jiē shòu ruò bù kě yòng
国家承平日久，失于训练，今每指挥艺精者不过百余人，余皆瘦弱不可用。
qiě guān jūn suǒ shì zhě bù jūn yǔ qiáng nǔ ěr
且官军所恃者，步军与强弩尔。
chén zhī wèi zhōu rì jiàn guǎng yǒng jūn kuò nǔ zhě sān bǎi wǔ shí rén yǐn yī shí èr dòu zhě jǐn bǎi rén yú jǐn jí qī bā dòu zhèng yù yuè xí shí yì wéi lì ěr
臣知渭州日，见广勇军彍弩者三百五十人，引一石二斗者仅百人，余仅及七八斗，正欲阅习时易为力尔。
chén yǐ tiào dèng nǔ shì jiē bù néng zhāng yuè xí shí yú rì cái de bǎi yú rén
臣以跳镫弩试，皆不能张，阅习十余日，裁得百余人。
yòu jiào yǐ xiǎo zuò fǎ yì shí yú rì yòu jiào yǐ dài jiǎ xiǎo zuò fǎ wǔ shí yú rì shǐ néng fú shú
又教以小坐法，亦十余日，又教以带甲小坐法，五十余日始能服熟。
ruò ān qián bì yǐ yīng xīn dí qí yǒu bì shèng zhī lǐ hu
若安前弊以应新敌，其有必胜之理乎？
yòu bīng guān wu zhāng biān shì yǐ méi jìn yāo shǎng liú píng zhī bài zhèng yáo tān gōng qīng jìn zhèn róng jūn zuì jìn zéi jìng měi bào zéi qí zhì bù wèn duō guǎ fán zhǔ bīng zhě jiē chū zhì biān háo zé zéi yǐ qù yǐ
又兵官务张边事，以媒进邀赏，刘平之败，正繇贪功轻进，镇戎军最近贼境，每报贼骑至，不问多寡，凡主兵者皆出，至边壕则贼已去矣。
gài quán jūn shì liè gè bù xiāng xià ruò bù chū zé kǒng de qiè nuò zhī zuì
盖权均势埒，各不相下，若不出，则恐得怯懦之罪。
qiě zhū lù qí bīng bù néng chí xiǎn jì qí chú sù yī mǎ zhī fèi kě yǎng bù jūn wǔ rén
且诸路骑兵不能驰险，计其刍粟，一马之费，可养步军五人。
mǎ gāo bù jí gé yi xī hái fang jiān zhǐ liú shí zhī sān yú yǐ bù bīng dài zhī
马高不及格，宜悉还坊监，止留十之三，余以步兵代之。
yòu bǐ lái jìn wèi duì zhǎng yáo nián láo huàn qián bān zhě huò wèi zhū sī shǐ fù bái dīng shì wǔ jì yì mìng yǐ guān ér zhū lù gōng jiàn shǒu shēng zhǎng biān chuí fù zǔ xiào mìng lěi shì hàn zéi nǎi wú jìn zhuó zhī lù hé yǐ jī quàn biān mín
又比来禁卫队长，繇年劳换前班者，或为诸司使副，白丁试武技，亦命以官，而诸路弓箭手生长边陲，父祖效命，累世捍贼，乃无进擢之路，何以激劝边民？
qiè wén dà shuài yì wǔ lù jìn shī qiě yǒu yòng bīng yǐ lái lǚ chū wú gōng ruò yī dàn shēn rù chén qiè yǐ wéi wèi kě yě
窃闻大帅议五路进师，且有用兵以来，屡出无功，若一旦深入，臣切以为未可也。
shān jiè zhū zhōu chéng zhài jù biān zhǐ èr sān bǎi lǐ xià bīng qì jiǎ suī jīng lì qí dòu zhàn bù jí shān jiè bù zú ér cái liáng yòu jǐn chū shān jiè
山界诸州城砦，距边止二三百里，夏兵器甲虽精利，其斗战不及山界部族，而财粮又尽出山界。
ruò shí yuè hòu lìng zhū jiāng fēn fān chū jiè shǐ xià rén bù dé gēng mù
若十月后令诸将分番出界，使夏人不得耕牧。
rán hòu chū bù bīng fù shí rì liáng rén rì gěi mǐ yī shēng mǎ mì gěi sù sì shēng cǎo wǔ fēn zéi jiè yǒu cǎo dì yǐ bàn zī fàng mù yì kě jiǎn wǎn yùn zhī bàn
然后出步兵，负十日粮，人日给米一升，马日给粟四升、草五分，贼界有草地，以半资放牧，亦可减挽运之半。
wáng shī jì xíng shǐ gū sī luō jí jiǔ xìng huí hé fēn zhì qí hòu bì dàng fù cháo xué
王师既行，使唃厮啰及九姓回纥分制其后，必荡覆巢穴。
yòu yán shǎn xī mín diào fā zhī kǔ shù bèi cháng suì yi yī qiè quán ba lìng ān fǔ sī yǔ zhú zhōu zhǎng lì jiǎn shěng tā yì zhuān yīng biān xū
又言："陕西民调发之苦，数倍常岁，宜一切权罢，令安抚司与逐州长吏减省他役，颛应边须。
jí xuǎn diàn shì jūn jiāng gè sān shí rén yǐ tuo luó gè èr bǎi liú qí bàn hé zhōng yǐ yùn fū yán bǎo ān jūn jūn xū qí bàn liú qián zhōu huò yǒng xīng jūn yǐ yùn huán qìng yuán wèi zhèn róng jūn jūn xū fēn yī zhuǎn yùn shǐ zhuān dǒng qí shì
及选殿侍军将各三十人，以驼、骡各二百，留其半河中，以运鄜、延、保安军军须，其半留干州或永兴军，以运环、庆、原、渭、镇戎军军须，分一转运使专董其事。
yòu fū zhōu sì lù bàn dāng chōng yào cháng yǐ xián màn lù dì pù bīng zú zhī bàn tiē chōng yào èr lù
又鄜州四路半当冲要，尝以闲慢路递铺兵卒之半，贴冲要二路。
yì bǎi rén měi sān rén wǎn xiǎo chē zài èr bǎi wǔ shí jīn zhì sān bǎi jīn ruò tuán rén bìng niǎn yùn biān jì yì wèi zhì shī bèi ér mín lì kě yǐ kuān yǐ
驿百人，每三人挽小车，载二百五十斤至三百斤，若团亻并辇运，边计亦未至失备，而民力可以宽矣。
chū gāng qǐng chéng yì rù duì zhào lìng shǒu shū shàng zhī hòu duō shī yòng
初，亢请乘驿入对，诏令手疏上之，后多施用。
jìn xī shàng gé mén shǐ gǎi dōu qián xiá zhūn yán zhōu
进西上阁门使，改都钤辖，屯延州。
yòu zòu biān jī jūn zhèng cuò zhì shī yí zhě shí shì yán
又奏边机军政措置失宜者十事，言：
wáng shī měi chū bù lì qǐ fēi jié zhì bù lì hào lìng bù míng xùn liàn bù zhì qì xiè bù jīng
王师每出不利，岂非节制不立，号令不明，训练不至，器械不精？
huò zhōng dí guǐ jì huò zì wǒ tān gōng
或中敌诡计，或自我贪功；
huò zuǒ yòu qián hòu zì bù xiāng jiù huò jìn tuì chū rù wèi zhī qí biàn
或左右前后自不相救，或进退出入未知其便；
huò bīng duō ér bù néng yòng huò bīng shǎo ér bù néng bì
