shí èr rì jué zōng jù qí qiè cān hou hé jūn tóng wèi qīng bì xī yóu
十二日觉宗具骑挈餐，候何君同为清碧溪游。
chū sì jí nán xiàng xíng sān lǐ guò xiǎo zhǐ fáng yòu nán guò dà zhǐ fáng
出寺即南向行，三里，过小纸房，又南过大纸房。
qí dōng jí jùn chéng zhī xī mén qí xī shān xià jí yǎn wǔ chǎng
其东即郡城之西门，其西山下即演武场。
yòu nán yī lǐ bàn guò shí mǎ quán
又南一里半，过石马泉。
quán yī fāng zài pō āo jiān shuǐ cóng cǐ yì chū féng yuán chéng wèi qí qīng liè bù jiǎn huì shān
泉一方在坡坳间，水从此溢出，冯元成谓其清洌不减慧山。
zhòu wèi fāng chí qí shàng yǒu fèi zhǐ jiē qí yí yě
甃为方池，其上有废址，皆其遗也。
zhì yún quán zhōng luò rì zhào jiàn yǒu shí mǎ gù míng
《志》云：“泉中落日照见有石马，故名。
yòu nán bàn lǐ wèi yī tǎ sì qián yǒu zhū gě cí bìng shū yuàn
”又南半里，为一塔寺，前有诸葛祠并书院。
yòu nán guò zhōng hé yù jú èr fēng
又南过中和、玉局二峰。
liù lǐ dù yī xī pō dà
六里，渡一溪，颇大。
yòu nán yǒu fēng dōng huán ér xià
又南，有峰东环而下。
yòu èr lǐ pán fēng gāng zhī nán nǎi xī xiàng mì xiǎo jìng rù xiá
又二里，盘峰冈之南，乃西向觅小径入峡。
xiá zhōng xī wàng zhòng fēng yǎn tóng yǎn yìng zuì gāo yī fēng dāng qí hòu yǒu xuě hén yī pài dú gāo chuí rú pǐ liàn jiè qīng shān yǒu xī cóng xiá zhōng dōng zhù jí qīng bì zhī xià liú yě
峡中西望，重峰罨同“掩”映，最高一峰当其后，有雪痕一派，独高垂如匹练界青山，有溪从峡中东注，即清碧之下流也。
cóng xī běi niè gāng xī shàng èr lǐ yǒu mǎ liè zài zuǒ gāng zhī shàng wèi yuán shàng bīn zhī mù
从溪北蹑冈西上，二里，有马鬣在左冈之上，为阮尚宾之墓。
cóng qí hòu xi èr lǐ niè jùn lìng yá
从其后西二里，蹑峻凌崖。
qí yá gāo qióng xī shàng yǔ duì yá pián xiāng duì tū rú mén shàng sǒng xià xuē xī pò qí zhōng chū
其崖高穹溪上，与对崖骈ｐｉáｎ相对突如门，上耸下削，溪破其中出。
cóng cǐ yǐ nèi xī qiàn yú xià yá jiā yú shàng jù bī zè shēn yǎo
从此以内，溪嵌于下，崖夹于上，俱逼仄深窅。
lù yuán yá duān āi běi fēng xi rù yī lǐ yú mǎ bù kě xíng nǎi lìng cóng zhě shǒu mǎ xī cè gù pū yì zhǐ yān
路缘崖端，挨北峰西入，一里余，马不可行，乃令从者守马溪侧，顾仆亦止焉。
yú yǔ cháo ā fù zi tóng liǎng sēng sù xī rù
余与巢阿父子同两僧溯溪入。
lǚ shè qí nán běi yī lǐ yǒu jù shí dūn jiàn páng liǎng yá chán shí jù duī xuē rú jiā
屡涉其南北，一里，有巨石蹲涧旁，两崖巉石，俱堆削如夹。
xi tiào nèi mén shuāng sǒng zhōng pī jǐn rú yī xiàn hòu fēng chuí xuě zhèng dāng qí zhōng yǎn yìng céng dié rú guà fú zhōng chuí yōu yì shū shèn
西眺内门双耸，中劈，仅如一线，后峰垂雪正当其中，掩映层叠，如挂幅中垂，幽异殊甚。
jué zōng zhé jiě kuāng zhuó jiǔ fán sān quàn chóu
觉宗辄解筐酌酒，凡三劝酬。
fù xi bàn lǐ qí shuǐ dǎo xiá xiè shí jiān shí sè guāng nì wén lǐ càn rán pō ráo yān yún zhī zhì
复西半里，其水捣峡泻石间，石色光腻，文理灿然，颇饶烟云之致。
yú shì pán yá ér shàng yī lǐ yú běi fēng shāo kāi de gāo qióng zhī píng
于是盘崖而上，一里余，北峰稍开，得高穹之坪。
yòu xi bàn lǐ zì píng xi xià fù yǔ jiàn yù
又西半里，自坪西下，复与涧遇。
xún jiàn xī xiàng bàn lǐ zhí bī jiā mén xià zé shuǐ cóng mén zhōng tū yá xià zhuì qí gāo zhàng yú ér xià wèi chéng tán
循涧西向半里，直逼夹门下，则水从门中突崖下坠，其高丈余，而下为澄潭。
tán guǎng èr zhàng yú bō guāng yíng yìng bù jué qí shēn ér tū yá zhī cáo wèi shuǐ suǒ gǔ gāo suī zhàng yú nì huá bù kě zhe zú
潭广二丈余，波光莹映，不觉其深，而突崖之槽，为水所汩，高虽丈余，腻滑不可着足。
shí yú xiá xī xì zhī bù jué jiàn èr sēng yǐ yú shàng yá ér hé fù zǐ yù cóng jiàn běi shàng yú dú zài tán shàng mì lù bù dé
时余狎嬉戏之不觉，见二僧已逾上崖，而何父子欲从涧北上，余独在潭上觅路不得。
