èr shí sì rì jiē gǔ wèi jué táng jūn lìng rén zhì yán zǎo qǐ guān tiān sè jiàn yīn yún niàng yǔ fēng hán xí rén qǐ zài chí yī rì hou shāo jì nǎi xíng
二十四日街鼓未绝，唐君令人至，言早起观天色，见阴云酿雨，风寒袭人，乞再迟一日，候稍霁乃行。
yú xiè zhī yuē xíng bù róng chí suī yǔ bù wéi zǔ yě jí qǐ fēng yǔ qī qí lìng rén yǒu àn rán hún xiāo yì
余谢之曰：“行不容迟，虽雨不为阻也，”及起，风雨凄其，令人有黯然魂消意。
lìng páo rén sù zuò fàn yú chū bié táng dà lái
令庖人速作饭，余出别唐大来。
shí yú yù cóng hǎi kǒu ān níng fǎn shěng wán shěng xī nán yú zhū shèng cóng xī běi fù mín guān táng láng chuān xià liú ér qǔ dào wǔ dìng yǐ wǎng jī zú nǎi yǐ xíng lǐ zhī zhòng zhě tuō dà lái lìng rén lìng jī wǎng shěng ér yú de qīng jù xi xíng yān
时余欲从海口、安宁返省，完省西南隅诸胜，从西北富民观螳螂川下流，而取道武定，以往鸡足，乃以行李之重者，托大来令人另赍往省，而余得轻具西行焉。
fāng dǐ dà lái zhái bào jìn níng gōng yǐ zhì xià dào jí tóng dà lái jí huáng shì kūn yù hái dào zhōng
方抵大来宅，报晋宁公已至下道，亟同大来及黄氏昆玉还道中。
jìn níng gōng fù jù zhuó yú dào mò mǎ yú mén
晋宁公复具酌于道，秣马于门。
shí tiān sè fù lǎng suì jǔ dà gōng jiǔ qì dēng qí jiù dào
时天色复朗，遂举大觥ｇòｎｇ酒器，登骑就道。
cóng xī mén sān lǐ dù sì tòng qiáo
从西门三里，度四通桥。
cóng dà dào zhí xī xíng bàn lǐ shàng pō cóng qí xī xiá zhuǎn ér xī nán shàng yī lǐ bàn zhí niè wàng hè lǐng xi āo
从大道直西行，半里，上坡，从其西峡转而西南上，一里半，直蹑望鹤岭西坳。
yòu xi xià shè yī jiàn shāo běi jí bīn diān chí zhī yá
又西下涉一涧，稍北，即濒滇池之涯。
gòng wǔ lǐ xún nán shān běi lù ér xi yǒu shí sǒng qǐ fēng tóu běi xiàng zhǐ diān chí yǒu cāo gē jiè zhòu zhī zhuàng shì wèi shí jiāng jūn yì shí fēng zhī tè wèi chán qiào zhě
共五里，循南山北麓而西，有石耸起峰头，北向指滇池，有操戈介胄之状，是为石将军，亦石峰之特为巉峭者。
qí xi yǒu miào běi xiàng shì wèi shí yú miào
其西有庙北向，是为石鱼庙。
qí xī nán yòu yǒu shān xī tū qǐ yà yú jiāng jūn zhě jí shí yú shān yě
其西南又有山西突起，亚于将军者，即石鱼山也。
yòu xi èr lǐ hǎi shuǐ zhōng shí tū cóng cóng shì wèi niú liàn shí
又西二里，海水中石突丛丛，是为牛恋石。
yá shàng cūn yǔ xiāng jù yǐ niú liàn míng
涯上村与乡，俱以牛恋名。
wèi xī yǒu zhòng niú yìn yú hǎi zǐ liàn ér bù qù suì chéng shí yún
谓昔有众牛饮于海子，恋而不去，遂成石云。
yú shì yòu xún xiá ér nán èr lǐ yú píng pō nán xià yǒu shuǐ yī táng zhí jìn nán shān zhī zú shì wèi sān jiān táng
于是又循峡而南，二里，逾平坡南下，有水一塘，直浸南山之足，是为三尖塘。
táng nán shān luán gāo liè táng běi dù jí píng yǎn jí zhī běi jí diān chí niú liàn
塘南山峦高列，塘北度脊平衍，脊之北，即滇池牛恋。
táng shuǐ bù běi xiè ér dōng pò shān yè shǐ zhī wàng hè zhī mài zì xi lái bù zì nán lái yě
塘水不北泄而东破山腋，始知望鹤之脉自西来，不自南来也。
cóng táng běi xī xiàng sù wù rù qí wù zì xi ér dōng jí táng shuǐ zhī shàng liú yě
从塘北西向溯坞入，其坞自西而东，即塘水之上流也。
