旧唐书 · 刘昫 · Chapter 72 of 200

列传·卷二十二

PinyinModern Translation
Size

yú shì nán lǐ bǎi yào zǐ ān qī

○虞世南李百药子安期

zhě liàng liú xiào sūn li xuán dào li shǒu sù fù

褚亮刘孝孙李玄道李守素附

yú shì nán zì bó shī yuè zhōu yú yáo rén duò nèi shǐ shì láng shì jī dì yě

虞世南,字伯施,越州余姚人,隋内史侍郎世基弟也。

zǔ jiǎn liáng shǐ xīng wáng zī yì

他的祖父虞检,是梁代始兴王咨议。

fù lì chén tài zǐ zhōng shù zǐ jù yǒu zhòng míng

父荔,陈太子中庶子,俱有重名。

shū fù jì chén zhōng shū shì láng wú zi yǐ shì nán jì hòu gù zì yuē bó shī

叔父寄,陈中书侍郎,无子,以世南继后,故字曰伯施。

shì nán xìng shěn jìng guǎ yù dǔ zhì qín xué shǎo yǔ xiōng shì jī shòu xué yú wú jùn gù yě wáng jīng shí yú nián jīng sī bù juàn huò lèi xún bù guàn zhì

世南性沈静寡欲,笃志勤学,少与兄世基受学于吴郡顾野王,经十余年, 精思不倦,或累旬不盥栉。

shàn zhǔ wén cháng zǔ shù xú líng líng yì yán shì nán de jǐ zhī yì

善属文,常祖述徐陵,陵亦言世南得己之意。

yòu tóng jùn shā mén zhì yǒng shàn wáng xī zhī shū shì nán shī yān miào de qí tǐ yóu shì shēng míng jí shèn

又同郡沙门智永,善王羲之书,世南师焉,妙得其体,由是声名籍甚。

tiān jiā zhōng lì zú shì nán shàng yòu āi huǐ dài bù shèng sàng

天嘉中,荔卒,世南尚幼,哀毁殆不胜丧。

chén wén dì zhī qí èr zi bó xué měi qiǎn zhōng shǐ zhì qí jiā jiāng hù zhī

陈文帝知其二子博学,每遣中使至其家将护之。

jí fú què zhào wèi jiàn ān wáng fǎ cáo cān jūn

及服阕,召为建安王法曹参军。

jì xiàn yú chén bǎo yīng zài mǐn yuè zhōng shì nán suī chú sàng yóu bù yī shū shí

寄陷于陈宝应,在闽、越中,世南虽除丧,犹布衣蔬食。

zhì tài jiàn mò bǎo yìng pò jì hái fāng lìng shì nán shì bù shí ròu

至太建末,宝应破,寄还,方令世南释布食肉。

zhì dé chū chú xī yáng wáng yǒu

至德初,除西阳王友。

chén miè yǔ shì jī tóng rù cháng ān jù yǒu zhòng míng shí rén fāng zhī èr lù

陈灭,与世基同入长安,俱有重名,时人方之二陆。

shí yáng dì zài fān wén qí míng yǔ qín wáng jùn bì shū jiāo zhì yǐ mǔ lǎo gù cí jìn wáng lìng shǐ zhě zhuī zhī

时炀帝在籓,闻其名,与秦王俊辟书交至,以母老固辞,晋王令使者追之。

dà yè chū lèi shòu mì shū láng qiān qǐ jū shè rén

大业初,累授秘书郎,迁起居舍人。

shí shì jī dāng cháo guì shèng qī zǐ bèi fú nǐ yú wáng zhě

时世基当朝贵盛, 妻子被服拟于王者。

shì nán suī tóng jū ér gōng lǚ qín jiǎn bù shī sù yè

世南虽同居,而躬履勤俭,不失素业。

jí zhì duò miè yǔ wén huà jí shì nì zhī jì shì jī wèi nèi shǐ shì láng jiāng bèi zhū shì nán bào chí hào qì qǐng yǐ shēn dài huà jí bù nà yīn āi huǐ gǔ lì shí rén chēng yān

及至隋灭,宇文化及弑逆之际,世基为内史侍郎,将被诛,世南抱持号泣,请以身代,化及不纳,因哀毁骨立,时人称焉。

cóng huà jí zhì liáo chéng yòu xiàn yú dòu jiàn dé wěi shòu huáng mén shì láng

从化及至聊城,又陷于窦建德,伪授黄门侍郎。

tài zōng miè jiàn dé yǐn wèi qín fǔ cān jūn

太宗灭建德,引为秦府参军。

xún zhuǎn jì shì réng shòu hóng wén guǎn xué shì yǔ fáng xuán líng duì zhǎng wén hàn

寻转记室,仍授弘文馆学士,与房玄龄对掌文翰。

tài zōng cháng mìng xiě liè nǚ zhuàn yǐ zhuāng píng fēng yú shí wú běn shì nán àn shū zhī bù shī yī zì

太宗尝命写《列女传》以装屏风,于时无本,世南暗疏之,不失一字。

tài zōng shēng chūn gōng qiān tài zǐ zhōng shè rén

太宗升春宫, 迁太子中舍人。

jí jí wèi zhuǎn zhù zuò láng jiān hóng wén guǎn xué shì

及即位,转著作郎,兼弘文馆学士。

shí shì nán nián yǐ shuāi lǎo kàng biǎo qǐ hái gǔ zhào bù xǔ

时世南年已衰老,抗表乞骸骨, 诏不许。

qiān tài zǐ yòu shù zǐ gù cí bù bài chú mì shū shǎo jiān

迁太子右庶子,固辞不拜,除秘书少监。

shàng shèng dé lùn cí duō bù zài

上《圣德论》,辞多不载。

qī nián zhuǎn mì shū jiān cì jué yǒng xīng xiàn zi

七年, 转秘书监,赐爵永兴县子。

tài zōng zhòng qí bó shí měi jī wù zhī xì yǐn zhī tán lùn gòng guān jīng shǐ

太宗重其博识,每机务之隙,引之谈论,共观经史。

shì nán suī róng mào nuò zhào ruò bù shèng yī ér zhì xìng kàng liè měi lùn jí gǔ xiān dì wáng wéi zhèng dé shī bì cún guī fěng duō suǒ bǔ yì

