shí liù rì píng míng chuī fàn ér xíng zūn nán jiē chū qī lǐ zhì luō yóu yì
十六日平明，炊饭而行，遵南街出，七里至罗尤邑。
yú yǐ wéi jiāng bīn hú ér xíng ér dà dào jù xī nán xún pō jìng bú jiàn bō guāng zhǔ yǐng
余以为将滨湖而行，而大道俱西南循坡，竟不见波光渚影。
tú zhōng lǚ zhì gāng yuè jiàn jiē zì xī xiàng dōng ér gāng jiàn jù bù jù jiē yǒu cūn lú
途中屡陟冈越涧，皆自西向东，而冈涧俱不巨，皆有村庐。
bā lǐ yī jù luò pō shèng
八里，一聚落颇盛。
yǐ qí nán yòu yī lǐ dà lù jiāng dōng zhuǎn ér qū hǎi mén qiáo yǒu qí xī nán rù nǎi shí bǎo shān dào yě cóng cǐ shǐ yǔ dà dào bié
以其南又一里，大路将东转而趋海门桥，有岐西南入，乃石宝山道也，从此始与大道别。
nán zhān yìn hè shān jiān sǒng ér dāng hú zhī nán wèi yī chuān zhī nán píng
南瞻印鹤山，尖耸而当湖之南，为一川之南屏。
qí mài zì hú dōng nán xià fú ér xi dù fù sǒng gù yú chéng dà dào guò hǎi mén qiáo rào hú nán ér dōng yóu qí dōng fú chǔ nán yú ér chū guān yīn shān
其脉自湖东南下伏，而西度复耸，故榆城大道，过海门桥绕湖南而东，由其东伏处南逾而出观音山；
hú liú suǒ zhù yóu hǎi mén qiáo rào shān běi ér xi yóu qí xi jǐn chù nán dǎo ér xià shā xī
湖流所注，由海门桥绕山北而西，由其西尽处南捣而下沙溪。
shí bǎo shān yòu zài yìn hè xī nán dōng gé cǐ xī nán xià yòu xi gé tuo qiáng jiāng běi liú gù qí lù shǐ cóng cǐ xī běi xiá rù yòu cóng tuo qiáng jiāng dōng xiá dù rán hòu jí shí bǎo zhī lù yān
石宝山又在印鹤西南，东隔此溪南下，又西隔驼强江北流，故其路始从此溪北峡入，又从驼强江东峡渡，然后及石宝之麓焉。
yóu qí lù xún xi pō nán xià yī lǐ dù yī xiá cóng xiá nán shàng zhuǎn ér xi xíng èr lǐ yú yǐ yáo wàng shí bǎo shān jiān qióng xi dà fēng zhī nán yǐ
由岐路循西坡南下，一里，度一峡，从峡南上，转而西行，二里余，已遥望石宝山尖穹西大峰之南矣。
yú shì fù xī nán xià yī lǐ shè jiàn nǎi nán xiàng shēng céng gāng xiá zhōng qǔ zhé sān lǐ shǐ nán yú qí jí
于是复西南下一里，涉涧，乃南向升层冈，峡中曲折三里，始南逾其脊。
nán xià èr lǐ yǒu shuǐ zì xī nán xiá lái zhì cǐ zhé ér dōng qù shì wèi tuo qiáng jiāng yǒu dà shí liáng nán kuà zhī qiáo nán huán chéng lián qiān
南下二里，有水自西南峡来，至此折而东去，是为驼强江，有大石梁南跨之，桥南环塍连阡。
nán zhì zhī bàn lǐ yǒu cūn lú yǐ nán pō xià pō shèng shì wèi tuo qiáng cūn
南陟之，半里，有村庐倚南坡下，颇盛，是为驼强村。
cóng cūn nán fù suí jīng nán shàng yī lǐ yú dēng lǐng jí
从村南复随箐南上，一里余，登岭脊。
cóng jí shàng xi wàng lǎo jūn shān xuě sè zhēng róng zài zhòng fēng jiā jiàn zhī xi shǐ zhī shí bǎo zhī mài yóu cóng jīn huá nán xià ér jǐn yú tuo qiáng běi zhuǎn zhī chù
从脊上西望，老君山雪色峥嵘，在重峰夹涧之西，始知石宝之脉，犹从金华南下，而尽于驼强北转之处；
ruò lǎo jūn zhī mài zé nán cóng héng lǐng ér jǐn yú hēi huì lán cāng zhī jiāo yǐ
若老君之脉，则南从横岭而尽于黑会、澜沧之交矣。
píng xíng jí shàng yī lǐ yú shāo nán xià dù xiá āo bàn lǐ dōng wàng hǎi mén qiáo zhī xī yǐ pò xiá qiàn dǐ ér nán yǒu lù suí jīng zhí xià ér jiù zhī cǐ shā xī dào yě
在脊上平行一里多，逐渐南下，越过峡坳，半里，往东眺望海门桥的溪流，已经穿过峡谷，嵌入峡底往南流，有道路顺著直下而沿着溪延伸，这是沙溪道；
yǒu qí nán shàng pán xī fēng zhī nán cǐ shí bǎo dào
有岐南上盘西峰之南，此石宝道。
nǎi nán shàng pán fēng yī lǐ yú lìng fēng zhī nán suì xi zhuǎn ér fàn
乃南上盘峰，一里余，凌峰之南，遂西转而饭。
cóng lǐng tóu xī xiàng xíng èr lǐ shāo xià ér yú jí xi suí zhī nán zhuǎn xī xiàng yī lǐ yòu xī nán yú qí běi tū zhī yá shǐ píng wàng shí bǎo zhī jiān yǔ xī fēng bìng zhì ér bái tǎ gāo xuán qí jiān
从岭头西向行二里，稍下而逾脊西，随之南转西向，一里，又西南逾其北突之崖，始平望石宝之尖，与西峰并峙，而白塔高悬其间。