suì niè fēng cáo yǔ shuǐ zhēng dào wèi shí huá zú yǔ shuǐ jù xià qīng zhù tán zhōng shuǐ jí qí xiàng
遂蹑峰槽，与水争道，为石滑足，与水俱下，倾注潭中，水及其项。
jí yuè ér chū jù shí jiǎo yī
亟跃而出，踞石绞衣。
pān běi yá dēng qí shàng xià kàn yú shī zú zhī cáo suī gāo zhàng yú qí shàng cáo dào qū zhé rú xuē nì huá yóu shén
攀北崖，登其上，下瞰余失足之槽，虽高丈余，其上槽道，曲折如削，腻滑尤甚；
jí shàng yǒu chū céng qí zhōng shēng jiàng gèng wú kě jiē yě
即上有初层，其中升降，更无可阶也。
zài yú xi yá xià qū qí nèi yǒu tán fāng guǎng gè èr zhàng yú qí sè chún lǜ yàng guāng fú dài zhào yào yá gǔ wǔ rì shè qí zhōng jīn bì jiāo dàng guāng guài dé wèi céng yǒu
再逾西崖，下觑其内有潭，方广各二丈余，其色纯绿，漾光浮黛，照耀崖谷，午日射其中，金碧交荡，光怪得未曾有。
tán sān miàn shí bì huán wō nán běi èr miàn shí mén zhī bì qí gāo cān tiān hòu miàn jí xiá dǐ zhī shí gāo yì èr sān zhàng
潭三面石壁环窝，南北二面石门之壁，其高参天，后面即峡底之石，高亦二三丈；
ér jiǎo qiàn sǎng tū sǎng yīn yuán yì zhǐ rén de nǎo mén zǐ
而脚嵌颡突颡音ｓāｎｇ原意指人的脑门子，
cǐ jù de yì sī shì shí tou xià bù xiāng qiàn
此句的意思是石头下部相嵌，
ér shàng bù què tū chū shēn zhāng
而上部却突出伸张，
xià yǔ liǎng páng lián wèi yī shí
下与两旁联为一石，
ruò pōu bàn àng
若剖半盎，
bìng wú xiān xì tòu shuǐ tán zhōng
并无纤隙透水潭中，
ér tū sǎng zhī shàng
而突颡之上，
rú yán fù tán zhě
如檐覆潭者，
yì wú dī lì pāo yá xià zhuì
亦无滴沥抛崖下坠；
ér shuǐ zì tán zhōng zhé dōng miàn ér yì hōng dǎo cáo dào rú lóng pò xiá
而水自潭中辄东面而溢，轰倒槽道，如龙破峡。
yú cóng yá duān fǔ ér jiàn zhī jí pān yá xià zhuì jù shí zuò tán shàng bù tè yǐng kōng rén xīn jué yī háo yī kǒng wú bù yíng chè
余从崖端俯而见之，亟攀崖下坠，踞石坐潭上，不特影空人心，觉一毫一孔，无不莹彻。
jí jiě shī yī pù shí shàng jiù liú zhuó zú jiù rì pù bèi lěng kān dí fán nuǎn ruò jiā kuàng sī mián nuǎn huo de xiàng guǒ zhe sī mián
亟解湿衣曝石上，就流濯足，就日曝背，冷堪涤烦，暖若挟纩ｋｕàｎｇ丝棉，暖和得像裹着丝棉。
hé jūn fù zi yì bǎi jì yuán pān yuán xiǎn zhì xiāng jiào qí jué
何君父子亦百计援攀援险至，相叫奇绝。
jiǔ zhī yá rì xī yìng yī yì jiàn gàn nǎi pī yī fù dēng yá duān cóng qí shàng fù xi bī xiá mén jí tán zuǒ huán yá zhī shàng
久之，崖日西映，衣亦渐干，乃披衣复登崖端，从其上复西逼峡门，即潭左环崖之上。
qí běi yǒu fù yá guǐ kōng kě dāng tíng xiè zhī qì qián yǒu de rú zhǎng píng zhòu ruò tái kě xià kàn chéng tán ér xiǎn bī bù néng quán jiàn
其北有覆崖庋空，可当亭榭之憩，前有地如掌，平甃若台，可下瞰澄潭，而险逼不能全见。
jì qián yú yù cóng qí nèi zài qióng mén nèi èr tán yǐ dēng xuán xuě zhī fēng
既前，余欲从其内再穷门内二潭，以登悬雪之峰。
hé jūn bèi bù néng cóng yì bù néng zǔ dàn yún yú bèi dāng chū dài yú xiū mǎ chù
何君辈不能从，亦不能阻，但云：“余辈当出待于休马处。
yú suì zhuǎn běi yá zhōng chuí chù xī xiàng zhí shàng
”余遂转北崖中垂处，西向直上。
yī lǐ de dōng lái zhī dào zì gāo qióng zhī píng lái zūn zhī qū zhé xī shàng shén jùn
一里，得东来之道，自高穹之坪来，遵之曲折西上，甚峻。
yī lǐ yú yú xiá mén běi dǐng fù píng xíng ér xi bàn lǐ qí nèi liǎng yá shí bì fù gāo pián jiā qǐ mén nèi shàng liú zhī jiàn réng xià qiàn shēn dǐ
一里余，逾峡门北顶，复平行而西半里，其内两崖石壁，复高骈夹起，门内上流之涧，仍下嵌深底。
lù bàng běi yá xuē bì wú hén bù néng qián dù nǎi yǐ shí tiáo yuán yá jià kōng dù wèi zhàn dào zhě sì wǔ zhàng shì míng yáng qiáo yì yuē xiān qiáo
路傍北崖，削壁无痕，不能前度，乃以石条缘崖架空，度为栈道者四五丈，是名阳桥，亦曰仙桥。