或兵多而不能用，或兵少而不能避；
huò wèi chí quán zhě suǒ bī huò yīn nuò jiāng suǒ qiān
或为持权者所逼，或因懦将所牵；
huò rén mǎ kùn jī ér bù néng fèn huò shān chuān xiǎn zǔ ér bù néng tōng cǐ jiē jiāng bù zhī bīng zhī bì yě
或人马困饥而不能奋，或山川险阻而不能通：此皆将不知兵之弊也。
wèi wén shēn jiū zhì bài zhī yóu ér wèi zhī cuò zhì tú yì bīng mǎ wèi jiàn shèng shù
未闻深究致败之由而为之措置，徒益兵马，未见胜术。
yī yě
一也。
qù chūn dí zhì yán zhōu zhū lù fā yuán bīng ér hé dōng qín fèng gè yú qiān lǐ jīng yuán huán qìng bù jiǎn shí chéng
去春敌至延州，诸路发援兵，而河东、秦凤各逾千里，泾原、环庆不减十程。
qù qiū zéi chū zhèn róng yuǎn zì fū yán fā bīng qiān lǐ yuǎn dòu ruì qì yǐ shuāi rú zéi yǐ tuì nǎi shì kōng láo shī tú yì shí gèng kòu bié lù bì yòu rú cǐ shì wèi bù zhàn ér zì bì
去秋贼出镇戎，远自鄜延发兵，千里远斗，锐气已衰，如贼已退，乃是空劳师徒，异时更寇别路，必又如此，是谓不战而自弊。
èr yě
二也。
jīn fū yán fù dōu zǒng guǎn xǔ huái dé jiān guǎn gōu huán qìng jūn mǎ huán qìng fù zǒng guǎn wáng zhòng bǎo fù jiān fū yán qí jīng yuán qín fèng zǒng guǎn děng yì jiān lín lù suī lìng hù xiāng cè yìng rán huán zhōu zhì yán zhōu shí sì wǔ yì jìng fù yì bù xià shí yì
今鄜延副都总管许怀德兼管勾环庆军马，环庆副总管王仲宝复兼鄜延，其泾原、秦凤总管等亦兼邻路，虽令互相策应，然环州至延州十四五驿，径赴亦不下十驿；
jīng yuán zhì qín fèng qiān lǐ ruò fā bīng hù yuán ér shān lù xiǎn è rén mǎ zhī lì yǐ jié
泾原至秦凤千里，若发兵互援，而山路险恶，人马之力已竭。
sān yě
三也。
sì lù jūn mǎ gè bù xià wǔ liù wàn cháo tíng qìng lì gòng yì ér biān chén dàn yán bīng shǎo měi lù yù gèng zēng shí wàn rén yì wèi jiàn gōng xiào
四路军马各不下五六万，朝廷罄力供亿，而边臣但言兵少，每路欲更增十万人，亦未见功效。
qiě bīng wú jié zhì yī bì wú qí zhèng èr bì wú yìng yuán sān bì zhǔ jiàng bù yī sì bì bīng fēn shì ruò wǔ bì
且兵无节制一弊，无奇正二弊，无应援三弊，主将不一四弊，兵分势弱五弊。
yǒu cǐ wǔ bì rú qū shì rén ér zhàn suī yǒu bǎi wàn yì wú yì yú shì
有此五弊，如驱市人而战，虽有百万，亦无益于事。
sì yě
四也。
gǔ rén jiào xí xū sān nián ér hòu chéng jīn zhī yòng bīng yǐ sān nián yǐ jiàng shuài zhī cái shú xián shú yú gōng shǒu zhī shù shú de shú shī lěi nián bài nǜ ér jū biān yào zhě wèi zhī hé móu
古人教习，须三年而后成，今之用兵已三年矣，将帅之材孰贤孰愚，攻守之术孰得孰失，累年败衄，而居边要者未知何谋。
shǐ gèng shù nián wèi bà bīng guó yòng mín lì hé yǐ kè kān
使更数年未罢兵，国用民力，何以克堪。
ruò yīn zhī yǐ jī jǐn jiā zhī yǐ tā kòu zé ān wēi zhī cè wèi zhī rú hé
若因之以饥馑，加之以他寇，则安危之策，未知如何。
wǔ yě
五也。
jīn yán biān shì zhě shén zhòng cháo tíng huò jí zòu kě huò zài xiáng jiū yǐ wén huò fù yǒu sī
今言边事者甚众，朝廷或即奏可，或再详究以闻，或付有司。
qián tiáo fāng xíng hòu lìng jí biàn xū shǐ yǒu chāo lù zhī láo guān lì wú shāng lüè zhī xiá biān fáng jūn zhèng yī wú dìng zhì
前条方行，后令即变，胥史有钞录之劳，官吏无商略之暇，边防军政，一无定制。
liù yě
六也。
xià sǒng chén zhí zhōng jiē cháo tíng dà chén fán yǒu biān shì dāng fù zhī bù yí
夏竦、陈执中皆朝廷大臣，凡有边事，当付之不疑。
jīn dàn zhǔ wén shū shǒu zhào lìng měi yǒu xuān mìng zé fān lù xíng xià
今但主文书、守诏令，每有宣命，则翻录行下；
rú zhū chǔ shēn bǐng zé lìng hou cháo zhǐ
如诸处申禀，则令候朝旨。
rú shì zé hé bì yǐ dà chén zhǔ shì
如是，则何必以大臣主事？
qī yě
七也。
qián hé běi yòng bīng jiǎn rǒng guān yǐ shěng fèi jīn shǎn xī rì yǐ zēng yuán rú zhì zhì qīng bái yán shǐ fù zhāo fǔ fán bù shǐ chén shí yú yuán suǒ zhàn bīng shì qiān yú rén qǐng gěi suì yuē wàn mín
前河北用兵，减冗官以省费，今陕西日以增员，如制置青白盐使副、招抚蕃部使臣十余员，所占兵士千余人，请给岁约万缗。
fù yǒu dōu dà tí jǔ mǎ pù qì jiǎ zhī lèi zhū zhōu bìng mù kè dí zhì shèng bǎo jié guǎng ruì xuān yì děng bīng jiǔ wèi zēng tuán jié xùn liàn dàn fèi jūn lǐn wú yì biān bèi
复有都大提举马铺器甲之类，诸州并募克敌、致胜、保捷、广锐、宣毅等兵，久未曾团结训练，但费军廪，无益边备。
bā yě
八也。
jīn jūn yǒu shǒu yì zhě guǎn bīng zhī guān měi yī zhǐ huī chōu zhàn sān zhī yī
今军有手艺者，管兵之官，每一指挥，抽占三之一。
rú yán zhōu zhū jiāng bù chū jí yǒu bīng èr wàn chú wǔ qiān shǒu chéng zhī wài qí yú zhǐ yī wàn wǔ qiān
如延州诸将不出，即有兵二万，除五千守城之外，其余止一万五千。
ruò yǒu jǐng jí sān rì nèi bù néng tuán jí kuàng sì shí lǐ wài biàn shì dí jìng yī yǒu bēn tū hé yǐ bèi zhī
若有警急，三日内不能团集，况四十里外便是敌境，一有奔突，何以备之？
jiǔ yě
九也。
shǎn xī jiào jí xiāng bīng gòng shí yú wàn rén
陕西教集乡兵，共十余万人。
