chū shí rì chén cān hòu dà bǎ shì fù lái hou wǎng mù jiā yuàn
初十日晨餐后，大把事复来候往木家院。
tōng shì jù qí ér dà bǎ shì hū qù jiǔ dài bù zhì nǎi xíng
通事具骑，而大把事忽去，久待不至，乃行。
dōng xiàng bàn lǐ jiē zhuǎn nán běi běi qù nǎi xiàng mián shān nán chuí tōng ān zhōu zhì suǒ tuō nán qù nǎi dà dào
东向半里，街转南北，北去乃象眠山南垂，通安州治所托，南去乃大道。
bàn lǐ qù dōng qiáo yú shì xún xī nán àn dōng nán xíng
半里，去东桥，于是循溪南岸东南行。
sān lǐ yǒu liǔ liǎng sān zhū zài lù yòu chéng jiān shì wèi tǔ rén sòng xíng zhī de
三里，有柳两三株，在路右塍间，是为土人送行之地。
qí běi yǒu wù dōng běi pì shén yáo
其北有坞，东北辟甚遥。
gài xuě shān zhī zhī dōng chuí nán xià zhě liǎng chóng chū wèi cuì píng xiàng mián yǔ jiě tuō shí hé yī jiā ér chéng bái shā wù
盖雪山之支，东垂南下者两重，初为翠屏、象眠，与解脱、十和一夹而成白沙坞；
zài wèi wú liè dōng shān yǔ cuì píng xiàng mián zài jiā ér chéng cǐ wù qí běi rù yǔ bái shā děng
再为吴烈东山，与翠屏、象眠再夹而成此坞，其北入与白沙等。
qí běi dù jí chù jí jīn shā jiāng bī xuě shān zhī lù ér dōng zhě
其北度脊处，即金沙江逼雪山之麓而东者。
dōng shān zhī wài zé jiāng liú nán zhuǎn yǐ
东山之外，则江流南转矣。
jí nán jí cǐ wù zhōng yǒu xī zì dōng shān chū guàn gài tián chóu gèng guǎng
脊南即此坞，中有溪自东山出，灌溉田畴更广。
yóu cǐ wù dōng běi yú jí dù jiāng jí xiāng luó zhī dào yě
由此坞东北逾脊渡江，即香罗之道也。
wù zhōng xī dōng nán yǔ yù hé huì yú sān shēng qiáo zhī dōng
坞中溪东南与玉河会于三生桥之东。
yòu yǒu shuǐ xī nán zì wén bǐ shān yán nán shān ér dōng zhuǎn suí dōng yuán gāng zhī xià jīng sān shēng qiáo ér dōng yǔ èr shuǐ huì
又有水西南自文笔山，沿南山而东转，随东圆冈之下，经三生桥而东与二水会。
yú shì sān shuǐ hé ér chéng yàng gòng jiāng zhī yuán yān
于是三水合而成漾共江之源焉。
dōng yuán gāng zhě wèi lì jùn dōng nán dì yī zhòng suǒ yuè
东圆冈者，为丽郡东南第一重锁钥。
gài yǒu dà jí zì xi lái qióng wèi mù jiā yuàn hòu gāo fēng dà jí cóng cǐ nán qū hè qìng
盖有大脊自西来，穹为木家院后高峰大脊，从此南趋鹤庆。
qí dōng xià zhě wèi qiū táng guān qí dōng běi xià zhě huán zhuǎn ér wèi cǐ gāng zhí bī dōng shān zhī lù shù sān shuǐ wèi yī yán dōng shān nán xià ér chū qiū táng dōng xiá zì qī hé féng mì ér dá hè qìng
其东下者为邱塘关，其东北下者，环转而为此冈，直逼东山之麓，束三水为一，沿东山南下而出邱塘东峡，自七和、冯密而达鹤庆。
gāng shǒu huí huán xiàng jùn nán shān zhī xī jīng qí xià gǒng qiáo dù zhī yuē sān shēng qiáo
冈首回环向郡，南山之溪经其下，巩桥度之，曰三生桥。
qiáo běi yǒu èr fāng liǎng sān jiā wèi shǒu zhě
桥北有二坊，两三家为守者。
zì liǔ táng zhì cǐ yòu wǔ lǐ yǐ
自柳塘至此，又五里矣。
qí běi jiē liáng chóu ér nán zé dēng pō yān
其北皆良畴，而南则登坡焉。
yī lǐ shēng pō zhī diān píng xíng qí shàng
一里，升坡之巅，平行其上。
yòu fǔ qí pō nèi bào xià pì píng wù zhí běi jiē jùn zhì tiào qí pō xié xuē dōng xià yǔ dōng shān jiā xī nán liú
右俯其坡内抱，下辟平坞，直北接郡治，眺其坡，斜削东下，与东山夹溪南流。
pō jiān měi yǒu cūn lú jiù wā bàng kǎn táo huā liǔ sè yǎn yìng gāo xià
坡间每有村庐，就洼傍坎，桃花柳色，罨映高下。
sān lǐ shāo xià jiù wā yǒu shuǐ chéng hén zì xi ér dōng xià yú xī
三里，稍下就洼，有水成痕，自西而东下于溪。
yòu nán yú yī pō dù bǎn qiáo ér nán zé mù jiā yuàn zài shì yǐ
又南逾一坡，度板桥而南，则木家院在是矣。
xiān shì tú zhōng lǚ yǒu fēi qí nán xíng gài mù gōng xiān shǐ qí zi zhì yuàn dài yú ér yòu lǚ lìng rén lái shì qí kuǎn jiē zhī lǐ yě
先是途中屡有飞骑南行，盖木公先使其子至院待余，而又屡令人来，示其款接之礼也。
tú zhōng yǔ tōng shì zhě zhé jī jī yǔ yú bù zhī xǐng chá kàn
途中与通事者辄唧唧语，余不之省察看。
bǐ yú zhì ér dà bǎ shì yǐ xiān zhì yǐ yíng rù mén
比余至，而大把事已先至矣，迎入门。
qí mén nán xiàng shén bì qián yǒu dà shí shī sì miàn qiáng yuán zhī wài jù jù mù cān xiāo
