jiān chén yī
◎奸臣一
cài què wú chù hòu fù xíng shù lǚ huì qīng zhāng dūn céng bù ān dūn
○蔡确（吴处厚附） 邢恕吕惠卿章惇曾布安惇
yì yuē yáng guà duō yīn yīn guà duō yáng
《易》曰："阳卦多阴，阴卦多阳。
jūn zǐ suī duō xiǎo rén yòng shì qí xiàng wéi yīn
"君子虽多，小人用事，其象为阴；
xiǎo rén suī duō jūn zǐ yòng shì qí xiàng wéi yáng
小人虽多，君子用事，其象为阳。
sòng chū wǔ xīng jù kuí zhàn zhě yǐ wéi rén cái zhòng duō zhī zhào
宋初，五星聚奎，占者以为人才众多之兆。
rán zhōng sòng zhī shì xián zhé bù fá jiān xié yì duō
然终宋之世，贤哲不乏，奸邪亦多。
fāng qí shèng shí jūn zǐ bǐng zhèng xiǎo rén tīng mìng wéi huàn yì xiān
方其盛时，君子秉政，小人听命，为患亦鲜。
jí qí shuāi yě xiǎo rén dé zhì chěng qí jiǎo móu yōng è shàng tīng biàn yì guó shì zéi nüè zhōng zhí bǐng qì shàn liáng jūn zǐ zài yě wú jiù huò luàn
及其衰也，小人得志，逞其狡谋，壅阏上听，变易国是，贼虐忠直，屏弃善良，君子在野，无救祸乱。
yǒu guó jiā zhě zhèng xié zhī biàn kě bù shèn hu
有国家者，正邪之辨，可不慎乎！
zuò jiān chén chuán
作《奸臣传》。
cài què zì chí zhèng quán zhōu jìn jiāng rén fù xǐ chén
蔡确字持正，泉州晋江人，父徙陈。
què yǒu zhì shù shàng qì bù jǐn xì xíng
确有智数，尚气，不谨细行。
dì jìn shì diào bīn zhōu sī lǐ cān jūn yǐ huì wén
第进士，调邠州司理参军，以贿闻。
zhuǎn yùn shǐ xuē xiàng xíng bù yù àn zhì jiàn qí yí guān xiù wěi zhào yǔ yǔ qí zhī gèng jiā yán yù
转运使薛向行部，欲按治，见其仪观秀伟，召与语，奇之，更加延誉。
hán jiàng xuān fǔ shǎn xī jiàn suǒ zhì lè yǔ yǐ wéi cái jiàn yú dì kāi fēng yǐn wéi pì guǎn gàn yòu xiāng gōng shì wéi qù ér què zhì
韩绛宣抚陕西，见所制乐语，以为材，荐于弟开封尹维，辟管干右厢公事，维去而确至。
jiù zhì dāng tíng cān què bù kěn hòu yǐn liú xiáng zé zhī què yuē táng fān zhèn zì zhì yuàn shǔ gù yǒu shì lǐ
旧制当庭参，确不肯，后尹刘庠责之，确曰："唐藩镇自置掾属，故有是礼。
jīn niǎn gǔ xià bǐ jiān shì zhǔ suī gù shì bù kě yòng
今辇毂下比肩事主，虽故事不可用。
suì qǐ jiě zhí
"遂乞解职。
wáng ān shí jiàn què xǐ wèi sān bān zhǔ bù
王安石荐确，徙为三班主簿。
yòng shān wǎn jiàn wèi jiān chá yù shǐ lǐ xíng
由于邓绾的荐举，他任监察御史里行。
wáng sháo kāi xī hé duō dài gōng qián qín shuài guō kuǐ hé qí zuì zhào shǐ dù chún jū zhì de shí
王韶开熙河，多贷公钱，秦帅郭逵劾其罪，诏使杜纯鞫治得实。
ān shí què qí dú gèng qiǎn què què xī yì zhí sháo kuǐ chún huò qiǎn
安石却其牍，更遣确，确希意直韶，逵、纯获谴。
què shàn guān rén zhǔ yì yǔ shí shàng xià zhī shén zōng yǐ yàn ān shí yīn ān shí chéng mǎ rù xuān dé mén yǔ wèi shì jìng jí shū qí guò yǐ jiǎ zhí
确善观人主意，与时上下，知神宗已厌安石，因安石乘马入宣德门与卫士竞，即疏其过以贾直。
jiā zhí jí xián yuàn qiān yù shǐ zhī zá shì
加直集贤院，迁御史知杂事。
fàn zi yuān jùn hé zhī yì zhī zhì gào xióng běn àn xíng yǐ wéi fēi shì wèi zi yuān suǒ sòng què hé běn fù wén yàn bó chù zhī dài wéi zhī zhì gào zhī jiàn yuàn jiān pàn sī nóng sì
范子渊浚河之役，知制诰熊本按行以为非是，为子渊所讼，确劾本附文彦博，黜之，代为知制诰、知谏院兼判司农寺。
sān sī shǐ shěn kuò yè zǎi xiàng wú chōng lùn miǎn yì fǎ què yán kuò wèi jìn chén jiàn cháo tíng fǎ lìng wèi biàn bù gōng yán zhī ér sī yǔ zhí zhèng yì wáng ān shí jì qù xīn fǎ kě yáo ěr
三司使沈括谒宰相吴充论免役法，确言括为近臣，见朝廷法令未便，不公言之而私语执政，意王安石既去，新法可摇耳。
kuò zuò chù zhī xuān zhōu
括坐黜知宣州。
kāi fēng jū xiāng zhōu mín sòng shì lián pàn guān chén ān mín ān mín lìng qí shēng wén jí fu qiú yuán yú chōng zhī zǐ ān chí jí fu chōng xù yě
开封鞫相州民讼，事连判官陈安民，安民令其甥文及甫求援于充之子安持，及甫，充婿也。
què yán shì guān dà chén fēi kāi fēng kě le suì yí yù shǐ tái
确言事关大臣，非开封可了，遂移御史台。
shí yù qǐ huáng chéng zú shì duō bù chóu
时狱起皇城，卒事多不仇。
zhōng chéng shān rùn fu yù shǐ shàng guān jūn àn zhī yǔ fǔ yù tóng
中丞邓润甫，御史上官均按之，与府狱同。
wáng guī zòu qiǎn què yì tái cān zhì què duàn liàn wèi yù rùn fu jūn bù néng zhì mì zòu què cǎn lüè zhū qiú
王珪奏遣确诣台参治，确锻炼为狱，润甫、均不能制，密奏确惨掠诸囚。
què cì zhī zhī jí hé èr rén bì yǒu zuì qiě zhà shǐ lì wèi shǐ zhě lǜ wèn qiú chēng yuān zhé kǔ rǔ zhī
确伺知之，即劾二人庇有罪，且诈使吏为使者虑问，囚称冤，辄苦辱之。
dì pō yí qí làn lián qiǎn jiàn guān jí nèi shì shěn zhí jiē bù wèi yán bù yuān yóu shì rùn fu jūn jiē ba ér què dé zhōng chéng yóu lǐng sī nóng fán cháng píng miǎn yì fǎ jiē chéng qí shǒu
帝颇疑其滥，连遣谏官及内侍审直，皆怖畏，言不冤，由是润甫、均皆罢，而确得中丞，犹领司农，凡常平、免役法皆成其手。
tài xué shēng yú fán sòng xué guān què shēn tàn qí yù lián yǐn cháo shì zì hàn lín xué shì xǔ jiāng yǐ xià jiē dài bǔ xiè xì lìng yù zú yǔ tóng qǐn chǔ yǐn shí xuán hùn gòng wèi yī shì shè dà pén yú qián fán gēng fàn bǐng zì jǔ tóu qí zhōng yǐ biāo hùn jiǎo fēn sì zhī rú quǎn shǐ
太学生虞蕃讼学官，确深探其狱，连引朝士，自翰林学士许将以下皆逮捕械系，令狱卒与同寝处，饮食旋溷共为一室，设大盆于前，凡羹饭饼胾举投其中，以杓混搅，分饲之如犬豕。
jiǔ xì bù wèn xìng ér de wèn wú yī shì bù chéng
久系不问，幸而得问，无一事不承。
suì hé cān zhī zhèng shì yuán jiàng yǒu suǒ shǔ qǐng jiàng chū zhī bó zhōu
遂劾参知政事元绛有所属请，绛出知亳州；
què dài qí wèi
确代其位。
què zì zhī zhì gào wèi yù shǐ zhōng chéng cān zhī zhèng shì jiē yǐ qǐ yù duó rén wèi ér jū zhī shì dà fū jiāo kǒu duō mà ér què zì yǐ wéi dé jì yě
确自知制诰为御史中丞、参知政事，皆以起狱夺人位而居之，士大夫交口咄骂，而确自以为得计也。
wú chōng shù wèi dì yán xīn fǎ bù biàn yù shāo qù qí shèn zhě què yuē cáo cān yǔ xiāo hé yǒu xì zhì dài wéi xiāng yī zūn hé yuē shù
吴充数为帝言新法不便，欲稍去其甚者，确曰："曹参与萧何有隙，至代为相，一遵何约束。
jīn bì xià suǒ zì jiàn lì qǐ róng yī rén xié yuàn ér huài zhī
今陛下所自建立，岂容一人挟怨而坏之。
fǎ suì bù biàn
"法遂不变。
yuán fēng wǔ nián bài shàng shū yòu pú yè jiān zhōng shū shì láng
元丰五年，拜尚书右仆射兼中书侍郎。
shí fù bì zài xī jīng shàng yán cài què xiǎo rén bù yí dà yòng
时富弼在西京，上言蔡确小人，不宜大用。
què jì xiāng shǔ xìng luó zhī zhī yù jìn shēn shì dà fū chóng zú ér lì yǐ
确既相，属兴罗织之狱，缙绅士大夫重足而立矣。
chū yì guān zhì gài fǎng táng liù diǎn shì wú dà xiǎo bìng zhōng shū qǔ zhǐ mén xià shěn fù shàng shū shòu ér xíng zhī sān xǐng fēn bān zòu shì bǐng guī zhōng shū
初议官制，盖仿《唐六典》，事无大小，并中书取旨，门下审覆，尚书受而行之，三省分班奏事，柄归中书。
què shuō wáng guī yuē gōng jiǔ zài xiàng wèi bì děi zhōng shū lìng
确说王珪曰："公久在相位，必得中书令。
guī xìn bù yí
"珪信不疑。
què nǎi yán yú dì yuē sān xǐng zhǎng guān wèi gāo bù xū zhì lìng dàn lìng zuǒ yòu pú yè fēn jiān liǎng shěng shì láng zú yǐ
确乃言于帝曰："三省长官位高，不须置令，但令左右仆射分兼两省侍郎足矣。
dì yǐ wéi rán
"帝以为然。
gù què míng wéi cì xiāng shí zhuān dà zhèng guī yǐ zuǒ pú yè jiān mén xià gǒng shǒu ér yǐ
故确名为次相，实颛大政，珪以左仆射兼门下，拱手而已。
dì suī yǐ cì xù xiāng guī què rán bù jiā lǐ zhòng lǚ yīn wēi shī fá jīn měi fá zhé mén xiè
帝虽以次叙相珪、确，然不加礼重，屡因微失罚金，每罚辄门谢。
zǎi xiàng fá jīn mén xiè qián cǐ wèi yǒu rén jiē chǐ zhī
宰相罚金门谢，前此未有，人皆耻之。
zhé zōng lì zhuǎn zuǒ pú yè
哲宗立，转左仆射。
hán zhěn rù xiàng zhōng shū yòng qí liǎng zhí wèi liè qīng què fēng yù shǐ zhōng chéng huáng lǚ hé zhěn
韩缜入相中书，用其两侄为列卿，确风御史中丞黄履劾缜。