shì jǐng wú lài míng guà chǐ jí xīn bó tián fu qǐ wú jiān dào zá yú qí zhōng
市井无赖，名挂尺籍，心薄田夫，岂无奸盗杂于其中？
gǒu wú cuò zhì tā rì wéi huàn bù xì
苟无措置，他日为患不细。
shí yě
十也。
jì ér fù qǐng miàn chén lì hài bù bào
既而复请面陈利害，不报。
huì yuán hào yì chì yǐ bīng wéi hé wài
会元昊益炽，以兵围河外。
kāng dé yú wú shǒu yù cái shǔ hù háo miē luō pàn qù dǎo xià rén zì hòu hé chuān xí fǔ zhōu bīng zhì jìn dào cái jué ér fán hàn mín bèi shā lüě yǐ zhòng
康德舆无守御才，属户豪乜啰叛去，导夏人自后河川袭府州，兵至近道才觉，而蕃汉民被杀掠已众。
gōng chéng bù néng xià yǐn bīng zhūn liú lí bǎo zòng yóu qí chāo lín fǔ jiān èr zhōu bì bì bù chū
攻城不能下，引兵屯琉璃堡，纵游骑钞麟、府间，二州闭壁不出。
mín fá yǐn huáng jīn yī liǎng yì shuǐ yī bēi
民乏饮，黄金一两易水一杯。
shí fēng zhōu yǐ wèi xià rén suǒ pò lín fǔ shì gū cháo tíng yì qì hé wài shǒu bǎo dé jūn wèi guǒ xǐ gāng wèi bìng dài dōu qián xiá guǎn gōu lín fǔ jūn mǎ shì
时丰州已为夏人所破，麟、府势孤，朝廷议弃河外守保德军未果，徙亢为并代都钤辖、管勾麟府军马事。
dān qí kòu chéng chū suǒ shòu chì shì chéng shàng mén qǐ jì rù jí zòng mín chū cǎi xīn chú jí jiàn gǔ
单骑叩城，出所授敕示城上，门启，既入，即纵民出采薪刍汲涧谷。
rán xià rén yóu shí chū chāo lüě gāng yǐ zhōu dōng jiāo shān yǒu shí tàn xué wèi zhù dōng shèng bǎo
然夏人犹时出钞掠，亢以州东焦山有石炭穴，为筑东胜堡；
xià chéng páng yǒu shū qí wèi zhù jīn chéng bǎo
下城旁有蔬畦，为筑金城堡；
zhōu běi shā kēng yǒu shuǐ quán wèi zhù ān dìng bǎo zhì bīng shǒu zhī
州北沙坑有水泉，为筑安定堡，置兵守之。
mù rén huò yú wài yāo lián yǔ wèi sòng zhě jūn de
募人获于外，腰镰与卫送者均得。
qí shí jìn bīng jiē bài běi wú dòu zhì nǎi mù yì bīng gǎn zhàn zhě yè fú ài dào yāo jī xià rén yóu qí
其时禁兵皆败北，无斗志，乃募役兵敢战者，夜伏隘道，邀击夏人游骑。
bǐ míng yǒu chí shǒu jí lái xiàn zhě gāng yǐ jǐn páo cì zhī jìn bīng shǐ cán fèn yuē wǒ gù bù ruò bǐ hu
比明，有持首级来献者，亢以锦袍赐之，禁兵始惭奋曰："我顾不若彼乎？
yòu zòng shǐ yǐn bó fāng jiǒng fá xìng lì xián yuàn yī zhàn
"又纵使饮博，方窘乏幸利，咸愿一战。
gāng zhī kě yòng shǐ móu jī liú lí bǎo shǐ dié fú dí zhài páng cǎo zhōng jiàn lǎo qiāng fāng zhì yáng bì zhàn jí xiōng jīng yuē míng dāng yǒu jí bīng qiě qù bì zhī
亢知可用，始谋击琉璃堡，使谍伏敌砦旁草中，见老羌方炙羊髀占吉凶，惊曰："明当有急兵，且趣避之。
jiē xiào yuē hàn ér jiē cáng tóu xī jiān hé gǎn
"皆笑曰："汉儿皆藏头膝间，何敢！
gāng zhī wú bèi yè yǐn bīng xí jī dà pò zhī
"亢知无备，夜引兵袭击，大破之。
xià rén qì bǎo qù nǎi zhù xuān wēi zhài yú bù tuo gōu hàn kòu lù
夏人弃堡去，乃筑宣威砦于步驼沟捍寇路。
shí lín zhōu kuì lù yóu wèi tōng chì gāng zì hù shǎng wù sòng lín zhōu
时麟州馈路犹未通，敕亢自护赏物送麟州。
dí jì bù dé chāo suì yǐ bīng shù wàn qū bǎi zǐ zhài lái yāo
敌既不得钞，遂以兵数万趋柏子砦来邀。
gāng suǒ jiāng cái sān qiān rén gāng jī nù zhī yuē ruò děng yǐ xiàn sǐ dì qián dòu zé shēng bù rán wèi zéi suǒ tú wú yú yě
亢所将才三千人，亢激怒之曰："若等已陷死地，前斗则生，不然，为贼所屠无余也。
shì jiē gǎn lì
"士皆感厉。
huì tiān dà fēng shùn fēng jī zhī zhǎn shǒu liù bǎi yú jí xiāng róu jiàn fù yá gǔ sǐ zhě bù kě shèng jì duó mǎ qiān yú pǐ
会天大风，顺风击之，斩首六百余级，相蹂践赴崖谷死者不可胜计，夺马千余匹。
nǎi xiū jiàn níng zhài
乃修建宁砦。
xià rén shù chū zhēng suì zhàn yú tù máo chuān
夏人数出争，遂战于兔毛川。
gāng zì kàng yǐ dà zhèn ér shǐ xiāo jiàng zhāng jié fú duǎn bīng qiáng nǔ shù qiān yú shān hòu
亢自抗以大阵，而使骁将张岊伏短兵强弩数千于山后。
gāng yǐ wàn shèng jūn jiē jīng shī xīn mù shì jǐng wú lài zǐ dì pí ruǎn bù néng zhàn dí mù yuē dōng jūn sù yì zhī ér qiè hǔ yì jūn yǒng hàn
亢以万胜军皆京师新募市井无赖子弟，罢软不能战，敌目曰"东军"，素易之，而怯虎翼军勇悍。
gāng yīn yì qí qí yǐ wù dí dí guǒ qù dōng jūn ér zhí hǔ yì zú bó zhàn liáng jiǔ fú fā dí dà kuì zhǎn shǒu èr qiān jí
亢阴易其旗以误敌，敌果趣"东军"，而值虎翼卒，搏战良久，伏发，敌大溃，斩首二千级。
bù yú yuè zhù qīng sāi bǎi shèng zhōng hou jiàn níng zhèn chuān wǔ bǎo lín fǔ zhī lù shǐ tōng
不逾月，筑清塞、百胜、中候、建宁、镇川五堡，麟、府之路始通。
gāng fù zòu jīn suǒ tōng tè yī jìng ěr qǐng gèng zēng bìng biān zhū zhà yǐ xiāng wéi chí zé kě yǐ guǎng tián mù zhuàng hé wài zhī shì
亢复奏："今所通特一径尔，请更增并边诸栅以相维持，则可以广田牧，壮河外之势。
yì wèi xià huì qì dān yù yū méng lǐng guǒ zhōu tuán liàn shǐ zhī yíng zhōu
"议未下，会契丹欲渝盟，领果州团练使、知瀛州。
gé huái mǐn bài qiān sì fāng guǎn shǐ jīng yuán lù jīng lüè ān fǔ zhāo tǎo shǐ zhī wèi zhōu gāng wén zhào jí xíng jí zhì dí yǐ qù