sān lǐ wù xi jǐn chù yǒu sān fēng pái liè qí nán zuì gāo zhě jí nán shān zhī zài qǐ zhě yě
三里，坞西尽处，有三峰排列其南：最高者即南山之再起者也；
qí zhōng yī fēng zé zì nán fēng zhī xi rào xiá ér běi zhì wèi zhōng fēng yān
其中一峰，则自南峰之西绕峡而北，峙为中峰焉；
běi fēng zé bīn diān chí ér dōng dù wèi shí jiāng jūn wàng hè shān zhī mài yǐ
北峰则濒滇池，而东度为石将军、望鹤山之脉矣。
zhōng fēng zhī dōng yǒu cūn luò dāng wù shì wèi sān jiān cūn jìn níng cūn luò zhǐ cǐ
中峰之东，有村落当坞，是为三尖村，晋宁村落止此。
xi yán zhōng fēng ér shàng yī lǐ yǔ nán fēng duì xiá zhī zhōng fù zǔ shuǐ wèi táng bù néng rú dōng táng zhī dà ér de zé gāo yǐ
西沿中峰而上，一里，与南峰对峡之中，复阻水为塘，不能如东塘之大，而地则高矣。
yòu píng shàng ér xi yī lǐ yú zhōng fēng zhī jí
又平上而西，一里，逾中峰之脊。
cóng jí shàng xī nán zhí xíng wèi xīn xīng dào
从脊上西南直行，为新兴道；
yú jí xī běi xià jí bīn chí nán yá shì wèi kūn yáng dào
逾脊西北下，即滨池南涯，是为昆阳道；
ér jìn níng kūn yáng yǐ shì jí wèi jiè yān
而晋宁、昆阳以是脊为界焉。
yú shì kūn yáng xīn jiù zhōu zhì jù zài yī wàng
于是昆阳新旧州治，俱在一望。
zhí xià bàn lǐ yán diān chí nán shān lǒng bàn xi xíng èr lǐ yú yǒu cūn zài běi yá zhī xià diān chí zhī shuǐ huán qí qián shì yuē chì tóng lǐ yì chí bīn jù luò zhī dà zhě ér tián zé bù néng chéng hè yān
直下半里，沿滇池南山陇半西行，二里余，有村在北崖之下，滇池之水环其前，是曰赤峒里，亦池滨聚落之大者，而田则不能成壑焉。
yòu xi yóu cūn hòu yú lǐng nán shàng jí xi xià sān lǐ yǒu cūn yǐ nán shān běi lù
又西由村后逾岭南上，即西下，三里，有村倚南山北麓。
pán qí zuǐ ér xi yú shì xī xiá zhōng kāi zì nán ér běi yǔ xi jiè shān duì jiā chéng wù
盘其嘴而西，于是西峡中开，自南而北，与西界山对夹成坞。
qí jí nán zì xīn xìng jiè fēn zhī běi xià xi yī zhī zhí zǒu ér wèi xīn jiù zhōu zhì ér běi jǐn yú jiù zhài cūn
其脊南自新兴界分支北下，西一支直走而为新旧州治，而北尽于旧寨村；
dōng yī zhī jí chì tóng lǐ zhī hòu shān bīn chí ér zhǐ
东一支即赤峒里之后山，滨池而止。
dōng jiè duǎn xi jiè zhǎng zhōng kāi píng wù wèi tián yī xiǎo shuǐ guàn qí zhōng yì zì nán ér běi rù diān chí jí zhì suǒ chēng qú làn chuān yě
东界短，西界长，中开平坞为田，一小水贯其中，亦自南而北入滇池，即《志》所称渠滥川也。
àn suí shū shǐ wàn suì wéi xíng jūn zǒng guǎn zì qīng líng chuān zhì qú làn chuān pò sān shí yú bù dāng jí zhǐ cǐ
按《隋书》，史万岁为行军总管，自蜻蛉川至渠滥川，破三十余部，当即指此。
yóu dōng zuǐ jié wù ér xi zhèng yǔ xīn chéng xiāng duì ér dà dào bì zhé ér nán pán dōng jiè zhī zuǐ yǐ rù sān lǐ shǐ xi shè wù
由东嘴截坞而西，正与新城相对，而大道必折而南，盘东界之嘴以入，三里始西涉坞。
jìng wù sān lǐ yòu suí xi jiè zhī lù běi chū yī lǐ bàn shì wèi kūn yáng xīn chéng yòu běi yī lǐ bàn wèi kūn yáng jiù chéng yú shì dāng diān chí xī nán zhuǎn zhé chù yǐ
径坞三里，又随西界之麓北出，一里半，是为昆阳新城，又北一里半，为昆阳旧城，于是当滇池西南转折处矣。