其门南向甚敝，前有大石狮，四面墙垣之外，俱巨木参霄。
fu rù sì jūn chū yíng rù mén liǎng chóng tīng shì yì chang
甫入，四君出迎，入门两重，厅事亦敞。
cóng qí yòu yòu rù nèi tīng nǎi bài zuò jìn chá
从其右又入内厅，乃拜座进茶。
jí yī rù xī cè mén dā sōng péng yú xi wǔ zhī qián xià jiè yǐ sōng máo yǐ shì zhòng lǐ yě
即揖入西侧门，搭松棚于西庑之前，下借以松毛，以示重礼也。
dà bǎ shì shè èr zhuō jí zhuō zuò dìng jí xiàn zhǐ bǐ xiù zhōng chū yī xiǎo fēng yuē jiā zhǔ yǐ láng jūn xīn jìn zhū shēng suī shì bǐ yàn ér cǐ zhōng wú míng shī wèi kuī zhōng yuán wén mài qiú wèi cì jiào yī piān shǐ zhī suǒ fǎ chéng yǐ wéi zhōng shēn pèi fú
大把事设二卓即“桌”，坐定，即献纸笔，袖中出一小封，曰：“家主以郎君新进诸生，虽事笔砚，而此中无名师，未窥中原文脉，求为赐教一篇，使知所法程，以为终身佩服。
yú hàn zhī
余颔之。
chāi qí fēng nǎi mù gōng qiú yú zuò wén bìng wèi qí zi fǔ zhèng xiū gǎi
拆其封，乃木公求余作文，并为其子斧正修改。
shū hòu xiě yī tí yuē yǎ sòng gè dé qí suǒ
书后写一题曰：“雅颂各得其所。
yú yǔ sì jūn jí jiù zuò niān háo zhí bǐ èr bǎ shì tuì hou jiē xià
”余与四君，即就座拈毫执笔，二把事退候阶下。
xià wǔ wén gè jiù
下午，文各就。
yú yuè qí zuò pō qīng liàng
余阅其作，颇清亮。
èr bǎ shì fù yǐ zhǔ mìng qiú xì wèi pī yuè
二把事复以主命求细为批阅。
yú jiāng wèi jǔ bǐ èr bǎ shì yuē něi jī è jiǔ yǐ qǐng shǎo chí zhī
余将为举笔，二把事曰：“馁饥饿久矣，请少迟之。
hòu yǒu chá huā wèi nán zhōng zhī guān qǐng wǎng yī guān ér jiù xí
后有茶花，为南中之冠，请往一观而就席。
gài qí zhǔ mìng zhǐ shì yě yú nǎi cóng zhī
盖其主命指示也，余乃从之。
yóu qí yòu zhuǎn guò yī tīng zuǒ yǒu jù lóu lóu qián chá shù pán yīn shù mǔ gāo yǔ lóu qí
由其右转过一厅，左有巨楼，楼前茶树，盘荫数亩，高与楼齐。
qí běn jìng chǐ zhě sān sì zhū cóng qǐ sì páng wěi ruí zhī yè mào shèng xià chuí xià fù shén mì bù néng zhōng kuī
其本径尺者三四株丛起，四旁萎蕤ｒｕí枝叶茂盛下垂，下覆甚密，不能中窥。
qí huā shàng wèi quán shū zhǐ shù shí duo gāo zhui cóng xié zhōng suī dà ér bù néng jìn qù guān kàn
其花尚未全舒，止数十朵，高缀丛叶中，虽大而不能近觑观看。
qiě huā shǎo yè shèng wèi jiàn càn làn zhī miào ruò dài yuè zhōng biàn chéng huǒ shù xiá lín jiè yīn wèi cǐ jiān dì hán huā jiào chí yě
且花少叶盛，未见灿烂之妙，若待月终，便成火树霞林，借因为此间地寒，花较迟也。
bǎ shì yán cǐ shù zhí yǔ lǎo bǎ shì nián xiāng sì qū zhǐ liù shí yú
把事言，此树植与老把事年相似，屈指六十余。
yú chū yí wéi shù bǎi nián wù ér qǐ zhī qì jī fā wàng qí miào rú cǐ
余初疑为数百年物，而岂知气机发旺，其妙如此。
yǐ hái sōng péng zé shè xí yǐ jiù
已还松棚，则设席已就。
sì jūn xiàn kuǎn fù yǒu hóng zhān lì suǒ zhī huì
四君献款，复有红毡、丽锁之惠。
èr bǎ shì yì shè xí zuò jiē xià měi xiàn jiǔ zé qū ér shàng yān
二把事亦设席坐阶下，每献酒则趋而上焉。
sì jūn nián èr shí yú xiū xī xiū cháng ér bái xī qīng jùn bù shì biān chuí zhī chǎn ér yǔ yán qīng biàn kě tīng wēi yí dòng dàng xī bù shī qí jié
四君年二十余，修皙修长而白皙清俊，不似边陲之产，而语言清辨可听，威仪动荡，悉不失其节。
wèi yú yán běi yá hóng yìng zhī yì
为余言北崖红映之异。
shí yú yù yóu jiǔ hé qū jiàn chuān sì jūn yán cǐ dào suī xiǎn ér shí jìn dàn cǐ shí xǐ qiān yí zhū chū dòu zhě zài cǐ sǐ huì zhī qì xiāng wén ér lù yì jué xíng rén bù ruò cóng hè qìng biàn
时余欲由九和趋剑川，四君言：“此道虽险而实近，但此时徙迁移诸出豆者在此，死秽之气相闻，而路亦绝行人，不若从鹤庆便。
yáo wèi zhōng yǒu róu zhū máo niú shé jù wèi yú yán zhī lǚ lǚ kě tīng
”肴味中有柔猪、牦牛舌，俱为余言之，缕缕可听。
róu zhū nǎi wǔ liù jīn xiǎo zhū yǐ mǐ fàn wèi chéng zhě qí gǔ jù róu cuì quán tǐ zhì zhī nǎi qiē piàn shí
柔猪乃五六斤小猪，以米饭喂成者，其骨俱柔脆，全体炙之，乃切片食。
máo niú shé shì zhū shé ér dà gān cuì yǒu yì wèi
牦牛舌似猪舌而大，甘脆有异味。
xī yú shí yǐ zuì bǎo bù néng duō cháng yě
惜余时已醉饱，不能多尝也。