shǐ zhào sān xǐng fán qǔ zhǐ shì jí tái jiàn guān zhāng shū bìng zhí zhèng tóng jìn nǐ bù zhuān shǔ zhōng shū
始诏三省，凡取旨事及台谏官章疏，并执政同进拟，不专属中书。
gài què wèi shī quán yòu fù gǎi zhì yě
盖确畏失权，又复改制也。
wèi yǒng yù shān líng shǐ líng jià fā yǐn zhī xī bù sù yú cì zài dào yòu bù hù cóng hái yòu bù gài qù
为永裕山陵使，灵驾发引之夕，不宿于次，在道又不扈从，还，又不丐去。
yù shǐ liú zhì wáng yán sōu lián jī zhī yán què yǒu shí dāng qù zài xī níng yuán fēng shí yuān yù kē zhèng shǒu wěi yù qí jiān
御史刘挚、王岩叟连击之，言确有十当去："在熙宁、元丰时，冤狱苛政，首尾预其间。
jí zhì jīn rì shāo yǔ yú rén yuē dāng shí què qǐ gǎn yán
及至今日，稍语于人曰：'当时确岂敢言。
cǐ qí yì yù gù qiè míng wèi fǎn guī qǔ yú xiān dì yě
'此其意欲固窃名位，反归曲于先帝也"。
sī mǎ guāng lǚ gōng zhe jìn yòng juān chú fán kē què yán jiē jǐ suǒ jiàn bái gōng lùn yì bù róng tài huáng tài hòu yóu bù rěn jí tuì chì
司马光、吕公著进用，蠲除烦苛，确言皆己所建白，公论益不容，太皇太后犹不忍即退斥。
yuán yòu yuán nián rùn èr yuè shǐ ba wèi guān wén diàn xué shì zhī chén zhōu
元祐元年闰二月，始罢为观文殿学士、知陈州。
míng nián zuò dì shuò shì duó zhí xǐ ān zhōu yòu xǐ shān
明年，坐弟硕事夺职，徙安州，又徙邓。
chū shén zōng jí gé wáng guī yì jiàn chǔ shì què yǔ tóng liè jiē zài cè zhī zhuàng
初，神宗疾革，王珪议建储事，确与同列皆在侧，知状。
què zì xiàn dé zuì yú shì yīn yǔ zhāng dūn xíng shù děng hé zhì xié móu wèi guī shí huái yì yì lài jǐ yōng hù gù bù dé chěng
确自见得罪于世，阴与章惇、邢恕等合志邪谋，谓珪实怀异意，赖己拥护，故不得逞。
què fèng shǐ líng xià hán zhěn bái fà qí duān shì jìn jí jí
确奉使陵下，韩缜白发其端，事浸籍籍。
jì shī shì yù yuàn wàng shù yòu yì wèi wǎng lái zào yán shí zhě yǐ wéi yōu wèi yǒu yǐ fā yě
既失势，愈怨望，恕又益为往来造言，识者以为忧，未有以发也。
què zài ān lù cháng yóu chē gài tíng fù shī shí zhāng zhī hàn yáng jūn wú chù hòu shàng zhī yǐ wéi jiē shè jī shàn qí yòng hǎo chù jùn shàng yuán jiān jiàn gāo zōng yù chuán wèi tiān hòu shì yǐ chì dōng cháo yǔ yóu qiē hài
确在安陆，尝游车盖亭，赋诗十章，知汉阳军吴处厚上之，以为皆涉讥讪，其用郝处俊上元间谏高宗欲传位天后事，以斥东朝，语尤切害。
yú shì zuǒ jiàn yì dài fū liáng dào yòu jiàn yì dài fū fàn zǔ yǔ zuǒ sī jiàn wú ān shī yòu sī jiàn wáng yán sōu yòu zhèng yán liú ān shì jìn shàng zhāng qǐ zhèng què zuì
于是左谏议大夫梁焘、右谏议大夫范祖禹、左司谏吴安诗、右司谏王岩叟、右正言刘安世，进上章乞正确罪。
zhào què jù xī què zì biàn shén xī
诏确具析，确自辩甚悉。
ān shì děng yòu yán què zuì zhuàng zhe míng hé dài jù xī cǐ nǎi dà chén wěi qū wéi zhī dì ěr
安世等又言确罪状著明，何待具析，此乃大臣委曲为之地耳。
suì biǎn guāng lù qīng fēn sī nán jīng zài zé yīng zhōu bié jià xīn zhōu ān zhì
遂贬光禄卿、分司南京，再责英州别驾、新州安置。
zǎi xiàng fàn chún rén zuǒ chéng wáng cún zuò lián qián chū yǔ jiù què yù shǐ li cháng shèng táo dí ēn zhào tǐng zhī wáng péng nián zuò bù jǔ hé zhōng shū shè rén péng rǔ dà lì lì zuò fēng hái cí mìng jiē bà qù
宰相范纯仁、左丞王存坐廉前出语救确，御史李常、盛陶、翟恩、赵挺之、王彭年坐不举劾，中书舍人彭汝大力礰坐封还词命，皆罢去。
què hòu zú yú biǎn suǒ
确后卒于贬所。
shào shèng yuán nián féng jīng zú zhé zōng lín diàn
绍圣元年，冯京卒，哲宗临奠。
què zi wèi jīng xù yě yú sàng cì zhōng lán su
确子渭，京婿也，于丧次中阑诉。
míng rì zhào fù zhèng yì dài fū
明日，诏复正议大夫。
èr nián zèng tài shī shì yuē zhōng huái qiǎn zhōng shǐ hù qí zàng yòu cì dì jīng shī
二年，赠太师，谥曰忠怀，遣中使护其葬，又赐第京师。
chóng níng chū pèi xiǎng zhé zōng miào tíng
崇宁初，配飨哲宗庙庭。
cài jīng qǐng huī zōng shū yuán fēng shòu yí dìng cè shū xūn zǎi xiàng cài què zhī mù cì qí jiā
蔡京请徽宗书"元丰受遗定策殊勋宰相蔡确之墓"赐其家。
jīng yǔ tài zǎi zhèng jū zhōng bù xiāng néng jū zhōng yǐ yōu qù jīng jù qí fù yòng ér jū zhōng wáng guī xù yě
京与太宰郑居中不相能，居中以忧去，京惧其复用，而居中，王珪婿也。
shí wèi gēng míng mào jīng shǐ zhī zhòng lǐ qián shì yǐ jū jū zhōng suì zhuī fēng què qīng yuán jùn wáng yù zhì qí wén lì shí mù qián
时渭更名懋，京使之重理前事，以沮居中，遂追封确清源郡王，御制其文，立石墓前。
zhuó mào tóng zhī shū mì yuàn shì cì zǐ zhuāng wéi cóng guān dì shuò zèng dài zhì zhū nǚ chāo jìn fēng jué zhū xù jiē de guān guì zhèn dāng shì
擢懋同知枢密院事，次子庄为从官，弟硕，赠待制，诸女超进封爵，诸婿皆得官，贵震当世。
gāo zōng jí wèi xià zhào bào qún jiān zhī zuì biǎn què wǔ tài jūn jié dù fù shǐ cuàn mào yīng zhōu fán suǒ yǔ làn ēn yī qiè xuē duó tiān xià kuài zhī
高宗即位，下诏暴群奸之罪，贬确武泰军节度副使，窜懋英州，凡所与滥恩，一切削夺，天下快之。
wú chù hòu zhě shào wǔ rén dēng jìn shì dì
吴处厚者，邵武人，登进士第。
rén zōng lǚ sàng huáng sì chù hòu shàng yán chén cháng dú shǐ jì kǎo zhào shì fèi xīng běn mò dāng tú àn gǔ zhī nán chéng yīng gōng sūn chǔ jiù jìn sǐ yǐ quán zhào gū
仁宗屡丧皇嗣，处厚上言："臣尝读《史记》，考赵氏废兴本末，当屠岸贾之难，程婴、公孙杵臼尽死以全赵孤。
sòng yǒu tiān xià èr rén zhōng yì wèi jiàn bāo biǎo yi fǎng qí mù yù jiàn wèi qí cí
宋有天下，二人忠义未见褒表，宜访其墓域，建为其祠。
dì lǎn qí shū jué rán jí yǐ chù hòu wèi jiāng zuò chéng fǎng de liǎng mù yú jiàng fēng hóu lì miào
"帝览其疏矍然，即以处厚为将作丞，访得两墓于绛，封侯立庙。
shǐ cài què cháng cóng chù hòu xué fù jí zuò xiāng chù hòu tōng jiān qǐ lián què wú jí yǐn yì
始，蔡确尝从处厚学赋，及作相，处厚通笺乞怜，确无汲引意。
wáng guī yòng wèi dà lǐ chéng
王珪用为大理丞。
wáng ān lǐ shū dǎn xiāng gōng shì xià dà lǐ chù hòu zhī ān lǐ yǔ guī shàn lùn dǎn yòng guān zhú wèi zì dào
王安礼、舒亶相攻，事下大理，处厚知安礼与珪善，论亶用官烛为自盗。
què mì qiǎn dá yì jiù dǎn chù hòu bù cóng què nù yù zhú zhī wèi guǒ
确密遣达意救亶，处厚不从，确怒欲逐之，未果。
guī qǐng chú chù hòu guǎn zhí què yòu jū zhī
珪请除处厚馆职，确又沮之。
guī wèi yǒng yù shān líng shǐ pì zhǎng jiān zòu
珪为永裕山陵使，辟掌笺奏。
què dài shǐ chū zhī tōng lì jūn yòu xǐ zhī hàn yáng chù hòu bú yuè
确代使，出知通利军，又徙知汉阳，处厚不悦。
yuán yòu zhōng què zhī ān zhōu jùn yǒu jìng jiāng zú dāng shù hàn yáng què gù bù qiǎn chù hòu nù yuē ěr zài miào táng shí shù xiàn wǒ jīn bǐ jùn zuò shǒu yóu ěr yá
元祐中，确知安州，郡有静江卒当戍汉阳，确固不遣，处厚怒曰："尔在庙堂时数陷我，今比郡作守，犹尔邪？
huì de què chē gài tíng shī yǐn hǎo zèng shān shì nǎi jiān shì shàng zhī yún hǎo chù jùn fēng zèng shān gōng huì gāo zōng yù xùn wèi wǔ hòu chù jùn jiàn zhǐ jīn nǎi yǐ bǐ tài huáng tài hòu
"会得确《车盖亭诗》，引郝甑山事，乃笺释上之，云："郝处俊封甑山公，会高宗欲逊位武后，处俊谏止，今乃以比太皇太后。
qiě yòng cāng hǎi yáng chén shì cǐ gài shí yùn zhī dà biàn yóu fēi jiā yǔ
且用沧海扬尘事，此盖时运之大变，尤非佳语。
jī bàng qiē hài fēi suǒ yi yán
讥谤切害，非所宜言。
què suì nán cuàn
"确遂南窜。
zhuó chù hòu zhī wèi zhōu rán shì dà fū yóu cǐ wèi è zhī wèi jǐ zú
擢处厚知卫州，然士大夫由此畏恶之，未几卒。
shào shèng jiān zhuī biǎn xī zhōu bié jià
绍圣间，追贬歙州别驾。
xíng shù zì hé shū zhèng zhōu yáng wǔ rén
邢恕字和叔，郑州阳武人。
bó guàn jīng jí néng wén zhāng xǐ gōng míng lùn gǔ jīn chéng bài shì yǒu zhàn guó zòng héng qì xí
博贯经籍，能文章，喜功名，论古今成败事，有战国纵横气习。
cóng chéng hào xué yīn chū rù sī mǎ guāng lǚ gōng zhe mén
从程颢学，因出入司马光、吕公著门。
dēng jìn shì dì bǔ yǒng ān zhǔ bù
登进士第，补永安主簿。
gōng zhe jiàn yú cháo de chóng wén yuàn jiào shū