nán yī lǐ
南一里，
suì zhuì hè zhí xià
遂坠壑直下，
yī lǐ
一里，
dǐ yá lù
抵崖麓，
zé tuo qiáng jiāng zì nán ér běi
则驼强江自南而北，
bēn liú shí xiá zhōng
奔流石峡中，
ér liǎng yá dōng xī jiā zhì
而两崖东西夹峙，
chán shí fēi qiān
巉石飞骞，
gǔ mù pán sǒng
古木盘耸，
xuán téng mì jīng
悬藤密箐，
méng bì shān gǔ
蒙蔽山谷，
zhǐ jué lǜ yún shàng mù
只觉绿云上幕，
ér yǎng bù jiàn tiān rì
而仰不见天日，
yù lóng xià chí
玉龙下驰，
ér páng bù lù jīn yá
而旁不露津涯。
gài xi jí shí bǎo zhī lù dōng nǎi běi rào zhī fēng pián jiā zhǐ róng yī shuǐ ér xià qiàn shàng bī jí yōu yì zhī shì
盖西即石宝之麓，东乃北绕之峰，骈夹止容一水，而下嵌上逼，极幽异之势。
xún dōng yá nán xíng sān lǐ jiā bì shāo kāi yǒu shí liáng xi dù lì liáng shàng sì tiào shàng bú jiàn sì tuō hé chǔ
循东崖南行三里，夹壁稍开，有石梁西度，立梁上四眺，尚不见寺托何处。
liáng nán liǎng yá sù shuǐ ér shàng yǐ wú xiān jìng ér qiáo dōng yǒu lù nán yú dōng fēng zé shā xī zhī dào yě
梁南两崖，溯水而上，已无纤径，而桥东有路，南逾东峰，则沙溪之道也。
dù qiáo xī bàn lǐ xi bì shāo kāi zhōng zhuì yī kēng shén jùn yǒu jù gé dāng qí kǒu yǐ qīng pǐ bù bì fēng yǔ ér kēng zhōng yì wú rù lù wéi yǎng jiàn qí shàng pán yá céng dié yún huí zhàng yōng rú fú róng shí èr lóu lìng rén mù xuàn xīn hài
度桥西半里，西壁稍开，中坠一坑，甚峻，有巨阁当其口，已倾圮不蔽风雨，而坑中亦无入路，惟仰见其上，盘崖层叠，云回幛拥，如芙蓉十二楼，令人目眩心骇。
lù xún kēng yòu pán yá dèng qū zhé shàng yī lǐ yú ér rù shí bǎo sì shān mén
路循坑右盘崖磴曲折上，一里余而入石宝寺山门。
mén diàn sān sì céng jù dōng xiàng huāng luò bù zhěng sēng dào yì jì liáo
门殿三四层，俱东向，荒落不整，僧道亦寂寥；
rán shí jiē diàn zhǐ gù zì xióng yě
然石阶殿址，固自雄也。
yú tíng xíng lǐ yú hòu diàn zhī yòu yī lǎo sēng qī qí hòu chū bù yán nà yíng jiē yú bù gù jí cóng diàn běi pán zuǒ yè qióng běi yán èr chóng fù xià cóng diàn nán pán yòu yè qióng běi yán yī zhòng zài xià zé lǎo sēng yǐ chuī huáng liáng xiāng dài
余停行李于后殿之右，一老僧栖其后，初不延纳迎接，余不顾，即从殿北盘左腋，穷北岩二重，复下，从殿南盘右腋穷北岩一重，再下，则老僧已炊黄粱相待。
shí yǐ xià wǔ fù cóng yòu yè shàng yù huáng gé qióng tǎ dǐng jì mù shǐ xià
时已下午，复从右腋上玉皇阁，穷塔顶，既暮始下。
gài hòu diàn zhèng qiàn yá jiǎo
盖后殿正嵌崖脚，
qí céng gèn zhī yá
其层亘之崖，
chóng chóng shàng pán
重重上盘，
ér lù gè cóng liǎng páng yè jiān
而路各从两旁腋间，
fēn dào héng pī ér rù
分道横披而入，
qí qián jì xuán xuē
其前既悬削，
bù néng zhí shàng
不能直上，
ér shàng yì zhōng duàn
而上亦中断，
bù néng jiāo tōng
不能交通，
gù diàn hòu dì yī céng fēn qiàn sān qiào
故殿后第一层分嵌三窍，
běi qiào èr chóng
北窍二重，
lù cóng běi yè zhuǎn
路从北腋转，
nán qiào yī zhòng
南窍一重，
lù cóng nán yè zhuǎn
路从南腋转，
jù huí lín diàn shàng
俱回临殿上，
ér zhōng jiān bù tōng
而中间不通。
qí shàng yòu huán wèi dì èr céng diàn hòu yǎng zhān bú jiàn yě
其上又环为第二层，殿后仰瞻不见也。
lù yòu cóng yù huáng gé běi zhuǎn jí píng lín dì yī céng zhī shàng cóng tū yá běi zhì niè běi zhī xī shàng sān lǐ yú lìng hòu fēng zhī dǐng
路又从玉皇阁北转，即凭临第一层之上，从突崖北陟，蹑北支西上三里余，凌后峰之顶。
dǐng pō píng xi bàn lǐ yǒu bái tǎ dāng píng jiān yòu zhōng wā wèi tǔ táng zhě èr ér wú shuǐ
顶颇平，西半里，有白塔当坪间，又中洼为土塘者二而无水。
wā zhī nán jiē shí pō wài tū píng guǐ rú táng yàn ér shí miàn yǒu wén rú lóng lín yǒu xiǎo wā qiàn qí shàng jiē qiǎn ér yǒu shuǐ
洼之南，皆石坡外突，平庋如塘堰，而石面有纹如龙鳞，有小洼嵌其上，皆浅而有水。