qiáo zhī xià zhèng mén nèi zhī dì èr tán suǒ huì wèi shí suǒ kuī bì bù jí jiàn
桥之下，正门内之第二潭所汇，为石所亏蔽，不及见。
dù qiáo běi yǒu dié shí tiē bì jiān
度桥北，有叠石贴壁间。
shāo běi dié shí fù běi duàn nǎi chèn qí jí nán zhuì jiàn dǐ
稍北，叠石复北断，乃趁其级南坠涧底。
dǐ yǒu xiǎo shuǐ shé xíng kuài shí jiān nǎi xi zì dì yī tán zhù dì èr tán zhě
底有小水，蛇行块石间，乃西自第一潭注第二潭者。
shí dì èr tán yǐ guò ér bù zhī zhǐ wàng jiàn zhōng xī qù liǎng yá yòu pián duì rú mén mén xià yòu liǎng jù shí jiā zhì shàng yǒu shí píng fù rú wū ér sāi qí hòu fù wū zhī xià yòu shuǐ zhū qí zhōng yì chéng bì yuān tíng shēn shuǐ tán ér dà bù jí wài tán zhī bàn
时第二潭已过而不知，只望涧中西去，两崖又骈对如门，门下又两巨石夹峙，上有石平覆如屋而塞其后，覆屋之下，又水潴其中，亦澄碧渊渟ｔíｎｇ深水潭，而大不及外潭之半。
qí hòu sāi bì zhī shàng shuǐ cóng shàng jiàn chuí xià qí shēng chán chán bù jué ér qián cóng kuài shí jiān dōng zhù èr tán yǐ
其后塞壁之上，水从上涧垂下，其声潺潺不绝，而前从块石间东注二潭矣。
yú jí yú xī shàng suì cóng jiàn zhōng lì kuài shí ér shàng
余急于西上，遂从涧中历块石而上。
jiàn zhōng yú shì wú xiān liú rán kuài shí jīng chōng dí zhī yú bù tè wú wū rǎn ér gèng guāng nì xiǎo zhě jiàn zhī jù zhě pān zhī gèng jù zhě zé zhuǎn jiā ér tī zhī
涧中于是无纤流，然块石经冲涤之余，不特无污染，而更光腻，小者践之，巨者攀之，更巨者则转夹而梯之。
shàng zhǔ liǎng yá wēi chù zhí jiā mí jí xióng lì
上瞩两崖，危矗直夹，弥极雄厉。
jiàn shàng èr lǐ jiàn shí gāo qióng huá bù néng shàng nǎi cóng běi yá zhuǎn zhì jīng zhōng
渐上二里，磵石高穹，滑不能上，乃从北崖转陟箐中。
yá gēn yǒu xiǎo lù wèi mì jīng suǒ yì pī zhī ér xíng
崖根有小路，为密箐所翳，披之而行。
yòu èr lǐ wén rén shēng zài jué bì xià nǎi qiáo zhě shi kū zhī yú cǐ kǔn fù jiāng fǎn jiàn yú yán qián yǐ wú lù bù fù kě yú
又二里，闻人声在绝壁下，乃樵者拾枯枝于此，捆缚将返，见余，言前已无路，不复可逾。
yú bù xìn gèng cóng cóng huáng zhú lín zhōng pī dǒu ér xī shàng
余不信，更从丛篁竹林中披陡而西上。
qí chù zhú xíng jiàn dà yì jiàn mì lù duàn wú hén
其处竹形渐大，亦渐密，路断无痕。
yú mǎng fèn lì pī kāi pì zhī yì zhī qù jīn jiě fú pān zhú wèi huán cū shéng
余莽奋力披开辟之意之，去巾解服，攀竹为𫄠ｇēｎｇ粗绳。
fù yú lǐ yú qí xià hè dǐ zhī jiàn yòu huán zhuǎn ér běi yǔ chuí xuě hòu fēng yòu jiè wèi liǎng chóng wú cóng jìng shēng
复逾里余，其下壑底之涧，又环转而北，与垂雪后峰，又界为两重，无从竟升。
wén qīng bì jiàn yǒu lù kě yú hòu lǐng tōng yàng bì qǐ shàng dāng cóng jiàn zhōng lì kuài yé
闻清碧涧有路，可逾后岭通漾濞，岂尚当从涧中历块耶？
shí yǐ xià wǔ fù něi shén nǎi jí xià
时已下午，腹馁甚，乃亟下；
zé fù chú zhī qiáo yóu pú fú jīng zhōng
则负刍之樵，犹匍匐箐中。
suì cóng jiù dào wǔ lǐ guò dì yī tán suí shuǐ ér qián guān dì èr tán
遂从旧道五里，过第一潭，随水而前，观第二潭。
qí tán dāng jiā mén bī shù zhī nèi zuǒ yá jí yáng qiáo gāo héng yú shàng nǎi cóng tán zuǒ pān dēng xì shàng yáng qiáo yú dōng lǐng ér xià
其潭当夹门逼束之内，左崖即阳桥高横于上，乃从潭左攀蹬隙，上阳桥，逾东岭而下。
sì lǐ zhì gāo qióng zhī píng wàng xi jiàn zhī tán yǐ wú rén jī jí dōng xià yán xī chū sān lǐ zhì xiū mǎ chù
四里至高穹之坪，望西涧之潭，已无人迹，亟东下沿溪出，三里至休马处。
hé jūn bèi yǐ qù dú liú gù pū shǒu fàn yú cǐ suì chuò zhī dōng chū
何君辈已去，独留顾仆守饭于此，遂啜之东出。
sān lǐ bàn guò yuán mù cóng mù yòu xià dù jiàn yóu jiàn nán dōng xiàng shàng lǐng
三里半，过阮墓，从墓右下渡涧，由涧南东向上岭。
lù dāng nán yú gāo lǐng nǎi wèi gǎn tōng jiàn dào