公著荐于朝，得崇文院校书。
wáng ān shí yì ài zhī yīn bīn kè yù yì shǐ yǎng huì yǐ dài yòng shù bù néng cóng ér duì qí zi pāng yǔ xīn fǎ bù biàn
王安石亦爱之，因宾客谕意，使养晦以待用，恕不能从，而对其子雱语新法不便。
ān shí nù jiàn guān yì yán xīn jìn shì wèi lì guān ér jí chǔ guǎn gé kāi bēn jìng lù chū zhī yán líng xiàn
安石怒，谏官亦言新进士未历官而即处馆阁，开奔竞路，出知延陵县。
xiàn fèi bù fù diào fú zhàn shǎn luò jiān zhě qī nián fù wèi jiào shū
县废不复调，浮湛陕、洛间者七年，复为校书。
wú chōng yòng wèi guǎn gé jiào kān lì shǐ guǎn jiǎn tǎo zhù zuò zuǒ láng
吴充用为馆阁校勘，历史馆检讨、著作佐郎。
cài què dài chōng xiāng jǐn zhú chōng suǒ yòng rén shù shēn jū jù jí
蔡确代充相，尽逐充所用人，恕深居惧及。
shén zōng jiàn qí sòng wén yàn bó shī chēng yú què nǎi jìn zhí fāng yuán wài láng
神宗见其《送文彦博诗》，称于确，乃进职方员外郎。
dì yǒu fù yòng guāng gōng zhe yì què yǐ shù yú liǎng rén wéi mén xià kè jí jié nà zhī
帝有复用光、公著意，确以恕于两人为门下客，亟结纳之。
shù yì shēn zì fù tuō nǎi wèi què huà cè shāo shōu zhào míng shì yú zhèng shì wēi yǒu gēng gé zì shì xiāng yǔ rú sù jiāo
恕亦深自附托，乃为确画策，稍收召名士，于政事微有更革，自是相与如素交。
dì bù yù shù yǔ què chéng móu mì yǔ xuān rén hòu zhī zhí gōng huì gōng jì yuē jiā yǒu bái táo zhe huá dào shū yán kě liáo shàng jí
帝不豫，恕与确成谋，密语宣仁后之侄公绘、公纪曰："家有白桃著华，道书言可疗上疾。
yāo yǔ guī shì zhī
"邀与归视之。
zhì zé zhí qí shǒu yuē cài chéng xiàng lìng bù fù xīn shàng jí bù kě huì yán ān chōng yòu yi zǎo yǒu dìng lùn yōng cáo jiē xián wáng yě
至则执其手曰："蔡丞相令布腹心，上疾不可讳，延安冲幼，宜早有定论，雍、曹皆贤王也。
gōng huì jīng yuē cǐ hé yán
"公绘惊曰："此何言？
jūn yù huò wú jiā yá
君欲祸吾家邪！
jí qū chū
"急趋出。
shù jì bù xíng zé fǎn xuān yán tài hòu zhǔ yì yōng wáng yǔ wáng guī biǎo lǐ
恕计不行，则反宣言太后属意雍王，与王珪表里。
dǎo què yuē guī rù wèn jí yáng gōu zhì guī yǔ shǐ zhī kāi fēng fǔ cài jīng fú jiàn shì yú wài xū guī xiǎo chí yì zé zhí ér zhū zhī
导确约珪入问疾，阳钩致珪语，使知开封府蔡京伏剑士于外，须珪小持异则执而诛之。
jì ér guī yán shàng zì yǒu zi dìng yì lì yán ān
既而珪言上自有子，定议立延安。
shù yì wú suǒ shī yóu zì wèi yǒu dìng cè gōng chuán bō qí yǔ
恕益无所施，犹自谓有定策功，传播其语。
zhé zōng lì qiān yòu sī yuán wài láng qǐ jū shè rén
哲宗立，迁右司员外郎、起居舍人。
yòu wèi gōng huì jù zòu qǐ zūn chóng zhū tài fēi wèi gāo shì yì rì jì
又为公绘具奏，乞尊崇朱太妃，为高氏异日计。
hòu jí zhī yuē rǔ sù bù shí zì shuí wèi zhī zhě
后诘之曰："汝素不识字，谁为之者？
gōng huì bù dé yǐn yǐ shù duì qiě shàng qí gǎo
"公绘不得隐，以恕对，且上其稿。
shí shù fāng zhào shì zhōng shū suì chù zhī suí zhōu gǎi rǔ xiāng hé yáng
时恕方召试中书，遂黜知随州，改汝、襄、河阳。
shù jiǔ chì wài xù nù fèn jiàn dào yè què yú shān xù chéng qián è dài sī mǎ guāng zi kāng shǒu shū chí yǐ qǔ xìn
恕久斥外，蓄怒愤，间道谒确于邓，绪成前恶，绐司马光子康手书，持以取信。
huì què dé zuì shù yì zé jiān yǒng zhōu jiǔ
会确得罪，恕亦责监永州酒。
shào shèng chū zhuó bǎo wén gé dài zhì zhī qīng zhōu
绍圣初，擢宝文阁待制、知青州。
zhāng dūn cài biàn de zhèng jiāng gān xīn yuán yòu zhū rén yǐn shù zì zhù zhào wèi xíng bù shì láng zài qiān lì bù shàng shū jiān shì dú gǎi yù shǐ zhōng chéng
章惇、蔡卞得政，将甘心元祐诸人，引恕自助，召为刑部侍郎，再迁吏部尚书兼侍读，改御史中丞。
shù jì chù fēng xiàn suì wū xuān rén hòu yǒu fèi lì móu yǐn sī mǎ guāng yán běi qí lóu hòu xuān xùn shì xù gāo zūn yù zhī zǐ shì jīng zhuī sòng qí fù zài rì wáng guī lìng qí xiōng shì chōng lái móu lì yōng wáng zūn yù fēi zhī
恕既处风宪，遂诬宣仁后有废立谋，引司马光言北齐娄后宣训事，訹高遵裕之子士京追讼其父在日，王珪令其兄士充来谋立雍王，遵裕非之。
yòu jiào cài mào shàng wén jí fu sī dú wèi sōu cí lì dǐ liáng dào liú zhì yún yīn tú bù guǐ qiě jiā sī mǎ guāng lǚ gōng zhe yǐ xiōng bèi míng
又教蔡懋上文及甫私牍为廋词，历诋梁焘、刘挚，云阴图不轨，且加司马光、吕公著以凶悖名。
dūn shǐ cài jīng zhì yù yú tóng wén guǎn zǔ zhī wàn duān jiāng xī xiàn zhū rén yú zú zuì jì ér wú suǒ de nǎi yǐ
惇使蔡京置狱于同文馆，组织万端，将悉陷诸人于族罪，既而无所得，乃已。
shù nèi huái cāi huá ér wài chí zhèng lùn
恕内怀猜猾，而外持正论。
cháng yú jīng yán dú bǎo xùn zhì rén zōng yù fǔ chén yǐ wéi rén jūn dāng xiū jǔ zhèng shì zé rì yuè báo shí xīng wén biàn jiàn wèi bù zú lǜ
尝于经筵读宝训，至仁宗谕辅臣，以为人君当修举政事，则日月薄食、星文变见为不足虑。
shù yán rén zōng zhī zhǐ suī hé yú xún qīng shū rán zì gǔ dì wáng shú kěn zì wèi bù xiū zhèng shì zhě rú cǐ zé tiān biàn suì fèi yǐ
恕言仁宗之旨虽合于荀卿书，然自古帝王孰肯自谓不修政事者，如此则天变遂废矣。
dì jiā nà zhī shù dēng duì
帝嘉纳之，数登对。
dūn kǒng qí dà yòng qiè jì zhī
惇恐其大用，切忌之。
shù yì chuāi dì shāo báo dūn lǚ bái qí duǎn jìng wèi dūn suǒ xiàn chū zhī rǔ zhōu
恕亦揣帝稍薄惇，屡白其短，竟为惇所陷，出知汝州。
wèi jǐ xǐ yìng tiān fǔ
未几，徙应天府。
dūn fù zhí qí nǎng guò yí zhī nán ān jūn
惇复摭其曩过，移知南安军。
huī zōng chū yán zhě lùn qí jiǎo wū zé wèi shào fǔ shǎo jiān fēn sī xī jīng jū jūn zhōu
徽宗初，言者论其矫诬，责为少府少监、分司西京，居均州。
cài jīng dāng guó jīng yíng huáng shàn yǐ kāi biān xì yù shǐ shù lì fāng miàn zhī xūn qǐ wèi fū yán jīng lüè ān fǔ shǐ xuán gǎi jīng yuán zhuó zhì lóng tú gé xué shì
蔡京当国，经营湟、鄯，以开边隙，欲使恕立方面之勋，起为鄜延经略安抚使，旋改泾原，擢至龙图阁学士。
shù qǐ zhù xiāo guān cǎi qí lǐ rén xǔ yàn guī chē zhàn fǎ wèi qiǎn gōng jì
恕乞筑萧关，采其里人许彦圭车战法，为浅攻计。
yòu yù shǐ xī hé zào chuán zhí dǐ xìng líng yǐ kōng xià guó cháo xué qí móu jiē yū dàn
又欲使熙河造船，直抵兴、灵，以空夏国巢穴，其谋皆迂诞。
zhuǎn yùn shǐ li fù yán shù suǒ wéi lèi ér xì bù kě yòng dì yì zhú qí wàng jīng lì zhǔ zhī
转运使李复言恕所为类儿戏，不可用，帝亦烛其妄，京力主之。
yǐ ér xià rén kòu zhèn róng yù qū wèi zhōu jǐng zòu zhì jīng shī rì wǔ liù jīng jù shǐ xǐ shù tài yuán lián xǐ yǒng xīng yǐng chāng zhēn dìng xún duó zhí
已而夏人寇镇戎，欲趋渭州，警奏至京师日五六，京惧，始徙恕太原，连徙永兴、颍昌、真定，寻夺职。
jiǔ zhī fù xiǎn mó gé dài zhì
久之，复显谟阁待制。
zú nián qī shí
卒，年七十。
shù běn cóng chéng mén de yóu zhū gōng jiān yī shí xián shì zhēng yǔ zhī jiāo
恕本从程门得游诸公间，一时贤士争与之交。
shù shàn wèi biǎo bó zǎo zhì shēng míng ér tiān zī fǎn fù xíng xiǎn mào jìn wèi sī mǎ guāng kè jí xiàn guāng fù zhāng dūn jí bèi dūn zhì yǔ sān cài wèi fù xīn zé zhī sǐ fú tì
恕善为表襮，蚤致声名，而天资反复，行险冒进，为司马光客即陷光，附章惇即背惇，至与三蔡为腹心则之死弗替。
shàng bàng mǔ hòu xià wū zhōng liáng jǐ yú huò jí zōng miào
上谤母后，下诬忠良，几于祸及宗庙。
jiàn yán yuán nián yǔ cài què tóng zhuī biǎn ér shù wèi cháng dé jūn jié dù fù shǐ
建炎元年，与蔡确同追贬，而恕为常德军节度副使。
zi jū shí jìng
子居实、倞。
jū shí yǒu yì cái bā suì wèi míng fēi yǐn huáng tíng jiān cháo bǔ zhī zhāng lěi qín guān chén shī dào jiē jiàn ér ài zhī
居实有异材，八岁为《明妃引》，黄庭坚、晁补之、张耒、秦观、陈师道皆见而爱之。
cóng shù shǒu suí zuò nán zhēng fù sū shì dú zhī tàn yuē cǐ zú yǐ jiè shǒu jiàn gǔ rén yǐ
从恕守随，作《南征赋》，苏轼读之，叹曰："此足以借手见古人矣。
zú shí nián shí jiǔ yǒu yí wén yuē shēn yín jí
"卒时年十九，有遗文曰《呻吟集》。
jìng jí shù zài shí wéi sī nóng chéng jìng kāng chū zhì shǎo qīng fèng zhào guǎn jīn guó shǐ
