èr shí yī rì píng míng qǐ tiān yǐ dà jì yǐ lù gōng shū tóu mò
二十一日平明起，天已大霁，以陆公书投莫。
mò zài dùn bù jí wǎng kòu yǐ míng jiǎn qù yú nǎi hou fàn yú yù zhōng
莫在囤，不及往叩，以名柬去，余乃候饭于寓中。
jì wǔ sàn bù dōng jiē dù táng dī jīng zhōu zhì qián ér xi xún dùn shān běi bì xià xíng gòng yī lǐ rù běi shān nán xiàng shí dòng
既午，散步东街，渡塘堤，经州治前，而西循囤山北壁下行，共一里，入北山南向石洞。
yòu cóng dòng qián xī běi xíng bàn lǐ zhuǎn ér xī nán yòu bàn lǐ dù qiáo tíng rù qīng shuǐ táng fǎn yù yǐ xià wǔ
又从洞前西北行半里，转而西南又半里，渡桥亭，入清水塘，返寓已下午。
mò gōng kuì mǐ ròu yǔ jiǔ shú ér zhuó zhī
莫公馈米肉与酒，熟而酌之。
dài wǎn jì shén
迨晚霁甚。
èr shí èr rì wǔ gēng pō hán dài qǐ ér yún qì fù yì
二十二日五更颇寒，迨起而云气复翳。
zhàn rén yán fu jiāng zhì kě jí chuī fàn
站人言夫将至，可亟炊饭。
jì fàn ér fū réng bù qí
既饭而夫仍不齐。
xiān shì yú wú yǐ wéi zhì jiàn miàn lǐ yǐ jīng zhāng shuǐ jīng tú èr méi bìng rù kuì cǐ jīng nǎi zhāng zhōng shǔ zhōng suǒ de yíng chè shū shèn
先是，余无以为贽ｚｈì见面礼，以晶章水晶图二枚并入馈，此晶乃漳中署中所得，莹澈殊甚。
qǐ yī bìng shōu rù hòu jìng wú huí yīn
岂一并收入后，竟无回音。
yú suǒ tiè zài sān zhū rén jù hù xiāng tuī wěi ruò jì yú xíng jí yǐ zhě
余索帖再三，诸人俱互相推委，若冀余行即已者。
yú bù dé yǐ wǎng kòu zhǎng àn zhǎng guǎn àn dú wén shū de rén liú wéi yán qí gù
余不得已，往叩掌案掌管案牍文书的人刘，为言其故。
liú yuē zuó wù yǐ wéi yín zhū báo wù jìng màn zhì zhī bù yì qí wèi bǎo wù yě chuán shì de guì zhòng wù pǐn dāng jí rù yán
刘曰：“昨误以为银朱薄物，竟漫置之，不意其为宝物也传世的贵重物品，当即入言。
dàn sī shí wèi qǐ xū huǎn yī rì chéng kě ěr
但斯时未起，须缓一日程可耳。
yú bù dé yǐ cóng zhī
“余不得已，从之。
zuó zhū rén jìng sī zhì yú wài gù bù dé huí jiǎn zhì shì rán hòu rù bái yě
昨诸人竟私置于外，故不得回柬，至是然后入白也。
hou zhì gèng yú liú yóu zài dùn wèi guī nǎi mèn mèn wò
候至更余，刘犹在囤未归，乃闷闷卧。
yín xī èr chǎng zài nán dān zhōu dōng nán sì shí lǐ zài jīn cūn xi shí wǔ lǐ qí nán qù nà de zhōu yì sì shí lǐ
银锡二厂，在南丹州东南四十里，在金村西十五里，其南去那地州亦四十里。
qí de chǎng yǒu sān yuē xīn zhōu shǔ nán dān
其地〔厂有三：〕曰新州，属南丹；
yuē gāo fēng shǔ hé chí zhōu
曰高峰，属河池州；
yuē zhōng kēng shǔ nà de
曰中坑，属那地。
jiē chǎn yín xī
皆产银、锡。
sān de xiāng jiàn jǐn yī èr lǐ jiē kè shěng kè jiǎ suǒ jí
三地相间仅一二里，皆客省客贾所集。
àn zhì yǒu gāo fēng zhài tóng zhài jí cǐ gāo fēng zhī chǎng dú shǔ hé chí ér qí de shí cuò yú nán dān nà de zhī jiān dá zhōu bì yóu nán dān jìng
按《志》有高峰砦同“寨”，即此高峰之厂，独属河池，而其地实错于南丹、那地之间，达州必由南丹境。
xiǎng yǐ kuàng xué suǒ zài gù sān fēn qí de yě
想以矿穴所在，故三分其地也。
yín xī jué jǐng qǔ shā rú mǐ lì shuǐ táo huǒ liàn ér hòu de zhī
银锡掘井取砂，如米粒，水淘火炼而后得之。
yín shā sān shí jīn kě de yín èr qián xī shā suǒ de zé yì
银砂三十斤可得银二钱，锡砂所得则易。
yòu yǒu huī luō chǎng zhǐ chǎn xī
又有灰罗厂，止产锡。
zài nán dān dōng nán sān shí yòu wǔ lǐ jí yú zuó suǒ jīng
在南丹东南三十又五里，即余昨所经。
yǒu mèng yīng shān zài nán dān xi wǔ shí lǐ máng chǎng xiāng jìn
有孟英山，在南丹西五十里芒场相近。
zhǐ chǎn yín
止产银。
yǒng lè zhōng qiǎn zhōng shǐ léi chūn kāi kuàng yú cǐ jīn suǒ chū shèn wēi bù jí xīn zhōu yǐ