yīn wèi yú yán qí de duō máo niú wěi dà ér yǒu lì yì néng fù zhòng běi dì shān zhōng rén wú tián kě gēng wéi nà máo niú yín wèi shuì
因为余言：“其地多牦牛，尾大而有力，亦能负重，北地山中人，无田可耕，惟纳牦牛银为税。
gài hè qìng yǐ běi duō máo niú shùn níng yǐ nán duō xiàng nán běi gè yǒu yī yì shòu wéi zhōng gé dà lǐ yī jùn xi dǐ yǒng jīng téng yuè qí xi jiàn xiá zhōng jiē rén mín ér yì shòu gè bù yī chǎn
”盖鹤庆以北多牦牛，顺宁以南多象，南北各有一异兽，惟中隔大理一郡，西抵永晶、腾越，其西渐狭，中皆人民，而异兽各不一产。
téng yuè zhī xi zé yǒu hóng máo yě rén shì yì rén zhōng zhī hào xiàng yě
腾越之西，则有红毛野人，是亦人中之耗、象也。
dǐ mù nǎi sàn
抵暮乃散。
èr bǎ shì lǐng yú wén qù yǐ sì jūn wén bì gěi yú yuē dēng xià qǐ xì wèi xuē mǒ xiū gǎi míng chén yù zǎo chéng zhǔ rén yě
二把事领余文去，以四君文畀ｂì给余，曰：“灯下乞细为削抹修改，明晨欲早呈主人也。
yú hàn zhī
”余颔之。
sì jūn sòng yú chū dà mén yì chí hái jùn zhì réng yǐ qí lìng tōng shì sòng yú
四君送余出大门，亦驰还郡治，仍以骑令通事送余。
dōng nán èr lǐ sù cūn méng jiā
东南二里，宿村氓家。
yú tiǎo dēng píng wén jiù wò qí xi wǔ
余挑灯评文，就卧其西庑。
shí yī rì mèi shuǎng tōng shì qǔ suǒ píng wén sòng mù jiā yuàn jiù yuàn zhōng qǔ bǎn zhì yǐ jìn wǔ yǐ
十一日昧爽，通事取所评文送木家院，就院中取钣至，已近午矣。
mì fù dān zhě jiǔ zhī dé yī rén suì nán xíng
觅负担者，久之得一人，遂南行。
èr lǐ dǐ nán shān xià
二里，抵南山下。
xún shān dōng nán yī lǐ xià yuè yī kēng dǐ réng dōng nán shàng èr lǐ chū qiū táng guān
循山东南一里，下越一坑底，仍东南上二里，出邱塘关。
guān nèi shù jiā jū zhī yǒu bǎ shì yíng yú xiàn chá
关内数家居之，有把事迎余献茶。
qí guān héng wū sān yíng nán xiàng jù lǐng shàng dì nán xià pō xuē ér guān mén zé wú shén xiǎn ài yě
其关横屋三楹，南向踞岭上，第南下颇削，而关门则无甚险隘也。
qí lǐng zì xi dà jí fēn zhī dōng tū yǔ dōng shān duì jiā yàng gòng jiāng yú xià guān mén dōng jí lín jiāng zhī zuǐ shù tǎ yú shàng
其岭自西大脊分支东突，与东山对夹漾共江于下，关门东脊临江之嘴，竖塔于上。
wèi lì dōng nán dì èr zhòng suǒ yuè
为丽东南第二重锁钥。
gé jiāng zhī dōng shān zhì shì yì xióng fèn ér qǐ ruò yǔ xi dà fēng gòng wèi jī jiǎo zhě
隔江之东山，至是亦雄奋而起，若与西大峰共为犄角者。
guān rén zhǐ qí dōng lù jí jīn shā jiāng nán xià zhuǎn ér dōng nán qū làng cāng shùn zhōu zhī jiān zhě
关人指其东麓，即金沙江南下，转而东南，趋浪沧、顺州之间者。
cǐ dì yǒu lù bàn rì yú cǐ lǐng yòu yī rì bàn ér dōng nán dǐ làng cāng wèi
此地有路，半日逾此岭，又一日半而东南抵浪沧卫。
chū guān cí tōng shì yǐ qí fǎn yú suì tóng dān fū réng nán xiàng jiù xiǎo dào xià shān
出关，辞通事以骑返，余遂同担夫仍南向就小道下山。
qí dào jiē chún shí cuó é jiàn xì pān fēng ér xià èr lǐ nǎi dǐ qí lù
其道皆纯石嵯峨，践隙攀峰而下，二里，乃抵其麓。
suì xī nán zhì qiáo qiáo xī yǒu pō nán xiàng suí zhī
遂西南陟桥，桥西有坡，南向随之。
bàn lǐ fù xià pō xi yǒu wù nán kāi ér zhōng wú shuǐ
半里，复下坡，西有坞南开，而中无水。
yòu bàn lǐ héng zhì zhī yóu xi pō shàng bàn lǐ yī xi tài shān zhī lù zhuǎn ér dōng nán xíng
又半里，横陟之，由西坡上半里，依西大山之麓转而东南行。
yī lǐ yú lù zuǒ fù qǐ shí shān yǔ xī shān duì jiā lù xíng qí zhōng
一里余，路左复起石山，与西山对夹，路行其中。
èr lǐ yú jí nán xià jí yòu yǒu shí yá xià qiàn ér dōng bàn shí fēng yóu wéi jié yè shān gāo jùn mào
二里，逾脊南下，脊右有石崖下嵌，而东半石峰，尤为巀嶪ｊｉéｙè山高峻貌。
nán yī lǐ dōng fēng shǐ jiàng fù suí xi pō pán ér xī nán
南一里，东峰始降，复随西坡盘而西南。
èr lǐ qí zhī fù dōng tū zài nán yú zhī
二里，其支复东突，再南逾之。
xià bàn lǐ huán gù dōng tū fēng nán yǒu yá qiàn kōng chéng mén fǎn bù tàn zhī suī yǒu liǎng mén ér dòng jù bù shēn
下半里，还顾东突峰南，有崖嵌空成门，返步探之，虽有两门，而洞俱不深。
yòu xún xī shān ér nán yī lǐ yú sān sì jiā yǐ xī shān xià yú shì fù jiàn yàng gòng jiāng chū xiá ér xià pán qí lù xiá zhōng shǐ huán dié wèi tián