qí dǐng jí xi bìng dà fēng qí fēng héng liè shàng sǒng xi yōng rú píng yù niè qí shàng lù jué rì mù ér zhǐ
其顶即西并大峰，其峰横列上耸，西拥如屏，欲蹑其上，路绝日暮而止。
sēng yán qí shàng yǒu tiān chéng shí xiàng bìng bù jié shí chí yú suǒ dǔ pō bù yī yì shǎo jiù diāo kè bù biàn shú wèi tiān chéng yě
僧言其上有天成石像，并不竭石池，余所睹颇不一，亦少就雕刻，不辨孰为天成也。
shí qī rì yóu shí bǎo fàn ér xià shān
十七日由石宝饭而下山。
èr lǐ dù qiáo dōng shàng jí zhuǎn dōng nán èr lǐ dōng yú qí jí nǎi zhuǎn ér nán xíng
二里，度桥东上，即转东南，二里，东逾其脊，乃转而南行。
jiàn xià zhuǎn ér xī nán sān lǐ yòu zhuǎn ér dōng yī lǐ xún shān nán zhuǎn
渐下，转而西南，三里，又转而东，一里，循山南转。
qí de mǎ yīng shèng kāi shí yú xiǎo duo cù chéng yī cóng yān hóng duó mù yǔ shān chá tóng yàn
其地马缨盛开，十余小朵簇成一丛，殷红夺目，与山茶同艳。
èr lǐ guò yī nán dù zhī jí lǐ yú yuè lǐng ér nán shǐ wàng jiàn shā xī zhī wù pì yú dōng lù
二里，过一南度之脊，里余，越岭而南，始望见沙溪之坞，辟于东麓。
suǒ zhì zhī fēng yǔ dōng jiè tài shān xiāng chí ér nán zhōng jiā dà wù ér jiàn chuān hú zhī liú hé tuo qiáng jiāng chū xiá guàn yú chuān zhōng suǒ wèi shā xī yě
所陟之峰，与东界大山相持而南，中夹大坞，而剑川湖之流，合驼强江出峡贯于川中，所谓沙溪也。
qí wù dōng xī kuò wǔ liù lǐ nán běi bù xià wǔ shí lǐ suǒ chū mǐ gǔ shén shèng
其坞东西阔五六里，南北不下五十里，所出米谷甚盛。
jiàn chuān zhōu jiē lái qǔ zú yān
剑川州皆来取足焉。
cóng lǐng nán xíng yòu èr lǐ fēng tóu shí hū yǒng qǐ rú shī rú xiàng gāo zhě chéng yá bēi ǎi xiǎo zhě wèi jí chuān mén dǎo bàn jué qí yǒu yì ér bù zhī qí jí zhōng shān yě
从岭南行又二里，峰头石忽涌起，如狮如象，高者成崖，卑矮小者为级，穿门蹈瓣，觉其有异，而不知其即钟山也。
qù ér hòu zhī zhī yù zài fǎn guān yǐ wú jí yǐ
去而后知之，欲再返观，已无及矣。
yòu yī lǐ suì dōng nán xià sān lǐ jí qí lù
又一里，遂东南下，三里及其麓。
cóng tián chéng jiān dōng nán xíng èr lǐ dé yī dà cūn yuē shā tuǐ
从田塍间东南行，二里，得一大村，曰沙腿。
yù yī sēng jí shí bǎo shān zhī zhǔ sēng yě yù liú yú hái guān zhōng shān qiě yán cóng cǐ xi sì shí lǐ guò jué shí píng jí tōng yáng cūn lán zhōu yóu lán zhōu chū wǔ yán jǐng jìng cóng yún lóng zhōu dǐ yǒng chāng shén biàn
遇一僧，即石宝山之主僧也，欲留余还观钟山，且言：“从此西四十里，过蕨食坪，即通杨村、兰州，由兰州出五盐井，径从云龙州抵永昌，甚便。
yú jiāng cóng zhī yǐ làng qióng hé cháo ā wèi wù qiě yù yī guān dà lǐ gèng wén cǐ dì dōng qù jí guān yīn shān wèi hè qìng dà lǐ tōng dào ruò shě cǐ ér xi jí duō wèi liǎo zhī yuàn
”余将从之，以浪穹何巢阿未晤，且欲一观大理，更闻此地东去即观音山，为鹤庆、大理通道，若舍此而西，即多未了之愿。
nǎi bié sēng dōng nán xíng chéng jiān sān lǐ zhì sì zhūn cūn lú shén shèng shā xī zhī shuǐ liú qí dōng yǒu mù liáng dōng xī jià qí shàng shén zhǎng
乃别僧东南行塍间，三里至四屯，村庐甚盛，沙溪之水流其东，有木梁东西驾其上，甚长。
dù qiáo yòu dōng nán wàng xiá pō ér qū èr lǐ yóu xiá niè pō dōng xiàng shàng zhě wǔ lǐ dé yī pō dǐng jù ér fàn
度桥，又东南望峡坡而趋，二里，由峡蹑坡东向上者五里，得一坡顶，踞而饭。
yòu dōng yī lǐ yú jiàn lù yòu yǒu xiá xi zhuì rú huà qiàn rú dāo huà kè chū de gōu qiàn qí nán yǒu yá běi xiàng yī dòng yì běi xiàng pì mén jiān yú zhuì xiá wéi gé yá tiào wàng bù jí pān yě
又东一里余，见路右有峡西坠如划堑如刀划刻出的沟堑，其南有崖北向，一洞亦北向辟门，艰于坠峡，惟隔崖眺望，不及攀也。
yòu dōng lǐ yú dǐ dōng jí zhī xià yǒu jiàn zì běi lái xiǎo shuǐ liú qí zhōng nán zhù xi zhuì xiá jiān
又东里余，抵东脊之下，有涧自北来，小水流其中，南注西坠峡间。