倞及恕在时为司农丞，靖康初至少卿，奉诏馆金国使。
shì shí sù wáng shǐ wò lí bù jūn wèi suǒ zhì cháo tíng yì yì liú qí shǐ yǐ xiāng dāng yú shì yú yuè bù qiǎn
是时，肃王使斡离不军，为所质，朝廷议亦留其使以相当，于是逾月不遣。
dōu guǎn zhào lún yàn rén yě xìng huá kuài jù bù dé guī nǎi zhà yǐ qíng gào jìng yuē jīn guó yǒu yú dǔ jīn wú zhě shàng lǐng qì dān jīng ruì shén zhòng èr yú jīn rén yuàn guī dà guó kě jié zhī yǐ tú èr qiú
都管赵伦，燕人也，性猾狯，惧不得归，乃诈以情告倞曰："金国有余睹金吾者，尚领契丹精锐甚众，贰于金人，愿归大国，可结之以图二酋。
jìng yǐ wén dà chén xìn zhī jí wéi cì yú dǔ zhào shū shòu lún nà yī lǐng zhōng hòu yǔ lún jīn bó
"倞以闻，大臣信之，即为赐余睹诏书授伦，纳衣领中，厚与伦金帛。
lún xiàn qí shū zhān hǎn zhān hǎn dà nù yǐ wén jīn zhǔ bào lìng shēn rù gōng tǎo suì fù tí bīng nán xià
伦献其书粘罕，粘罕大怒，以闻金主，报令深入攻讨，遂复提兵南下。
jìng shí chū zhī yuè zhōu zhào zé qí shǐ huò xuē jí tíng guān jì ér jīng quē shī shǒu yún
倞时出知岳州，诏责其始祸，削籍停官，既而京阙失守云。
lǚ huì qīng zì jí fǔ quán zhōu jìn jiāng rén
吕惠卿字吉甫，泉州晋江人。
fù shú xí lì shì wèi zhāng pǔ lìng
父璹习吏事，为漳浦令。
xiàn chù shān lín bì yì jiān mín bìng zhàng wù shé hǔ zhī hài shú jiào mín fén liáo ér gēng hài wèi shuāi zhǐ
县处山林蔽翳间，民病瘴雾蛇虎之害，璹教民焚燎而耕，害为衰止。
tōng pàn yí zhōu nóng zhì gāo rù kòu zhuǎn yùn shǐ xí shú yǔ bīng huì huò quàn wù xíng bù tīng
通判宜州，侬智高入寇，转运使檄璹与兵会，或劝勿行，不听。
jiāng èr qiān rén niè zéi hòu yǐ wǎng de shǒu lǔ wèi duō
将二千人蹑贼后以往，得首虏为多。
wèi kāi fēng fǔ sī lù jū zhōng rén shǐ zhì cōng yì wèi zú fá mù shì lì duō wéi zhī dì shú qióng zhì zhī zhì cōng yǐ zhé qù
为开封府司录，鞫中人史志聪役卫卒伐木事，吏多为之地，璹穷治之，志聪以谪去。
zhōng guāng lù qīng
终光禄卿。
huì qīng qǐ jìn shì wéi zhēn zhōu tuī guān
惠卿起进士，为真州推官。
zhì mǎn rù dōu jiàn wáng ān shí lùn jīng yì yì duō hé suì dìng jiāo
秩满入都，见王安石，论经义，意多合，遂定交。
xī níng chū ān shí wéi zhèng huì qīng fāng biān xiào jí xián shū jí ān shí yán yú dì yuē huì qīng zhī xián qǐ tè jīn rén suī qián shì rú zhě wèi yì bǐ yě
熙宁初，安石为政，惠卿方编校集贤书籍，安石言于帝曰："惠卿之贤，岂特今人，虽前世儒者未易比也。
xué xiān wáng zhī dào ér néng yòng zhě dú huì qīng ér yǐ
学先王之道而能用者，独惠卿而已。
jí shè zhì zhì sān sī tiáo lì sī yǐ wéi jiǎn xiáng wén zì shì wú dà xiǎo bì móu zhī fán suǒ jiàn qǐng zhāng zòu jiē qí bǐ
"及设制置三司条例司，以为检详文字，事无大小必谋之，凡所建请章奏皆其笔。
zhuó tài zǐ zhōng yǔn chóng zhèng diàn shuō shū jí xián xiào lǐ pàn sī nóng sì
擢太子中允、崇政殿说书、集贤校理，判司农寺。
sī mǎ guāng jiàn dì yuē huì qīng xiān qiǎo fēi jiā shì shǐ ān shí fù bàng yú zhōng wài zhě jiē qí suǒ wèi
司马光谏帝曰："惠卿𪫺巧非佳士，使安石负谤于中外者皆其所为。
ān shí xián ér bì bù xián shì wù huì qīng wèi zhī móu zhǔ ér ān shí lì xíng zhī gù tiān xià bìng zhǐ wèi jiān xié
安石贤而愎，不闲世务，惠卿为之谋主，而安石力行之，故天下并指为奸邪。
jìn zhě jìn zhuó bù cì dà bù yàn zhòng xīn
近者进擢不次，大不厌众心。
dì yuē huì qīng jìn duì míng biàn yì shì měi cái
"帝曰："惠卿进对明辨，亦似美才。
guāng yuē huì qīng chéng wén xué biàn huì rán yòng xīn bù zhèng yuàn bì xià xú chá zhī
"光曰："惠卿诚文学辨慧，然用心不正，愿陛下徐察之。
jiāng chōng li xun ruò wú cái hé yǐ néng dòng rén zhǔ
江充、李训若无才，何以能动人主？
dì mò rán
"帝默然。
guāng yòu yí shū ān shí yuē chǎn yú zhī shì yú gōng jīn rì chéng yǒu shùn shì zhī kuài yī dàn shī shì jiāng bì mài gōng zì shòu yǐ
光又贻书安石曰："谄谀之士，于公今日诚有顺适之快，一旦失势，将必卖公自售矣。
ān shí bú yuè
"安石不悦。
huì huì qīng yǐ fù sāng qù fú chú zhào wèi tiān zhāng gé shì jiǎng tóng xiū qǐ jū zhù jìn zhī zhì gào pàn guó zǐ jiàn yǔ wáng pāng tóng xiū sān jīng xīn yì
会惠卿以父丧去，服除，召为天章阁侍讲，同修起居注，进知制诰，判国子监，与王雱同修《三经新义》。
yòu zhī jiàn yuàn wèi hàn lín xué shì
又知谏院，为翰林学士。
ān shí qiú qù huì qīng shǐ qí dǎng biàn xìng míng rì tóu guǐ shàng shū liú zhī
安石求去，惠卿使其党变姓名，日投匦上书留之。
ān shí lì jiàn huì qīng wèi cān zhī zhèng shì huì qīng jù ān shí qù xīn fǎ bì yáo zuò shū biàn yí jiān sī jùn shǒu shǐ chén lì hài
安石力荐惠卿为参知政事，惠卿惧安石去，新法必摇，作书遍遗监司、郡守，使陈利害。
yòu cóng róng bái dì xià zhào yán zhōng bù yǐ lì wéi fǎ zhī gù wèi zhī fèi fǎ
又从容白帝下诏，言终不以吏违法之故，为之废法。
gù ān shí zhī zhèng shǒu zhī yì jiān
故安石之政，守之益坚。
yì ba zhì kē féng jīng zhēng zhī bù dé
议罢制科，冯京争之不得。
dì shēng qīng wú xué shù yǐn wèi shì jiǎng
弟升卿无学术，引为侍讲。
yòu yòng dì hé qīng jì zhì wǔ děng dīng chǎn bù shǐ mín zì gòng shǒu shí chǐ chuán cùn tǔ jiǎn kuò wú yí zhì jī tún yì biàn chāo zhī
又用弟和卿计，制五等丁产簿，使民自供首实，尺椽寸土，检括无遗，至鸡豚亦遍抄之。
yǐn nì zhě xǔ gào ér yǐ zī sān zhī yī chōng shǎng mín bù shèng qí kùn
隐匿者许告，而以赀三之一充赏，民不胜其困。
yòu yīn bǎo jiá zhèng cháng gěi sàn qīng miáo shǐ jié jiǎ fù guān bù yí yī rén shàng xià sāo dòng
又因保甲正长给散青苗，使结甲赴官，不遗一人，上下骚动。
zhèng xiá shū huì qīng péng jiān yōng bì huì qīng nù yòu è féng jīng yì jǐ ér ān shí dì ān guó è huì qīng jiān chǎn miàn rǔ zhī
郑侠疏惠卿朋奸壅蔽，惠卿怒，又恶冯京异己，而安石弟安国恶惠卿奸谄，面辱之。
yú shì chéng shì bìng xiàn sān rén jiē huò zuì
于是乘势并陷三人，皆获罪。
ān shí yǐ ān guó zhī gù shǐ yǒu xì
安石以安国之故，始有隙。
huì qīng jì pàn ān shí fán kě yǐ hài wáng shì zhě wú bù wèi
惠卿既叛安石，凡可以害王氏者无不为。
hán jiàng wèi xiāng bù néng zhì qǐng fù yòng ān shí
韩绛为相不能制，请复用安石。
ān shí zhì yóu yǔ gòng shì
安石至，犹与共事。
yù shǐ cài chéng xǐ lùn qí è shān wǎn yòu yán qí xiōng dì qiáng jiè xiù zhōu fù mín qián mǎi tián chū zhī chén zhōu
御史蔡承禧论其恶，邓绾又言其兄弟强借秀州富民钱买田，出知陈州。
jiǔ zhī yǐ zī zhèng diàn xué shì zhī yán zhōu
久之，以资政殿学士知延州。
shǐ shǎn xī yuán biān hàn fán bīng gè zì wèi jūn měi zhàn zé yǐ fán bù wèi xiān fēng ér hàn bīng chéng shǒu sì biàn nǎi chū zhàn
始，陕西缘边汉蕃兵各自为军，每战则以蕃部为先锋，而汉兵城守，伺便乃出战。
huì qīng shǐ hé zhī wèi yī xiān sōu bǔ shǒu bīng ér chū qí xuǎn yǐ zhàn suí zhūn zhì jiāng jù tiáo yuē shàng zhī biān rén jí yì zhě duō yán bù kě
惠卿始合之为一，先搜补守兵而出其选以战，随屯置将，具条约上之，边人及议者多言不可。
lù dōu jiān gāo yǒng hēng lǎo jiàng yě zhēng zhī lì zòu chì zhī
路都监高永亨，老将也，争之力，奏斥之。
fán bù qū quán miē jiāng rù kòu huì qīng yǐ jìn shì shuài chén duō yǎng wēi chí zhòng nǎi jiāng yá bīng àn biān qǐ shī yú dōng jiāo suì qū suí dé dǐ wú dìng hé lì shí yǒu bā rì ér hái
蕃部屈全乜将入寇，惠卿以近世帅臣多养威持重，乃将牙兵按边，启师于东郊，遂趋绥德，抵无定河，历十有八日而还。
é dīng mǔ yōu zhào yú běn fèng wài tè gěi wǔ wàn huì qīng gèng qǐng tiān zhī wàn wǔ qiān yù shǐ hé zhī jiāng xià yáng zhōu qǔ fèng lì dì yuē huì qīng gù tān mào rán cháng wèi zhí zhèng zhì zhī shāng tǐ gū zé yǐ yì kě yě
俄丁母忧，诏于本奉外特给五万，惠卿更请添支万五千，御史劾之，将下扬州取奉历，帝曰："惠卿固贪冒，然尝为执政，治之伤体，姑责以义可也。
dàn xuē qí wù fèng huì qīng yóu zì biàn yù shǐ yòu lùn qí fāng jū sāng bù yīng yǒu yán zhào wù wèn