路当南逾高岭，乃为感通间道；
yú dōng yú qí yú zhī sān lǐ xià zhì dōng lù zhī bàn
余东逾其余支，三里，下至东麓之半。
mù zhě zhǐ gǎn tōng dào xū xī nán yú gāo jí nǎi de fù shé ér xī nán shàng jī wàng yá ér dēng jìng wú lù kě xún yě
牧者指感通道，须西南逾高脊乃得，复折而西南上跻，望崖而登，竟无路可循也。
èr lǐ dēng lǐng tóu nǎi xún lǐng nán xi xíng
二里，登岭头，乃循岭南西行。
sān lǐ nǎi shāo xià dù yī xiá zhuǎn ér nán sōng guì yì yī xíng róng shù mù yǎn yìng zhī zhuàng guì shì yī zhǒng cháng lǜ qiáo mù jìng yǔ zhǐ gāo kōng míng jìng gāo xià shì wèi dàng shān ér gǎn tōng sì zài qí zhōng yān
三里，乃稍下，度一峡，转而南，松桧翳依形容树木掩映之状，桧：ｇｕì，是一种常绿乔木，净宇指高空明净高下，是为宕山，而感通寺在其中焉。
gài sān tǎ gǎn tōng gè yǒu sēng lú sān shí liù fáng ér sān tǎ liè yú liǎng páng zǒng yǐ sì qián shān mén wèi chū rù
盖三塔、感通，各有僧庐三十六房，而三塔列于两旁，总以寺前山门为出入；
gǎn tōng suí yá zhú zhè lǐ wèi suí zhī yì lín gè wèi yī yuàn wú shān mén zǒng shè ér zhèng diàn suǒ zài yǔ zhū fáng děng zhèng diàn zhī fāng zhàng yǒu dà yún táng zhòng shí hé jūn bèi bù zhī zhǐ yú hé suǒ fāng zhú fáng tàn wèn
感通随崖逐这里为随之意林，各为一院，无山门总摄，而正殿所在，与诸房等，正殿之方丈有大云堂，众时何君辈不知止于何所，方逐房探问。
zhōng yī fáng yuē bān shān nǎi yáng shēng yān xiě yùn lóu gù zhǐ chū wén hé jūn yù zhǐ cǐ guò qí mén fāng jiàn jiào shè fǎ yú qián zhī bì bù zài jí bù wèn ér qù
中一房曰斑山，乃杨升阉写韵楼故址，初闻何君欲止此，过其门，方建醮设法于前，知必不在，及不问而去。
hòu yǒu rén zhuī zhì liú hái qí fáng
后有人追至，留还其房。
yú gào yǐ yù mì tóng háng zhě qí rén yuē yú zhī qí suǒ zhǐ bì kuǎn zhāi ér hòu xíng
余告以欲觅同行者，其人曰：“余知其所止，必款斋而后行。
yú shì qí mào sì céng bàn miàn bàn mò shēng bàn shú xī ér wàng cóng hé chù dì shěn zhī zhī wèi wáng gēng yú nǎi wèi hóu zhī zǐ wèi dà lǐ xiáng shēng xiáng xué xiào xiáng shēng jí xué shēng xiàng céng yú dà jué sì huì yú biàn zhōu shī chù zhě yě
”余视其貌，似曾半面半陌生，半熟悉，而忘从何处，谛审之，知为王赓虞，乃卫侯之子，为大理庠生庠ｘｉáｎｇ学校，庠生即学生，向曾于大觉寺会于遍周师处者也。
jīn yǐ qí zǔ mǔ jì chén suí qí fù lái xiū yān yú cǐ jiàn yú guò gù fù zǐ xiāng shěn zhī xī ér wǎn liú yú fàn yān
今以其祖母忌辰，随其父来修蔫于此，见余过，故父子相谂ｓｈěｎ知悉，而挽留余饭焉。
fàn jiān hé jūn yì lìng sēng lái zhāo
饭间，何君亦令僧来招。
jì fàn ér mù suì tóng zhāo zhě guò dà yún táng qián běi shàng de hé jūn suǒ zhǐ jìng shì fù yǔ zhī xí dì ér yǐn
既饭而暮，遂同招者过大云堂前北上，得何君所止静室，复与之席地而饮。
yè yuè bù rú qián rì zhī jiǎo
夜月不如前日之皎。
shí sān rì yǔ hé jūn tóng fù zhāi bié fáng yīn biàn tàn zhū yuàn
十三日与何君同赴斋别房，因遍探诸院。
shí shān juān huā shèng kāi gè yuàn wú bù càn rán
时山鹃花盛开，各院无不灿然。
zhōng tíng yuàn wài qiáo sōng xiū zhú jiān yǐ chá shù
中庭院外，乔松修竹，间以茶树。
shù jiē gāo sān sì zhàng jué yǔ guì xiāng sì shí fāng cǎi zhāi wú bù jià tī shēng shù zhě
树皆高三四丈，绝与桂相似，时方采摘，无不架梯升树者。
chá wèi pō jiā chǎo ér fù pù bù miǎn yǒu hēi
茶味颇佳，炒而复曝，不免黝黑。
yǐ rù zhèng diàn chū mén yì hóng chǎng
已入正殿，出门亦宏敞。
diàn qián yǒu shí tíng zhōng lì wǒ tài zǔ gāo huáng dì jí míng tài zǔ zhū yuán zhāng cì sēng wú jí guī yún nán shī shí bā zhāng qián hòu yǒu yù bá
殿前有石亭，中立我太祖高皇帝即明太祖朱元璋赐僧《无极归云南诗》十八章，前后有御跋。
cǐ sēng zì yún nán rù cháo yǐ bái mǎ chá shù xiàn gāo huáng dì lín xuān jiàn zhī ér mǎ sī huā kāi suì méng hòu juàn