永乐中遣中使雷春开矿于此，今所出甚微不及新州矣。
léi chūn zhì mèng yīng shí hé chí suǒ chéng shì qí suǒ zhù
雷春至孟英时，河池所城是其所筑。
èr shí sān rì hou fū bù zhì zǒng zhàn xú yuē yǐ zuó lǐ wèi chou shàng xū dài yī rì
二十三日候夫不至，总站徐曰“以昨礼未酬，尚须待一日。
yú qiú qù bù dé wéi mèn mèn yǎn zuò ér yǐ
”余求去不得，惟闷闷偃坐而已。
zhì wǔ hòu shǐ yǐ liǎng jīng zhāng hái yú ér sǔn qí yī yú wǔ sè zé wèi zhū rén gān mò qīn tūn cái wù yǐ
至午后，始以两晶章还余，而损其一，余五色，则为诸人干没侵吞财物矣。
shì rì wǔ jiān léi yǔ wǎn dà jì
是日午间雷雨，晚大霁。
yóu yín xī chǎng ér nán liǎng rì chéng zhì yá dòng yǒu dà jiāng zì xi ér dōng wèi nà de dōng lán èr zhōu jiè
由银锡厂而南，两日程至涯洞，有大江自西而东，为那地、东兰二州界。
qí dù chù míng hé shuǐ dù shí wèi diāo jiāng
其渡处名河水渡，实为刁江。
qí shàng liú lái zì sì chéng jiè qí xià liú dōng lì yǒng shùn tǔ sī běi wǔ lǐ
其上流来自泗城界，其下流东历永顺土司北五里。
jí xià shí yàn wèi luō mù dù zhě yě
即下石堰，为罗木渡者也。
nán dān dōng bā shí yú lǐ dǐ tài shān lǐng wèi hé chí zhōu jiè
南丹东八十余里抵大山岭，为河池州界；
dōng nán sì shí lǐ guò xīn zhōu wèi nà de zhōu jiè
东南四十里过新州，为那地州界；
xi sān rì chéng yuē yī bǎi wǔ shí lǐ dǐ ba é běi wèi píng zhōu sì zhài jiè xi wèi sì chéng zhōu jiè
西三日程约一百五十里抵巴鹅，北为平洲四寨界，西为泗城州界；
xī běi èr rì chéng yuē yī bǎi lǐ guò liù zhài wèi dú shān xià sī jiè
西北二日程约一百里过六寨，为独山下司界；
dōng běi rì bàn chéng yuē qī shí lǐ dǐ dōng jiè wèi lì bō xiàn jiè
东北日半程约七十里抵东界，为荔波县界。
nán dān mǐ ròu zhū wù jià jù liǎng bèi yú tā chǔ
南丹米肉诸物价俱两倍于他处。
mǐ jù zì dú shān dé shèng zhū chǔ lái
米俱自独山、德胜诸处来。
wéi yín jiàn ér shén dī suǒ yòng zhě zhǐ duì chōng qī chéng
惟银贱而甚低，所用者止对冲七成。
qí děng shén dà zhōng guó yín bù kān shǐ yě
其等甚大，中国银不堪使也。
lóng yǎn shù zhì cǐ wú
龙眼树至此无。
dé shèng shén duō
德胜甚多。
èr shí sì rì chen qǐ yīn yún sì hé shì rì wèi lì xià
二十四日晨起，阴云四合，是日为立夏。
fàn ér dài fu jiǔ bù zhì shàng wǔ zhǐ de sì míng èr míng yóu wèi zhì
饭而待夫，久不至，上午止得四名，二名犹未至。
yú bù néng dài yǐ èr míng dān xíng lǐ yǐ èr míng jiān yú xíng
余不能待，以二名担行李，以二名肩舆行。
chū jiē běi zhí běi xíng shān wù jiān yī lǐ bàn dà xī xiàng dōng běi qù lù zhé ér xī běi yú tǔ lǐng
出街北，直北行山坞间，一里半，大溪向东北去，路折而西北，逾土岭。
èr lǐ bàn yú lǐng xi xià yǒu shuǐ zì dōng nán lái běi xiàng ér qù dù zhī nán xíng yú shì shí fēng fù chū huò huí hé huò bī zè gāo shù mì zhī méng yì shēn qiàn shí wǔ rì jiàn jì rú xíng lǜ wò zhōng
二里半，逾岭西下，有水自东南来，北向而去，渡之南行，于是石峰复出，或回合，或逼仄，高树密枝，蒙翳深倩，时午日渐霁，如行绿幄中。
yǐ sù xiá xi rù wéi wén shuǐ shēng chán chán ér yì mì bù biàn qí cóng chū xiǎng yì bì dōng xiàng zhī liú rán shí lù shén dà bù ruò zhōu dōng jiē cóng cǎo mǎng zhōng xíng yě
已溯峡西入，惟闻水声潺潺，而翳密不辨其从出，想亦必东向之流，然石路甚大，不若州东皆从草莽中行也。
gòng sān lǐ yǒu shí fēng zhōng lì yú liǎng shān xiá jiān gāo ruì yú yú zhòng ér liǎng páng jiā bì fǎn ài yì jué zhēng róng
共三里，有石峰中立于两山峡间，高锐逾于众，而两旁夹壁反隘，益觉峥嵘。