葛怀敏败，迁四方馆使、泾原路经略安抚招讨使、知渭州，亢闻诏即行，及至，敌已去。
zhèng jiǎn tǒng sì lù gāng yǔ yì bù hé qiān yǐn jìn shǐ xǐ bìng dài fù dōu zǒng guǎn
郑戬统四路，亢与议不合，迁引进使，徙并代副都总管。
yù shǐ liáng jiān hé gāng chū kù yín gěi yá lì wǎng chéng dū shì yì yǐ lì zì rù duó yǐn jìn shǐ wèi běn lù qián xiá
御史梁坚劾亢出库银给牙吏往成都市易，以利自入，夺引进使，为本路钤辖。
jí xià rén yǔ qì dān zhàn hé wài fù yǐn jìn shǐ fù dōu zǒng guǎn zhī dài zhōu jiān hé dōng yán biān ān fǔ shì
及夏人与契丹战河外，复引进使、副都总管，知代州兼河东沿边安抚事。
fàn zhòng yān xuān fǔ hé dōng fù zòu gāng qián suǒ zēng guǎng pù zhài yi shǐ jiù zǒng qí shì
范仲淹宣抚河东，复奏亢前所增广堡砦，宜使就总其事。
zhào jì xià míng gǎo yǐ wéi bù kě lǚ dié zhǐ zhī
诏既下，明镐以为不可，屡牒止之。
gāng yuē shòu zhào zhì pù zhài qǐ kě de jīng lüè dié ér zhǐ yé
亢曰："受诏置堡砦，岂可得经略牒而止耶？
zuò wéi jié dù sǐ suǒ gān xīn pù zhài bì wèi yě
坐违节度，死所甘心，堡砦必为也。
měi de dié zhì àn shàng dū yì yù jí
"每得牒，置案上，督役愈急。
jí bǎo chéng nǎi fā fēng zì hé cháo tíng zhì bù wèn
及堡成，乃发封自劾，朝廷置不问。
fán hàn guī zhě shù qiān hù suì jiǎn shù bīng wàn rén hé wài suì wèi bìng fén píng bì
蕃汉归者数千户，岁减戍兵万人，河外遂为并、汾屏蔽。
fù zhī yíng zhōu yīn yán zhōu xiǎo ér rén zhòng huǎn jí wú suǒ róng ruò guǎng dōng nán guān zé mín jū jiē zài chéng zhōng
复知瀛州，因言："州小而人众，缓急无所容，若广东南关，则民居皆在城中。
xià sǒng qián zài shǎn xī è gāng bù fù jǐ tè jū qí yì rán zú chéng zhī
"夏竦前在陕西，恶亢不附己，特沮其役，然卒城之。
jiā lǐng méi zhōu fáng yù shǐ fù wèi jīng yuán lù zǒng guǎn zhī wèi zhōu
加领眉州防御使，复为泾原路总管、知渭州。
huì gěi jiāo shǎng zhōu kù wù liáng ér gū jiàn sān sī suǒ gěi wù xià ér gū gāo gāng mìng jūn qí zhí yǐ biàn jūn rén
会给郊赏，州库物良而估贱，三司所给物下而估高，亢命均其直，以便军人。
zhuǎn yùn shǐ zòu gāng shàn jiǎn sān sī suǒ gū
转运使奏亢擅减三司所估。
huì sǒng wèi shū mì shǐ duó fáng yù shǐ jiàng zhī cí zhōu
会竦为枢密使，夺防御使，降知磁州。
yù shǐ sòng xǐ jì yán gāng cháng yǐ kù yín shì yì fù duó yǐn jìn shǐ wèi yòu lǐng wèi dà jiàng jūn zhī shòu zhōu
御史宋禧继言亢尝以库银市易，复夺引进使，为右领卫大将军、知寿州。
hòu shǎn xī zhuǎn yùn shǐ yán gāng suǒ yì kù yín fēi zì rù zhě gǎi jiāng zuò jiān zhī hé zhōu
后陕西转运使言亢所易库银非自入者，改将作监、知和州。
zuò shī jǔ xǐ yún zhōu
坐失举，徙筠州。
jiǔ zhī fù wèi yǐn jìn shǐ guǒ zhōu tuán liàn shǐ yòu fù méi zhōu fáng yù shǐ zhēn dìng fǔ lù fù dōu zǒng guǎn
久之，复为引进使、果州团练使，又复眉州防御使、真定府路副都总管。
qiān kè shěng shǐ yǐ zú jí zhī wèi zhōu xǐ huái zhōu
迁客省使，以足疾知卫州，徙怀州。
zuò yǔ lín jùn shǒu yì hé shì huì jìng shàng jīng xī ér hái jiàng cáo zhōu qián xiá
坐与邻郡守议河事，会境上经夕而还，降曹州钤辖。
gǎi hé yáng zǒng guǎn yǐ jí cí wèi mì shū jiān
改河阳总管，以疾辞，为秘书监。
wèi jǐ fù kè shěng shǐ méi zhōu fáng yù shǐ xú zhōu zǒng guǎn zú
未几，复客省使、眉州防御使、徐州总管，卒。
gāng hào shī qīng cái fán yàn kào kuì yí lèi jiē guò hòu zhì qiǎn rén mào yì zhù qí fèi yóu bù zú
亢好施轻财，凡燕犒馈遗，类皆过厚，至遣人贸易助其费，犹不足。
yǐ cǐ rén lè wèi zhī yòng
以此人乐为之用。
tóng xué shēng wèi lì bù gāng lián qí lǎo jiàn wèi xiàn lìng
同学生为吏部，亢怜其老，荐为县令。
hòu jì wèi suǒ lèi chū yún zhōu hái suǒ jiàn zhě fù qiú jì gāng yòu zèng jīn bó zhōng bù yǐ xiè yì
后既为所累，出筠州，还，所荐者复求济，亢又赠金帛，终不以屑意。
yù jūn yán míng suǒ zhì yǒu fēng jī mín tú xiàng cí zhī
驭军严明，所至有风迹，民图像祠之。
kuí zì zhòng yě xiān gāng zhōng jìn shì
奎字仲野，先亢中进士。
lì bìng xiù zhōu tuī guān jiān qú zhōu jiǔ
历并、秀州推官，监衢州酒。
xú shēng zhě ōu rén zhì sǐ xì wù zhōu yù zài wèn zhé yán yuān
徐生者殴人至死，系婺州狱，再问辄言冤。
zhuǎn yùn shǐ mìng kuí fù zhì
转运使命奎复治。
kuí shì qiú jí yìn kuǎn wěi shēn tàn zhī nǎi yù lì cuàn yì zú shì xú shēng dǐ lì zuì zhòng jīng fú
奎视囚籍印窾伪，深探之，乃狱吏窜易，卒释徐生，抵吏罪，众惊伏。
tóng shí jiàn zhě sān shí jiǔ rén gǎi dà lǐ sì chéng zhī hé féi xiàn xǐ nán chōng xiàn
同时荐者三十九人，改大理寺丞，知合淝县，徙南充县。
yǐ diàn zhōng chéng tōng pàn lú zhōu bà guī
以殿中丞通判泸州，罢归。
huì qín zhōu yán kè kuī mín qián shù shí wàn shì lián shí yī zhōu
会秦州盐课亏缗钱数十万，事连十一州。
zhào kuí wǎng àn hái zòu sān sī fā chāo jī huǎn fēi zhū zhōu zuì
诏奎往按，还奏三司发钞稽缓，非诸州罪。
yīn yán yán fǎ suǒ yǐ zú jūn fèi fēi rén zhèng suǒ yí xíng
因言："盐法所以足军费，非仁政所宜行。