又循西山而南，一里余，三四家倚西山下，于是复见漾共江出峡而下盘其麓，峡中始环叠为田。
cūn zhī qián yǐ yǐn shuǐ wèi qú xún shān ér nán dǐ qī hé yǐ
村之前，已引水为渠，循山而南，抵七和矣。
suí qú pán xī shān dōng tū zhī zuǐ yòu sān lǐ ér dǐ qī hé
随渠盘西山东突之嘴，又三里而抵七和。
qī hé zhě lì jùn zhī wài fú wài chéng yě jù luò yǐ xī shān pō shèng
七和者，丽郡之外郛ｆú外城也，聚落倚西山颇盛。
qí xià wù zhōng shuǐ tián jiā jiāng mù gōng zhī cì zǐ jū cǐ qí zhái yì dōng xiàng
其下坞中，水田夹江，木公之次子居此，其宅亦东向。
yóu qí qián yòu nán bàn lǐ wèi shuì jú shōu shuì zhě jū zhī
由其前又南半里，为税局，收税者居之。
yòu nán jiàn xià yī lǐ fù guò yī cūn nǎi xī nán shàng pō
又南渐下一里，复过一村，乃西南上坡。
yī lǐ zhì pō dǐng qí shàng shèn píng
一里，陟坡顶，其上甚平。
yóu qí shàng píng xíng ér nán èr lǐ yǒu shù jiā jū pō jí shì wèi qī hé shào zé lì jiāng nán jǐn zhī bǐ biān jiāng yě gù shè shào yān
由其上平行而南，二里，有数家居坡脊，是为七和哨，则丽江南尽之鄙边疆也，故设哨焉。
shào nán yòu bàn lǐ yǒu lù zì dōng nán héng guò xī běi zhě wèi sān chà huáng ní gāng
哨南又半里，有路自东南横过西北者，为三岔黄泥冈。
gài shì pō zì xi tài shān xià chuí yóu cǐ xuān ér dōng nán héng lù suí qí jí xié qù jí xi suì xià xiàn chéng xiá hēi lóng tán dāng qí xià yān
盖是坡自西大山下垂，由此亘而东南，横路随其脊斜去，脊西遂下陷成峡，黑龙潭当其下焉。
dà dào yóu xiá dōng zhí nán hè qìng lì jiāng zhī jiè suí cǐ pō jí ér fēn
大道由峡东直南，鹤庆、丽江之界，随此坡脊而分。
gù jí xi xià xiàn chù zì xi pán ér nán zhì féng mì qí xià yǐ shǔ hè qìng
故脊西下陷处，自西盘而南至冯密，其下已属鹤庆；
jí dōng pán gèn chù nán xià féng mì dōng qí nèi yóu shǔ lì jiāng cǐ dōng xī liǎng jiè tài shān nèi zhī héng jiè yě
脊东盘亘处南下冯密东，其内犹属丽江，此东西两界大山内之横界也。
yú shì xi kàn xiá nèi sōng jīng yáo lián lù yī dōng jí nán xiàng jiàn xià liù lǐ ér zhì féng mì
于是西瞰峡内，松箐遥连，路依东脊南向渐下，六里而至冯密。
rì cái guò wǔ mì sù diàn màn tóu yī lóu shàng nǎi chén shēng mǒu jiā yě xiàng céng yú xī tán xiāng wù zhě
日才过午，觅宿店，漫投一楼上，乃陈生某家也，向曾于悉檀相晤者。
dān rén xiè dān qù yú chuī fàn qí jiā yù wǎng qīng xuán dòng
担人卸担去，余炊饭其家，欲往青玄洞。
chén shēng zhǐ yú yuē míng rì dēng chéng kě jí cóng cǐ wǎng
陈生止余曰：“明日登程，可即从此往。
jīn rì wǎn kě yī tàn dōng shān zhī lù hu
今日晚，可一探东山之麓乎？
suì tóng dōng zhì wù chéng
”遂同东陟坞塍。
gài cǐ wù jí zì hēi lóng tán nán xià zhì cǐ dōng xiàng ér chū zhě wù běi zé huáng ní gāng zhī pō zhí chuí ér bī dōng shān zhī lù jiāng yì dōng xùn ruò dòu ér chū yú mén zhě gù wù dōng zhī jiè zhí yǐ cǐ mén ér fēn
盖此坞即自黑龙潭南下，至此东向而出者，坞北则黄泥冈之坡，直垂而逼东山之麓，江亦东逊若逗而出于门者，故坞东之界，直以此门而分。
yóu wù dōng xíng yī lǐ jí yǔ yàng gòng jiāng yù
由坞东行一里，即与漾共江遇。
sù zhī dōng běi bàn lǐ yǒu mù qiáo héng jiāng shàng
溯之东北半里，有木桥横江上。
cóng qiáo dōng dù mù fán sì jiē
从桥东度，木凡四接。
xún dōng àn sù zhī ér běi bàn lǐ dēng dōng lǒng qí shàng fù pán lǒng chéng qí pì tián shén guǎng
循东岸溯之而北，半里，登东陇，其上复盘陇成畦，辟田甚广。
yòu běi yī lǐ zhí duì huáng ní zhī zuǐ dōng jiè jiān fēng zuì sǒng shì wèi bǐ jià fēng zhèng xi yǔ féng mì hòu duī gǔ fēng xiāng duì yān
又北一里，直对黄泥之嘴，东界尖峰最耸，是为笔架峰，正西与冯密后堆谷峰相对焉。
chén shēng fù zhǒng zhèng zài qí lǒng zhī shàng shí jiāng yì qiān gù lái xiāng dù
陈生父冢正在其陇之上，时将议迁，故来相度。
yú quàn qí wù qiān wéi lái mài chù yǐn shuǐ kāi qú héng jié qí hòu ruò yǐn cóng mù yòu huán liú yú qián shì jí xuán zhuǎn zhī fǎ
余劝其勿迁，惟来脉处引水开渠，横截其后，若引从墓右，环流于前，是即旋转之法。
chén shēng shì zhī
陈生是之。
réng cóng mù qiáo dù jiāng gòng sān lǐ hái yù
仍从木桥度江，共三里，还寓。
chén shēng qǔ jiǔ xiàn zhuó