yóu qí nán jiā xi tòu yòu zhì lǐng yī lǐ xī nán yú jí qí nán jí shēn kēng xià zhuì yì rú lǐng běi zhě zhī mì yì chén bì yě
由其南夹西透，又陟岭一里，西南逾脊，其南即深坑下坠，亦如岭北者之密翳沉碧也。
yóu lǐng shàng xi xún běi fēng yòu yú jí xi xià gòng lǐ yú yóu liǎng shān jiā zhōng xī chū yuē jiā shān guān jīn zuò guān shàng
由岭上西循北峰，又逾脊西下，共里余，由两山夹中西出，曰夹山关今作关上。
jiā xi jí yǒu shù jiā yǐ běi fēng xià qí hòu xuē yá rú píng qián zé xīn huáng mì jīng lù cóng qí xià xíng
夹西即有数家倚北峰下，其后削崖如屏，前则新篁密箐，路从其下行。
hū běi shān zhī lù shí yá fēi jià yǒu xiǎo shuǐ zì xi lái shù shí yá zhī jiǎo běi rù shí dòng zhōng
忽北山之麓，石崖飞架，有小水自西来，漱石崖之脚，北入石洞中。
dòng mén nán xiàng zài fú yá zhī dōng cūn hòu wēi yá zhī xià shuǐ zì nán dǎo rù dāng yì tòu běi shān ér xiè yú nán dān xià liú zhě yě
洞门南向，在浮崖之东村后危崖之下，水自南捣入，当亦透北山而泄于南丹下流者也。
yóu fú yá xià sù xì liú xi xíng qí nèi fù huí tián yī hè nán lù yòu yǒu cūn shù shí jiā
由浮崖下溯细流西行，其内复回田一壑，南麓又有村数十家。
yòu xi sān lǐ yú tǔ shān xià xī běi yòu yī lǐ yǒu shuǐ zì xī nán tǔ xiá zhōng lái dōng dǐ shí yá xià zhuǎn ér běi qù lù yì dù shuǐ ér běi
又西三里，逾土山下，西北又一里，有水自西南土峡中来，东抵石崖下，转而北去，路亦渡水而北。
èr lǐ shuǐ yóu dōng běi wù zhōng qù yóu xiǎo qí xī běi shēng zhì gāng fù gāo xià gòng sì lǐ nǎi xià lǐng
二里，水由东北坞中去，由小岐西北升陟，冈阜高下，共四里，乃下岭。
yòu xī nán zhuǎn rù shān wù wèi yí zhōu cūn rì yǐ xià wǔ yǐ
又西南转入山坞，为彝州村，日已下午矣。
chuī ér yì qí yóu wù zhōng suí xì liú dōng běi xíng
炊而易骑，由坞中随细流东北行。
yī lǐ shè xī yòu yī lǐ yú āo nǎi zhuǎn xī běi xì liú zài shān xiá zhōng yì xī běi zhuǎn
一里，涉溪，又一里，逾坳乃转西北，细流在山峡中，亦西北转。
yǐ běi dù yī xiá fù běi shàng shān yuán xī shān zhī bàn xíng gòng èr lǐ fēng tóu shí lù shén qí qīn qí xià xiá zhōng shuǐ yì zì nán ér běi yòu yǒu yī dōng lái xiǎo shuǐ còu hé yú qí xià ér běi qù
已北渡一峡，复北上山，缘西山之半行，共二里，峰头石路甚崎嵚，其下峡中水亦自南而北，又有一东来小水凑合于其下而北去。
yòu běi xíng yú lǐng ér xià zé xiá zhōng huì shuǐ shén shēn xiǎng jí qián shuǐ zhī zhuǎn ér xi yě
又北行逾岭而下，则峡中汇水甚深，想即前水之转而西也。
dù zhī xún jiàn běi xíng yǒu yàn jié jiàn zhōng gù qí dōng shuǐ jí mǎ fù ěr
渡之，循涧北行，有堰截涧中，故其东水及马腹耳。
gòng yī lǐ yòu yǒu xiǎo shuǐ zì xī tǔ xiá lái hé ér dōng qù
共一里，又有小水自西土峡来，合而东去。
cóng qí hé chù réng dù ér běi zé dōng lái dà lù fù zhì shì huì nǎi xún zhī xī běi shàng lǐng
从其合处仍渡而北，则东来大路复至是会，乃循之西北上岭。
yī lǐ yú tǔ shān ài zé běi miàn shí shān píng lì ér dōng lù xún nán jiè tǔ shān xī běi xíng liǎng jiè zhī zhōng fù yǒu tián chéng dōng xī kāi wù yǒu xiǎo shuǐ jiè qí zhōng yì dōng xiàng qù
一里，逾土山隘，则北面石山屏立而东，路循南界土山西北行，两界之中复有田塍，东西开坞，有小水界其中，亦东向去。
yòu xi èr lǐ yú wù nán běi shān xià jù yǒu cūn duō wǎ shè yuē lán lù cūn jīn zuò lā dà
又西二里余，坞南北山下俱有村，多瓦舍，曰栏路村今作拉大。
dà lù zhí xī xiàng shān xì qù cóng qí běi xiàng dù xī yī lǐ yú běi jiè shí shān běi xià zhuǎn xi xíng bàn lǐ sù yú là běi cūn
大路直西向山隙去，从岐北向渡溪，一里，逾北界石山北下，转西行半里，宿于蜡北村。