jiù chéng yǒu jiē qú huán dǔ ér wú chéng guō xīn chéng yǒu lóu lǔ zhì dié ér wú mín lú nǎi sān sì nián qián jiù zhì jīng kòu gù bǔ zhù xīn yì ér shì shè yóu réng jiù guàn yě
旧城有街衢阛堵而无城郭，新城有楼橹雉堞而无民庐，乃三四年前，旧治经寇，故卜筑新邑，而市舍犹仍旧贯也。
jiù zhì jiē zì nán ér běi xi yǐ shān pō dōng kàn hú sì
旧治街自南而北，西倚山坡，东瞰湖涘。
zhì yǐ rì xī zè rì piān xī jí fàn yú shì
至已日西昃日偏西，亟饭于市。
cǐ zhōu yǒu tiān jiǔ quán pǔ zhào sì yǐ wú qí bù jí tíng jī suì běi xíng
此州有天酒泉、普照寺，以无奇不及停屐，遂北行。
sì lǐ shāo shàng yú yī dōng tū zhī āo
四里，稍上，逾一东突之坳。
qí shān zì xi jiè héng tū ér chū dōng xuán diān hǎi zhōng
其山自西界横突而出，东悬滇海中。
lù yú qí āo zhōng běi xià qí běi diān hǎi fù qiàn wù xi rù
路逾其坳中北下，其北滇海复嵌坞西入。
qí tū chū zhī fēng yuǎn tiào ruò zhōng fú shuǐ miàn ér qí xi shí lián zhuì yú xi jiè zhě yě
其突出之峰，远眺若中浮水面，而其西实连缀于西界者也。
nǎi xi zhuǎn shè yī wù gòng sì lǐ yòu běi xiàng xún diān chí xi yá shān lù xíng
乃西转涉一坞，共四里，又北向循滇池西崖山麓行。
wǔ lǐ yòu yǒu xiǎo fēng bàng lù dōng tū nán běi jiē hú shān huán bào zhī shù shí jiā yǐ fēng ér jū shì wèi jiù zhài cūn
五里，又有小峰傍麓东突，南北皆湖山环抱之，数十家倚峰而居，是为旧寨村。
yóu cūn běi guò yī wù qí wù shǐ zì xi ér dōng
由村北过一坞，其坞始自西而东；
wù běi yǒu shān yī pài yì zì xi ér dōng zhí kàn diān hǎi zhōng
坞北有山一派，亦自西而东，直瞰滇海中。
běi èr lǐ dǐ shān xià
北二里，抵山下。
zhí niè shān běi shàng yī lǐ yú cóng bēng yá shǐ zhuǎn dōng xiàng shān bàn xíng
直蹑山北上，一里余，从崩崖始转东向山半行。
yòu lǐ yú cóng dōng lǐng pán ér běi qí lǐng nán běi dōng sān miàn jù xuán diān hǎi zhōng zhèng dōng yǔ luō cáng gé hú xiāng duì
又里余，从东岭盘而北，其岭南北东三面，俱悬滇海中，正东与罗藏隔湖相对。
cǐ dì yǎo pì gé jué xíng zhě wèi wèi tú yān
此地杳僻隔绝，行者为畏途焉。
lǐng běi yòu yǒu shān yī zhī cóng shuǐ yá zhī běi yì zì xi ér dōng zhí kàn diān hǎi zhōng yǔ cǐ lǐng nán běi yáo duì chéng xiá diān hǎi qū nà qí zhōng wài ruò huán wō zhōng pián shù hù shì wèi hǎi kǒu nán lǐng
岭北又有山一支，从水涯之北，亦自西而东，直瞰滇海中，与此岭南北遥对成峡，滇海驱纳其中，外若环窝，中骈束户，是为海口南岭。
běi xià zhī chù jùn xuē shū shèn yú lǜ rì mù qū mǎ zhí xià
北下之处，峻削殊甚，余虑日暮，驱马直下。
èr lǐ fù xún wù xi rù èr lǐ xi yú yī āo
二里，复循坞西入，二里，西逾一坳。
shān ào xi xià shān wù huán kāi zhōng wèi píng chóu diān chí zhī liú chū hǎi jiù xiá zhōng guàn chéng hé shì wèi táng láng chuān yān
山坳西下，山坞环开，中为平畴，滇池之流，出海就峡，中贯成河，是为螳螂川焉。
èr lǐ yǒu cūn bàng wù zhōng nán shān xià guò zhī
二里，有村傍坞中南山下，过之。
xíng píng chóu jiān xī běi sì lǐ zhí dǐ chuān shàng
行平畴间，西北四里，直抵川上。
yǒu jù luò chéng qú jiē dào bīn chuān zhī nán shì yuē chá bù dūn jí suǒ wèi hǎi kǒu jiē yě yǒu gōng guǎn zhèng yān jiān chá yù shǐ àn lín bì gōng yì qí de wèi yī shěng shuǐ lì suǒ xì ěr