dà lù shè jiàn ér dōng yú jí yǐ nǎi zhī qí wèi sān yíng dào rú yù qū guān yīn shān dāng sù jiàn ér běi rù wù
大路涉涧而东逾脊，已乃知其为三营道，如欲趋观音山，当溯涧而北入坞。
yú nǎi fù fǎn jiàn xī běi xiàng sù zhī rù xíng jiā zhōng jìng shèn wēi liǎng páng shí shù jiàn hé
余乃复返涧西，北向溯之入，行夹中，径甚微，两旁石树渐合。
èr lǐ chū jiā nǎi dōng běi niè pō ér shàng pō jiān wàn sōng sēn liè mǎ yīng huā yìng rì shāo lín ér bù wén rén shēng
二里出夹，乃东北蹑坡而上，坡间万松森列，马缨花映日烧林，而不闻人声。
wǔ lǐ zhuǎn ér dōng yòu shàng wǔ lǐ shǐ niè qí jí
五里，转而东，又上五里，始蹑其脊。
jí nán běi jù fēng zhōng fǎn wā ér chéng āo chuān āo yī lǐ shǐ dōng běi xiàng ér xià
脊南北俱峰，中反洼而成坳，穿坳一里，始东北向而下。
wàng jiàn dōng jiè yáo shān píng liè shàng gàn yún hàn ér qí xià zhī chēng lǒng pán yóu bú jiàn xià pì zhī wù yě
望见东界，遥山屏列，上干云汉，而其下支撑陇盘，犹不见下辟之坞也。
zhuì xiá ér xià èr lǐ yòu jiàn dōng lù hǎi zǐ yī wéi shuǐ guāng rú dài fú yìng shān gǔ rán qí jìng wú sāi dì wàng zhī dōng xià
坠峡而下二里，又见东麓海子一围，水光如黛，浮映山谷，然其径芜塞，第望之东下。
yòu èr lǐ shǐ yǒu lù zì běi dǐng ér xià suí zhī dōng běi jiàng yòu wǔ lǐ yú shǐ jí shān lù
又二里，始有路自北顶而下，随之东北降，又五里余，始及山麓。
lù zhī dōng píng hè nèi huán xiǎo shān wài rào zì xi tài shān běi lù fēn zhī huí huán dōng bào yòu zhuǎn ér xi jiā yú nán lù sì zhōu rú chéng zhōng pì rú guī běi bàn yǎn wèi píng chóu nán bàn zhū wèi hǎi zǐ
麓之东，平壑内环，小山外绕，自西大山北麓分支，回环东抱，又转而西，夹于南麓，四周如城，中辟如规，北半衍为平畴，南半潴为海子。
hǎi zǐ zhī shuǐ fǎn xī nán bī tài shān zhī lù pò xiá zhuì qù qí zhōng gài lìng yī tiān yě
海子之水，反西南逼大山之麓，破峡坠去，其中盖另一天也。
dāng hè zhī zhōng yǒu jū lú pián jí shì wèi luō mù shào
当壑之中，有居庐骈集，是为罗木哨。
qí běi gāng fēng rú fù yǐ píng fēng dú yōng yú hòu ér qián yǒu lú shì yǐ qí yáng shì wèi lǐ shì zhī jū
其北冈峰，如负扆ｙǐ屏风独拥于后，而前有庐室倚其阳，是为李氏之居。
li míng mǒu yǐ jìn shì rèn lì bù láng
李名某，以进士任吏部郎。
jīn qí jiā jū
今其家居。
dì líng rén jié xìn yǒu zhēng líng yàn zāi
地灵人杰，信有征灵验哉。
dōng xíng chéng chóu jiān èr lǐ guò luó mù shào cūn
东行塍畴间二里，过罗木哨村。
yòu dōng yī lǐ yú yǒu dà dào zì xī běi xiàng dōng nán jiāo guò zhī
又东一里余，有大道自西北向东南交过之。
yòu dōng bàn lǐ dǐ dōng gāng xià xún zhī ér běi bàn lǐ nǎi dōng xiàng yú āo ér shàng yòu bàn lǐ nǎi xià jí qí dōng lù shù jiā bīn dōng xī ér jū
又东半里，抵东冈下，循之而北，半里，乃东向逾坳而上，又半里乃下，及其东麓，数家濒东溪而居。
qí xī zì sān chà lù jiàn xiá fā yuán jīng guān yīn shān guò cǐ ér xī nán rào chū dòng bí hé làng qióng hǎi zǐ jí fèng yǔ mèn jiāng ér tóng rù pǔ tuó kōng nán jīng zhōng suǒ xià ěr hǎi zhě yě
其溪自三岔路涧峡发源，经观音山过此，而西南绕出洞鼻，合浪穹海子及凤羽闷江，而同入普陀崆，南经中所下洱海者也。
qí shí jiāng mù dān zhě yù zhǐ wèn cūn rén bù dé nǎi wù cóng cūn nán dù xiǎo qiáo yóu xī dōng dà dào běi xíng
其时将暮，担者欲止，问村人不得，乃误从村南度小桥，由溪东大道北行。
èr lǐ de guān yīn pù cūn yǐ rì mù yǐ suì sù
二里，得观音铺村，已日暮矣，遂宿。
shí bā rì mèi shuǎng cù fàn ér dān fū táo yǐ
十八日昧爽促饭，而担夫逃矣。
jiǔ zhī diàn rén hòu suǒ yú zī wèi sòng làng qióng
久之，店人厚索余赀ｚī为送浪穹。
suì nán xíng èr lǐ guò yī shí qiáo xún dōng shān zhī lù ér nán qī lǐ zhì niú jiē zǐ
遂南行二里，过一石桥，循东山之麓而南，七里，至牛街子。
xún shān nán qù wèi sān yíng dà dào
循山南去，为三营大道；
yóu qí xī nán guò rè shuǐ táng xíng wù zhōng wèi làng qióng jiàn dào