"但削其误奉，惠卿犹自辨，御史又论其方居丧，不应有言，诏勿问。
yuán fēng wǔ nián jiā dà xué shì zhī tài yuán fǔ
元丰五年，加大学士、知太原府。
rù jiàn jiāng shǐ réng zhèn fū yán
入见，将使仍镇鄜延。
huì qīng yún shǎn xī zhī shī fēi wéi bù kě yǐ gōng yì bù kě yǐ shǒu yào zài dà wéi xíng shì ér yǐ
惠卿云："陕西之师，非唯不可以攻，亦不可以守，要在大为形势而已。
dì yuē rú huì qīng yán shì wèi shǎn xī kě qì yě qǐ yi wěi yǐ biān shì
"帝曰："如惠卿言，是为陕西可弃也，岂宜委以边事？
shù qí qīng zào jiǎo wū zhī zuì chì zhī dān zhōu míng nián fù zhī tài yuán
"数其轻躁矫诬之罪，斥知单州，明年复知太原。
zhé zōng jí wèi chì jiāng lì wù qīn rǎo wài jiè
哲宗即位，敕疆吏勿侵扰外界。
huì qīng qiǎn bù qí èr wàn xí xià rén yú jù xīng pō zhǎn shǒu liù bǎi jí xià rén suì kòu fū yán
惠卿遣步骑二万袭夏人于聚星泊，斩首六百级，夏人遂寇鄜延。
huì qīng jiàn zhèng rén huì jìn zhī bù róng yú shí kěn qiú sàn dì
惠卿见正人汇进，知不容于时，恳求散地。
yú shì yòu sī jiàn sū zhé tiáo zòu qí jiān yuē huì qīng huái zhāng tāng zhī biàn zhà yǒu lú qǐ zhī jiān xié guǐ biàn duō duān gǎn xíng fēi dù
于是右司谏苏辙条奏其奸曰："惠卿怀张汤之辨诈，有卢杞之奸邪，诡变多端，敢行非度。
wáng ān shí qiáng hěn ào dàn yú lì shì yi wú suǒ zhī huì qīng zhǐ tī jiào dǎo yǐ jì qí è
王安石强佷傲诞，于吏事宜无所知，惠卿指擿教导，以济其恶。
yòu xīng qǐ dà yù yù zhū lián màn yǐn tú wū gōng qīng
又兴起大狱，欲株连蔓引，涂污公卿。
lài xiān dì rén shèng měi shì cái yì bù rán ān cháng shǒu dào zhī shì wú jiào lèi yǐ
赖先帝仁圣，每事裁抑，不然，安常守道之士无噍类矣。
ān shí yú huì qīng yǒu luǎn yì zhī ēn fù shī zhī yì
安石于惠卿有卵翼之恩，父师之义。
fāng qí qiú jìn zé jiāo gù wèi yī jí shì lì xiāng zhá huà wèi dí chóu fā qí sī shū bù yí yú lì
方其求进则胶固为一，及势力相轧，化为敌仇，发其私书，不遗余力。
quǎn zhì zhī suǒ bù wéi ér huì qīng wèi zhī
犬彘之所不为，而惠卿为之。
xī lǚ bù shì dīng yuán zé shā dīng yuán shì dǒng zhuó zé shā dǒng zhuó
昔吕布事丁原则杀丁原，事董卓则杀董卓；
liú láo zhī shì wáng gōng zé fǎn wáng gōng shì sī mǎ yuán xiǎn zé fǎn yuán xiǎn gù cáo cāo huán xuán zhōng wèi ér zhū zhī
刘牢之事王恭则反王恭，事司马元显则反元显，故曹操、桓玄终畏而诛之。
rú huì qīng zhī è zòng wèi zhèng diǎn xíng yóu dāng tóu bì sì yì yǐ yù chī mèi
如惠卿之恶，纵未正典刑，犹当投畀四裔，以御魑魅。
zhōng chéng liú zhì shù qí wǔ zuì yǐ wéi dà è
"中丞刘挚数其五罪，以为大恶。
nǎi biǎn wèi guāng lù qīng fēn sī nán jīng
乃贬为光禄卿、分司南京。
zài zé jiàn níng jūn jié dù fù shǐ jiàn zhōu ān zhì
再责建宁军节度副使、建州安置。
zhōng shū shè rén sū shì dāng zhì bèi zǎi qí zuì yú xùn cí tiān xià chuán sòng chēng kuài yān
中书舍人苏轼当制，备载其罪于训词，天下传讼称快焉。
shào shèng zhōng fù zī zhèng diàn xué shì zhī dà míng fǔ jiā guān wén diàn xué shì zhī yán zhōu
绍圣中，复资政殿学士、知大名府，加观文殿学士、知延州。
xià rén fù rù kòu jiāng yǐ quán shī wéi yán ān huì qīng xiū mǐ zhī zhū zhài yǐ bèi
夏人复入寇，将以全师围延安，惠卿修米脂诸砦以备。
kòu zhì yù gōng zé chéng bù kě jìn yù lüè zé yě wú suǒ de yù zhàn zé zhū jiāng àn bīng bù dòng yù nán zé jù fù bèi shòu dí liú èr rì jí bá zhà qù suì xiàn jīn míng
寇至，欲攻则城不可近，欲掠则野无所得，欲战则诸将按兵不动，欲南则惧腹背受敌，留二日即拔栅去，遂陷金明。
huì qīng qiú yì què bù xǔ
惠卿求诣阙，不许。
yǐ zhù wēi róng wēi qiāng chéng jiā yín qīng guāng lù dài fu bài bǎo níng wǔ shèng liǎng jūn jié dù shǐ
以筑威戎、威羌城，加银青光禄大夫，拜保宁、武胜两军节度使。
huī zōng lì yì jié zhèn nán
徽宗立，易节镇南。
yīn céng bù yǒu sù hàn xǐ wèi háng zhōu ér yòng fàn chún cuì shuài yán zhì qí shàng gōng wǎng mào shì duó jié dù
因曾布有宿憾，徙为杭州，而用范纯粹帅延，治其上功罔冒事，夺节度。
bù qù wèi fù wǔ chāng jié dù shǐ zhī dà míng
布去位，复武昌节度使、知大名。
shù suì yòu yǐ shàng biǎo yǐn yù shī dàng hái wèi yín qīng guāng lù dài fu lìng zhì shì
数岁，又以上表引喻失当，还为银青光禄大夫，令致仕。
chóng níng wǔ nián qǐ wèi guān wén diàn xué shì zhī háng zhōu
崇宁五年，起为观文殿学士、知杭州。
zuò qí zi yuān wén yāo rén zhāng huái sù yán bù gào yuān pèi shā mén dǎo huì qīng zé qí zhōu tuán liàn fù shǐ ān zhì xuān zhōu zài yí lú zhōu
坐其子渊闻妖人张怀素言不告，渊配沙门岛，惠卿责祁州团练副使，安置宣州，再移庐州。
fù guān wén diàn xué shì wèi lǐ quán guān shǐ zhì shì
复观文殿学士，为醴泉观使，致仕。
zú zèng kāi fǔ yí tóng sān sī
卒，赠开府仪同三司。
shǐ huì qīng féng hé ān shí zhòu zhì zhí zhèng ān shí qù wèi suì jí lì pái zhī zhì fā qí sī shū yú shàng
始，惠卿逢合安石，骤致执政，安石去位，遂极力排之，至发其私书于上。
ān shí tuì chǔ jīn líng wǎng wǎng xiě fú jiàn zǐ sān zì gài shēn huǐ wèi huì qīng suǒ wù yě
安石退处金陵，往往写"福建子"三字，盖深悔为惠卿所误也。
suī zhāng dūn céng bù cài jīng dāng guó xián wèi è qí rén bù gǎn yǐn rù cháo
章、曾布、蔡京当国，都害怕、讨厌他，不敢召他入朝。
yǐ shì zhuǎn xǐ wài fú qì yú sǐ yún
以是转徙外服，讫于死云。
zhāng dūn zì zi hòu jiàn zhōu pǔ chéng rén fù shù xǐ sū zhōu
章惇字子厚，建州浦城人，父俞徙苏州。
qǐ jiā zhì zhí fāng láng zhōng zhì shì yòng dūn guì lèi guān yín qīng guāng lù dài fu nián bā shí jiǔ zú
起家至职方郎中，致仕，用惇贵，累官银青光禄大夫，年八十九卒。
dūn háo jùn bó xué shàn wén
惇豪俊，博学善文。
jìn shì dēng míng chǐ chū zhí héng xià wěi chì ér chū
进士登名，耻出侄衡下，委敕而出。
zài jǔ jiǎ kē diào shāng luò lìng
再举甲科，调商洛令。
yǔ sū shì yóu nán shān dǐ xiān yóu tán tán xià lín jué bì wàn rèn héng mù qí shàng dūn yī shì shū bì shì jù bù gǎn shū
与苏轼游南山，抵仙游潭，潭下临绝壁万仞，横木其上，惇揖轼书壁，轼惧不敢书。
dūn píng bù guò zhī chuí suǒ wǎn shù shè yī ér xià yǐ qī mò rú bǐ dà shū shí bì yuē sū shì zhāng dūn lái
惇平步过之，垂索挽树，摄衣而下，以漆墨濡笔大书石壁曰："苏轼、章惇来。
jì hái shén cǎi bù dòng shì fǔ qí bèi yuē jūn tā rì bì néng shā rén
"既还，神彩不动，轼拊其背曰："君他日必能杀人。
dūn yuē hé yě
"惇曰："何也？
shì yuē néng zì pàn mìng zhě néng shā rén yě
"轼曰："能自判命者，能杀人也。
dūn dà xiào
"惇大笑。
zhào shì guǎn zhí wáng táo hé ba zhī
召试馆职，王陶劾罢之。
xī níng chū wáng ān shí bǐng zhèng yuè qí cái yòng wèi biān xiū sān sī tiáo lì guān jiā jí xián xiào lǐ zhōng shū jiǎn zhèng
熙宁初，王安石秉政，悦其才，用为编修三司条例官，加集贤校理、中书检正。
shí jīng zhì nán běi jiāng qún mán mìng wèi hú nán běi chá fǎng shǐ
时经制南、北江群蛮，命为湖南、北察访使。
tí diǎn xíng yù zhào dǐng yán xiá zhōu qún mán kǔ qí qiú bō kè móu nèi fù chén zhōu bù yī zhāng qiào yì yán nán běi jiāng qún mán guī huà cháo tíng suì yǐ shì shǔ dūn
提点刑狱赵鼎言，峡州群蛮苦其酋剥刻，谋内附，辰州布衣张翘亦言南、北江群蛮归化朝廷，遂以事属惇。
dūn mù liú rén li zī zhāng hóng děng wǎng zhāo zhī zī hóng yín yú yí fù wèi qiú suǒ shā suì zhì gōng tǎo yóu shì liǎng jiāng shān dòng
惇募流人李资、张竑等往招之，资、竑淫于夷妇，为酋所杀，遂致攻讨，由是两江扇动。
shén zōng yí qí rǎo mìng ān shí jiè dūn wù qīng dòng dūn jìng yǐ sān lù bīng píng yì qià dǐng zhōu
神宗疑其扰命，安石戒惇勿轻动，惇竟以三路兵平懿、洽、鼎州。
yǐ mán fāng jù tán zhī méi shān suì chéng shì ér nán
以蛮方据潭之梅山，遂乘势而南。
zhuǎn yùn fù shǐ cài yè yán shì yì bù kě jí chéng shén zōng yǐ wéi rán zhuān wěi yú yè ān shí zhǔ dūn zhēng zhī bù yǐ
转运副使蔡烨言是役不可亟成，神宗以为然，专委于烨，安石主惇，争之不已。
jì ér yè de mán de ān shí hèn yè jū dūn nǎi báo qí shǎng jìn dūn xiū qǐ jū zhù yǐ shì bīng jiǔ bù jué