ruò bù de yǐ lìng shāng rén zhuǎn mào liú tōng dú guān shì shōu qí zhēng shàng xià jiē lì
若不得已，令商人转贸流通，独关市收其征，上下皆利。
shú yǔ shè zhòng jìn yōng è zhī wèi mín bìng
孰与设重禁壅阏之为民病？
yú shì xī chú suǒ fù
"于是悉除所负。
wèi jǐ zhī jiāng zhōu xǐ chǔ zhōu qiān tài cháng bó shì zhào wèi diàn zhōng shì yù shǐ zhī huá zhōu xǐ xíng zhōu
未几，知江州，徙楚州，迁太常博士，召为殿中侍御史、知滑州，徙邢州。
mǔ bìng zhé gē gǔ ròu huò yào yǐ jìn mǔ suì yù
母病，辄割股肉和药以进，母遂愈。
qí hòu mǔ zú lú yú mù zì fù tǔ zhí sōng bǎi
其后母卒，庐于墓，自负土植松柏。
fú zhōng shòu dù zhī pàn guān chū wèi jīng dōng zhuǎn yùn shǐ yǐ shì yù shǐ wèi hé dōng zhuǎn yùn shǐ jìn xíng bù yuán wài láng zhī yù shǐ zá shì
服终，授度支判官，出为京东转运使，以侍御史为河东转运使，进刑部员外郎、知御史杂事。
ān fǔ jīng dōng mù mín chōng jūn fán shí èr wàn zòu zhōu xiàn lì néng fǒu shù shí rén
安抚京东，募民充军凡十二万，奏州县吏能否数十人。
hái wèi hù bù fù shǐ
还为户部副使。
jí fēn shǎn xi wèi sì lù zhuó tiān zhāng gé dài zhì huán qìng lù jīng lüè ān fǔ zhāo tǎo shǐ zhī qìng zhōu yǐ fù míng yú qìng cí bù xǔ
及分陕西为四路，擢天章阁待制、环庆路经略安抚招讨使、知庆州，以父名余庆辞，不许。
lì shǎn xī dōu zhuǎn yùn shǐ zhī yǒng xīng jūn hé dōng dōu zhuǎn yùn shǐ jiā lóng tú gé zhí xué shì zhī chán qīng xú yáng děng zhōu zài qiān lì bù láng zhōng
历陕西都转运使、知永兴军、河东都转运使，加龙图阁直学士，知澶、青、徐、扬等州，再迁吏部郎中。
shí li yòu zhī jiāng níng fǔ fǔ xiè jǐn fén
时李宥知江宁府，府廨尽焚。
jiàn guān yán jīn líng shǐ fēng zhī de shǒu chén shì huǒ bù jǐn yi zé cái chén shàn zhì zhī
谏官言金陵始封之地，守臣视火不谨，宜择才臣缮治之。
qiān yòu jiàn yì dài fū zhī jiāng níng fǔ
迁右谏议大夫、知江宁府。
kuí jiǎn cái liào gōng yī xún jiù zhì bù yú shí fù wán
奎简材料工，一循旧制，不逾时复完。
hái pàn lì bù liú nèi quán xǐ shěn guān yuàn zhī hé nán fǔ
还，判吏部流内铨，徙审官院、知河南府。
hé nán gōng què suì jiǔ pō cuī pǐ kuí dà jiā xīng qì
河南宫阙岁久颇摧圮，奎大加兴葺。
yòu àn táng jiē mò fēn bǎng zhū fāng
又按唐街陌，分榜诸坊。
chū quán yì shǒu luò sì shí nián luò rén dé zhī yǒu shēng cí
初，全义守洛四十年，洛人德之，有生祠。
jí jiàn kuí wěi yí guān yuē zhēn qí wáng sūn yě
及见奎伟仪观，曰："真齐王孙也。
yīn fù xīng qí wáng cí
"因复兴齐王祠。
suì yú yǐ néng zhèng wén qiān jǐ shì zhōng guī cháo
岁余，以能政闻，迁给事中，归朝。
jīng dōng dào qǐ jiā shū mì zhí xué shì zhī yùn zhōu shù yuè bǔ zhū dào xī píng
京东盗起，加枢密直学士、知郓州，数月，捕诸盗，悉平。
kuí zhì shēn yǒu fǎ dù fēng lì jīng qiáng suǒ zhì yǒu zhì jì lì bù gǎn qī dì shāng kē xì
奎治身有法度，风力精强，所至有治迹，吏不敢欺，第伤苛细。
gāng háo fàng xǐ gōng míng bù shì xiǎo jǐn
亢豪放喜功名，不事小谨。
xiōng dì suǒ wéi bù tóng rú cǐ rán jiē zhī míng yī shí
兄弟所为不同如此，然皆知名一时。
zi dào lóng tú gé zhí xué shì
子焘，龙图阁直学士。
liú wén zhì zì shì bīn bǎo zhōu bǎo sāi rén jiǎn mù huáng hòu cóng sūn yě
刘文质，字士彬，保州保塞人，简穆皇后从孙也。
fù shěn qí hǔ láo guān shǐ cóng tǎo li zhòng jìn zhàn sǐ
父审琦，虎牢关使，从讨李重进战死。
wén zhì yòu cóng mǔ rù jìn zhōng tài zōng shòu yǐ zuǒ bān diàn zhí qiān xī tóu gòng fèng guān jì bān zhī hóu
文质幼从母入禁中，太宗授以左班殿直，迁西头供奉官、寄班祗侯。
dì pō qīn xìn zhī shù fǎng yǐ wài shì
帝颇亲信之，数访以外事。
cháng wèi nèi shì dòu shén xīng yuē wén zhì zhèn zhī jìn qīn yòu zhōng jǐn qí cì bái jīn bǎi jīn
尝谓内侍窦神兴曰："文质，朕之近亲，又忠谨，其赐白金百斤。
chū wèi liǎng zhè zǒu mǎ chéng shòu gōng shì zhuó xī jīng zuǒ cáng kù fù shǐ kě lán jūn shǐ cì jīn dài míng mǎ
"出为两浙走马承受公事，擢西京左藏库副使、岢岚军使，赐金带、名马。
xǐ zhī lín zhōu gǎi lín fǔ zhuó lún zhài bīng mǎ qián xiá
徙知麟州，改麟府浊轮砦兵马钤辖。
jī fán qiú wàn bǎo yí zǒu zhī
击蕃酋万保移，走之。
yuè hé pò qì dān bá huáng tài wèi zhài shā huò wàn jì cì jǐn páo jīn dài
越河破契丹，拔黄太尉砦，杀获万计，赐锦袍、金带。
xǐ zhī qìng zhōu
徙知庆州。
li jì qiān rù kòu wén zhì jiāng chū bīng ér guān lì bù gǎn fā kù qián
李继迁入寇，文质将出兵，而官吏不敢发库钱。
nǎi yǐ sī qián èr bǎi wàn gěi jūn shì jiē gǎn fèn suì dà pò zéi
乃以私钱二百万给军，士皆感奋，遂大破贼。
xǐ jīng zhōu chōng lín zhōu qīng yuǎn jūn dōu jiān yòu pò dí yú zhī zǐ píng
徙泾州，充麟州、清远军都监，又破敌于枝子平。
xián píng zhōng qīng yuǎn jūn xiàn zuò dòu náo duó guān léi zhōu ān zhì
咸平中，清远军陷，坐逗挠夺官，雷州安置。
jiǔ zhī qǐ wèi tài zǐ lǜ fǔ lǜ háng zhōu zhù bó dōu jiān
久之，起为太子率府率、杭州驻泊都监。
fēng tài shān yǐ nèi diàn chóng bān wèi qīng qí zī wéi zhōu xún jiǎn