èr shí wǔ rì mèi shuǎng yóu là běi cūn shāo xi fù běi xiàng rù xiá zhōng bàn lǐ yú xiǎo jí běi xià bàn lǐ dǐ jiān gāo fēng xià
二十五日昧爽，由蜡北村稍西复北向入峡中，半里，逾小脊北下，半里，抵尖高峰下。
qí chù lìng chéng yī tóng yǒu yī èr máo shè yǐ jiān fēng xià
其处另成一峒，有一二茅舍倚尖峰下。
jìng tóng dōng běi xíng èr lǐ yǒu cūn zài xī shān zhī lù yuē xiào cūn
竟峒东北行二里，有村在西山之麓，曰肖村。
yòu běi bàn lǐ yǒu dòng zài xi xiǎo shān kēng zhōng qí mén dōng nán xiàng wài céng shén chang zhōng bì rú píng yòu pì nèi mén shén shēn
又北半里，有洞在西小山坑中，其门东南向，外层甚敞，中壁如屏，又辟内门甚深。
lù yóu dōng shān yá shàng xíng gé wù duì wàng zhī téng luó yǎn yǎn fù guà zhōng yǒu shuǐ zì dòng mén chán chán chū qián chéng jiàn nán liú xi zhé qù
路由东山崖上行，隔坞对望之，藤萝罨ｙǎｎ掩覆挂，中有水自洞门潺潺出，前成涧南流西折去。
yòu dōng běi bàn lǐ yú lǐng jí pō jùn
又东北半里，逾岭脊，颇峻。
dōng xī fēng jù shí yá ér cǐ jí dú tǔ
东西峰俱石崖，而此脊独土。
yú zhī dōng běi xià yī lǐ yòu chéng yī tóng yuē jiē páng cūn
逾之东北下一里，又成一峒，曰街旁村。
sòng zhě yù huàn fu qí ér jū rén bù chéng qiáng sòng zhě fù qián
送者欲换夫骑，而居人不承，强送者复前。
yú shì xī běi dēng lǐng lǐng shàng xià duō yǐ yá suí hè zhī shě
于是西北登岭，岭上下多倚崖随壑之舍。
yī lǐ yú lǐng xià ér fù shàng yòu xī běi èr lǐ fù yú lǐng xi zhuǎn běi xiàng xíng yǒu cūn zài dōng shān zhī bàn shén zhòng
一里，逾岭下而复上，又西北二里，复逾岭西转北向行，有村在东山之半，甚众。
xún zhī běi xíng èr lǐ yǒu jiān shān jiān dōng fēng zhī shàng shén ruì xià yǒu wǎ fáng huán lí huí dǔ pō bù shì zhū cūn luò
循之北行二里，有尖山坚东峰之上，甚锐，下有瓦房，环篱回堵，颇不似诸村落。
qí xi jiè yǒu shān gāo sǒng guān yú zhū fēng cǐ shǐ wèi nán xià duō líng liǎng jiāng dōu ní lóng jiāng
其西界有山高耸，冠于诸峰，此始为南下多灵两江都泥、龙江。
fēn jiè zhī jí yǔ suǒ xíng dōng fēng duì jiā chéng wù
分界之脊，与所行东峰对夹成坞。
zhōng kāi dà hè zì nán ér běi jí qián lán lù cūn xi xíng dà dào zhuǎn ér wèi cǐ wù zhě yě
中开大壑，自南而北，即前栏路村西行大道，转而为此坞者也。
wù zhōng tǔ shān zhī shàng cóng shù wěng cōng jū shì lín cì
坞中土山之上，丛树蓊葱，居室鳞次。
yǔ cǐ cūn dōng xī xiāng duì zhě yuē máng chǎng cǐ dà dào suǒ jīng zhě
与此村东西相对者曰芒场，此大道所经者；
yú yǐ zhàn qí jiù cūn xiāng huàn gù jiù cǐ xiǎo dào
余以站骑就村相换，故就此小道。
rán cūn fū yán mén qiú dài bǐ jiē bù chéng lǚ qián lǚ zhǐ qiáng zhī bù xíng
然村夫沿门求代，彼皆不承，屡前屡止，强之不行。
fāng wú kě nài hé shì yǒu yī shào nián xuán jiàn chā jiàn zhì cù qí sù xíng zé nán dān mò jūn suǒ qiǎn lìng jiàn sòng yú zhě shǐ de fù qián
方无可奈何，适有一少年悬剑插箭至，促其速行，则南丹莫君所遣令箭送余者，始得复前。
yòu běi yú yī lǐng yòu běi yī lǐ fàn yú bì āo cūn
又北逾一岭，又北一里、饭于壁坳村。
shù jiā zài dōng fēng zhī bàn qián duō jù shí pái liè zhì lú qí jiān shí wèi xuǎn shèng ér tǔ rén mò zhī zhī yě
数家在东峰之半，前多踞石排列，置庐其间，实为选胜，而土人莫之知也。
jì fàn yì qí zhì ér wú ān nǎi lìng èr fu xiān yǐ dān xíng zhàn fū zài wǎng máng chǎng mì ān
既饭，易骑至而无鞍，乃令二夫先以担行，站夫再往芒场觅鞍；
jiǔ zhī réng bù dé nǎi fá zhú fù yú
久之仍不得，乃伐竹缚舆；
yú chéng ér hou fu
舆成而候夫；
yòu jiǔ zhī mǎ zhì yǐ xià wǔ yǐ nǎi xī xiàng xíng
又久之马至，已下午矣，乃西向行。