既而烨得蛮地，安石恨烨沮惇，乃薄其赏，进惇修起居注，以是兵久不决。
zhào dūn hái zhuó zhī zhì gào zhí xué shì yuàn pàn jūn qì jiān
召惇还，擢知制诰、直学士院、判军器监。
sān sī huǒ shén zōng yù lóu guàn zhī dūn bù yì bīng bēn jiù guò lóu xià shén zōng wèn zhī wèi dūn míng rì mìng wèi sān sī shǐ
三司火，神宗御楼观之，惇部役兵奔救，过楼下，神宗问知为惇，明日命为三司使。
lǚ huì qīng qù wèi shān wǎn lùn dūn tóng wù chū zhī hú zhōu xǐ háng zhōu
吕惠卿去位，邓绾论惇同恶，出知湖州，徙杭州。
rù wèi hàn lín xué shì
入为翰林学士。
yuán fēng sān nián bài cān zhī zhèng shì
元丰三年，拜参知政事。
zhū fú wèi yù shǐ dūn mì shǐ kè dá yì yú fú wèi fú suǒ bái
朱服为御史，惇密使客达意于服，为服所白。
dūn fù mào zhàn mín chén lì tián lì zhē su dūn dūn xì zhī kāi fēng
惇父冒占民沈立田，立遮诉惇，惇系之开封。
zuò èr zuì ba zhī cài zhōu yòu lì chén dìng èr zhōu
坐二罪，罢知蔡州，又历陈、定二州。
wǔ nián zhào bài mén xià shì láng
五年，召拜门下侍郎。
fēng jì zòu yuē guān fǔ zhào xīn ér dūn shǒu yòng fēi jī gǔ jiàn guān yì
丰稷奏曰："官府肇新而惇首用，非稽古建官意。
jì zuò zuǒ qiān
"稷坐左迁。
jiàn guān zhào yàn ruò yòu shū dūn wú xíng bù bào
谏官赵彦若又疏惇无行，不报。
zhé zōng jí wèi zhī shū mì yuàn shì
哲宗即位，知枢密院事。
xuān rén hòu tīng zhèng dūn yǔ cài què jiáo chàng dìng cè gōng
宣仁后听政，惇与蔡确矫唱定策功。
què ba dūn bù zì ān nǎi bó sī mǎ guāng suǒ gèng yì fǎ lèi shù qiān yán
确罢，惇不自安，乃驳司马光所更役法，累数千言。
qí lüè yuē rú bǎo jiá bǎo mǎ yī rì bù ba yǒu yī rì hài
其略曰："如保甲、保马一日不罢，有一日害。
ruò yì fǎ zé xī níng zhī chū jù gǎi miǎn yì hòu suì yǒu bì
若役法则熙宁之初遽改免役，后遂有弊。
jīn fù wèi chāi yì dāng yì lùn jìn shàn rán hòu xíng zhī bù yí jù gǎi yǐ yí hòu huǐ
今复为差役，当议论尽善，然后行之，不宜遽改，以贻后悔。
lǚ gōng zhe yuē dūn suǒ lùn gù yǒu kě qǔ rán zhuān yì qiú shèng bù gù cháo tíng dà tǐ
"吕公著曰："惇所论固有可取，然专意求胜，不顾朝廷大体。
guāng yì jì xíng bào fèn huì zhēng biàn lián qián qí yǔ shén bèi
"光议既行，暴愤恚争辨帘前，其语甚悖。
xuān rén hòu nù liú zhì sū zhé wáng dí zhū guāng tíng wáng yán sōu sūn shēng jiāo zhāng jī zhī chù zhī rǔ zhōu
宣仁后怒，刘挚、苏辙、王觌、朱光庭、王岩叟、孙升交章击之，黜知汝州。
qī bā nián jiān shù wéi yán zhě dàn zhì
七八年间，数为言者弹治。
zhé zōng qīn zhèng yǒu fù xī níng yuán fēng zhī yì shǒu qǐ dūn wèi shàng shū zuǒ pú yè jiān mén xià shì láng yú shì zhuān yǐ shào shù wèi guó shì fán yuán yòu suǒ gé yī qiè fù zhī
哲宗亲政，有复熙宁、元丰之意，首起惇为尚书左仆射兼门下侍郎，于是专以"绍述"为国是，凡元祐所革一切复之。
yǐn cài biàn lín xī huáng lǚ lái zhī shào zhāng shāng yīng zhōu zhì dí sī shàng guān jūn jū yào dì rèn yán zé xié móu péng jiān bào fù chóu yuàn xiǎo dà zhī chén wú yī de miǎn sǐ zhě huò jí qí nú
引蔡卞、林希、黄履、来之邵、张商英、周秩、翟思、上官均居要地，任言责，协谋朋奸，报复仇怨，小大之臣，无一得免，死者祸及其孥。
shèn zhì dǐ xuān rén hòu wèi yuán yòu zhī chū lǎo jiān shàn guó
甚至诋宣仁后，谓元祐之初，老奸擅国。
yòu qǐng fā sī mǎ guāng lǚ gōng zhe zhǒng zhuó qí guān
又请发司马光、吕公著冢，斫其棺。
zhé zōng bù tīng dūn yì bù qiè qǐng biān lèi yuán yòu zhū chén zhāng shū shí zhě zhī huò zhī wèi mǐ yě
哲宗不听，惇意不惬，请编类元祐诸臣章疏，识者知祸之未弭也。
suì zhì liú ān shì fàn zǔ yǔ jiàn jìn zhōng gù rǔ ǎo shì yòu yǐ wén jí fu wū yǔ shū dǎo cài wèi shǐ gào liú zhì liáng dào yǒu nì móu qǐ tóng wén guǎn yù mìng cài jīng ān dūn jiǎn xù chén qióng zhì yù fù zhū rén jiā
遂治刘安世、范祖禹谏禁中雇乳媪事，又以文及甫诬语书导蔡渭，使告刘挚、梁焘有逆谋，起同文馆狱，命蔡京、安惇、蹇序辰穷治，欲覆诸人家。
yòu yì qiǎn lǚ shēng qīng dǒng bì chá fǎng lǐng nán jiāng jǐn shā liú rén
又议遣吕升卿、董必察访岭南，将尽杀流人。
zhé zōng yuē zhèn zūn zǔ zōng yí zhì wèi cháng shā lù dà chén qí shì wù zhì
哲宗曰："朕遵祖宗遗制，未尝杀戮大臣，其释勿治。
rán zhòng dé zuì zhě qiān yú rén huò zhì sān sì zhé xǐ tiān xià yuān zhī
"然重得罪者千余人，或至三四谪徙，天下冤之。
dūn yòng xíng shù wèi yù shǐ zhōng chéng shù yǐ běi qí lóu tài hòu gōng míng xuān xùn cháng fèi sūn shǎo zhǔ lì zǐ cháng shān wáng yǎn tuō sī mǎ guāng yǔ fàn zǔ yǔ yuē fāng jīn zhǔ shǎo guó yí xuān xùn shì yóu kě lǜ
惇用邢恕为御史中丞，恕以北齐娄太后宫名宣训，尝废孙少主立子常山王演，托司马光语范祖禹曰："方今主少国疑，宣训事犹可虑。
yòu yòu gāo shì jīng shàng shū yán fù zūn yù lín sǐ píng zuǒ yòu wèi shì jīng yuē shén zōng mí liú zhī jì wáng guī qiǎn gāo shì chōng lái wèn yuē bù zhī huáng tài hòu yù lì shuí
"又诱高士京上书，言父遵裕临死屏左右谓士京曰："神宗弥留之际，王珪遣高士充来问曰：'不知皇太后欲立谁？
wǒ huà shì chōng qù zhī
'我叱士充去之。
jiē yù wū xuān rén hòu yǐ cǐ shí zhī
"皆欲诬宣仁后，以此实之。
dūn suì zhuī biǎn sī mǎ guāng wáng guī zèng zūn yù fèng guó jūn liú hòu
惇遂追贬司马光、王珪，赠遵裕奉国军留后。
jié zhōng guān hǎo suí wèi zhù yù zhuī fèi xuān rén hòu zì huáng tài hòu tài fēi jiē lì zhēng zhī
结中官郝随为助，欲追废宣仁后，自皇太后、太妃皆力争之。
zhé zōng gǎn wù fén qí zòu suí chān zhī zhī mì yǔ dūn yǔ cài biàn
哲宗感悟，焚其奏，随觇知之，密语惇与蔡卞。
míng rì dūn biàn zài yán zhé zōng nù yuē qīng děng bù yù zhèn rù yīng zōng miào hu
明日惇、卞再言，哲宗怒曰："卿等不欲朕入英宗庙乎？
dūn biàn nǎi yǐ
"惇、卞乃已。
dūn yòu yǐ huáng hòu mèng shì yuán yòu zhōng xuān rén hòu suǒ lì yíng hé hǎo suí quàn zhé zōng qǐ yè tíng mì yù tuō yǐ zuǒ dào fèi jū yáo huá gōng
惇又以皇后孟氏，元祐中宣仁后所立，迎合郝随，劝哲宗起掖庭秘狱，托以左道，废居瑶华宫。
qí hòu zhé zōng pō huǐ nǎi tàn yuē zhāng dūn huài wǒ míng jié
其后哲宗颇悔，乃叹曰："章惇坏我名节。
dūn yòu jié liú you duān xiāng biǎo lǐ qǐng jiàn liú xián fēi yú zhōng gōng
"惇又结刘友端相表里，请建刘贤妃于中宫。
chū shén zōng yòng wáng ān shí zhī yán kāi xī hé móu líng xià shī xíng shí yú nián bù xī
初，神宗用王安石之言，开熙、河，谋灵、夏，师行十余年不息。
dài wén yǒng lè zhī bài shén zōng dāng zhù tòng kū xún zhì bù yù gù yuán yòu zǎi fǔ tuī běn qí yì zhuān wù huái róu wài guó
迨闻永乐之败，神宗当宁恸哭，循致不豫，故元祐宰辅推本其意，专务怀柔外国。
xī xià qǐng gù de yǐ fēi yào hài chéng zhài hái zhī
西夏请故地，以非要害城砦还之。
dūn yǐ wéi cù guó qì dì zuì qí shuài chén suì yòng qiǎn gōng náo gēng zhī shuō sì kāi biān xì jué xià rén suì cì jìn zhù rǔ zhē děng chéng shǎn xī zhū dào xìng yì wǔ shí yú suǒ bài jūn fù jiāng fù qì qīng táng sǐ shāng bù kě jì
惇以为蹙国弃地，罪其帅臣，遂用浅攻挠耕之说，肆开边隙，绝夏人岁赐，进筑汝遮等城，陕西诸道兴役五十余所，败军覆将，复弃青唐，死伤不可计。
zhī tiān xià yuàn jǐ yù sāi qí yì qǐng zhào zhōng wài chá mín wàng yǔ zhě lùn rú lǜ
知天下怨己，欲塞其议，请诏中外察民妄语者论如律。
yōu lì shǎng luó gào jié zhī fēng jìn shèng
优立赏逻，告讦之风浸盛。
mín yǒu bèi jiǔ kuáng é zhě zhào dài qí sǐ dūn jìng lùn shā zhī
民有被酒狂讹者，诏贷其死，惇竟论杀之。
yòng xíng yù jùn rán bù néng è yě
用刑愈峻，然不能遏也。
zhé zōng bēng huáng tài hòu yì suǒ lì dūn lì shēng yuē yǐ lǐ lǜ yán zhī mǔ dì jiǎn wáng dāng lì
哲宗崩，皇太后议所立，惇厉声曰："以礼律言之，母弟简王当立。
huáng tài hòu yuē lǎo shēn wú zi zhū wáng jiē shì shén zōng shù zǐ
"皇太后曰："老身无子，诸王皆是神宗庶子。
dūn fù yuē yǐ zhǎng zé shēn wáng dāng lì
"惇复曰："以长则申王当立。
huáng tài hòu yuē shēn wáng bìng bù kě lì
"皇太后曰："申王病，不可立。
dūn shàng yù yán zhī shū mì yuàn shì céng bù huà zhī yuē zhāng dūn tīng tài hòu chǔ fèn