封泰山，以内殿崇班为青、齐、淄、潍州巡检。
jìn lǐ bīn fù shǐ shí xí yuán biān tóng dōu xún jiǎn shǐ xǐ qín zhōu qián xiá
进礼宾副使、石隰缘边同都巡检使，徙秦州钤辖。
jiàn xiǎo luò mén zhài qīn lǜ shì bǎn zhù
建小落门砦，亲率士版筑。
huì li jùn zhī qín zhōu yīn jiù cì bái jīn wǔ bǎi liǎng
会李浚知秦州，因就赐白金五百两。
tiān xǐ zhōng zhī dài zhōu
天禧中，知代州。
xiān shì fán bù huò táo zú gěi juàn èr pǐ chá wǔ jīn zú jiē lùn sǐ
先是，蕃部获逃卒，给绢二匹、茶五斤，卒皆论死。
shí bǔ de bǎi sān shí jiǔ rén wén zhì qǔ èr shí jiǔ rén yǐ shè hòu lùn rú fǎ yú xī pèi lì tā zhōu
时捕得百三十九人，文质取二十九人，以赦后论如法，余悉配隶他州。
zài qiān nèi yuán shǐ zhī bīn zhōu shù cóng cáo wěi chū zhàn zhù bǎo zhàng
再迁内园使、知邠州，数从曹玮出战，筑堡障。
fù xǐ qín zhōu qián xiá lǐng lián zhōu cì shǐ zài zhī dài zhōu zú
复徙秦州钤辖，领连州刺史，再知代州，卒。
hòu fù qí jiā guān zǐ sān rén
厚赙其家，官子三人。
wén zhì yǐ jiǎn mù qīn yòu fù sǐ shì gù qián hòu cì yǔ yì zhū jiāng
文质以简穆亲，又父死事，故前后赐予异诸将。
zhēn zōng cháng wèn bǎo sāi zhī jiù wén zhì shàng xuān zǔ tài zǔ cì shū wǔ hán
真宗尝问保塞之旧，文质上宣祖、太祖赐书五函。
rén zōng yì yǐ shū cì zhī
仁宗亦以书赐之。
rán xìng gāng xǐ píng cì duǎn cháng yú guì jìn wú suǒ bì gù bù dà xiǎn
然性刚，喜评刺短长，于贵近无所避，故不大显。
zi shí liù rén huàn hù jiē zhī míng
子十六人，涣、沪皆知名。
huàn zì zhòng zhāng yǐ fù rèn wèi jiāng zuò jiān zhǔ bù jiān bīng zhōu cāng
涣字仲章，以父任为将作监主簿，监并州仓。
tiān shèng zhōng zhāng xiàn tài hòu lín cháo jiǔ huàn wèi tiān zǐ nián jiā cháng shàng shū qǐng hái zhèng
天圣中，章献太后临朝久，涣谓天子年加长，上书请还政。
hòu zhèn nù jiāng qíng lì bái zhōu lǚ yí jiǎn xuē kuí lì jiàn de miǎn
后震怒，将黥隶白州，吕夷简、薛奎力谏得免。
rén zōng qīn zhèng zhuó wèi yòu zhèng yán
仁宗亲政，擢为右正言。
guō hòu fèi huàn yǔ kǒng dào fǔ fàn zhòng yān děng fú què zhēng zhī jiē fá jīn
郭后废，涣与孔道辅、范仲淹等伏阙争之，皆罚金。
huì hé dōng zǒu mǎ chéng shòu zòu huàn qǐng guān bīng zhōu yǔ yíng jì yóu chù tōng pàn cí zhōu xún zhī liáo zhōu
会河东走马承受奏，涣顷官并州，与营妓游，黜通判磁州，寻知辽州。
xià rén pàn cháo tíng yì qiǎn shǐ tōng hé xi gǔ shì huàn qǐng xíng
夏人叛，朝廷议遣使通河西唃氏，涣请行。
jiàn dào zǒu qīng táng yù yǐ ēn xìn
间道走青唐，谕以恩信。
gǔ shì dà jí zú zhàng shì sǐ hàn biān qiǎn qí hù chū jìng de qí shì shū yǔ xī zhōu dì tú yǐ xiàn
唃氏大集族帐，誓死捍边，遣骑护出境，得其誓书与西州地图以献。
jiā zhí zhāo wén guǎn qiān shǎn xī zhuǎn yùn shǐ yóu gōng bù láng zhōng zhī cāng zhōu gǎi jí zhōu cì shǐ zhī bǎo zhōu
加直昭文馆，迁陕西转运使、由工部郎中知沧州，改吉州刺史，知保州。
zhōu zì shù zú pàn hòu bīng yì jiāo
州自戍卒叛后，兵益骄。
huàn zhì hǔ yì jūn móu jǔ chéng pàn mín dà kǒng
涣至，虎翼军谋举城叛，民大恐。
huàn dān qí xú kòu yíng xiè shǒu è zhě guī zhǎn zhī yī jūn tiě fú
涣单骑徐叩营，械首恶者归，斩之，一军帖服。
xǐ dēng zhōu yì zhì dāo yú chuán bèi hǎi kòu kòu bù gǎn fàn zhào jiā jiǎng zhī
徙登州，益治刀鱼船备海寇，寇不敢犯，诏嘉奖之。
lì zhī xíng ēn jì jīng chán wǔ zhōu
历知邢、恩、冀、泾、澶五州。
ēn chéng zéi róu jiàn hòu huàn jīng lǐ shàn qì yǒu xù bīng mín fàn fǎ yī qiè yòng zhòng diǎn wēi lìng dà zhèn
恩承贼蹂践后，涣经理缮葺有叙，兵民犯法，一切用重典，威令大振。
zhì píng zhōng hé běi dì zhèn mín fá sù lǜ jiàn mài gēng niú yǐ gǒu zhāo xī
治平中，河北地震，民乏粟，率贱卖耕牛以苟朝夕。
huàn zài chán jǐn fā gōng qián mǎi zhī
涣在澶，尽发公钱买之。
míng nián mín wú niú gēng jià zēng shí bèi huàn fù chū suǒ shì niú yǐ yuán zhí yǔ mín chán mín lài bù shī yè
明年，民无牛耕，价增十倍，涣复出所市牛，以元直与民，澶民赖不失业。
lì qín fèng jīng yuán zhēn dìng dìng zhōu lù zǒng guǎn sì qiān zhì zhèn níng jūn jié dù guān chá liú hòu
历秦凤、泾原、真定、定州路总管，四迁至镇宁军节度观察留后。
xī níng zhōng hái wèi gōng bù shàng shū zhì shì
熙宁中，还，为工部尚书致仕。
huàn yǒu cái lüè shàng qì bù jī lín shì wú suǒ bì rán ruì yú jìn qǔ
涣有才略，尚气不羁，临事无所避，然锐于进取。
fāng shēng zhí táo mín tǎo ān nán huàn jì lǎo yóu lù zhāng qǐng zì xiào bù bào
方升拓洮、岷，讨安南，涣既老，犹露章请自效，不报。
zú nián bā shí yī
卒，年八十一。
hù zì zi jùn pō zhī shū chuán shēn chén guǎ yán yǒu zhī lüè
沪字子浚，颇知书传，深沉寡言，有知略。
yǐ yīn bǔ sān bān fèng zhí lèi qiān yòu shì jìn
以荫补三班奉职，累迁右侍禁。
kāng dìng zhōng wèi wèi zhōu wǎ tíng zhài jiān yā quán jìng biān zhài jī pò dǎng liú děng zú zhǎn yī xiāo jiàng huò mǎ niú tuó tuó wàn jì
康定中，为渭州瓦亭砦监押，权静边砦，击破党留等族，斩一骁将，获马牛橐驼万计。