有聚落成衢街道，滨川之南，是曰茶埠墩，即所谓海口街也，有公馆正焉，监察御史案临，必躬诣其地，为一省水利所系耳。
xiān shì táng jìn níng wèi yú hǎi kǒu wú sù chù kě wǎng chái chǎng mò tǔ guān yán sì zhōng sù
先是唐晋宁谓余，海口无宿处，可往柴厂莫土官盐肆中宿；
gài táng yǐ hou dài xún cháng sù qí jiā yě
盖唐以候代巡，常宿其家也。
yú wèn qí chù shàng xiāng qù liù qī lǐ ér rì sè yǐ mù qiě suǒ wèi hǎi mén lóng wáng miào zhě yǐ fǎn zài qí dōng èr lǐ yòu wén yuán yù wān yán yǒu shí chéng zhī shèng yì zài sī de jiāng liú fǎng yān suì bù fù qián mì nì lǚ tóu sù
余问其处尚相去六七里，而日色已暮，且所谓海门龙王庙者，已反在其东二里，又闻阮玉湾言，有石城之胜，亦在斯地，将留访焉，遂不复前，觅逆旅投宿。
èr shí wǔ rì lìng èr qí fǎn jìn níng
二十五日令二骑返晋宁。
yú fàn ér niè juē cǎo xié běi dǐ chuān shàng wàng chuān běi shí yá chù kōng chuān liú zhí niè qí xià
余饭而蹑𪨗ｊｕē草鞋北抵川上，望川北石崖矗空，川流直啮其下。
wèn suǒ wèi shí chéng zhě tǔ rén jiē mò zhī zhī wéi dōng zhǐ lóng wáng táng zài yíng yíng yī shuǐ jiān
问所谓石城者，土人皆莫之知，惟东指龙王堂在盈盈一水间。
nǎi sù chuān nán àn dōng xiàng cóng zhī
乃溯川南岸，东向从之。
èr lǐ nán àn shān yì tū ér lín chuān shuǐ fǎn shě běi ér bī nán nán àn bēng qiàn pán tà ér běi yá zé kāi rào ér shòu mín shě yān shì wèi hǎi mén cūn
二里，南岸山亦突而临川，水反舍北而逼南，南岸崩嵌盘沓，而北崖则开绕而受民舍焉，是为海门村。
yǔ nán yá xiāng gé yī shuǐ bù bàn lǐ zhōng yǒu zhōu fú qí kēng jiān dōng xiàng diān hǎi jí tūn tǔ zhī shì
与南崖相隔一水，不半里，中有洲浮其吭间，东向滇海，极吞吐之势；
zhì qí shàng zhě wèi lóng wáng táng
峙其上者，为龙王堂。
shí dù zhōu zài cūn běi àn hū zhī mò yīng
时渡舟在村北岸，呼之莫应。
yú pān nán àn shuǐ kū yǔ shuǐ shí xiāng wéi róng yǔ wàng qí shēn zhī suǒ rú yě
余攀南岸水窟，与水石相为容与，忘其身之所如也。
jiǔ zhī běi yá cūn rén yǐ zhōu zhì suì dù dēng lóng wáng táng
久之，北崖村人以舟至，遂渡登龙王堂。
táng dāng chuān liú zhī zhōng dōng lín hǎi miàn shí yǒu sài jì sì shén zhě fú zhōu ér zhì ér zhōng wú miào zhù
堂当川流之中，东临海面，时有赛祭祀神者浮舟而至，而中无庙祝；
hòu yǒu chóng lóu zé yuán xiáng wú suǒ gòu yě
后有重楼，则阮祥吾所构也。
miào zhōng bēi pō duō jiē huà zhì yǐ hòu fǔ àn xiāng dù shuǐ lì kāi jùn tóng jùn shū tōng hǎi kǒu miǎn yú fàn làn yǐ chéng bīn hǎi zhū liáng tián zhě gù xún fāng zhě yǐ cǐ wéi shǒu wù yún
庙中碑颇多，皆化、治以后，抚按相度水利、开濬ｊùｎｎ同“浚”，疏通海口免于泛滥，以成濒海诸良田者，故巡方者以此为首务云。
chū miào dù běi àn jū lú pō jí
出庙渡北岸，居庐颇集。
qí běi xiàng suǒ yǐ zhī shān yǒu èr chóng
其北向所倚之山有二重。
dì yī zhòng héng tū ér xi duō shí ér xī chuí zuì gāo jí chù xuē ér bīn yú chuān zhī běi àn zhě
第一重横突而西，多石，而西垂最高，即矗削而濒于川之北岸者；
dì èr zhòng héng tū ér dōng duō tǔ ér dōng rào zuì yuǎn jí cuò chū ér jǐn wèi chí zhī běi wéi zhě