xiān shì bì āo zhàn fū yán xī běi shí shān cuó é qí xià yǒu cūn yuē mán wáng cǐ fēng yì yuē mán wáng fēng
先是，壁坳站夫言：“西北石山嵯峨，其下有村曰蛮王，此峰亦曰蛮（王）峰。
nǎi wàng zhī xi xíng yuè yī tǔ fù xi xià gòng èr lǐ yǒu jiàn zì nán ér běi yú jiàn yòu běi shàng lǐng yú tǔ shān èr chóng gòng yī lǐ xià zhì tǔ xiá zhōng yǒu xiǎo shuǐ zì běi ér nán sù zhī běi shàng yī lǐ zhí dǐ mán wáng fēng xià
”乃望之西行，越一土阜西下，共二里，有涧自南而北，逾涧又北上岭，逾土山二重，共一里，下至土峡中，有小水自北而南，溯之北上一里，直抵蛮王峰下。
qí wù niè pián sǒng zuì xī nán fēng dǐng yǒu shí qū qǐ fǎn gōng běi xiàng shàng fù zhí shù rú shǒu qǐ jí suǒ wèi mán wáng zhě yé
其屼嵲骈耸最，西南峰顶有石曲起，反躬北向，上复直竖如首，岂即所谓“蛮王”者耶？
shí gù pū yā fu dān zài mán wáng cūn shàng gé yī jiā hū yú zhí xī cóng dà dào bǐ yì cóng cūn yā fu lái
时顾仆押夫担在蛮王村，尚隔一夹，呼余直西从大道，彼亦从村押夫来。
bàn lǐ huì yú fēng zhī xi nǎi zhuǎn ér xún fēng xī jiā běi xiàng xíng
半里，会于峰之西，乃转而循峰西夹北向行。
qí jiā huì shuǐ yú zhōng běi shàng bàn lǐ jiā zhōng yóu tǔ tián ér shuǐ yǐ běi zhù shì wèi běi lái shān jǐ zhì mán wáng ér xi dù nán xià zhì wèi máng chǎng xi zuì gāo zhī fēng yǐ zhì duō líng wèi dōu ní jīn chéng liǎng jiāng zhī jiè zhě yě
其夹会水于中，北上半里，夹中犹土田，而水已北注，是为北来山脊，至蛮王而西渡南下，峙为芒场西最高之峰，以至多灵，为都泥、金城两江之界者也。
běi suí shuǐ xíng bàn lǐ qí shuǐ xī xiàng qù lù xī běi yòu bàn lǐ yú lǐng ér xià bàn lǐ xī nán shān jiè kuò rán běi jiè shí shān zhī jí zì xi ér dōng yǒu jiān fēng shù qí shàng huán qí xī nán wèi dà hè tián lǒng gāo xià zhū lú shè yǐ qí dōng běi jiān fēng xià
北随水行半里，其水西向去，路西北又半里，逾岭而下半里，西南山界扩然，北界石山之脊自西而东，有尖峰竖其上，环其西南为大壑，田陇高下，诸庐舍倚其东北尖峰下。
yòu lǐ xǔ dēng qí lán yuē jiāo gǎng cūn jīn zuò zhě dōng yòu míng tóu shuǐ zhàn yǒu shuǐ zì dōng běi jí jiān chū wèi dōu ní páng zhī zhī shàng liú cǐ tóu míng suǒ yóu qǐ yě
又里许，登其栏曰郊岗村今作者东，又名头水站，有水自东北脊间出，为都泥旁支之上流，此“头”名所由起也。
cūn rén yǐ jiǔ shí xiàn cān zhī yì qí xíng
村人以酒食献，餐之，易骑行。
xī běi yī lǐ bàn yǒu lù yú běi jiā ér qù nǎi dǎo zhě yóu qí xi chū fēng nán
西北一里半，有路逾北夹而去，乃导者由岐西出峰南。
yòu bàn lǐ fù yì fu shǐ zhī qí wèi xiǎo lù jiù cūn yě
又半里，复易夫，始知其为小路就村也。
yòu xi yī lǐ léi yǔ dà zhì é qǐng ér guò
又西一里，雷雨大至，俄顷而过。
yòu xi yī lǐ dēng yī bǎo dǎo zhě yù yì qí qí rén bù cóng zhǐ yì fu ér xíng
又西一里，登一堡，导者欲易骑，其人不从，只易夫而行。
nǎi xié fēng běi zhuǎn yuè lǐng ér xià
乃挟峰北转，越岭而下。
yòu xī nán zhuì gòng èr lǐ dù yī jiàn yòu xī běi xíng yī lǐ shǐ yǔ dōng lái dà dào hé
又西南坠，共二里，渡一涧，又西北行一里，始与东来大道合。
fù xī běi yú lǐng sān lǐ wàng běi shān shí jǐ cuó é zhū lú shè yǐ qí shàng ér shàng gé yī hè
复西北逾岭三里，望北山石脊嵯峨，诸庐舍倚其上，而尚隔一壑。
yòu xi dà dào xi qù yóu qí běi zhuǎn cóng běi shān xià dōng xiàng xíng yī lǐ shàng dǐ piāo miǎo cūn
又西，大道西去，由岐北转，从北山下东向行，一里，上抵飘渺村。
qí cūn yǐ shān bàn nán xiàng dōng yǒu jiān fēng gāo chā lǐng tóu xi yǒu wēi yá xié qiān gāng shàng
其村倚山半，南向，东有尖峰高插岭头，西有危崖斜骞冈上。