shí rèn fú bài biān chéng zhòu bì jū mín xù chǎn duō wèi zéi suǒ lüè hù dú kāi mén nà zhī
时任福败，边城昼闭，居民畜产多为贼所掠，沪独开门纳之。
qiān zuǒ shì jìn hán qí fàn zhòng yān jiàn shòu gé mén zhī hòu
迁左侍禁，韩琦、范仲淹荐授阁门祗候。
yòu pò mù níng shēng dǐ
又破穆宁生氐。
xī nán qù lüè yáng èr bǎi lǐ zhōng yǒu chéng yuē shuǐ luò chuān píng tǔ wò yòu yǒu shuǐ lún yín tóng zhī lì huán chéng shù wàn zhàng hàn mín zhī bū táo zhě guī zhī jiào qí bǎi gōng shāng gǔ zì chéng wán guó
西南去略阳二百里，中有城曰水洛，川平土沃，又有水轮、银、铜之利，环城数万帐，汉民之逋逃者归之，教其百工商贾，自成完国。
cáo wěi zài qín zhōu cháng jīng yíng bù néng de
曹玮在秦州，尝经营不能得。
hù jìn chéng zhāng chuān shōu shàn tián shù bǎi qǐng yǐ yì tún bīng mì shǐ rén shuō chéng zhǔ duó sī nà lìng nèi fù
沪进城章川，收善田数百顷，以益屯兵，密使人说城主铎厮那令内附。
huì zhèng jiǎn xíng biān hù suì zhào duó sī nà jí qí qiú shǔ lái xiàn jié gōng shuǐ luò lù luō gān dì yuàn wèi shǔ hù
会郑戬行边，沪遂召铎厮那及其酋属来献结公、水洛、路罗甘地，愿为属户。
jiǎn jí lìng hù jiàng bīng wǎng shòu de
戬即令沪将兵往受地。
jì zhì ér dǐ qíng zhōng biàn jù bīng shù wàn hé wéi yè zòng huǒ hū xiào qī jǐn shā guān jūn
既至而氐情中变，聚兵数万合围，夜纵火呼啸，期尽杀官军。
hù bīng cái qiān rén qián hòu shù bǎi lǐ wú yuán hù jiān wò yīn lìng chén chuī huǎn shí zuò hú chuáng zhǐ huī jìn tuì yī zhàn dǐ kuì zhuī bēn zhì shí mén qiú jiē qǐ sǎng qǐng fú
沪兵才千人，前后数百里无援，沪坚卧，因令晨炊缓食，坐胡床指挥进退，一战氐溃，追奔至石门，酋皆稽颡请服。
yīn jǐn qū qí zhòng lì huī xià yǐ tōng qín wèi zhī lù
因尽驱其众隶麾下，以通秦、渭之路。
yòu bài lín táo dǐ yú chéng xià
又败临洮氐于城下。
qiān nèi diàn chóng bān
迁内殿崇班。
jiǎn yǐ sān jiàng bīng qiǎn dǒng shì lián zhù zhù chéng gōng wèi bàn huì jiǎn ba sì lù zhāo tǎo shǐ ér jīng yuán lù yǐn zhū yǐ wéi bù biàn lìng ba zhù qiě zhào hù bù tīng rì zēng bǎn qù yì
戬以三将兵遣董士廉助筑城，功未半，会戬罢四路招讨使，而泾原路尹洙以为不便，令罢筑，且召沪，不听，日增版趣役。
zhū nù shǐ dí qīng xiè hù shì lián xià yù
洙怒，使狄青械沪、士廉下狱。
dǐ zhòng jīng shōu jī jù shā lì mín wéi luàn cháo tíng qiǎn yú zhōu xún chéng kān wǎng shì dǐ zhòng yì zhōu xún qǐng yǐ niú yáng jí dīng zhuàng zhù gōng yì fù yǐ hù quán shuǐ luò chéng zhài zhǔ
氐众惊，收积聚、杀吏民为乱，朝廷遣鱼周询、程戡往视，氐众诣周询，请以牛羊及丁壮助工役，复以沪权水洛城砦主。
chéng chéng zhōng yǐ wéi běn lù ān fǔ shǐ jié zhì chù yī guān wèi zhèn róng jūn xi lù dōu xún jiǎn
城成，终以违本路安抚使节制，黜一官，为镇戎军西路都巡检。
fù nèi diàn chóng bān yáng fā shǒu zú
复内殿崇班，疡发首，卒。
dì yuān jiāng yǐ qí jiù dōng guī jū rén zhē dào hào qì qǐng liú zàng shuǐ luò lì cí chéng yú suì shí sì zhī
弟渊将以其柩东归，居人遮道号泣请留，葬水洛，立祠城隅，岁时祀之。
jīng lüè sī yán de shú hù fán guān niú zhuāng děng zhuàng yuàn de hù zǐ dì zhǔ qí chéng
经略司言，得熟户蕃官牛装等状，愿得沪子弟主其城。
nǎi mìng qí dì chún wèi shuǐ luò chéng bīng mǎ jiān yā chéng zhōng yǒu bēi jì hù shì
乃命其弟淳为水洛城兵马监押，城中有碑记沪事。
zhào zī zì zi shēn kāi fēng rén
赵滋，字子深，开封人。
fù shì lóng tiān shèng zhōng yǐ gé mén zhī hòu wèi bīn níng huán qìng lù dōu jiān zhàn méi
父士隆，天圣中，以阁门祗候为邠宁环庆路都监，战没。
lù zī sān bān fèng zhí
录滋三班奉职。
zī shǎo guǒ gǎn rèn qì yǒu zhì lüè
滋少果敢任气，有智略。
kāng dìng chū yǐ yòu shì jìn xuǎn bǔ jīng xi pàn zú yǒu gōng qiān zuǒ shì jìn hòu wèi jīng yuán yí wèi zhèn róng jūn dōu xún jiǎn
康定初，以右侍禁选捕京西叛卒有功，迁左侍禁，后为泾原仪渭、镇戎军都巡检。
huì wèi zhōu dé shèng zhài zhǔ yáo guì shā jiān yā cuī xuàn jié xuān wǔ shén qí zú qiān yú rén pàn gōng yáng mù lóng chéng
会渭州得胜砦主姚贵杀监押崔绚，劫宣武神骑卒千余人叛，攻羊牧隆城。
zī chí zhì yù jiàng bā bǎi yú rén guì qióng zǒu chū zhài
滋驰至，谕降八百余人，贵穷，走出砦。
zhāo tǎo shǐ lìng zī gěi cì jiàng zú jí qiān bǔ jiāng lì zī yǐ wéi rú shì shì yòu qí wéi luàn cáng qí dié bù yòng hái wèi zhāo tǎo shǐ suǒ nù gù shǎng fú xíng
招讨使令滋给赐降卒及迁补将吏，滋以为如是是诱其为乱，藏其牒不用，还，为招讨使所怒，故赏弗行。
fàn zhòng yān hán qí jīng lüè shǎn xī jǔ zī kě jiàng lǐng de gé mén zhī hòu wèi zhèn róng jūn xi lù dōu xún jiǎn
范仲淹、韩琦经略陕西，举滋可将领，得阁门祗候，为镇戎军西路都巡检。
shí jīng xi jūn zéi zhāng hǎi jiǔ wèi fú zhū mìng zī dōu dà tí jǔ shǎn xī jīng xi lù zhuō zéi shù yuè zéi píng
时京西军贼张海久未伏诛，命滋都大提举陕西、京西路捉贼，数月贼平。
hòu wèi jīng dōng dōng lù dōu xún jiǎn