由岐西南，过热水塘，行坞中，为浪穹间道。
gài cǐ dì yǐ wèi làng qióng hè qìng quǎn yá cuò rǎng yǐ
盖此地已为浪穹、鹤庆犬牙错壤矣。
yú shì xī nán cóng zhī pō xià yī lǐ guò rè shuǐ táng yǒu jū lú rào zhī
于是西南从支坡下，一里，过热水塘，有居庐绕之。
yú nán xíng chéng jiān qí wù kuò rán dà kāi
余南行塍间，其坞扩然大开。
xī nán bā lǐ yǒu xiǎo xī zì dōng ér xi zhù
西南八里，有小溪自东而西注。
yuè xī yòu nán dōng tiào sān yíng jū lú shén shèng yǐ dōng shān zhī lù qí fēng gèng chóng
越溪又南，东眺三营，居庐甚盛，倚东山之麓，其峰更崇；
xi wàng xī liú bī xī shān zhī lù qí chóu gèng wò
西望溪流，逼西山之麓，其畴更沃；
guò cǐ zhōng héng zhī xī yǐ quán wèi làng qióng jìng yǐ
过此中横之溪，已全为浪穹境矣。
sān yíng yì làng qióng jìng nèi yú shǐ cóng jī shān wén qí míng yǐ wéi shān yīn yě ér hé yǐ dāng shān zhī nán
三营亦浪穹境内，余始从鸡山闻其名，以为山阴也，而何以当山之南？
zhì shì ér zhī mù xī píng zài dìng fó guāng zhài yǐ qí dì xiǎn yào tè lì sān yíng yǐ kòng è zhī
至是而知沐西平再定佛光寨，以其地险要，特立三营以控扼之。
tǔ rén hū yíng wéi yīn suì bù miǎn yù huì jī zhī lín xiàn tóng yī chēng wèi mò biàn yǐ
土人呼营为“阴”，遂不免与会稽之邻县同一称谓莫辨矣。
yòu nán shí lǐ zé dà xī zì xi ér dōng xiàng qū
又南十里，则大溪自西而东向曲。
yóu qí xi yǒu mù qiáo nán běi kuà zhī qiáo zuǒ yòu jù yǒu cūn lú
由其西，有木桥南北跨之，桥左右俱有村庐。
nán dù zhī xíng xī zhī xi sān lǐ xī fù zì dōng ér xī xiàng qū
南度之，行溪之西三里，溪复自东而西向曲。
yòu dù qiáo ér xíng xī zhī dōng sān lǐ yú shì qí xī xi bī xī shān nán tū zhī zuǐ lù dōng nán zhì lǒng ér xíng
又过桥从溪东岸走三里，于是溪水向西紧逼西山往南突的山口，道路向东南登陇而行。
sì lǐ zé dà xī yòu zì xi ér dōng xiàng qū yǒu shí liáng nán kuà zhī ér liáng yǐ zhōng pǐ zhì zhī pō wēi
四里，则大溪又自西而东向曲，有石梁南跨之，而梁已中圮，陟之颇危。
liáng zhī nán jū lú yì shèng yǒu guān dì miào dōng nán xiàng shì wèi dà zhūn
梁之南，居庐亦盛，有关帝庙东南向，是为大屯。
zhūn zhī xi yī shān běi zì xi tài shān fēn zhī nán tū qí dōng nán yòu yǒu yī shān nán zì dōng tài shān fēn zhī běi tū ruò chí héng zhī zhēn dōng xī jiāo duì ér zhōng bù jiē
屯之西，一山北自西大山分支南突，其东南又有一山，南自东大山分支北突，若持衡之针，东西交对，而中不接。
dà xī zhī shuǐ běi dǎo chū dòng bí zhī dōng chuí yòu qū ér nán huán dōng héng shān zhī xi lù ruò xùn zhī chuān qí xì zhě
大溪之水北捣出洞鼻之东垂，又曲而南环东横山之西麓，若梭之穿其隙者。
liǎng shān jì fēn xuán wù zhōng wù yì ruò jiè ér wèi èr
两山既分悬坞中，坞亦若界而为二。
yú shì yòu xī nán xíng chéng jiān sān lǐ zhuǎn ér xi sān lǐ guò yī xiǎo shí liáng qí xi zé píng hú hào rán běi jiē hǎi zǐ nán yìng shān guāng ér xi fú zhì dié yǒu dī jiè qí zhōng zhí xī ér dá yú chéng
于是又西南行塍间，三里，转而西，三里，过一小石梁，其西则平湖浩然，北接海子，南映山光，而西浮雉堞，有堤界其中，直西而达于城。
nǎi zūn dī xi xíng jí shì míng shèng sū dī suī wú liù qiáo huā liǔ ér sì shān huán cuì zhōng fù nòng zhū yòu xī zǐ zhī suǒ bù néng jí yě
乃遵堤西行，极似明圣苏堤，虽无六桥花柳，而四山环翠，中阜弄珠，又西子之所不能及也。
hú zhōng yú fǎng fàn fàn rōng cǎo xīn pú diǎn qióng fēi cuì yǒu bù jìn cāng máng wú biān liàn yàn shuǐ shì hào dà shuǐ bō liú dòng zhī jí hú míng zǐ bì yǒu yǐ yě
湖中鱼舫泛泛，茸草新蒲，点琼飞翠，有不尽苍茫、无边潋滟水势浩大，水波流动之急，湖名“茈碧”，有以也。
xi èr lǐ hú zhōng yǒu fù zhōng xuán bǎi jiā jū qí shàng
西二里，湖中有阜中悬，百家居其上。
nán yǒu yī tū shí gāo liù chǐ dà sān zhàng qí xíng rú guī
南有一突石，高六尺，大三丈，其形如龟。