第二重横突而东，多土，而东绕最远，即错出而尽为池之北圩者。
èr chóng céng dié yú cūn hòu gài běi zì guān yīn shān pán bó ér jǐn yú cǐ
二重层叠于村后，盖北自观音山盘礴而尽于此。
cūn méng jù yuán shì zhuāng diàn
村氓俱阮氏庄佃。
yú xiàng xún yuán yù wān xīn zhì shí chéng zhī shèng tǔ rén mò jiě wèi yuán shì yǒu fén zài dōng àn wù zhǐ zhì cǐ cūn rén shǐ yǒu yán shí chéng zài lǐ rén cūn
余向询阮玉湾新置石城之胜，土人莫解，谓阮氏有坟在东岸，误指至此，村人始有言石城在里仁村。
qí cūn nǎi luó luó zhài zhèng yǔ chá bù dūn duì cóng cǐ yǒu xiǎo jìng xiàng shān hòu xiá zhōng xī xíng sān lǐ kě zhì
其村乃㑩㑩寨，正与茶埠墩对，从此有小径，向山后峡中西行，三里可至。
yú nǎi bù dōng xiàng yuán fén ér xi mì lǐ rén yān
余乃不东向阮坟，而西觅里仁焉。
jí yóu cūn hòu běi yú dì yī zhòng shí fēng zhī jí běi xiàng xià lù páng duō cuò lì zhī shí běi yì kāi wù ér zhōng wú xì liú
即由村后北逾第一重石峰之脊，北向下，路旁多错立之石，北亦开坞，而中无细流。
yī lǐ suí wù xi zhuǎn yǐ zài chuān běi àn chù xuē shí fēng zhī hòu
一里，随坞西转，已在川北岸矗削石峰之后；
gài fēng nán shù bī chuān liú gù qǔ dào yú fēng běi ěr
盖峰南漱逼川流，故取道于峰北耳。
qí nèi táo shù wàn zhū bèi lǒng lián hè xiǎng qí zhēng xiá huàn cǎi shí lìng rén xiào wǔ líng tiān tāi wèi jué huǒ xiǎo huǒ bǎ
其内桃树万株，被陇连壑，想其蒸霞焕彩时，令人笑武陵、天台为爝火ｊｕé小火把。
cǐ jù yì jí táo shù fán shèng táo huā kāi fàng zhī shí wǔ líng rén xún mì dào de táo huā yuán yǔ zhī xiāng bǐ tài wēi bù zú dào le yǐ
此句意即桃树繁盛，桃花开放之时，武陵人寻觅到的桃花源与之相比太微不足道了矣。
xi yī lǐ guò táo lín zé xi wù dà kāi shǐ jiàn tián chóu jiāo chéng xī liú huò huò cūn luò xi xuán běi shān zhī xià zhī qí jí wéi lǐ rén cūn yǐ
西一里，过桃林，则西坞大开，始见田畴交塍，溪流霍霍，村落西悬北山之下，知其即为里仁村矣。
gài qí wù zhèng nán chù lì shí shān xi jǐn yú cǐ wù bīn yú chuān yì yǒu yī cūn lín zhī shì wèi hǎi kǒu cūn yǔ chá bù dūn gé chuān xiāng duì yǒu dù zhōu yān
盖其坞正南矗立石山，西尽于此，坞濒于川，亦有一村临之，是为海口村，与茶埠墩隔川相对，有渡舟焉。
qí wù zhī dōng běi yú pō wù zhī xī běi xún xiá jiē yǒu lù fán liù shí lǐ ér dǐ shěng huì
其坞之东北逾坡，坞之西北循峡，皆有路，凡六十里而抵省会。
ér lǐ rén cūn dāng wù zhōng běi shān xià bàn lǐ dǐ cūn zhī dōng jiàn liú quán jiāo dào shān yá jiān shù mù cóng yīn shàng yǒu shén yǔ gài lóng quán chū qí xià yě dōng wù yǐ wú quán gù jiē chéng hàn dì
而里仁村当坞中北山下，半里抵村之东，见流泉交道，山崖间树木丛荫，上有神宇，盖龙泉出其下也，东坞以无泉，故皆成旱地；
xi wù yǐ yǒu quán gù guǎng pì liáng chóu
西坞以有泉，故广辟良畴。
yóu cūn xi pán shān ér běi xi wù shén shēn qí wù zì běi xiá ér chū zhí nán ér dǐ hǎi kǒu cūn yān
由村西盘山而北，西坞甚深，其坞自北峡而出，直南而抵海口村焉。
cūn xi suǒ xún zhī shān qí shàng duō dūn tū zhī shí xià duō kōng tóng zhī yá yǒu yī qiào èr mén xī xiàng ér chū zhě