cūn qián píng zhuì wèi hè tián lǒng pán cuò zì shàng wàng zhī hè zhōng zhū lǒng jiē sì zhōu huán chéng gāo xià xuán dié jí shì duī qī diāo wén
村前平坠为壑，田陇盘错，自上望之，壑中诸陇皆四周环塍，高下旋叠，极似堆漆雕纹。
gài zì mán wáng fēng xi dù jí ér běi zhì cǐ shuǐ jiē xī nán rù dōu ní hè jiē gēng lí wú xì jū rén yì shén chóu suǒ chēng ba píng shào yì yī fāng zhī wò rǎng yě
盖自蛮王峰西渡脊而北，至此水皆西南入都泥，壑皆耕犁无隙，居人亦甚稠，所称巴坪哨，亦一方之沃壤也。
shì wǎn yǔ hòu jí jì shén
是晚，雨后即霁甚。
èr shí liù rì chen qǐ fàn ér hòu jì mìng fū xiān dān xíng
二十六日晨起，饭而候骑，命夫先担行；
dài jiǔ zhī nǎi de qí
待久之，乃得骑。
yóu xī fēng tū yá xià xī xiàng xíng èr lǐ yú lǐng xī běi xià wù zhōng
由西峰突崖下西向行，二里，逾岭西北下坞中。
qí wù dōng xī kāi jiā zhōng dǐ shèn píng dōng huì yàn wèi táng sù zhī xi xíng táng jǐn ér chéng cǎo wā
其坞东西开夹，中底甚平，东汇堰为塘，溯之西行，塘尽而成草洼。
gòng xi bàn lǐ yǒu xū chǎng zài lù yú yuē ba píng chǎng
共西半里，有墟场在路隅，曰巴平场。
qí xi yǒu shēn jiā zì xī běi lái wèi cǐ dōng xī jiā shàng liú chǎng nǎi xié yòu ér zhuǎn zhě
其西有深夹自西北来，为此东西夹上流，场乃挟右而转者。
lù dù jiā ér xi fù shàng lǐng bàn lǐ yú jí xi xià yú shì chéng nán běi jiā
路度夹而西，复上岭，半里，逾脊西下，于是成南北夹。
lù zhuǎn běi xíng bàn lǐ jiā réng dōng xī zhuǎn lù yòu xī xiàng bàn lǐ cǐ jiā zhōng jiē píng dǐ cǎo màn shì kě wèi tián
路转北行半里，夹仍东西转，路又西向半里，此夹中皆平底草蔓，似可为田。
yú shì fù xi yú ài jí qí jí zhǐ gāo zhàng xǔ jí dōng jí suǒ xíng cǎo hè jí xi zé shuǐ yì chéng xī
于是复西逾隘脊，其脊止高丈许，脊东即所行草壑，脊西则水溢成溪。
suí xī xi xíng bàn lǐ dù cóng běi shān xià xíng guò yī āo yǒu sān sì jiā yǐ zhī
随溪西行半里，渡，从北山下行，过一坳，有三四家倚之。
yòu xi bàn lǐ dà lù zhí xī qù yǐ jiù cūn mì fu gù yòu nán yóu qí shè xī yú nán āo gòng yī lǐ de cūn yú nán wù zhōng yuē tán suǒ
又西半里，大路直西去，以就村觅夫故，又南由岐涉溪逾南坳，共一里，得村于南坞中，曰潭琐。
jū cūn pō shèng shān zhuǎn zhōng huán yòu chéng yī tóng
居村颇盛，山转中环，又成一峒。
yòu fàn ér hou fu jiǔ nǎi de zhī
又饭而候夫，久乃得之。
xià shān bàn lǐ yóu xī běi xiá chū jí qián xi liú zhī xī yǐ
下山半里，由西北峡出，即前西流之溪矣。
yóu xī nán xi xíng bàn lǐ xī zhuǎn ér běi lù yì suí zhī
由溪南西行半里，溪转而北，路亦随之。
yú shì shān kāi dōng xī liǎng jiè dōng jiè shān jiē zì dōng ér xi tū fán wǔ liù fēng xī miàn jiē píng pōu xià zhuì pái liè ér běi ruò wǔ lǎo xī xiàng
于是山开东西两界：东界山皆自东而西突，凡五六峰，西面皆平剖下坠，排列而北，若“五老”西向；
xi jiè shān zé tǔ fēng wān yán yǔ dōng jiè duì liè chéng xiá jiàn yóu qí zhōng běi xiàng qù
西界山则土峰蜿蜒，与东界对列成峡，涧由其中北向去。
cóng jiàn xī xún xī shān dōng lù běi xíng bàn lǐ yǒu xiǎo shuǐ dōng zhù yú jiàn dù zhī yòu běi yī lǐ bàn dǐ yī lǐng jiàn zhé ér dōng qù lù nǎi běi yú lǐng
从涧西循西山东麓北行半里，有小水东注于涧，渡之又北一里半，抵一岭，涧折而东去，路乃北逾岭。
yī lǐ zé dà lù zì dōng lái hé
一里，则大路自东来合。
yòu dōng yī lǐ yǒu jiàn yì dōng zhù dù zhī běi yòu yī lǐ yǒu shuǐ yī hóng zài lù cè shù gēn xià shí xì jiān qīng liè shū yì
又东一里，有涧亦东注，渡之北，又一里，有水一泓，在路侧树根下石隙间，清冽殊异。
yòu běi yī lǐ yòu yǒu shuǐ zì xī běi xiá zhōng lái dōng chū yǔ shí hóng běi liú zhī shuǐ hé shì tòu dōng běi xiá ér qù lù sù xī běi xiá ér rù