běi yǒu yī huí gāng gāo sì chǐ zhǎng shí yú zhàng dōng tū ér áng qí shǒu zé shé shí yě
北有一回冈，高四尺，长十余丈，东突而昂其首，则蛇石也。
guī yǔ shé jiāo pán yú yī fù zhī jiān sì páng fèi quán téng yì zhě jiǔ xué ér guī zhī kǒu xiàng dōng nán shé zhī kǒu xiàng dōng běi jiē zhāng wěn tǔ fèi jiāo liú huán yì yú zhòng hú zhī nèi
龟与蛇交盘于一阜之间，四旁沸泉腾溢者九穴，而龟之口向东南，蛇之口向东北，皆张吻吐沸，交流环溢于重湖之内。
guī zhī shàng jiàn xuán wǔ gé yǐ jiǔ xué huán qí xià jīn míng jiǔ qì tái
龟之上建玄武阁，以九穴环其下，今名九炁ｑì台。
yú xún guī zhī nán jiàn qí è zhōng fèi shuǐ qí shàng chún fù chū wéi rén jī quē qí shuǐ rè bù kě yǐ zhuó
余循龟之南，见其腭中沸水，其上唇覆出，为人击缺，其水热不可以濯。
yǒu sēng jiàn yú yuǎn zhì suì liú fàn qiě jí fū pū yān
有僧见余远至，遂留饭，且及夫仆焉。
qí běi shé gāng zhī xià yì xīn jiàn yī ān yú yǐ rù chéng jí bù xiá biàn lì
其北蛇冈之下，亦新建一庵，余以入城急，不暇遍历。
yóu tái xī fù xíng dī jiān yī lǐ dù yī píng qiáo yòu èr lǐ rù làng qióng dōng mén
由台西复行堤间，一里，度一平桥，又二里，入浪穹东门。
yī lǐ dǐ xī shān zhī xià nǎi nán zhuǎn rù hù míng sì qì xíng lǐ yú fāng zhàng
一里，抵西山之下，乃南转入护明寺，憩行李于方丈。
sì dōng xiàng qí diàn yǐ jiǔ chang sēng fāng xiū shì zhī
寺东向，其殿已久敞，僧方修饰之。
sì zhī nán wéi wén chāng gé yòu nán wéi wén miào jiē dōng xiàng ér wēn quán jí yáng yì yú qí běi
寺之南为文昌阁，又南为文庙，皆东向，而温泉即洋溢于其北。
jì qì xíng lǐ shí fu guò wǔ rù kòu hé gōng cháo ā yī jiàn jí bǎ bì rù lín xīn rán hèn wǎn suì liú zhuó jí gèng tiān hēi hòu dǎ gēng réng mìng qí zhǎng jūn sòng zhì sì sù yān hé míng míng fèng yǐ jīng kuí chū shòu sì chuān pí xiàn lìng shēng zhè jiāng yán yùn pàn guān
既憩行李，时甫过午，入叩何公巢阿，一见即把臂入林，欣然恨晚，遂留酌及更天黑后打更，仍命其长君送至寺宿焉，何名鸣凤，以经魁初授四川郫县令，升浙江盐运判官。
cháng yǔ méi gōng dào yú sù lǚ yù hou jiàn bù dé
尝与眉公道余素履，欲候见不得。
qí yǔ chén mù shū shī yǒu sǐ kuì wáng zǐ zhī shēng kuì xú xiá kè zhī jù yú xīn kuì zhī yì bù néng wàng
其与陈木叔诗，有“死愧王紫芝，生愧徐霞客”之句，余心愧之，亦不能忘。
hòu gōng zhuàn lù ān zhōu zhī zhōu yú jí xi yóu chū mén
后公转六安州知州，余即西游出门。
zhì diān shěng de shì jí ér lù ān yǐ yì rén ér zhì
至滇省，得仕籍，而六安已易人而治；
xùn dōng lái zhě yòu zhī lù ān yǐ wèi liú kòu suǒ pò xīn yì chōng chōng
讯东来者，又知六安已为流寇所破，心益忡忡。
zhì jìn níng huì jiào yù zhào jūn wèi lù liáng rén chū zì háng zhōu zhuǎn rèn zhì jìn níng wèn zhī zhī qí wèi háng zhōu gù jiāo yě yán lái shí cóng gé jiāng wèn xùn zhī gōng yǐ dīng jiān xiān guī
至晋宁，会教谕赵君，为陆凉人，初自杭州转任至晋宁，问之，知其为杭州故交也，言来时从隔江问讯，知公已丁艰先归。
hòu wù jī zú dà jué sì yī sēng nǎi jūn zhī qi shǐ zhī guǒ guī yǐ yōu lí rèn jí chéng pò dǐ jiā yì wèi jiǔ yě
后晤鸡足大觉寺一僧，乃君之戚，始知果归，以忧离任，即城破，抵家亦未久也。
shí jiǔ rì hé jūn fù jù cān yú jiā xié xíng lǐ rù wén miào xi wǔ nǎi qí yīn liú jūn páo shí dú shū chù yě
十九日何君复具餐于家，携行李入文庙西庑，乃其姻刘君匏石读书处也。
shàng wǔ hé jūn jù zhōu dōng guān wài lā yú tóng zhū láng sì rén dēng zhōu
上午，何君具舟东关外，拉余同诸郎四人登舟。
zhōu xiǎo jǐn róng sì rén liǎng zhōu shòu bā rén suì fàn hú ér běi
舟小仅容四人，两舟受八人，遂泛湖而北。
zhōu bù yòng jí yǐ zhú gāo cì shuǐ ér yǐ
舟不用楫，以竹篙刺水而已。
dù hú dōng běi sān lǐ hú xīn jiàn yú shè liǎng sān jiā yǒu duàn gěng chuí yáng huán zhī hé jūn jiāng jiù qí chù jié lóu zhui tíng wǎn nà hú shān zhī shèng mìng yú yù tí lián é yú wěi wěi jí dā yìng