后为京东东路都巡检。
fù bì wèi ān fǔ shǐ jǔ zài rèn dēng zhōu
富弼为安抚使，举再任登州。
rǔ shān zhài bīng pàn shā xún jiǎn zhōu jiāng zhū shǒu è shù rén bù qióng àn
乳山砦兵叛，杀巡检，州将诛首恶数人，不穷按。
zī chéng xí yàn zhì chí rù qí lěi cì dì tuī wèn de dǎng yǔ bǎi yú rén fù yù zhòng mò gǎn dòng
滋承檄验治，驰入其垒，次第推问，得党与百余人付狱，众莫敢动。
zài jīng dōng wǔ nián shù huò dào bù zì yán bì wéi yán nǎi zì dōng tóu gòng fèng guān chāo shòu gòng bèi kù fù shǐ dìng zhōu lù zhù bó dōu jiān
在京东五年，数获盗，不自言，弼为言，乃自东头供奉官超授供备库副使、定州路驻泊都监。
cháng yīn gěi jūn shí tóng liè yán sù bù shàn zī huà zhī yuē ěr yù yǐ shì nù zhòng yé
尝因给军食，同列言粟不善，滋叱之曰："尔欲以是怒众耶？
shǐ zhòng yǒu yī yán dāng xiān zhǎn ěr yǐ xùn
使众有一言，当先斩尔以徇。
hán qí wén ér zhuàng zhī yǐ wéi zhēn jiàng shuài cái
"韩琦闻而壮之，以为真将帅材。
jí qí zài hé dōng yòu zòu zī quán bìng dài lù qián xiá gǎi guǎn gōu hé dōng jīng lüè sī gōng shì
及琦在河东，又奏滋权并代路钤辖，改管勾河东经略司公事。
jiàn yán dài zhōu níng huà jūn yǒu de wàn qǐng jiē féi měi kě mù rén tián zuò jiào zhàn shè wèi pù zhài
建言："代州、宁化军有地万顷，皆肥美，可募人田作，教战射，为堡砦。
rén yǐ wéi lì
"人以为利。
lèi qiān xī shàng gé mén fù shǐ lì zhī ān sù jūn bǎo zhōu
累迁西上阁门副使，历知安肃军、保州。
zī qiáng lì jīng hàn yǒu lì néng suǒ zhì chēng zhì
滋强力精悍，有吏能，所至称治。
huì qì dān mín shù wéi yuē chéng xiǎo zhōu yú jiè hé zhōng lì dàn shēng shì lěi suì mò gǎn jìn
会契丹民数违约，乘小舟渔界河中，吏惮生事，累岁莫敢禁。
hòu yòu qiǎn dà zhōu shí yú zì hǎi kǒu yùn yán rù jiè hé
后又遣大舟十余，自海口运盐入界河。
cháo tíng huàn zhī yǐ zī kě rèn xǐ zhī xióng zhōu
朝廷患之，以滋可任，徙知雄州。
zī jiè xún bīng zhōu zhì zhé bǔ qí rén shā zhī niǎn qí zhōu yí wén hái zhuō zhōu yú zhě suì jué
滋戒巡兵，舟至，辄捕其人杀之，辇其舟，移文还涿州，渔者遂绝。
qì dān yīn shǐ rén yǐ wéi yán ér zhī yíng zhōu péng sī yǒng hé běi zhuǎn yùn shǐ táng jiè yàn dù jiē yǐ zī shēng shì qǐng ba zhī
契丹因使人以为言，而知瀛州彭思永、河北转运使唐介燕度，皆以滋生事，请罢之。
cháo tíng gèng yǐ wéi néng zhuó lóng shén wèi sì xiāng dōu zhǐ huī shǐ jiā zhōu tuán liàn shǐ qiān tiān wǔ pěng rì sì xiāng dōu zhǐ huī shǐ
朝廷更以为能，擢龙神卫四厢都指挥使、嘉州团练使，迁天武、捧日四厢都指挥使。
yīng zōng jí wèi lǐng duān zhōu fáng yù shǐ bù jūn dōu yú hòu cì bái jīn wǔ bǎi liǎng liú zài rèn
英宗即位，领端州防御使、步军都虞候，赐白金五百两，留再任。
wèi jǐ zú zèng suì zhōu guān chá shǐ
未几，卒，赠遂州观察使。
zī zài xióng zhōu liù nián qì dān dàn zhī
滋在雄州六年，契丹惮之。
qì dān cháng dà jī jiù mǐ chū sài bù dé guò sān dòu zī yuē bǐ yì wú mín yě
契丹尝大饥，旧，米出塞不得过三斗，滋曰："彼亦吾民也。
lìng chū mǐ wú suǒ jìn biān rén dé zhī
"令出米无所禁，边人德之。
yù jūn yán zhàn zú jiù bù fú yì zī yì zhī rú xiāng bīng mò gǎn yǒu yán
驭军严，战卒旧不服役，滋役之如厢兵，莫敢有言。
shàn zhì chéng bì lóu lǔ zhì yú bù shū mǐ yán jiē yǒu tiáo fǎ
缮治城壁、楼橹，至于簿书、米盐，皆有条法。
xìng yóu lián jǐn yuè de gōng shǐ jiǔ bù yǐ rù jiā
性尤廉谨，月得公使酒，不以入家。
rán ào màn zì yù cǐ qí duǎn yě
然傲慢自誉，此其短也。
lùn yuē shí pǔ xiǎo chàng jūn shì xí zhī mín yōng rán chuāi huī shí zhèng zhōng yǐ zuì fèi
论曰：石普晓畅军事，习知民庸，然揣麾时政，终以罪废。
zhāng zī suī chēng chí zhòng jī qí suǒ zhǎng wú zú qǔ zhě
张孜虽称持重，迹其所长，无足取者。
xǔ huái dé yǐ nuò bù rèn shì shù zāo biǎn chì qí bù jí pǔ yuǎn yǐ
许怀德以懦不任事，数遭贬斥，其不及普远矣。
liú wén zhì yǐ sī qián gěi jūn qiě tuō rén yú sǐ shì suī yǎn jiǎn shēng míng jù zhāng zhāng yǐ
刘文质以私钱给军，且脱人于死，仕虽偃蹇，声名俱章章矣。
huàn yǐ xiǎo guān néng kàng shū mǔ hòu ji bào mǐ jiān zé qí yú shì yě
涣以小官，能抗疏母后，辑暴弭奸，则其余事也。
hù shuǐ luò zhī zhàn cóng róng tuì shī hù zhī cái lüè qí zuì yōu zhě yú
沪，水洛之战，从容退师，沪之才略，其最优者欤？
zhào zī yǒu lì néng chū mǐ sāi xià yǐ zhèn qì dān yì rén rén zhī yòng xīn
赵滋有吏能，出米塞下以振契丹，亦仁人之用心。
li yǔn zé zài hé běi èr shí nián shè shī fāng lüè bù dòng shēng qì qì dān zhì yǐ zhǎng zhě chēng zhī
李允则在河北二十年，设施方略，不动声气，契丹至以长者称之。
zhāng gāng qǐ rú shēng xiǎo tāo lüè liú lí bǎo tù máo chuān zhī jié liáng kuài rén yì qū qū shū shēng gōng míng rú cǐ hé qí zhuàng zāi
张亢起儒生，晓韬略，琉璃堡、兔毛川之捷，良快人意，区区书生，功名如此，何其壮哉！
kuí yǐ zhì jì zhù chēng qí shì gāng gài suǒ wèi nán wéi xiōng nán wéi dì zhě yú
奎以治迹著称，其视亢盖所谓难为兄难为弟者欤？