又北一里，又有水自西北峡中来，东出与石泓北流之水合，似透东北峡而去，路溯西北峡而入。
qí xiá wān huán běi zì dōng xù liù zhài zhī yī
其峡湾环，北自东序六寨之一。
nán lái shì míng yáng jiǎo chōng wèi cǐ zhōng fú mǎng zhī tú suǒ gōng xíng wú dàn chù
南来，是名羊角冲，为此中伏莽之徒所公行无惮处。
yú fū zhǐ lù cè yǎn cǎo wéi shù rì qián shā rén zhī qū guò zhī cè rán
舆夫指路侧偃草，为数日前杀人之区，过之恻然。
rù xiá yī lǐ dōng tiào yǐ bī dōng jiè tū shān xià
入峡一里，东眺已逼东界突山下。
yòu běi zé tū shān jì jǐn qí wù dà kāi
又北则突山既尽，其坞大开。
dōng wàng yī fēng jiān jiǒng ér qǐ zhōng kōng rú hé zhǎng xuán jià yú zhòng fēng zhī jiān kōng míng xià tòu qí shàng hé chù jǐn tú gàng zhī còu qiān chǐ bái yún dōng yìng wēi fēng yè jiān zhèng rú wú mén pǐ liàn xiāng lú pù xuě bù fù biàn qí wéi shān wèi yún yě
东望一峰尖迥而起，中空如合掌，悬架于众峰之间，空明下透，其上合处仅徒杠之凑，千尺白云，东映危峰腋间，正如吴门匹练，香炉瀑雪，不复辨其为山为云也。
zì guì lín lái suǒ jiàn chuān shān shén duō suī gāo xià bù yī nèi wài jiāo tòu ruò cǐ wān kōng huán cuì zhě dé wèi céng yǒu
自桂林来，所见穿山甚多，虽高下不一，内外交透，若此剜空环翠者，得未曾有。
cǐ dì jí yuè xi dì yī qióng jiǎo biān jiè yì de cǐ dì yī qí shèng bù fù shù rì zǒu mó yá shǔn xuè zhī qū yě
此地极粤西第一穷徼ｊｉàｏ边界，亦得此第一奇胜，不负数日走磨牙吮血之区也。
yòu běi yī lǐ yǒu cūn xuán xī fēng shí pō shàng yuē dōng xù cūn nǎi liù zhài jí nán zhī shǒu cūn yě
又北一里，有村悬西峰石坡上，曰东序村，乃六寨极南之首村也。
fù yú huàn fu
缚舆换夫。
dōng běi èr lǐ fù huàn fu
东北二里，复换夫。
xī běi yú yī lǐng ér xià gòng yī lǐ bàn yǒu chǎng yuē liù zhài chǎng
西北逾一岭而下，共一里半，有场曰六寨场。
zhuǎn běi ér dōng yòu bàn lǐ yǒu xī zì dōng lái dú mù qiáo dù qí běi
转北而东又半里，有溪自东来，独木桥渡其北。
yī lǐ yǒu shí fēng zhōng xuán liǎng xiá jiān qián yǒu shù shí jiā yǐ zhī shì wèi liù zhài shào
一里，有石峰中悬两峡间，前有数十家倚之，是为六寨哨。
suǒ chēng liù zhài zhě nán zì dōng xù běi dǐ liù zhài shào zhōng yǒu zhài liù
所称“六寨”者，南自东序，北抵六寨哨，中有寨六。
fù yú huàn fu cóng dōng xiá běi xíng yī lǐ zhuǎn ér xi rù xiá
缚舆换夫，从东峡北行一里，转而西入峡。
qí shuǐ dōng liú sù zhī rù yòu yī lǐ yú dà lù zhí xī yú ài yóu qí xī běi jiù cūn bàn lǐ de hún cūn zài běi cūn xià
其水东流，溯之入又一里余，大路直西逾隘，由岐西北就村半里，得浑村在北村下。
tóu mù wéi xìng chū tiē chéng lǎn yǐ zhōng yǒng miǎn chà zhě
头目韦姓出帖呈览，以忠勇免差者。
yú yù zhī sòng qí rén chū jiǔ ròu xiǎng yǐ qí sòng yú
余谕之送，其人出酒肉饷，以骑送余。
qí de běi yǒu chóng yá yǒu dòng mén xī nán xiàng gāo xuán yá shàng
其地北有崇崖，有洞，门西南向，高悬崖上；
nán yǒu jué bì yǒu dòng mén dōng běi xiàng shēn tòu bì jiān
南有绝壁，有洞，门东北向，深透壁间。
cóng xiǎo lù xià xi pō jiāo dà lù ér nán èr lǐ dǐ nán dòng zhī qián
从小路下西坡，交大路而南，二里，抵南洞之前。
xún shí bì xi yòu yī lǐ zhuǎn rù nán shān xiá zhōng dōng nán rù wù yǒu cūn yuē yín cūn
循石壁西，又一里，转入南山峡中，东南入坞，有村曰银村。
dài fu jiǔ zhī wǎn ér fù yú hūn hēi jiù dào
待夫久之，晚而缚舆，昏黑就道。
xī běi xún shān chū xiá zhuǎn ér xi gòng sān lǐ sù yú wǎn wǎn nán cūn
西北循山出峡，转而西，共三里，宿于晚宛南村。
èr shí qī rì chen qǐ bù jí fàn cūn rén yú jiù jí xíng
二十七日晨起，不及饭，村人舆就即行。