村西所循之山，其上多蹲突之石，下多崆峒之崖，有一窍二门西向而出者。
yú jué qí yì xún zhī tǔ rén shí chéng shàng zài wù xi lǐng shàng qí xià yì yǒu lóng quán kě zūn zhī ér shàng
余觉其异，询之土人，石城尚在坞西岭上，其下亦有龙泉，可遵之而上。
gòng běi bàn lǐ nǎi xi xià jié wù ér dù yǒu yī xī yì zì běi ér nán zhōng qián wú liú
共北半里，乃西下截坞而度，有一溪亦自北而南，中干无流。
shè xī xī shàng gòng bàn lǐ wén shuǐ shēng guó guó shuǐ liú shēng zé lóng quán yì xī shān shù gēn xià zhū wèi xiǎo tán fēn xiè dōng nán qù
涉溪西上，共半里，闻水声虢虢ｇｕó水流声，则龙泉溢西山树根下，潴为小潭，分泻东南去。
yóu tán xī shàng lǐng bàn lǐ zé lǐng tóu fēng shí yǒng qǐ yǒu ruò zhuō zhuī zhě yǒu ruò jiā mén zhě yǒu ruò zhī qíng ér wèi tái yǒu ruò yún wò ér chéng guō zhě
由潭西上岭，半里，则岭头峰石涌起，有若卓锥者，有若夹门者，有若芝擎而为台，有若云卧而成郭者。
yú shì xún shí zhī xì pán pō ér shàng zhuì hè ér xià
于是循石之隙，盘坡而上，坠壑而下。
qí dǐng zhōng wā
其顶中洼，
shí jiē huán chéng wài guō
石皆环成外郭，
dōng miàn zhě cuán wán sēn tòu
东面者巑岏森透，
xī miàn zhě qióng fù bì lì
西面者穹覆壁立，
nán xiàng zé yú zhī yú jí ér xià zhě
南向则余之逾脊而下者，
běi miàn zé yǒu shí kū qū zhé
北面则有石窟曲折，
ruò lí ruò hé jiān
若离若合间，
yī shí zhuì kōng dāng guān
一石坠空当关，
xià fù chéng mén
下复成门，
ér chū rù yóu zhī
而出入由之，
wéi hè zhī zhōng
围壑之中，
dǐ píng ér wú shuǐ
底平而无水，
kě yǐ jié lú
可以结庐，
shì suǒ wèi shí chéng yě
是所谓石城也。
tòu běi mén ér chū qí shí gèng fēn zhī cù è shí jiē qīng zhì hēi zhāng huā wén lián lì léng xuē yǔ tā shān jiǒng yì
透北门而出，其石更分枝簇萼、石皆青质黑章花纹，廉利棱削，与他山迥异。
yǒu mù tóng èr rén yǐn yú xún yá dōng zhuǎn fù rù yī shí duì zhōng yòu de wéi yá yī qū wéi dōng miàn shòu kè rú mén qí zhōng yǒu fū zuò zhī kān jià bǎn zhī chuáng jiē tiān chéng zhě
有牧童二人，引余循崖东转，复入一石队中，又得围崖一区，惟东面受客如门，其中有趺座之龛，架板之床，皆天成者。
chū mén shāo nán huí gù mén cè yǒu dòng xiā rán jí zhuǎn shēn pī zhī
出门稍南，回顾门侧，有洞岈然，亟转身披之。
qí tóng tòu kōng ér rù fù chū yú wéi yá zhī nèi shǐ jué yóu mén rù bù ruò yóu dòng rù gèng qí yě
其峒透空而入，复出于围崖之内，始觉由门入，不若由洞入更奇也。
jì wéi yá zhī hòu jí yóu shí chéng zhōng wàng suǒ wèi dōng miàn cuán wán chù yǐ
计围崖之后，即由石城中望所谓东面巑岏处矣。
chū dòng yǎng tiào dòng shàng shí fēng céng tà gāo sǒng wú bǐ fù yǒu yī lǎo luó luó pī shòu pí qián lái yǐn yú xiāng yǔ pān jī
出洞，仰眺洞上石峰层沓，高耸无比，复有一老㑩㑩披兽皮前来，引余相与攀跻。
qí shàng rú zhòng tái cuò lì huán zhōng wā ér zhì qí dōng dōng tiào hǎi mén míng jìng yàng kōng xi fǔ wā dǐ cuì bàn kě shǔ ér gé yá xī fēng qióng fù zhī shàng zǎn yōng yóu gāo
其上如众台错立，环中洼而峙其东，东眺海门，明镜漾空，西俯洼底，翠瓣可数，而隔崖西峰穹覆之上，攒拥尤高。