"惇尚欲言，知枢密院事曾布叱之曰："章惇，听太后处分。
huáng tài hòu jué cè lì duān wáng shì wèi huī zōng qiān dūn tè jìn fēng shēn guó gōng
"皇太后决策立端王，是为徽宗，迁惇特进，封申国公。
wéi shān líng shǐ líng yú xiàn zé zhōng yú sù ér xíng
为山陵使，灵轝陷泽中，逾宿而行。
yán zhě hé qí bù gōng ba zhī yuè zhōu xún biǎn wǔ chāng jūn jié dù fù shǐ tán zhōu ān zhì
言者劾其不恭，罢知越州，寻贬武昌军节度副使、潭州安置。
yòu zhèng yán rèn bó yǔ lùn qí yù zhuī fèi xuān rén hòu yòu biǎn léi zhōu sī hù cān jūn
右正言任伯雨论其欲追废宣仁后，又贬雷州司户参军。
chū sū zhé zhé léi zhōu bù xǔ zhàn guān shè suì jiù mín wū dūn yòu yǐ wéi qiáng duó mín jū xià zhōu zhuī mín jiū zhì yǐ jiù quàn shén míng nǎi yǐ
初，苏辙谪雷州，不许占官舍，遂僦民屋，惇又以为强夺民居，下州追民究治，以僦券甚明，乃已。
zhì shì dūn wèn shě yú shì mín mín yuē qián sū gōng lái wèi zhāng chéng xiàng jǐ pò wǒ jiā jīn bù kě yě
至是，惇问舍于是民，民曰："前苏公来，为章丞相几破我家，今不可也。
xǐ mù zhōu zú
"徙睦州，卒。
dūn mǐn shi jiā rén shù děng qióng xiōng rěn è bù kěn yǐ guān jué sī suǒ qīn sì zǐ lián dēng kē dú jì zǐ yuán cháng wèi jiào shū láng yú jiē suí dié dōng quán shì zhōu xiàn qì wú xiǎn zhě
惇敏识加人数等，穷凶稔恶，不肯以官爵私所亲，四子连登科，独季子援尝为校书郎，余皆随牒东铨仕州县，讫无显者。
qī zhāng shì shén xián dūn zhī rù xiàng yě zhāng bìng qiě sǐ shǔ zhī yuē jūn zuò xiāng xìng wù bào yuàn
妻张氏甚贤，惇之入相也，张病且死，属之曰："君作相，幸勿报怨。
jì xiáng dūn yǔ chén guàn yuē dào wáng bù kān nài hé
"既祥，惇语陈瓘曰："悼亡不堪，奈何？
guàn yuē yǔ qí bēi shāng wú yì hé ruò niàn qí lín jué zhī yán
"瓘曰："与其悲伤无益，曷若念其临绝之言。
dūn wú yǐ duì
"惇无以对。
zhèng hé zhōng zhuī zèng guān wén diàn dà xué shì
政和中，追赠观文殿大学士。
shào xīng wǔ nián gāo zōng yuè rèn bó yǔ zhāng shū shǒu zhào yuē dūn dǐ wū xuān rén hòu yù zhuī fèi wèi shù rén lài zhé zōng bù cóng qí qǐng shǐ qí yán shī yòng qǐ bù shàng lèi tài líng
绍兴五年，高宗阅任伯雨章疏，手诏曰："惇诋诬宣仁后，欲追废为庶人，赖哲宗不从其请，使其言施用，岂不上累泰陵？
biǎn zhāo huà jūn jié dù fù shǐ zǐ sūn bù dé shì yú cháo
贬昭化军节度副使，子孙不得仕于朝。
zhào xià hǎi nèi chēng kuài dú qí jiā yóu wèi biàn wū lùn jiàn zhě shěn zhī
"诏下，海内称快，独其家犹为《辨诬论》，见者哂之。
céng bù zì zi xuān nán fēng rén
曾布字子宣，南丰人。
nián shí sān ér gū xué yú xiōng gǒng tóng dēng dì diào xuān zhōu sī hù cān jūn huái rén lìng
年十三而孤，学于兄巩，同登第，调宣州司户参军、怀仁令。
xī níng èr nián xǐ kāi fēng yǐ hán wéi wáng ān shí jiàn shàng shū yán wéi zhèng zhī běn yǒu èr yuē lì fēng sú zé rén cái
熙宁二年，徙开封，以韩维、王安石荐，上书言为政之本有二，曰厉风俗、择人才。
qí yào yǒu bā yuē quàn nóng sāng lǐ cái fù xīng xué xiào shěn xuǎn jǔ zé lì kè xù zōng shì xiū wǔ bèi zhì yuǎn rén
其要有八，曰劝农桑、理财赋、兴学校、审选举、责吏课、叙宗室、修武备、制远人。
dà shuài jiē ān shí zhǐ yě
大率皆安石指也。
shén zōng zhào jiàn lùn jiàn hé yì shòu tài zǐ zhōng yǔn chóng zhèng diàn shuō shū jiā jí xián xiào lǐ pàn sī nóng sì jiǎn zhèng zhōng shū wǔ fáng
神宗召见，论建合意，授太子中允、崇政殿说书，加集贤校理，判司农寺，检正中书五房。
fán sān rì wǔ shòu chì gào
凡三日，五受敕告。
yǔ lǚ huì qīng gòng chuàng qīng miáo zhù yì bǎo jiá nóng tián zhī fǎ yī shí gù chén jí cháo shì duō zhēng zhī
与吕惠卿共创青苗、助役、保甲、农田之法，一时故臣及朝士多争之。
bù shū yán bì xià yǐ bù shì chū zhī zī dēng yán shuò xué yuǎn shí zhī chén sī dà yǒu wéi yú tiān xià ér dà chén wán lìng chàng zhī yú shàng xiǎo chén hèng yì hé zhī yú xià
布疏言："陛下以不世出之资，登延硕学远识之臣，思大有为于天下，而大臣玩令，倡之于上，小臣横议，和之于下。
rén rén kuī sì jiàn xì qiǎo yán chǒu dǐ yǐ huá zhòng wǎng shàng
人人窥伺间隙，巧言丑诋，以哗众罔上。
shì quàn jǔ zhī shù wèi míng ér wēi fú zhī yòng wèi guǒ yě
是劝沮之术未明，而威福之用未果也。
bì xià chéng tuī chì xīn yǐ dài yù jūn zǐ ér lì qí qì fèn wēi duàn yǐ bǐng chì xiǎo rén ér xiāo qí méng shǐ sì fāng xiǎo rán jiē zhī zhǔ bù kě kàng fǎ bù kě wǔ zé hé wéi ér bù kě hé yù ér bù chéng zāi
陛下诚推赤心以待遇君子而厉其气，奋威断以屏斥小人而消其萌，使四方晓然皆知主不可抗，法不可侮，则何为而不可，何欲而不成哉？
bù yù jiān shén zōng yì shǐ zhuān rèn ān shí yǐ wēi xié zhòng shǐ wú gǎn yán
"布欲坚神宗意，使专任安石以威胁众，使毋敢言。
gù zhòu jiàn bá yòng suì xiū qǐ jū zhù zhī zhì gào wèi hàn lín xué shì jiān sān sī shǐ
故骤见拔用，遂修起居注、知制诰，为翰林学士兼三司使。
hán qí shàng shū jí lùn xīn fǎ zhī hài shén zōng pō wù bù suì wèi ān shí tiáo xī ér bó zhī chí zhī yù gù
韩琦上疏极论新法之害，神宗颇悟，布遂为安石条析而驳之，持之愈固。
qī nián dà hàn zhào qiú zhí yán bù lùn pàn guān lǚ jiā wèn shì yì póu kè zhī nüè dà gài yǐ wéi tiān xià zhī cái kuì fá liáng yóu huò bù liú tōng
七年，大旱，诏求直言，布论判官吕嘉问市易掊克之虐，大概以为："天下之财匮乏，良由货不流通；
huò bù liú tōng yóu shāng gǔ bù xíng
货不流通，由商贾不行；
shāng gǔ bù xíng yóu jiān bìng zhī jiā qiǎo wèi cuī yì
商贾不行，由兼并之家巧为摧抑。
gù shè shì yì yú jīng shī yǐ shòu sì fāng zhī huò cháng dī yǎng qí jià shǐ gāo yú jiān bìng zhī jiā ér dī yú bèi xǐ zhī zhí guān bù shī èr fēn zhī xi zé shāng gǔ zì rán wú zhì yǐ
故设市易于京师以售四方之货，常低仰其价，使高于兼并之家而低于倍蓰之直，官不失二分之息，则商贾自然无滞矣。
jīn jiā wèn nǎi chà guān yú sì fāng mǎi wù huò jìn kè lǚ wú de xiān jiāo yì yǐ xi duō guǎ wèi zhū shǎng diàn zuì gù guān lì yá zǎng wéi kǒng póu zhī bù jìn ér xi zhī bù huǒ zé shì guān zì wèi jiān bìng shū fēi shì yì běn yì yě
今嘉问乃差官于四方买物货，禁客旅无得先交易，以息多寡为诛赏殿最，故官吏、牙驵惟恐裒之不尽而息之不伙，则是官自为兼并，殊非市易本意也。
shì xià liǎng zhì yì huì qīng yǐ wéi jū xīn fǎ ān shí nù bù suì qù wèi
"事下两制议，惠卿以为沮新法，安石怒，布遂去位。
huì qīng cān dà zhèng zhì yù jǔ hé chù bù zhī ráo zhōu xǐ tán zhōu
惠卿参大政，置狱举劾，黜布知饶州，徙潭州。
fù jí xián yuàn xué shì zhī guǎng zhōu
复集贤院学士、知广州。
yuán fēng chū yǐ lóng tú gé dài zhì zhī guì zhōu jìn zhí xué shì zhī qín zhōu gǎi lì chén cài qìng zhōu
元丰初，以龙图阁待制知桂州，进直学士、知秦州，改历陈、蔡、庆州。
yuán fēng mò fù hàn lín xué shì qiān hù bù shàng shū
元丰末，复翰林学士，迁户部尚书。
sī mǎ guāng wéi zhèng yù lìng zēng juān yì fǎ bù cí yuē miǎn yì yī shì fǎ lìng xiān xī jiē chū jǐ shǒu ruò lìng jù zì gǎi yì yì bù kě wèi
司马光为政，谕令增捐役法，布辞曰："免役一事，法令纤悉皆出己手，若令遽自改易，义不可为。
yuán yòu chū yǐ lóng tú gé xué shì zhī tài yuán fǔ lì zhēn dìng hé yáng jí qīng yíng èr zhōu
"元祐初，以龙图阁学士知太原府，历真定、河阳及青、瀛二州。
shào shèng chū xǐ jiāng níng guò jīng liú wèi hàn lín xué shì qiān chéng zhǐ jiān shì dú bài tóng zhī shū mì yuàn jìn zhī yuàn shì
绍圣初，徙江宁，过京，留为翰林学士，迁承旨兼侍读，拜同知枢密院，进知院事。
chū zhāng dūn wèi xiāng bù cǎo zhì jí qí chēng měi jì dūn yǐn wèi tóng shěng zhí zhèng dūn jì zhī zhǐ jiàn jū shū fǔ gù shāo bù xiāng néng
初，章惇为相，布草制极其称美，冀惇引为同省执政，惇忌之，止荐居枢府，故稍不相能。
bù zàn dūn shào shù shén lì qǐng zhēn shǎng yuán yòu chén shù lùn gèng yì fǎ bù biàn zhě yǐ quàn gǎn yán
布赞惇"绍述"甚力，请甄赏元祐臣庶论更役法不便者，以劝敢言。
dūn suì xìng dà yù xiàn zhèng rén liú biǎn juān fèi lüè wú xū rì bù duō yīn jǐ zhī