xún xī shān ér běi shí hè zhōng jiàn yǒu shuǐ dōng zì hún cūn liǎng lù lái liú ér chéng xī
循西山而北，石壑中渐有水东自浑村两麓来，流而成溪。
bàn lǐ dù xī běi xíng bàn lǐ yǒu cūn zài xī shān xià xī liú huán qí qián cūn dōng xiàng lín zhī wèi wǎn wǎn zhōng cūn qí zhǎng yòu bàn lǐ
半里，渡溪北行，半里，有村在西山下，溪流环其前，村东向临之，为晚宛中村，其长又半里。
lù gé xī suí zhī běi yòu yī lǐ dù qiáo ér xi fàn yú wǎn wǎn běi cūn
路隔溪，随之北又一里，渡桥而西，饭于晚宛北村。
huàn fu dōng dù qiáo suì dōng běi xíng yī lǐ bàn yú dōng gāng yǒu cūn zài gāng běi xuán fù shàng
换夫东渡桥，遂东北行一里半，逾东冈，有村在冈北悬阜上。
yòu huàn fu běi xià gāng dù yī jiàn fù yī lǐ bàn běi shàng yī gāng shì wèi bā tǔ yīn zuò bì è cūn nǎi dān zhōu jí běi zhī zhài yě
又换夫，北下冈，渡一涧，复一里半，北上一冈，是为岜土音作“壁”歹村，乃丹州极北之寨也。
liù zhài běi zhì bā è xi zhì ba é xī jiē sì chéng zhōu suǒ shǔ zhī de qù sì chéng yuǎn gù hòu wèi dān zhōu suǒ zhàn
六寨北至岜歹，西至巴鹅，昔皆泗城州所属之地，去泗城远，故后为丹州所占。
sān nián qián shàng shū qīng jiè dāng zài qí zhōng
三年前上疏清界，当在其中。
yóu cǐ xi qù liǎng rì chéng rì luō hóu wèi sì chéng dōng běi jìng dōu ní shàng liú suǒ jīng yě
〔由此西去两日程，日罗猴，为泗城东北境，都泥上流所经也。
fàn ér huàn mǎ běi xià fù guò yī jiàn yú shì běi shàng gāng lǒng jiàn yú āo ér běi sān shàng sān xià
〕饭而换马，北下阜，过一涧，于是北上冈陇，渐逾坳而北，三上三下。
wù zhōng jù huāng wú wú fù gēng chéng qí shuǐ jiē xī nán liú gù zhī dōng běi jí tài shān zhī jí yǐ
坞中俱荒芜，无复耕塍，其水皆西南流，故知东北即大山之脊矣。
gòng wǔ lǐ wéi shān jiè tǔ rén zhǐ yǐ wéi yǔ guì zhōu xià sī fēn jiè chù cǐ bù tè nán dān běi jǐn shí yuè xī xī běi jǐn chù yě
共五里，为山界，土人指以为与贵州下司分界处，此不特南丹北尽，实粤西西北尽处也。
yú jí běi xià shuǐ yóu xī nán liú
逾脊北下，水犹西南流。
yòu cóng lǐng běi zài shēng yī tǔ lǐng gòng yī lǐ běi chū shí shān zhī ài shì wèi jiān píng lǐng
又从岭北再升一土岭，共一里，北出石山之隘，是为艰坪岭。
shí gǔ léng xuē duì zhì wèi mén shì wèi nán běi èr shuǐ fēn jiè
石骨棱削，对峙为门，是为南北二水分界。
běi xià yī lǐ shí lù lín xún cǎo mù méng mì mǎ zú yuè shí chǐ jiān wú kě zhe tí chù zhèng fú mǎng zhě nòng bīng zhī kū yú de diào bì ér guò yì xìng yǐ zāi
北下一里，石路嶙峋，草木蒙密，马足跃石齿间，无可着蹄处，正伏莽者弄兵之窟，余得掉臂而过，亦幸矣哉！
jì xià xī xiàng xíng xiá zhōng shuǐ shì xi liú ér shì wú chū chù
既下，西向行峡中，水似西流，而似无出处。
yī lǐ shǐ fù dǔ chéng tián
一里，始复睹塍田。
yòu xi bàn lǐ zhuǎn ér běi xiá zhōng chéng nǎi dà bì
又西半里，转而北，峡中塍乃大辟。
yòu běi yī lǐ yǒu cūn zài xi wù yuē yóu yí cūn shì wéi xià sī dōng nán dì yī cūn yì guì shěng dōng nán dì yī cūn yě
又北一里，有村在西坞，曰由彝村，是为下司东南第一村，亦贵省东南第一村也。
nán dān sòng qí jí lìng jiàn gān tóu wèi tiě zhì jiàn cù de chuán lìng qí láo zǐ cí qù
南丹送骑及令箭竿头为铁制箭簇的传令旗牢子辞去。
dài fu shén jiǔ dān xiān qù mù qí zhì
待夫甚久，担先去，暮，骑至。
xī běi èr lǐ zhì shān zhài yòu yú lǐng shè jiàn yuè shù cūn yè xíng bā lǐ ér dǐ xià sī jù bì hù mò qǐ
西北二里至山寨，又逾岭涉涧，越数村，夜行八里而抵下司，俱闭户莫启。
jiǔ zhī dé yī jiā qǐ hù rén wò de wú cǎo biàn mì zhī de xīn yī shù bù fàn ér wò
久之，得一家启户人，卧地无草，遍觅之，得薪一束，不饭而卧。