此僧自云南入朝，以白马、茶树献，高皇帝临轩见之，而马嘶花开，遂蒙厚眷。
hòu cóng dà jiāng hái gù tǔ dì qīn sǎ tiān pā yǐ jiāng xíng suǒ guò gè fù yī shī sòng zhī yòu lìng zhū hàn lín dà chén jiē zuò shī sòng guī
后从大江还故土，帝亲洒天葩，以江行所过，各赋一诗送之，又令诸翰林大臣皆作诗送归。
jīn chén hàn yuán yì zhǐ dì wáng gōng diàn hòu zuò wèi dì wáng dài chēng zhè lǐ dài zhǐ zhū yuán zhāng yǐ bù cún ér shī bēi yóu dāng shí suǒ juān zhě
今宸翰原意指帝王宫殿，后作为帝王代称，这里代指朱元璋已不存，而诗碑犹当时所镌者。
li zhōng xī dà lǐ jùn zhì yǐ kuí zhāng zhǐ huáng dì shǒu bǐ bù kě yǔ wén xiàn tóng ji jìng bù zhī lù
李中谿《大理郡志》，以奎章指皇帝手笔不可与文献同辑，竟不之录。
rán qí wén xiàn mén zhōng yì yǒu yù zhì wén hé dú shī ér bù kě tóng ji yé
然其文献门中亦有御制文，何独诗而不可同辑耶？
diàn dōng xiàng dà yún táng zài qí běi
殿东向，大云堂在其北。
sēng wèi yuè míng shè zhāi
僧为瀹茗设斋。
yǐ nǎi yóu sì hòu xī xiàng dēng lǐng mì bō luó yán
已乃由寺后西向登岭，觅波罗岩。
sì hòu yǒu dēng shān dà dào èr
寺后有登山大道二；
yī zhí shàng xī běi yóu qīng bì xī nán fēng shàng shí wǔ lǐ ér zhì xiǎo fó guāng zhài yí yǔ zuó qīng bì xī zhōng suǒ wàng xuě hén zhōng xuán chǔ xiāng jìn jí hòu shān suǒ wèi bǐ jià shān zhī dōng fēng yǐ
寺后有两条登山的大道：一条一直向西北延伸，由清碧溪的南峰上去，十五里后到达小佛光寨，怀疑与昨天在清碧溪中望见的雪迹悬在中央的地方接近，就是后山中所谓的笔架山的东峰了；
yī fēn qí xiàng xī nán sù sì nán dì shí jiǔ jiàn zhī xiá běi xíng liù lǐ ér zhì bō luó yán
一分岐向西南，溯寺南第十九涧之峡，北行六里而至波罗岩。
bō luó yán zhě xī yǒu zhào bō luó qī cǐ zhāo xī lǐ fó yìn èr zú jì yú fāng shí shàng gù hòu rén jí yǐ bō luó míng
波罗岩者，昔有赵波罗栖此，朝夕礼佛，印二足迹于方石上，故后人即以“波罗”名。
bō luó zhě nǎi cǐ fāng yǒu jiā dào rén zhī chēng
波罗者，乃此方有家道人之称。
qí shí jīn yí dà diàn zhōng wèi bài tái
其石今移大殿中为拜台。
shí yú yǔ hé jūn qiáo zǐ qí ér xíng
时余与何君乔梓骑而行。
lí sì jí wú shù qí shān tóng rán
离寺即无树，其山童然。
yī lǐ yóu qí xiàng xī nán dēng
一里，由岐向西南登。
sì lǐ yú lǐng ér xi qí lǐng yì nán yǔ duì shān jiā jiàn wèi mén zhě
四里，逾岭而西，其岭亦南与对山夹涧为门者。
jiàn dǐ shuǐ xì bù jí qīng bì ér nèi xiá shāo kāi yì xún běi shān xi rù
涧底水细，不及清碧，而内峡稍开，亦循北山西入。
yòu yī lǐ běi shān yǒu shí héng dié chéng yán nán lín shēn hè
又一里，北山有石横叠成岩，南临深壑。
hè zhī xī nán tài shān qián bào rú píng chā tiān ér jiān fēng chǐ chǐ liè qí shàng yáo shù zhī yì de shí jiǔ yòu cāng shān zhī jù tǐ ér wēi zhě
壑之西南，大山前抱，如屏插天，而尖峰齿齿列其上，遥数之，亦得十九，又苍山之具体而微者。
yán zhī xi yǒu sēng gòu shì sān yíng tíng qián dié shí míng jìng yǐn shuǐ yī kān zhù yán shí xià yì ráo yōu rén zhī zhì
岩之西，有僧构室三楹，庭前叠石明净，引水一龛贮岩石下，亦饶幽人之致。
sēng yuè míng zhì miàn wèi ěr yǐ dàn kè
僧瀹茗炙面为饵以啖客。
jiǔ zhī nǎi bié
久之乃别。
cóng jiù lù liù lǐ guò dà yún táng shí jué zōng xiāng dài yú bān shān nǎi fù rù ér guān xiě yùn lóu
从旧路六里，过大云堂，时觉宗相待于斑山，乃复入而观写韵楼。
lóu yǐ fēi gù wù jīn shān mén yǒu yī lóu chā kě yǐ cún jī
楼已非故物，今山门有一楼，差可以存迹。
wèn shēng ān yí mò shàng yǒu èr biǎn tōng piān sì sēng kǒng sǔn bāo cáng ér bù jiē yě
问升庵遗墨，尚有二扁通“篇”，寺僧恐损剥，藏而不揭也。
sēng fù jù zhāi qiáng tūn yī yú ér bié
僧复具斋，强吞一盂而别。
qí qián yǒu lóng nǚ shù
其前有龙女树。