nǎi xià fēng fù dù nán jí zhuǎn zào xī fēng zé qióng fù shàng yá fù yǒu hòu céng fēn liè qí zhōng kāi xiá dōng zhuì wēi kēng ér xià qí hòu zé tǔ shān gāo yōng fù yǐ yú shàng sǒng lì zhī shí huò shàng fù píng bǎn huò zhōng pōu xié líng
乃下峰，复度南脊，转造西峰，则穹复上崖，复有后层分列，其中开峡，东坠危坑而下，其后则土山高拥，负扆于上，耸立之石，或上覆平板，或中剖斜棂。
yá xié yǒu èr xiǎo xué rú bí kǒng qún fēng chū rù qí zhōng mì zì lín lí qí xià nǎi yá fēng suǒ cháo yě
崖胁有二小穴如鼻孔，群蜂出入其中，蜜渍淋漓其下，乃崖蜂所巢也。
liǎng mù tóng yán sān yuè qián tǔ rén yǐ huǒ xūn fēng ér qǔ mì fēng yǐ jiǔ qù jīn nǎi fù chéng cháo yǐ
两牧童言：“三月前土人以火熏蜂而取蜜，蜂已久去，今乃复成巢矣。
tóng zǐ jìng yǐ cǎo sāi kǒng fēng zhé wēng wēng rán zuò tóng gǔ shēng
”童子竞以草塞孔，蜂辄嗡嗡然作铜鼓声。
píng lǎn jiǔ zhī nǎi xún zhuì kēng zhī běi dōng xiàng xuán yá ér xià
凭览久之，乃循坠坑之北，东向悬崖而下。
jīng dōng shí mén zhī wài yóu lìng rén yī bù yī huí shǒu yě
经东石门之外，犹令人一步一回首也。
xiān shì cóng lǐ rén cūn wàng cǐ shān fēng dǐng sǒng shí yī cóng bù jí jìn níng jiāng jūn fēng zhī wěi jié jí dǐ qí chù ér hé pì qū zhé céng tà líng lóng huàn huà mò cè zhōng xiù dú yì xìn hu líng jìng zhī bù kě yǐ wài xiàng qiú yě
先是从里仁村望此山，峰顶耸石一丛，不及晋宁将军峰之伟杰，及抵其处而阖辟曲折，层沓玲珑，幻化莫测，钟秀独异，信乎灵境之不可以外象求也。
gài shì fēng xi yǐ dà shān cǐ qí yī zhī dōng cuàn fēng dǐng zhōng āo shí gǔ nèi lù bù bǐ tā shān zhī yǐ biǎo bào jiàn qí zhě
盖是峰西倚大山，此其一支东窜，峰顶中坳，石骨内露，不比他山之以表暴见奇者；
dì qí shàng wú fēi liú hán yíng zhī bō zhōng xiān jiǎn jí tī yá zhī dào bù miǎn wèi tù hú suǒ kū ěr
第其上无飞流涵莹之波，中鲜剪棘梯崖之道，不免为兔狐所窟耳。
lǎo luó luó yán cǐ shí xì tǔ zuì yi chá chá wèi jiǒng chū tā chǔ
老㑩㑩言：“此石隙土最宜茶，茶味迥出他处。
jīn wù shì yǐ mǎi de zhī jiāng zào ān jié lú zhāo jìng lǚ yǐ kāi shèng rǎng
今阢氏已买得之，将造庵结庐，招净侣以开胜壤。
qǐ jūn jí qí rén yé
岂君即其人耶？
yú bù yīng qù
“余不应去。
xìn hu mǎi shān ér jū wú guò cǐ zhě
信乎买山而居，无过此者。
xià shān réng guò wù dōng yī lǐ jīng lǐ rén cūn
下山，仍过坞东，一里，经里仁村。
dōng nán yī lǐ dǐ táng láng chuān zhī běi xi wàng hǎi kǒu yǒu dù kě wǎng chá bù ér dōng tiào bīn chuān shí yá sǒng xuē
东南一里，抵螳螂川之北，西望海口，有渡可往茶埠，而东眺濒川，石崖耸削。
xiān cóng chá bù gé chuān běi wàng yú cuán wán qiàn tū zhōng jiàn bái yuán yī fāng ruò yǒu xīn máo jià qí shàng zhě
先从茶埠隔川北望，于巑岏嵌突中，见白垣一方，若有新茅架其上者；
jīn suī yá shí yǎn yìng bù lù qí yǐng ér shuǐ shí jiāo cuò gāo shēn qiàn kōng qí zhōng dāng yǒu jī shèng suì dōng xiàng cóng zhī
今虽崖石掩映，不露其影，而水石交错，高深嵌空，其中当有奇胜，遂东向从之。
dǐ yá xià yá gēn chā shuǐ luàn shí yíng huí suì pān jī shuǐ shí jiān
抵崖下，崖根插水，乱石潆洄，遂攀跻水石间。
yán yá nán zài dōng hū jiàn shí shàng yǒu hén niè yá zhí shàng shì shén jùn guà shí xuán yá zhī jī jù dào yǐng shuǐ zhōng