陈生取酒献酌。
yú zhǔ qí mì yuǎn xíng dān fū chén yán míng rì kě de bù bì zhǔ yě
余嘱其觅远行担夫，陈言明日可得，不必嘱也。
shí èr rì chén wèi yú mì fu jiē xià zhǒng fān tián bù biàn yuǎn qù yǐ lǐng yín fù lái cí
十二日陈为余觅夫，皆下种翻田，不便远去，已领银，复来辞。
jì fàn zhǎn zhuǎn jiǔ zhī dé yī rén yuē zhào guì suì xíng
既饭，展转久之，得一人曰赵贵，遂行。
yú yǐ chún yī suǒ kuì ōu èr dǐng yī chou chén shēng zhī shì shē qiàn jiǔ
余以纯一所馈瓯二鼎一，酬陈生之贳ｓｈì赊欠酒。
cóng qí jū zhī xi shè yī jiàn jì jié wù ér xī běi yī lǐ yú dēng xi pō yǐ bī duī gǔ fēng xià
从其居之西涉一涧，既截坞而西北，一里余，登西坡，已逼堆谷峰下。
pō shàng yǐn shuǐ wèi qú nán zhù jià mù ér dù jí nán xún dōng xià zhī jí ér shàng bàn lǐ de píng gāng
坡上引水为渠南注，架木而度，即南循东下之脊而上，半里，得平冈。
yóu gāng shàng xi xíng bàn lǐ zhí bī xī shān xià yǒu miào lín gāng ér zhì
由冈上西行半里，直逼西山下，有庙临冈而峙。
miào nán dōng xià yè dǐ yǒu miào sì lóng wáng nán lín yī chí shén guǎng ér chéng chè nǎi xiāng mǐ lóng tán yě
庙南东下腋底，有庙祀龙王，南临一池，甚广而澄澈，乃香米龙潭也。
miào nán xī shàng céng yá yǒu dòng dōng xiàng pì mén qí shàng huí yá tū wù jí qīng xuán dòng yě
庙南西上层崖，有洞东向辟门，其上回崖突兀，即青玄洞也。
èr miào jù bù rù xi niè shān zhí shàng bàn lǐ dǐ yá xià zé dòng mén yǒu chuí shí zhōng xuán mén pì wèi èr zuǒ dà ér yòu xiǎo
二庙俱不入，西蹑山直上，半里，抵崖下，则洞门有垂石中悬，门辟为二，左大而右小。
yǒu sēng yǐ zhōng chuí zhī shí jié lú qí wài yòu huán shí yú zuǒ mén zhī xià yǐ wéi wài mén
有僧倚中垂之石，结庐其外，又环石于左门之下，以为外门。
yóu huán shí dòu jiān rù dēng zuǒ mén qí mén dà kāi xī xiàng zhí rù zhì fó zuò dāng qí zhōng
由环石窦间入，登左门，其门大开，西向直入，置佛座当其中。
fó zuò qián shāo zuǒ qí dǐng shàng tòu yǐn tiān guāng yī lǚ xià zhuì gāo gài shù shí zhàng yě
佛座前稍左，其顶上透，引天光一缕下坠，高盖数十丈也。
qí yòu zé wài xuán zhī bì dāng qí qián zhōng páng dá ér nán jí huō wèi yòu mén mén shāo dōng nán xiàng xià xuán dàn bì kě tiào ér bù kě xíng yě
其右则外悬之壁当其前，中旁达而南，即豁为右门，门稍东南向，下悬石壁，可眺而不可行也。
gài fó zuò zhī qián xuán dàn wài píng jì jué huí huán ér páng dá liǎng mén shàng tōng yī qiào gèng wéi míng chè cǐ qí qián shèng yě
盖佛座之前，悬石外屏，既觉回环，而旁达两门，上通一窍，更为明彻，此其前胜也。
fó zuò yǐ hòu yǒu jù bēi zhōng lì kè shī yú shàng
佛座以后，有巨碑中立，刻诗于上。
yóu cǐ ér nèi biàn xū bǐng jù
由此而内，便须秉炬。
nǎi lìng dān rén bǐng jù qián jiàn nèi dòng yì fēn liǎng mén zé yòu dà ér zuǒ xiǎo
乃令担人秉炬前，见内洞亦分两门，则右大而左小。
xiān xún zuǒ bì pān zuǒ xì shàng jī jì dēng yī yá qí shàng jiā ér chéng xì
先循左壁攀左隙上跻，既登一崖，其上夹而成隙。
pī xì rù zhuǎn ér nán xiàng yǒu xué xià zhuì shén shēn
披隙入，转而南向，有穴下坠甚深。
xiān tóu jù zhú qí dǐ yǐ wéi jǐng yě nǎi chēng xì zhī kōng ér xià sān zhàng zhì qí dǐ
先投炬烛其底，以为阱也，乃撑隙支空而下，三丈，至其底；
shāo nán jiàn yǒu guāng yáo tòu yǐ wéi tōng bié dòu yǐ
稍南见有光遥透，以为通别窦矣；
zài qián dì shì guāng zì dōng rù shǐ wù jí yòu mén suǒ rù zhī dà dòu yě
再前谛视，光自东入，始悟即右门所入之大窦也。
fù zhuǎn ér xi rù nèi yǒu xiǎo mén jiàn xià nǎi fú ér qióng zhī
复转而西入，内有小门渐下，乃伏而穷之。
shù zhàng yù ài bù néng jìn nǎi dào tuì ér chū
数丈，愈隘不能进，乃倒退而出。
xún yòu yá zhī bì cóng qí xī nán fù dé yī mén
循右崖之壁，从其西南，复得一门。
chū yì xiǎo qí nèi shāo kāi shù zhàng hòu yì yù ài ér jiàn fú yì bù néng jìn fù dào tuì ér chū jí qián zhī yǒu guāng yáo tòu chù yě
初亦小，其内稍开，数丈后，亦愈隘而渐伏，亦不能进，复倒退而出，即前之有光遥透处也。
xiàng míng dōng dǎo zuǒ yòu shěn gù shí suī wǎn yán ér yá wú bié qiào
向明东蹈，左右审顾，石虽婉蜒而崖无别窍。