渡湖东北三里，湖心见渔舍两三家，有断埂垂杨环之，何君将就其处，结楼缀亭，绾纳湖山之胜，命余豫题联额，余唯唯即答应。
tiào lǎn jiǔ zhī réng fàn zhōu xī běi èr lǐ suì yóu hú ér rù hǎi zǐ
眺览久之，仍泛舟西北，二里，遂由湖而入海子。
nán hú běi hǎi xíng rú hú lú ér zhōng shù rú hú lú zhī jǐng yān
南湖北海，形如葫芦，而中束如葫芦之颈焉。
hú dà ér qiǎn hǎi xiǎo ér shēn hú míng zǐ bì hǎi míng ěr yuán
湖大而浅，海小而深，湖名茈碧，海名洱源。
dōng wèi chū dòng bí xi wèi tuán tóu cūn běi wèi lóng wáng miào sān miàn shān huán chéng wō ér hǎi zǐ zhōng yì nán chū ér wèi hú
东为出洞鼻，西为剸头村，北为龙王庙，三面山环成窝，而海子中溢，南出而为湖。
hǎi zǐ zhōng yāng
海子中央，
dǐ shēn shù zhàng
底深数丈，
shuǐ sè chéng yíng
水色澄莹，
yǒu liú lí guāng
有琉璃光，
xué cóng shuǐ dǐ pēn qǐ
穴从水底喷起，
rú guàn zhū lián bì
如贯珠联璧，
jié wèi zhù wéi
结为柱帏，
shàng yuè shuǐ miàn zhě chǐ xǔ
上跃水面者尺许，
cóng páng yáo qū shuǐ zhōng zhī yǐng
从旁遥觑水中之影，
qiān huā fāng ruǐ
千花方蕊，
pēn chéng zhū shù
喷成珠树，
lì lì fēn míng
粒粒分明，
sī sī bù luàn
丝丝不乱，
suǒ wèi líng hǎi yào zhū yě
所谓“灵海耀珠”也。
shān hǎi jīng wèi ěr yuán chū ba gǔ shān jí cǐ
《山海经》谓洱源出罢谷山，即此。
yáng tài shǐ yǒu fàn hú qióng ěr yuán yí bēi méi shān jiān hé jūn jìn gòu de zhī jiāng wèi lì tíng yǐ zhì qí shèng yān
杨太史有《泛湖穷洱源》遗碑没山间，何君近购得之，将为立亭以志其胜焉。
cóng hǎi zǐ xī nán yá dēng lù xi xíng tián jiān rù yī ān jí hù míng sì zhī xià yuàn yě
从海子西南涯登陆，西行田间，入一庵，即护明寺之下院也。
hé jūn zhī qi yǐ jù cān ān zhōng wèi zhī zuì bǎo
何君之戚，已具餐庵中，为之醉饱。
xià wǔ réng xià zhōu fàn hú xī nán èr lǐ zài rù xiǎo gǎng hé jūn wèi yīn jiā lā qù liǎng yòu láng liú shì lìng liǎng zhǎng jūn tóng yú hái wǎn cān ér sù wén miào xi wǔ
下午，仍下舟泛湖，西南二里，再入小港，何君为姻家拉去，两幼郎留侍，令两长君同余还，晚餐而宿文庙西庑。
èr shí rì hé jūn wèi guī liǎng zhǎng jūn qīng chén hou fàn nǎi xié hé bào qín jìng dī ér dōng zài wèi jiǔ qì tái zhī yóu
二十日何君未归，两长君清晨候饭，乃携盒抱琴，竟堤而东，再为九炁台之游。
nǐ yù yú chí ér yù chí wú fù shì shì rì yǐ jiē zǐ yù zhě zá tà nǎi yǐ
拟浴于池，而浴池无覆室，是日以街子，浴者杂沓，乃已。
suì yóu xīn ān jū shé kǒu wēn quán qì nòng jiǔ zhī réng zhì jiǔ qì tái fǔ qín mìng zhuó
遂由新庵掬蛇口温泉，憩弄久之，仍至九炁台，抚琴命酌。
hé zhǎng jūn bù tè wén zhāng shàn zǎo ér sī zhú yuè qì de zǒng chēng jù jīng
何长君不特文章擅藻，而丝竹乐器的总称俱精。
jiù guī kǒu quán yuè jī luǎn wèi cān wèi shèng yú tāng zhǔ zhě
就龟口泉瀹鸡卵为餐，味胜于汤煮者。
yǐ ér sì sēng gèng chū hé zuǒ shāng xià wǔ nǎi fǎn
已而寺僧更出盒佐觞，下午乃返。
xī fēng shén jí hé zhǎng jūn bào qín xiàng fēng ér xíng yǐ fēng yùn xián qí shēng líng líng zhǐ shēng yīn qīng yuè shān shuǐ zhī diào gèng chū zì rán yě
西风甚急，何长君抱琴向风而行，以风韵弦，其声泠泠ｌíｎｇ指声音清越，山水之调，更出自然也。
èr shí yī rì hé jūn guī fàn yú yú qián lóu yǐ qí jí shì yú zhōng yǒu wèi yú yǒng zhě
二十一日何君归，饭余于前楼，以其集示余，中有为余咏者。
yú yì zuò èr shī yǐ chou zhī
余亦作二诗以酬之。
èr shí èr rì hé jūn tè shè yàn yàn yú
二十二日何君特设宴宴余。
yú yǐ xiǎo jí yù zàn wò kěn cí bù huò tóng yì qiáng qǐ fù zhuó
余以小疾欲暂卧，恳辞不获同意，强起赴酌。
hé jūn chū suǒ cáng shān gǔ zhēn jì yáng shēng ān shǒu juàn shì yú
何君出所藏山谷真迹、杨升庵手卷示余。
èr shí sān rì hé zhǎng jūn lián qí tóng wèi fó guāng zhài zhī yóu
二十三日何长君联骑同为佛光寨之游。