shù cóng gēn fēn tǐng sān sì dà zhū gè gāo sān sì zhàng yè zhǎng èr cùn bàn kuò bàn zhī ér lǜ rùn yǒu guāng huā bái dà yú yù lán yì mù lián zhī lèi ér yì qí míng
树从根分挺三四大株，各高三四丈，叶长二寸半，阔半之，而绿润有光，花白，大于玉兰，亦木莲之类而异其名。
shí huā yì yǐ xiè zhǐ cún shù duo zài shù miǎo jí shù shāo ér gāo bù kě zhé yú jǐn zhé qí kōng zhī yǐ xíng
时花亦已谢，止存数朵在树杪即树梢，而高不可折，余仅折其空枝以行。
yú shì dōng xià pō wǔ lǐ dōng chū dà dào yǒu èr xiǎo tǎ zhì ér jiā dào
于是东下坡，五里，东出大道，有二小塔峙而夹道；
suǒ chū dà dào jí lóng wěi guān dá jùn chéng zhě yě
所出大道，即龙尾关达郡城者也。
qí nán yǒu xiǎo cūn yuē shàng mù qù jùn shàng shí lǐ
其南有小村曰上睦，去郡尚十里。
nǎi zūn dào běi xíng guò qī lǐ wǔ lǐ èr qiáo ér rù dà lǐ jùn chéng nán mén
乃遵道北行，过七里、五里二桥，而入大理郡城南门。
jīng dà jiē ér běi guò gǔ lóu yù lǚ mèng xióng shǐ zhě zhī mèng xióng bù lái ér nǎi láng tā de ér zi nǎi jí tā yǐ zhì
经大街而北，过鼓楼，遇吕梦熊使者，知梦熊不来，而乃郎他的儿子，乃即“他”已至。
yǐ mù bù jí wǎng
以暮不及往。
nǎi chū běi mén guò diào qiáo ér běi zhé ér xī běi èr lǐ rù dà kōng shān fáng ér sù
乃出北门，过吊桥而北，折而西北二里，入大空山房而宿。
shí sì rì guān shí yú sì nán shí gōng jiā hé jūn yǔ yú gè yǐ bǎi qián shì yī xiǎo fāng
十四日观石于寺南石工家，何君与余各以百钱市一小方。
hé jūn suǒ qǔ zhě yǒu fēng luán diǎn zhuì zhī miào
何君所取者，有峰峦点缀之妙；
yú qǔ qí hēi bái míng biàn ér yǐ
余取其黑白明辨而已。
yīn yǔ hé jūn biàn yóu sì diàn
因与何君遍游寺殿。
shì sì zài dì shí fēng zhī xià táng kāi yuán zhōng jiàn míng chóng shèng
是寺在第十峰之下，唐开元中建，名崇圣。
sì qián sān tǎ dǐng lì ér zhōng tǎ zuì gāo xíng fāng lèi shí èr céng gù jīn míng wéi sān tǎ
寺前三塔鼎立，而中塔最高，形方，累十二层，故今名为三塔。
tǎ sì páng jiē gāo sōng cān tiān
塔四旁皆高松参天。
qí xi yóu shān mén ér rù yǒu zhōng lóu yǔ sān tǎ duì shì jí xióng zhuàng
其西由山门而入，有钟楼与三塔对，势极雄壮；
ér sì bì yǐ tuí yán wǎ bàn tuō yǐ jí jí yǐ
而四壁已颓，檐瓦半脱，已岌岌矣。
lóu zhōng yǒu zhōng jí dà jìng kě zhàng yú ér hòu jí chǐ wèi méng shì shí jí nán zhào tǒng zhì shí qī zhù qí shēng wén kě bā shí lǐ
楼中有钟极大，径可丈余，而厚及尺，为蒙氏时即南诏统治时期铸，其声闻可八十里。
lóu hòu wèi zhèng diàn diàn hòu luó liè zhū bēi ér zhōng xī suǒ lēi huáng huá lǎo rén shū sì bēi jù zài yān
楼后为正殿，殿后罗列诸碑，而中谿所勒黄华老人书四碑俱在焉。
qí hòu wèi yǔ zhū guān yīn diàn nǎi lì xiàng zhù tóng ér chéng zhě gāo sān zhàng
其后为雨珠观音殿，乃立像铸铜而成者，高三丈。
zhù shí fēn sān jié wèi fàn jiān yǐ xià xiān zhù jiù ér tóng yǐ wán hū tiān yù tóng tiān shàng xià tóng yǔ rú zhū zhòng gòng jū ér róng zhī qià chéng qí shǒu gù yǒu cǐ míng
铸时分三节为范，肩以下先铸就而铜已完，忽天雨铜天上下铜雨如珠，众共掬而熔之，恰成其首，故有此名。
qí zuǒ yòu huí láng zhū xiàng yì shén zhěng ér láng qīng bù néng bì yān
其左右回廊诸像亦甚整，而廊倾不能蔽焉。
zì hòu lì jí shàng wèi jìng tǔ ān jí fāng zhàng yě
自后历级上，为净土庵，即方丈也。
qián diàn sān yíng fó zuò hòu yǒu jù shí èr fāng qiàn zhōng yíng jiān gè fāng qī chǐ hòu cùn xǔ
前殿三楹，佛座后有巨石二方，嵌中楹间，各方七尺，厚寸许。
běi yī fāng wèi yuǎn shān kuò shuǐ zhī shì qí bō liú yíng zhé jí biàn huà zhī miào yǒu bàn zhōu guǐ wěi yān tīng jiān
北一方为远山阔水之势，其波流潆折，极变化之妙，有半舟庋尾烟汀间。
nán yī fāng wèi gāo fēng dié zhàng zhī guān qí yīn yūn qiǎn shēn gè zhēn jiē jìn shén huà
南一方为高峰叠障之观，其氤氲浅深，各臻接近神化。