suì zhì dà bēi hòu lù qí shī bìng chū qián dòng yǐ tī xuán chuí shí nèi hòu yá yì lù qí shī
遂至大碑后录其诗，并出前洞，以梯悬垂石内后崖，亦录其诗。
sēng yuè zhǔ chá jiù yǐn mǎn ér chū xià dòng qián zé yǒu táo dāng mén yóu wèi quán fàng yě
僧瀹ｙｕè煮茶就，引满而出下洞前，则有桃当门，犹未全放也。
shì dòng qián hòu fēn qí yǎo tiǎo shēn yuǎn de yàng zi qián zhī yǎn yǎn yìng tòu lòu hòu zhī céng dié hán xiā shàn sī èr měi ér wài yǒu huí yá shàng yōng bì jìn xià hán yì shèng jué zhī de
是洞前后分岐窈窕ｙǎｏｔｉǎｎ深远的样子，前之罨ｙǎｎ掩映透漏，后之层叠崡岈，擅斯二美，而外有回崖上拥，碧浸下涵，亦胜绝之地。
jì xià zhì píng gāng yú yù běi tàn hēi lóng tán dān zhě yán hēi lóng tán lù dāng cóng huáng ní gāng xi xià bù rán yì xū cóng féng mì hòu sù liú rù
既下，至平冈，余欲北探黑龙潭，担者言：“黑龙潭路当从黄泥冈西下，不然，亦须从冯密后溯流入。
cǐ shān zhī lù wú tōng dào kě xíng
此山之麓，无通道可行。
gài cǐ zhōng yǒu èr lóng tán běi xiá wèi hēi lóng tán cǐ xià wèi xiāng mǐ lóng tán jiē yǒu dòng zì xī shān chū qián huì wèi tán qí shèng rú yī guǐ bù fán liǎng tàn
盖此中有二龙潭，北峡为黑龙潭，此下为香米龙潭，皆有洞自西山出，前汇为潭，其胜如一轨，不烦两探。
yú rán zhī suì nán xiàng qū xiāng mǐ
余然之，遂南向趋香米。
qí tán dà shù shí mǔ yuān rán chéng bì
其潭大数十亩，渊然澄碧。
gài jí píng gāng zhī jí dōng xiàng nán huán yǔ xī shān xié tán yú zhōng zhǐ xī nán tōng yī xiá róng shuǐ qù
盖即平冈之脊，东向南环，与西山挟潭于中，止西南通一峡容水去。
lù cóng tán xi xún xī shān ér nán shān yá hū bèng shuǐ cóng zhōng yì yú tán nǎi héng shí dù yá kǒu
路从潭西循西山而南，山崖忽迸，水从中溢于潭，乃横石度崖口。
yá qián jù shí zhī mén shuǐ fèn yíng jù shí zhī xì héng shí yì fēn dù zhī
崖前巨石支门，水分潆巨石之隙，横石亦分度之。
qí shí gāo xià bù yī dōng kàn chéng bō xi xuán dào bì dòng liú shù qí xià yá shù luò qí shàng yōu qù yíng rén bù xiá tā gù
其石高下不一，东瞰澄波，西悬倒壁，洞流漱其下，崖树络其上，幽趣萦人，不暇他顾。
yǐ nǎi pī xì rù dòng dòng zhōng jù shí xié qiān fēn liú yàn pài qū zhé jiāo xuán yī dòng ér shuǐ shí cuò luò shàng rú xuán mù xià ruò fēn lián dǎo qí bàn zhōng fāng yí piàn gé yǎng qí dǐng shàng yòu jué xuán tóng
已乃披隙入洞，洞中巨石斜骞，分流堰派，曲折交旋，一洞而水石错落，上如悬幕，下若分莲，蹈其瓣中，方疑片隔，仰其顶上，又觉玄同。
rù shù zhàng hòu bì yóu yǒu yú guāng ér shuǐ zì xià xué chū wú róng mén rù yǐ
入数丈，后壁犹有余光，而水自下穴出，无容扪入矣。
chū dòng yī xī shān nán xíng èr lǐ yǒu shù jiā yǐ shān ér jū
出洞，依西山南行二里，有数家倚山而居。
yóu qí qián yòu nán yī lǐ zhuǎn ér xi xíng yī lǐ yòu bī xī shān zhī lù
由其前又南一里，转而西行一里，又逼西山之麓。
fù nán xíng èr lǐ zé xī shān zhōng duàn liǎng yá duì jiā rú mén shàng xià bī còu qí zhōng yì yǒu lù
复南行二里，则西山中断，两崖对夹如门，上下逼凑，其中亦有路。
yuán zhī shàng gài cǐ yá nǎi lì jiāng nán jǐn zhī jiè chuān nèi píng chóu hè qìng dú xià tòu ér běi liǎng jiè gāo shān lì jiāng jù qián jù xī nán yǐ liǎng shān zhī hòu yóu mó xiē zhī sú ěr
缘之上，盖此崖乃丽江南尽之界，川内平畴，鹤庆独下透而北，两界高山，丽江俱前踞西南，以两山之后，犹么些之俗耳。
zì cǐ ér nán dōng xī jiè hòu yì jù luó luó shǔ hè qìng tǔ guān gāo qiān hù yǐ
自此而南，东西界后亦俱㑩㑩，属鹤庆土官高千户矣。
yòu nán èr lǐ yī xī zì xī shān xià chū yú sù ér qióng zhī
又南二里，一溪自西山下出，余溯而穷之。
shāo zhuǎn běi bàn lǐ qí shuǐ fèn liǎng xué dōng xiàng chū jiē yì zì shí xià wú dà qiào yě
稍转北半里，其水分两穴东向出，皆溢自石下，无大窍也。
nǎi yú chū shuǐ shí shàng yóu shuǐ zhī xi xún shān nán xíng
乃逾出水石上，由水之西，循山南行。
bàn lǐ yǒu dòng lián liè sān mén yǐ yá dōng xiàng dòng shēn zhàng yú gāo yì rú zhī sān mén gè zhì zhōng bù xiāng tōng ér shí sè yān hóng qián zé táo huā diǎn zhuì pō yǒu xiá hén jǐn fú zhī yì dàn qí dòng bù zhōng tòu wèi kě xī ěr