沿崖南再东，忽见石上有痕，蹑崖直上，势甚峻，挂石悬崖之迹，俱倒影水中。
fāng xià jiàn wèi qí yòu hū wén qǐng hāi ké sòu shēng lào tou shàng suī yǎng wàng bù kě jiàn zhī xīn máo suǒ jiàn bù yuǎn yǐ
方下见为奇，又忽闻謦咳ｑǐｎｇ咳嗽声落头上，虽仰望不可见，知新茅所建不远矣。
zài chuān xià fù zhī shí zé bái yuán zhèng zài qí shàng
再穿下覆之石，则白垣正在其上。
yī dào zhě fāng záo yá tián lù yíng yú rén zuò máo zhōng
一道者方凿崖填路，迎余人坐茅中。
qí máo jǐn yú fāng zhàng míng chuāng jìng bì zhōng wú gōng xiàng yì wú biāo jù gài chū luò chéng ér yóu wèi qī xī qí jiān zhě
其茅仅逾方丈，明窗净壁，中无供像，亦无爂具，盖初落成而犹未栖息其间者。
dào rén wú xìng jí xī cūn hǎi kǒu rén xiàng yǐ gǔ yóu yú wài jīn guī ér jié jìng yú cǐ kě wèi de suǒ tuō yǐ
道人吴姓，即西村海口人，向以贾游于外，今归而结净于此，可谓得所托矣。
zuò máo zhōng shàng xià zuǒ yòu jiē wēi yá zhui yǐng ér chéng chuān yàng bì yú qián yuǎn fēng huán cuì yú wài
坐茅中，上下左右，皆危崖缀影，而澄川漾碧于前，远峰环翠于外；
gé chuān chá bù cūn lú liáo rào yān shù dī huā ruò xiàn yǐng jìng zhōng
隔川茶埠，村庐缭绕，烟树堤花，若献影镜中；
ér chuān zhōng fú fǎng jiǎ fān yú zēng jí zēng wǎng dù tǐng chū mò bō wén jiān zhào yǐng yuè fú lán lǔ shēng yáo bàn bì huǎng rán rú zuò huà píng zhī shàng yě
而川中凫舫贾帆，鱼罾ｚēｎｇ即罾网渡艇，出没波纹间，棹影跃浮岚，橹声摇半壁，恍然如坐画屏之上也。
jì xià réng xi bàn lǐ wèn dù yú hǎi kǒu cūn
既下，仍西半里，问渡于海口村。
nán dù chá bù jiē rù fàn yú zhǔ jiā yǐ guò wǔ yǐ
南度茶埠街，入饭于主家，已过午矣。
chá bù yǒu zhōu suí liú shí lǐ wǎng chái chǎng zài yán dù diān chí
茶埠有舟，随流十里，往柴厂载盐渡滇池。
yú bù néng dài suì cóng cūn xi zūn chuān dī ér xíng
余不能待，遂从村西遵川堤而行。
qí dī zì chá bù xi dá píng dìng suí chuān nán yá ér zhù zhī
其堤自茶埠西达平定，随川南涯而筑之。
gài chuān shuǐ běi yī běi àn tài shān ér xi qí nán àn shān shì céng dié zhōng duō xiǎo wù gù zhù dī zhàng chuān
盖川水北依北岸大山而西，其南岸山势层叠，中多小坞，故筑堤障川。
dī zhī nán lǚ yǒu xiǎo shuǐ zì nán xiá chū yì suí dī xià zhù
堤之南，屡有小水自南峡出，亦随堤下注。
cóng dī shàng xi xíng chuān xíng jiàn xiá chuān liú jiàn xùn
从堤上西行，川形渐狭，川流渐迅。
qī lǐ yǒu cūn lú yǐ dī běi xià lín chuān dī jiān yǒu tíng yǒu bēi jí suǒ wèi chái chǎng yě
七里，有村庐倚堤，北下临川，堤间有亭有碑，即所谓柴厂也；
àn jiù bēi wèi zhī hàn chǎng mò tǔ guān yán sì zài yān
按旧碑谓之汉厂，莫土官盐肆在焉。
zhì cǐ chuān xùn shí duō jiàn bù róng zhōu chuān jiàn suí shān xī běi zhuǎn yǐ dī suí zhī
至此川迅石多，渐不容舟，川渐随山西北转矣，堤随之。
yòu xī běi qī lǐ shuǐ běi xiàng bī shān rù xiá lù xī xiàng dù wù dēng pō
又西北七里，水北向逼山入峡，路西向度坞登坡。
yòu èr lǐ shù jiā jù pō shàng yuē píng dìng shào
又二里，数家踞坡上，曰平定哨。
shí rì sè shàng gāo yǐ tǔ rén yán qián tú wú sù diàn suì zhǐ
时日色尚高，以土人言前途无宿店，遂止。