cǐ èr shí yǔ qīng zhēn sì bēi fū bēi xià shí zuò kū méi wèi cāng shí zhī zuì gǔ zhě
此二石与清真寺碑趺ｆū碑下石座枯梅，为苍石之最古者。
qīng zhēn sì zài nán mén nèi èr mén yǒu bēi píng yī zuò qí běi fū yǒu méi yī zhū dào piē chuí fū jiān
清真寺在南门内，二门有碑屏一座，其北趺有梅一株，倒撇垂趺间。
shí sè àn dàn ér zhī hén fēi bái suī wú huā ér yǒu bǐ yì
石色黯淡，而枝痕飞白，虽无花而有笔意。
xīn shí zhī miào mò rú zhāng shùn níng suǒ jì dà kōng shān lóu jiān zhū shí zhōng yǒu jí qí shén miào gèng yú yú jiù zhě
新石之妙，莫如张顺宁所寄大空山楼间诸石，中有极其神妙更逾于旧者。
gù zhī zào wù zhī yù chū yù qí cóng cǐ dān qīng yī jiā jiē wèi sú bǐ ér huà yuàn kě fèi yǐ
故知造物之愈出愈奇，从此丹青一家，皆为俗笔，而画苑可废矣。
zhāng shí dà jìng èr chǐ yuē wǔ shí kuài kuài kuài jiē qí jù jué miào zhe sè shān shuǐ wēi fēng duàn hè fēi pù suí yún xuě yá yìng shuǐ céng dié yuǎn jìn bǐ bǐ líng yì qù jiē néng huó shuǐ rú yǒu shēng bù tè wǔ sè càn rán ér yǐ
张石大径二尺，约五十块，块块皆奇，俱绝妙著色山水，危峰断壑，飞瀑随云，雪崖映水，层叠远近，笔笔灵异，去皆能活，水如有声，不特五色灿然而已。
qí hòu yòu yǒu zhèng diàn tíng zhōng yǒu bái shān chá yī zhū huā dà rú hóng chá ér bàn cù rú zhī huā shàng wèi jǐn yě
其后又有正殿，庭中有白山茶一株，花大如红茶，而瓣簇如之，花尚未尽也。
jìng tǔ ān zhī běi yòu yǒu yī ān qí diàn nèi wài tíng chú jù yǐ cāng shí pù de fāng kuài dà rú fāng zhuān cǐ yì jiù zhì yě
净土庵之北，又有一庵，其殿内外庭除，俱以苍石铺地，方块大如方砖，此亦旧制也；
ér qīng zhēn sì zé xīn zhì yǐ wéi lán bì zhī yòng yān
而清真寺则新制以为栏壁之用焉。
qí ān qián wèi yù huáng gé dào yuàn ér lù yóu qián diàn dōng gǒng mén rù gàn guān sān chóng hòu nǎi wèi gé ér jìng wú yī huáng guān jū shǒu zhōng kōng hù pǐ lìng rén chàng rán
其庵前为玉皇阁道院，而路由前殿东巩门入，绀官三重，后乃为阁，而竟无一黄冠居守，中空户圮，令人怅然。
shí wǔ rì shì rì wèi jiē zǐ zhī shǐ
十五日是日为街子之始。
gài yú chéng yǒu guān yīn jiē zǐ zhī jù cǐ dì mín sú sān yuè shí wǔ rì jì guān yīn dì diǎn jí zài guān yīn jiē zǐ jīn tōng chēng sān yuè jiē hòu rén yǐ cǐ zhǒng yí shì yě jìn xíng jiāo yì huó dòng shè yú chéng xi yǎn wǔ chǎng zhōng qí lái shén jiǔ
盖榆城有观音街子之聚此地民俗，三月十五日祭观音，地点即在观音街子，今通称三月街，后人以此种仪式也进行交易活动，设于城西演武场中，其来甚久。
zì cǐ rì shǐ dǐ shí jiǔ rì ér sàn shí sān xǐng wù wú bù zhì diān zhōng zhū yí wù yì wú bù zhì wén shù nián lái dào lù duō zǔ yì jiǎn dà bàn yǐ
自此日始，抵十九日而散，十三省物无不至，滇中诸彝物亦无不至，闻数年来道路多阻，亦减大半矣。
chén cān hòu hé jūn yǐ qí tóng yú cóng sì zuǒ dēng qí zǔ yíng
晨餐后，何君以骑同余从寺左登其祖茔。
guò sì dōng shí hù cūn zhǐ yú huán dǔ shù shí wéi ér rén hù jù liú xǐ yǐ jǐn yǐ qǔ shí zhī yì kāi záo dà lǐ shí de láo yì bù kān qí lèi yě
过寺东石户村，止余环堵数十围，而人户俱流徙已尽，以取石之役开凿大理石的劳役，不堪其累也。
sì nán běi jù yǒu shí gōng shù shí jiā jīn wéi nán hù shàng cún
寺南北俱有石工数十家，今惟南户尚存。
qǔ shí zhī chù yóu wú wéi sì ér shàng nǎi diǎn cāng zhī dì bā fēng yě záo qù shàng céng nǎi de jiā zhě
取石之处，由无为寺而上，乃点苍之第八峰也，凿去上层，乃得佳者。
yòu xī shàng èr lǐ bàn nǎi dēng qí yíng
又西上二里半，乃登其茔。
mài zì fēng dǐng lián zhū xià zhuì qián yǐ sān tǎ wèi àn pō yǒu jié jù huán hù zhī shèng
脉自峰顶连珠下坠，前以三塔为案，颇有结聚环护之胜。
hái èr lǐ zhì sì hòu zhuǎn ér nán guò li zhōng xī mù
还二里，至寺后，转而南过李中谿墓。
nǎi xià mǎ bài zhī
乃下马拜之。