半里，有洞连裂三门，倚崖东向，洞深丈余，高亦如之，三门各峙，中不相通，而石色殷红，前则桃花点缀，颇有霞痕锦幅之意，但其洞不中透，为可惜耳。
yá yòu qí zhī fēng zì shàng dōng xiàng huán bì ér xià yè zhōng chōng shā zhuì lì běi zhuǎn ér qīng yú yá qián
崖右，其支峰自上东向，环臂而下，腋中冲砂坠砾，北转而倾于崖前。
yè dǐ yì yǒu yī dòng nán dēng huán bì zhī jí shǐ huí tiào jiàn zhī shì yì bù shēn nǎi shě zhī
腋底亦有一洞，南登环臂之脊，始回眺见之，似亦不深，乃舍之。
nán yú bì jí dōng nán xià bàn lǐ yǒu cūn lú shí shù jiā yǐ xī shān zhī zuǐ shì wèi sì zhuāng
南逾臂脊，东南下半里，有村庐十数家，倚西山之嘴，是为四庄。
qí nán yè zhōng yǒu lóng tán yī wéi dà bǎi yú mǔ zhí bī xī shān xī shān shí yá chā tán ér xià
其南腋中，有龙潭一围，大百余亩，直逼西山，西山石崖，插潭而下。
lù pán yá shàng lìng qí nán yòu yī lǐ xún tán dōng àn nán rào zhī xiè shuǐ zhī yàn zài qí dōng nán xuán kēng xià zhuì jí dōng chū ér zhù yú xiǎo bǎn qiáo zhě yě
路盘崖上凌其南，又一里，循潭东岸南绕之，泄水之堰，在其东南，悬坑下坠，即东出而注于小板桥者也。
qí xī běi yè yá huí zhuǎn shí jiǎo dào chā fù dōng qǐ yī yá tū tán zhōng rú mǔ zhǐ jié kǎn qí shàng bù zhī zhōng sì hé shén qí xià jí tán shuǐ suǒ zì chū yě yì bù zhī shuǐ xué zhī dà xiǎo
其西北腋崖回转，石脚倒插，复东起一崖，突潭中如拇指，结槛其上，不知中祀何神，其下即潭水所自出也，亦不知水穴之大小。
rán qí jìng shuǐ shí yíng huí fēng yá dào tū ér shuǐ yóu jīng yíng huàng yàng gèng shèng xiāng mǐ zhī jǐng xī yǐ cóng tán dōng yī lǐ dǐ xiè shuǐ zhī yàn bù biàn cóng xi yá yú xiǎn ér shàng yǐ
然其境水石潆回，峰崖倒突，而水尤晶莹晃漾，更胜香米之景，惜已从潭东一里，抵泄水之堰，不便从西崖逾险而上矣。
yóu qí nán xún xī shān yòu èr lǐ
由其南循西山又二里，
yǒu shí shān yī zhī
有石山一支，
zì xī shān dōng xiàng tū chuān zhōng
自西山东向突川中，
qí xī nán zhuǎn yè chù
其西南转腋处，
yǒu gǔ miào dāng qí jiān
有古庙当其间，
qián duō jù shí lín xún
前多巨石嶙峋，
rú fú róng cù è
如芙蓉簇萼，
qí sè qīng yīn chì hēi sè
其色青殷ｙāｎ赤黑色，
ér zhì lián lì
而质廉利，
bù shì běi lái zhī shí
不似北来之石，
sè zhě ér zhì lì yě
色赭而质厉也。
rù kòu wú rén jiù wǔ ér fàn
入叩无人，就庑而饭。
jì nǎi xún dōng tū zhī fēng dōng xíng bàn lǐ zhuǎn ér nán pán qí zuǐ
既乃循东突之峰东行半里，转而南盘其嘴。
qí zuǐ dōng lín píng chuān hòu sǒng shí fēng zuǐ xià shí gǔ léng léng rú cè rèn liè è shuǐ liú yī xiàn chuān yú qí jiān gǔ gǔ nán xíng xīn yì zhī
其嘴东临平川，后耸石峰，嘴下石骨棱棱，如侧刃列锷，水流一线，穿于其间，汩汩南行，心异之。
yǎng tiào qí hòu sǒng shí fēng wàn è yún cóng qiān pā shèn jié yǐ wéi bì yǒu líng jìng
仰眺其后耸石峰，万萼云丛，千葩蜃结，以为必有灵境。
dān zhě yuē jìn gòu yī sì yuē hè míng bù shí yǒu rén qī fǒu
担者曰：“近构一寺，曰鹤鸣，不识有人栖否。
yú nǎi lìng dān pú qián xíng dú fǎn ér niè qí shàng pī xiāo dǎo bàn bàn lǐ zhì fēng tóu ér ān zài yān
”余乃令担仆前行，独返而蹑其上，披绡蹈瓣半里，陟峰头而庵在焉。
qí mén dōng běi xiàng zhōng yǒu táng sān yíng gōng xī fāng dà shì zuǒ yǒu léng sì wén chāng jù bù dà ér shì shèng wèi wán
其门东北向，中有堂三楹，供西方大士，左有棱祀文昌，俱不大，而饰垩未完。
yǒu yī dào zhě qī qí jiān
有一道者栖其间。
gài èr nián qián jū rén jiàn shān tóu yǒu míng hè zhī yì ér dào zhě shì zhì mù jiàn cǐ ān gù xiāng rén gǎn ér míng zhī dào zhě liú yú chí yī xiǔ yú yǐ dān pú yǐ qián lì cí zhī bù dài qí chuī chá ér bié
盖二年前，居人见山头有鸣鹤之异，而道者适至，募建此庵，故乡人感而名之，道者留余迟一宿，余以担仆已前，力辞之，不待其炊茶而别。
qí ān zhī nán cūn lú yǐ xī shān xià zhě shén shèng
其庵之南，村庐倚西山下者甚盛。
sān lǐ yú yòu yǒu wēi fēng zì xī shān dōng tū yǔ hè míng zhī fēng nán běi rú shuāng bì qián shū dàn hè míng lín xún ér liáo rào cǐ fēng sǒng bá ér gǒng lì wèi yì ěr
三里余，又有危峰自西山东突，与鹤鸣之峰南北如双臂前舒，但鹤鸣嶙峋而缭绕，此峰耸拔而拱立为异耳。
shì fēng míng shí zhài qián yǒu cūn míng shí zhài cūn