fó guāng zhài zhě làng qióng dōng shān zhī zuì gāo xiǎn chù
佛光寨者，浪穹东山之最高险处。
dōng shān běi zì guān yīn shān nán xià yī qióng ér wèi sān yíng hòu shān zài qióng ér wèi fó guāng zhài sān qióng ér wèi líng yìng shān qí shì jiē chóng xióng rú píng lián zhàng tiān bàn yáo wàng suī zhī lǒng qí zhōng shí duō bēng yá dié bì bù yì pān jī gù fó guāng zhài sù chēng tiān xiǎn
东山北自观音山南下，一穹而为三营后山，再穹而为佛光寨，三穹而为灵应山，其势皆崇雄如屏，连障天半，遥望虽支陇，其中实多崩崖叠壁，不易攀跻，故佛光寨夙称天险。
míng shèng zhì wèi wéi mèng huò shǒu zhài rán zài yú shān chuān ér bù zài yú làng qióng wù yǐ
《名胜志》谓为孟获首寨，然载于邓川，而不载于浪穹，误矣。
guó chū jì píng diān xi yǒu pǔ yán dǔ zhě fù jù cǐ yǐ pàn jiǔ zhēng bù xià shù nián ér hòu kè zhī
国初既平滇西，有普颜笃者，复据此以叛，久征不下，数年而后克之。
jīn yǐ qí de jiàn líng guāng sì
今以其地建灵光寺。
cóng sì hòu ér shàng yǒu yī nǚ guān zuì xiǎn yán yī nǚ dāng guān mò zhī néng yuè yě
从寺后而上，有一女关最险，言一女当关，莫之能越也。
yán dǔ jù zhài yǐ zhū nǚ zǐ fēn shǒu fēng tóu yáo wàng shān xià wú suǒ bú jiàn
颜笃据寨，以诸女子分守峰头，遥望山下，无所不见。
cóng guān ér shàng jí tōng hòu shān zhī dào běi chū qī píng nán xià běi yá zhě yě
从关而上，即通后山之道，北出七坪，南下北牙者也。
yú wén qí shèng gù yǔ zhǎng jūn xiān jí zhī
余闻其胜，故与长君先及之。
réng cóng jiǔ qì tái gòng shí lǐ guò dà zhūn shí liáng
仍从九炁台，共十里，过大屯石梁。
qí liáng yǐ zhé ér chóng jiàn héng mù qiáo yǐ dù
其梁已折而重建，横木桥以度。
suì cóng dōng běi xíng wǔ lǐ zhuǎn ér dōng cóng jìng lù yòu sān lǐ zhí dǐ dōng shān xià nǎi yán shān dōng běi shàng yòu èr lǐ ér jí líng guāng sì
遂从东北行五里，转而东，从径路又三里，直抵东山下，乃沿山东北上，又二里而及灵光寺。
sì mén dōng xiàng xià lín yáo chuān qí qián pō suī jùn ér shí bù duō wéi sì qián yī shí gāo tū rú wū
寺门东向，下临遥川，其前坡虽峻而石不多，惟寺前一石，高突如屋。
qián lóu hòu diàn liǎng wǔ wèi chuī wò zhī suǒ nǎi hé jūn zhī bó mǒu fǔ bié jià suǒ jiàn jīn qiě jiù pǐ yǐ
前楼后殿，两庑为炊卧之所，乃何君之伯某府别驾所建，今且就圮矣。
yú zhì xiān yǒu sān kè zài jiē lǚ xìng yī shǎo ér má yī zhě wèi lǚ huī shǐ zi qí èr zhǎng zhě jí qí shū yě
余至，先有三客在，皆吕姓，一少而麻衣者，为吕挥使子，其二长者，即其叔也。
jù cān xiāng xiǎng wèi yú yán yī nǚ guān zhī shèng yù jí dēng zhī zhū jūn wèi rì wǎn bù jí
具餐相饷，为余言一女关之胜，欲即登之，诸君谓日晚不及。
dài xià wǔ zhū lǚ bié qù hé zhǎng jūn yì wǎng sān yíng qī jiā yú dú liú sì zhōng wèi míng chén biàn lì zhī jì
迨下午，诸吕别去，何长君亦往三营戚家，余独留寺中，为明晨遍历之计。
zhū lǚ liú shū guǒ yú sēng lìng gōng yú qiě dǎo yú yóu
诸吕留蔬果于僧，令供余，且导余游。
èr shí sì rì chen qǐ suǒ fàn jí tóng sì sēng cóng sì hòu jī wēi pō ér shàng
二十四日晨起索饭，即同寺僧从寺后跻危坡而上。
èr lǐ yú yǒu qí běi pán rù xiá zhě xiàng zhài zhǐ dào yě
二里余，有岐：北盘入峡者，向寨址道也；
lì jí zhí shàng ér nán yuè fēng tóu zhě xiàng yī nǚ guān dào yě
历级直上而南越峰头者，向一女关道也。
yú cóng qí shàng zhě yī lǐ yú lìng pō zhī jí suí zhī nán zhuǎn fǔ kàn jí dōng pán jiā zhōng yǒu yí zhǐ wéi qiáng jí pǔ yán dǔ zhī jiù zhài yě fǎn zài qí xià yǐ
余从其上者，一里余，凌坡之脊，随之南转，俯瞰脊东盘夹中，有遗址围墙，即普颜笃之旧寨也，反在其下矣。
nán yī lǐ fēng tóu shǐ yǒu shí lěi lěi
南一里，峰头始有石累累。
cóng qí xià dōng zhuǎn nán tū wēi yá běi lín zhài dǐ xiàn jìng héng yāo
从其下东转，南突危崖，北临寨底，线径横腰。
xià quē
（下缺）
èr shí wǔ rì zhì yuè zhōng jù quē
（二十五日至月终俱缺）