惇遂兴大狱，陷正人，流贬镌废，略无虚日，布多阴挤之。
yè tíng zhào yù chéng fù zhí zhèng bì zuì fǎ guān wèi yàn mèi shì wèi chéng bù dàng chù jí diǎn
掖庭诏狱成，付执政蔽罪，法官谓厌魅事未成，不当处极典。
bù yuē lǘ mèi shé wù shì wèi chéng fǒu
布曰："驴媚蛇雾，是未成否？
zhòng jiē qú rán yú shì sǐ zhě sān rén
"众皆瞿然，于是死者三人。
dūn yǐ shì xīn bù fù guǐ qíng shì guò jiàn yǐn míng shì péng rǔ lì chén guàn zhāng tíng jiān děng qǐ zhèng suǒ duó sī mǎ guāng lǚ gōng zhe zèng shì wù huǐ mù pū bēi bù yǐ wéi wú yì zhī shì
惇以士心不附，诡情饰过，荐引名士彭汝砺、陈瓘、张庭坚等，乞正所夺司马光、吕公著赠谥，勿毁墓仆碑，布以为无益之事。
yòu zòu rén zhǔ cāo bǐng bù kě dào chí jīn zì chéng bì yǐ zhì yán zhě zhī wèi zǎi xiàng bù zhī wèi bì xià
又奏："人主操柄，不可倒持，今自丞弼以至言者，知畏宰相，不知畏陛下。
chén rú bù yán shú gǎn yán zhě
臣如不言，孰敢言者？
qí yì gài yù qīng dūn ér wèi néng
"其意盖欲倾惇而未能。
huì zhé zōng bēng huáng tài hòu zhào zǎi zhí wèn shuí kě lì dūn yǒu yì yì bù huà dūn shǐ cóng huáng tài hòu mìng
会哲宗崩，皇太后召宰执问谁可立，惇有异议，布叱惇使从皇太后命。
huī zōng lì dūn dé zuì ba qiǎn zhōng shǐ zhào cài jīng jīn cháo yuàn bài hán zhōng yàn zuǒ pú yè
徽宗立，惇得罪罢，遣中使召蔡京钅巢院，拜韩忠彦左仆射。
jīng yù tàn huī zōng yì xú qǐng yuē má cí wèi shěn hé zuò zhuān rèn yī xiāng huò zuò fēn mìng liǎng xiāng zhī yì
京欲探徽宗意，徐请曰："麻词未审合作专任一相，或作分命两相之意。
huī zōng yuē zhuān rèn yī xiāng
"徽宗曰："专任一相。
jīng chū xuān yán yuē zi xuān bù fù xiāng yǐ
"京出，宣言曰："子宣不复相矣。
yǐ ér fù zhào céng zhào cǎo zhì bài bù yòu pú yè qí zhì yuē dōng xī fēn tái zuǒ yòu jiàn fǔ
"已而复召曾肇草制，拜布右仆射，其制曰："东西分台，左右建辅。
zhōng yàn suī jū shàng rán róu nuò shì duō jué yú bù bù yóu bù néng róng
"忠彦虽居上，然柔懦，事多决于布，布犹不能容。
shí yì yǐ yuán yòu shào shèng jūn wèi yǒu shī yù yǐ dà gōng zhì zhèng xiāo shì péng dǎng míng nián nǎi gǎi yuán jiàn zhōng jìng guó xié zhèng zá yòng zhōng yàn suì bà qù
时议以元祐、绍圣均为有失，欲以大公至正消释朋党，明年，乃改元建中靖国，邪正杂用，忠彦遂罢去。
bù dú dāng guó jiàn jìn shào shù zhī shuō
布独当国，渐进"绍述"之说。
míng nián yòu gǎi yuán chóng níng zhào cài jīng wèi zuǒ chéng jīng yǔ bù yì
明年，又改元崇宁，召蔡京为左丞，京与布异。
huì bù nǐ chén yòu fu wèi hù bù shì láng jīng zòu yuē jué lù zhě bì xià zhī jué lù nài hé shǐ zǎi xiàng sī qí qīn
会布拟陈佑甫为户部侍郎，京奏曰："爵禄者，陛下之爵禄，奈何使宰相私其亲？
bù xù chén dí yòu fu zi yě
"布婿陈迪，佑甫子也。
bù fèn rán zhēng biàn jiǔ zhī shēng sè shāo lì
布忿然争辨，久之，声色稍厉。
wēn yì huà bù yuē céng bù shàng qián ān dé shī lǐ
温益叱布曰："曾布，上前安得失礼？
huī zōng bú yuè ér ba
"徽宗不悦而罢。
yù shǐ suì gōng zhī ba wèi guān wén diàn dà xué shì zhī rùn zhōu
御史遂攻之，罢为观文殿大学士、知润州。
jīng jī hàn wèi yǐ jiā bù yǐ zāng huì lìng kāi fēng lǚ jiā wèn dài bǔ qí zhū zi duàn liàn xùn jū yòu zuǒ zhèng shǐ zì wū ér dài qí zuì
京积憾未已，加布以赃贿，令开封吕嘉问逮捕其诸子，锻炼讯鞫，诱左证使自诬而贷其罪。
bù luò zhí tí jǔ tài qīng gōng tài píng zhōu jū zhù
布落职，提举太清宫、太平州居住。
yòu jiàng sī nóng qīng fēn sī nán jīng
又降司农卿、分司南京。
yòu yǐ cháng jiàn xué guān zhào shěn ér shěn pàn zé sàn guān héng zhōu ān zhì
又以尝荐学官赵谂而谂叛，责散官、衡州安置。
yòu yǐ qì huáng zhōu zé hè zhōu bié jià yòu zé lián zhōu sī hù
又以弃湟州，责贺州别驾，又责廉州司户。
fán sì nián nǎi xǐ shū zhōu fù tài zhōng dài fū tí jǔ chóng fú gōng
凡四年，乃徙舒州，复太中大夫、提举崇福宫。
dà guān yuán nián zú yú rùn zhōu nián qī shí èr
大观元年，卒于润州，年七十二。
hòu zèng guān wén diàn dà xué shì shì yuē wén sù
后赠观文殿大学士，谥曰文肃。
ān dūn zì chù hòu guǎng ān jūn rén
安惇，字处厚，广安军人。
shàng shè jí dì diào chéng dū fǔ jiào shòu
上舍及第，调成都府教授。
shàng shū lùn xué zhì zhào duì zhuó jiān chá yù shǐ
上书论学制，召对，擢监察御史。
zhé zōng chū zhèng xǔ chá guān yán shì jiàn yì dài fū sūn jué qǐng tài qí bù kě zhě zhào liú zhì tuī zé ba dūn wèi lì zhōu lù zhuǎn yùn pàn guān lì kuí zhōu hú běi jiāng dōng sān lù
哲宗初政，许察官言事，谏议大夫孙觉请汰其不可者，诏刘挚推择，罢惇为利州路转运判官，历夔州、湖北、江东三路。
shào shèng chū zhào wèi guó zǐ sī yè sān qiān jiàn yì dài fū
绍圣初，召为国子司业，三迁谏议大夫。
zhāng dūn cài biàn zào tóng wén bàng yù shǐ cài jīng yǔ dūn zá zhì èr rén sì qí zhì xīn shàng yán sī mǎ guāng liú zhì liáng dào lǚ dà fáng děng jiāo tōng chén yǎn zhī tú biàn xiān dì chéng fǎ jù bì xià yī rì qīn zhèng bì yǒu qī jūn zhī zhū nǎi mì wèi qīng yáo zhī jì
章惇、蔡卞造同文谤狱，使蔡京与惇杂治，二人肆其忮心，上言："司马光、刘挚、梁焘、吕大防等交通陈衍之徒，变先帝成法，惧陛下一日亲政，必有欺君之诛，乃密为倾摇之计。
yú shì shū gé liǎng gōng chì suí lóng nèi shì yǐ qù bì xià zhī fù xīn
于是疏隔两宫，斥随龙内侍，以去陛下之腹心；
fèi gù mìng dà chén yǐ jiǎn bì xià zhī yǔ yì
废顾命大臣，以翦陛下之羽翼。
zòng shì xiān dì zhī suǒ zuì shōu yòng xiān dì zhī suǒ qì
纵释先帝之所罪，收用先帝之所弃。
wú jūn zhī è tóng sī mǎ zhāo zhī xīn
无君之恶，同司马昭之心；
shàn shì zhī jī guò zhào gāo zhǐ lù wéi mǎ
擅事之迹，过赵高指鹿为马。
bǐ xún jiū běn mò de qí qíng zhuàng dà nì bù dào sǐ yǒu yú zé
比询究本末，得其情状，大逆不道，死有余责。
dì yuē yuán yòu rén guǒ rú shì hu
"帝曰："元祐人果如是乎？
dūn jīng yuē chéng yǒu shì xīn tè fǎn xíng wèi jù ěr
"惇、京曰："诚有是心，特反形未具耳。
dì wèi zhū yǎn gù zhì dào zǐ sūn
"帝为诛衍，锢挚、焘子孙。
qiān yù shǐ zhōng chéng
迁御史中丞。
liú hòu zhī shòu cè yě bǎi guān zhàng wèi chén yú dà tíng shì rì tiān qì qīng yàn dūn wēi lì bān zhōng chàng yán yuē jīn rì zhī shì shàng dàng tiān xīn xià hé rén wàng
刘后之受册也，百官仗卫陈于大庭，是日天气清晏，惇巍立班中，倡言曰："今日之事，上当天心，下合人望。
cháo shì jiē xiào qí jiān nìng
"朝士皆笑其奸佞。
yòu jū zōu hào shì xí guǎng dōng shǐ zhě zhōng zhèng fu shè zhì zhī yú xīn zhōu shì dà fū huò qiān lǐ huì dǎi zhǒng jiǎn xù chén chū yì yuè sù lǐ shū dú bèi huò zhě qī bā bǎi rén tiān xià yuàn jí wèi èr cài èr dūn zhī yáo
又鞫邹浩事，檄广东使者钟正甫摄治之于新州，士大夫或千里会逮，踵蹇序辰初议，阅诉理书牍，被祸者七八百人，天下怨疾，为二蔡、二惇之谣。
huī zōng yā è zhī
徽宗雅恶之。
zōu hào hái cháo dūn yán hào ruò fù yòng lǜ zhāng xiān dì zhī shī
邹浩还朝，惇言："浩若复用，虑彰先帝之失。
dì yuē lì hòu dà shì yě
"帝曰："立后，大事也。
yù shǐ zhōng chéng bù yán ér hào dú gǎn yán zhī hé wéi bù kě fù yòng
御史中丞不言而浩独敢言之，何为不可复用？
dūn jù ér tuì
"惇惧而退。
chén guàn qǐng yuē bì xià yù kāi zhèng lù qǔ hào jì wǎng zhī shàn dūn nǎi guà huò zhǔ tīng guī chěng qí sī ruò míng shì hào wù dāng zì dūn shǐ
陈瓘请曰："陛下欲开正路，取浩既往之善，惇乃诖惑主听，规骋其私，若明示好恶，当自惇始。
nǎi yǐ bǎo wén gé dài zhì zhī tán zhōu xún fàng guī tián lǐ
"乃以宝文阁待制知潭州，寻放归田里。
cài jīng wèi xiāng fù bài gōng bù shì láng bīng bù shàng shū
蔡京为相，复拜工部侍郎、兵部尚书。
chóng níng chū tóng zhī shū mì yuàn
崇宁初，同知枢密院。
zú zèng tè jìn
卒，赠特进。
zhǎng zǐ jiāo hòu zuò zhǐ chì zhū
长子郊，后坐指斥诛。
liú qí cì zi bāng yú fú ér zhuī biǎn dūn dān zhōu tuán liàn fù shǐ qí sì suì jué
流其次子邦于涪而追贬惇单州团练副使，其祀遂绝。
rén yǐ wéi dūn píng shēng shù xiàn zhōng liáng zhī bào yún
人以为惇平生数陷忠良之报云。