zhōng xī wú zi nián qī shí yú zì yíng cǐ xué bàng sì yǐ wéi guī yī zài sì páng zào mù wèi de shì guī yī fó mén ér shú zhī fó yǔ zhī yì wèi cāng sāng yé
中谿无子，年七十余，自营此穴，傍寺以为皈依在寺旁造墓，为的是皈依佛门，而孰知佛宇之亦为沧桑耶！
yóu xi shí hù cūn rù sì fàn
由西石户村入寺饭。
tóng cháo ā qū jiē zǐ qiě yù rù chéng fǎng lǚ láng ér zhōng tú yǔ xiàn dà zuò jiē zǐ rén jù bēn hái yú bèi yì suí zhī hái sì
同巢阿趋街子，且欲入城访吕郎，而中途雨霰大作，街子人俱奔还，余辈亦随之还寺。
shí liù rì cháo ā tóng nǎi láng wǎng jiē zǐ yú yóu xī mén rù kòu lǚ mèng xióng nǎi láng
十六日巢阿同乃郎往街子，余由西门入叩吕梦熊乃郎。
xùn qí yù de yú guān dì miào qián gài xi chéng nèi zhī nán yú yě shí yǐ tóng liú táo shí wǎng jiē xiàng mǎ yǐ
讯其寓，得于关帝庙前，盖西城内之南隅也，时已同刘陶石往街相马矣。
yú nǎi réng yóu xī mén xī xiàng yī lǐ bàn rù yǎn wǔ chǎng jù jié péng wéi shì huán cuò fēn yún
余乃仍由西门西向一里半，入演武场，俱结棚为市，环错纷纭。
qí běi wèi mǎ chǎng qiān jì jiāo jí shù rén qí ér chí yú zhōng gèng duì yǐ chān gāo xià yān
其北为马场，千骑交集，数人骑而驰于中，更队以觇高下焉。
shí nán nǚ zá tà jiāo bì bù biàn nǎi biàn xíng chǎng shì
时男女杂沓，交臂不辨，乃遍行场市。
cháo ā mǎi wén yǐ fǎn liú lǚ wù sè wú cóng yù jué zōng wèi yǐn yú shì qiě mì miàn wèi fàn
巢阿买文已返，刘、吕物色无从，遇觉宗，为饮于市，且觅面为饭。
guān chǎng zhōng zhū wù duō yào duō zhān bù jí tóng qì mù jù ér yǐ wú zú guān zhě
观场中诸物，多药，多毡布及铜器木具而已，无足观者。
shū nǎi wú xiāng suǒ kè cūn shú zhōng wù jí shí wén shù zhǒng wú jiù shū yě
书乃吾乡所刻村塾中物及时文数种，无旧书也。
jì mù fǎn sì zhōng
既暮，返寺中。
shí qī rì cháo ā bié ér guī yuē yú zì jīn téng dōng fǎn réng tóng jìn diǎn cāng zhī shèng mù xià kǒng jiàn rè xiān wèi xi xíng kě yě
十七日巢阿别而归，约余自金腾东返，仍同尽点苍之胜，目下恐渐热，先为西行可也。
sòng zhì sì qián yú jí nán rù chéng
送至寺前，余即南入城。
yù liú táo shí jí shā píng xú xiào lián zhī lǚ láng yǐ xiān wǎng mǎ chǎng suì yǔ tóng chū
遇刘陶石及沙坪徐孝廉，知吕郎已先往马场，遂与同出。
yǐ yù lǚ zhī mǎi mǎ wèi jiù
已遇吕，知买马未就。
jì ér cí lǚ guān yǒng chāng gǔ rén bǎo shí hǔ pò jí cuì shēng shí zhū wù yì wú jiā zhě
既而辞吕，观永昌贾人宝石、琥珀及翠生石诸物，亦无佳者。
réng mì miàn wèi fàn
仍觅面为饭。
fàn hòu mì gù pū bù dé nǎi fǎn sì ér gù pū yǐ xiān zài yǐ
饭后觅顾仆不得，乃返寺，而顾仆已先在矣。
shí bā rì yóu dōng mén rù chéng dìng jīn mǎi zhú xiāng xiū jiù qiè xiāng zi
十八日由东门入城，定巾，买竹箱，修旧箧箱子。
zài guò lǚ yù kòu liú lǚ èr jūn
再过吕寓，叩刘、吕二君。
lǚ mìng qí pū wèi mì dān fū yú nǎi fǎn
吕命其仆为觅担夫，余乃返。
shí jiǔ rì zǎo guò lǚ yù èr jūn liú yú fàn
十九日早过吕寓，二君留余饭。
tóng liú jūn wǎng kòu wáng gēng yú fù zǐ gài wáng yì liú qi yě jiā xī nán chéng yú nèi
同刘君往叩王赓虞父子，盖王亦刘戚也，家西南城隅内。
qí qián jí qīng zhēn sì
其前即清真寺。
sì mén dōng xiàng nán mén nèi dà jiē sì nǎi jiào mén shā shì suǒ jiàn jí suǒ wèi huí huí táng yě
寺门东向南门内大街，寺乃教门沙氏所建，即所谓回回堂也。
diàn qián kǎn bì chuāng líng zhī xià jù yǐ cāng shí dài bǎn rú liè huà mǎn táng jù xīn zhì ér dú bù dé suǒ wèi gǔ méi zhī shí
殿前槛陛窗棂之下，俱以苍石代板，如列画满堂，俱新制，而独不得所谓古梅之石。
hái sì suǒ dìng fu lái suǒ jīn jiā tiān yú bù xǔ
还寺，所定夫来索金加添，余不许。
yǒu sì nèi sēng yù xíng yú suǒ qí dìng qián réng kèn diāo nàn bù jí hái
有寺内僧欲行，余索其定钱，仍掯ｋěｎ刁难不即还。
lìng gù pū wǎng zhuī dǐ mù fǎn yuē bǐ yǐ yuàn xíng yǐ
令顾仆往追，抵暮返，曰：“彼已愿行矣。