是峰名石寨，前有村名石寨村。
yǒu yī lóng quán zì fēng xià chū huì shuǐ wèi tán xiǎo yú sì zhuāng dōng nǎi huán dī wèi yàn shuǐ cóng yàn dōng zhù hè qù jí dōng chū yú dà bǎn qiáo zhě yě
有一龙泉自峰下出，汇水为潭，小于四庄，东乃环堤为堰，水从堰东注壑去，即东出于大板桥者也。
bàn lǐ yuè dī zhī nán fù xún xī shān nán xíng qí de jiàn mǎng wú tián chéng cūn lú zhī běi xiǎng wú shuǐ yuán gù yě
半里，越堤之南，复循西山南行，其地渐莽，无田塍，村庐之北，想无水源故也。
bā lǐ shǐ yǒu xī dōng zhù lù dōng zhuǎn ér nán dù zhī yú shì dōng wàng wèi yǎn wǔ chǎng běi cūn xi wàng wèi xi lóng tán dà cūn gài cǐ shuǐ jí xi lóng tán suǒ fēn zhù zhě yě
八里，始有溪东注，路东转而南渡之，于是东望为演武场北村，西望为西龙潭大村，盖此水即西龙潭所分注者也。
xi lóng tán yì dāng xī shān dōng tū zhī yè huì shuǐ pō dà dōng běi liú zhě wèi cǐ shuǐ zhōng wèi chéng běi dà lù kǒu shuǐ dōng nán yǐn zhě wèi chéng zhōng zhī shuǐ qí lì wèi yī jùn zhī guān yún
西龙潭亦当西山东突之腋，汇水颇大，东北流者为此水，中为城北大路口水，东南引者为城中之水，其利为一郡之冠云。
yòu nán èr lǐ chū dà lù
又南二里，出大路。
zhèng dāng dà lù suǒ xiàng zhī chù qí dōng yǒu zhú cóng cūn lú jí lái shí suǒ zūn dào yě
正当大路所向之处，其东有竹丛村庐，即来时所遵道也。
cóng dà lù nán sì lǐ yú ér dǐ hè qìng běi guān tuō sù yú guān wài nǎi rù běi mén shì wèi jiù chéng
从大路南四里余，而抵鹤庆北关，托宿于关外，乃入北门，是为旧城。
nán bàn lǐ zhuǎn ér xi wèi yù qián shǒu yù suǒ zài yān
南半里，转而西，为御前守御所在焉。
mó ní shān fù wú shī zhī zǐ zhāng shēng jiā běi xiàng ér jū rù kòu zhī wǎng qù mó ní wèi fǎn yě
摩尼山复吾师之子张生家，北向而居，入叩之，往去摩尼未返也。
yòu zhuǎn nán zài rù chéng mén shì wèi xīn chéng
又转南，再入城门，是为新城。
shǐ zhī hè qìng chéng èr chóng nán xīn běi jiù nán tuò kuān kuò ér běi shù
始知鹤庆城二重，南新北旧，南拓宽阔而北束。
rù xīn chéng jí cóng fǔ zhì dōng nán xiàng xíng bàn lǐ dōng zhuǎn jùn xué qián nán xiàng yǒu dà jiē shì shè pō shèng
入新城，即从府治东南向行，半里，东转郡学前，南向有大街，市舍颇盛。
yǐ nǎi réng chū liǎng běi mén rù yù ér cān shǐ shú suì chuò ér wò
已乃仍出两北门，入寓而餐始熟，遂啜而卧。
hè qìng xi yǐ dà shān wèi nán lóng lǎo jí dōng xiàng tài shān wèi shí bǎo gāo fēng shí bǎo shān gāo qióng dú sǒng dǐng wèi jué duō zūn zhě dào chǎng
鹤庆西倚大山，为南龙老脊，东向大山，为石宝高峰，石宝山高穹独耸，顶为倔多尊者道场。
cǐ shān zì lì jiāng dōng shān nán xiàng xià nán jǐn yú jīn shā jiāng
此山自丽江东山南向下，南尽于金沙江。
zhōng jiā píng chuān zì qī hé nán xià
中夹平川，自七和南下。
dàn qī hé zhī nán yòu yǒu sān chà huáng ní gāng zì xi ér héng bī dōng shān
但七和之南，又有三岔黄泥冈，自西而横逼东山。
gù qí chuān yǐ féng mì nán xīn zhūn wèi diān tóu zhí xià ér nán gòng wǔ shí lǐ yǒu xiàng mián shān xī zì xi dà jí dōng shǔ yú shí bǎo shān
故其川以冯密南新屯为甸头，直下而南，共五十里，有象眠山西自西大脊东属于石宝山。
shí bǎo shān xi yǔ jiàn chuān tóng míng yī tǒng zhì chēng wéi fēng dǐng shān cóng zhì wéi shì
石宝山西与剑川同名，《一统志》称为峰顶山，从志为是。
xiàng mián shān yǔ lì jiāng tóng míng yī tǒng zhì chēng wéi lóng zhū shān yì dāng cóng zhì wéi shì
象眠山与丽江同名，《一统志》称为龙珠山，亦当从志为是。
yàng gòng jiāng guàn yú zhōng chuān nán dǐ xiàng mián fēn zhù zhòng qiào hé yú shān fù nán xiè wèi yī pài hé fēng mù zhī shuǐ dōng nán rù jīn shā jiāng
漾共江贯于中川，南抵象眠，分注众窍，合于山腹，南泄为一派，合枫木之水，东南入金沙江。
liǎng páng dōng yǒu wǔ quán chū shí bǎo zhī xià
两旁东有五泉，出石宝之下；
xi yǒu hēi lóng xi lóng zhū tán chū xi tài shān xià
西有黑龙、西龙诸潭，出西大山下。
gù chuān zhōng tián hé fēng měi jiǎ yú zhū jùn
故川中田禾丰美，甲于诸郡。
féng mì zhī mài yì jiǎ zhū jùn chēng wéi ruì mài qí lì zhǎng bèi yú cháng mài
冯密之麦，亦甲诸郡，称为瑞麦，其粒长倍于常麦。