世南虽容貌懦曌,若不胜衣,而志性抗烈,每论及古先帝王为政得失,必存规讽,多所补益。

tài zōng cháng wèi shì chén yuē zhèn yīn xiá rì yǔ yú shì nán shāng lüè gǔ jīn yǒu yī yán zhī shī wèi cháng bù chàng hèn qí kěn chéng ruò cǐ zhèn yòng jiā yān

太宗尝谓侍臣曰:“朕因暇日,与虞世南商略古今,有一言之失,未尝不怅恨,其恳诚若此,朕用嘉焉。

qún chén jiē ruò shì nán tiān xià hé yōu bù lǐ

群臣皆若世南,天下何忧不理!

bā nián lǒng yòu shān bēng dà shé lǚ jiàn shān dōng jí jiāng huái duō dà shuǐ

八年,陇右山崩,大蛇屡见,山东及江淮多大水。

tài zōng yǐ wèn shì nán duì yuē chūn qiū shí shān bēng jìn hóu zhào bó zōng ér wèn yān duì yuē guó zhǔ shān chuān gù shān chuān bēng jié jūn wèi zhī bù jǔ jiàng fú chéng màn chè lè chū cì zhù bì yǐ lǐ yān

太宗以问世南,对曰:“春秋时山崩,晋侯召伯宗而问焉,对曰:‘国主山川,故山川崩竭,君为之不举,降服、乘缦、彻乐、出次、祝币以礼焉。

liáng shān jìn suǒ zhǔ yě jìn hóu cóng zhī gù dé wú hài

’梁山,晋所主也,晋侯从之,故得无害。

hàn wén dì yuán nián qí chu de èr shí jiǔ shān tóng rì bēng shuǐ dà chū lìng jùn guó wú lái gòng xiàn shī huì yú tiān xià yuǎn jìn huān qià yì bù wéi zāi

汉文帝元年,齐、楚地二十九山同日崩,水大出,令郡国无来贡献,施惠于天下, 远近欢洽,亦不为灾。

hòu hàn líng dì shí qīng shé jiàn yù zuò

后汉灵帝时,青蛇见御座。

jìn huì dì shí dà shé cháng sān bǎi bù jiàn qí de jīng shì rù cháo

晋惠帝时,大蛇长三百步,见齐地,经市入朝。

àn shé yi zài cǎo yě ér rù shì cháo suǒ yǐ kě wèi guài ěr

案蛇宜在草野,而入市朝,所以可为怪耳。

jīn shé jiàn shān zé gài shēn shān dà zé bì yǒu lóng shé yì bù zú guài yě

今蛇见山泽,盖深山大泽必有龙蛇,亦不足怪也。

yòu shān dōng zú yǔ suī zé qí cháng rán yīn yín guò jiǔ kǒng yǒu yuān yù yi shěng xì qiú shù jī huò dàng tiān yì

又山东足雨,虽则其常,然阴淫过久,恐有冤狱,宜省系囚,庶几或当天意。

qiě yāo bù shèng dé wéi xiū dé kě yǐ xiāo biàn

且妖不胜德,唯修德可以销变。

tài zōng yǐ wéi rán yīn qiǎn shǐ zhě zhèn xù jī něi shēn lǐ yù sòng duō suǒ yuán yòu

”太宗以为然,因遣使者赈恤饥馁,申理狱讼,多所原宥。

hòu yǒu xīng bèi yú xū wēi lì yú dǐ bǎi yú rì nǎi miè

后有星孛于虚、危,历于氐,百余日乃灭。

tài zōng wèi qún chén yuē tiān jiàn huì xīng shì hé yāo yě

太宗谓群臣曰:“天见彗星,是何妖也?

shì nán yuē xī qí jǐng gōng shí yǒu huì xīng jiàn gōng wèn yàn yīng duì yuē chuān chí zhǎo wèi bù shēn qǐ tái xiè wèi bù gāo xíng xíng fá wèi bù zhòng shì yǐ tiān jiàn huì wèi gōng jiè ěr

”世南曰:“昔齐景公时有彗星见,公问晏婴, 对曰:‘穿池沼畏不深,起台榭畏不高,行刑罚畏不重,是以天见彗为公诫耳。

jǐng gōng jù ér xiū dé hòu shí liù rì ér xīng méi

’ 景公惧而修德,后十六日而星没。

chén wén tiān shí bù rú dì lì dì lì bù rú rén hé ruò dé yì bù xiū suī huò lín fèng zhōng shì wú bǔ

臣闻‘天时不如地利,地利不如人和’,若德义不修,虽获麟凤,终是无补;

dàn zhèng shì wú quē suī yǒu zāi xīng hé sǔn yú shí

但政事无阙,虽有灾星,何损于时?

rán yuàn bì xià wù yǐ gōng gāo gǔ rén ér zì jīn fá wù yǐ tài píng jiàn jiǔ ér zì jiāo dài shèn zhōng rú shǐ huì xīng suī jiàn wèi zú wèi yōu

然愿陛下勿以功高古人而自矜伐,勿以太平渐久而自骄怠,慎终如始,彗星虽见,未足为忧。

tài zōng liǎn róng wèi yuē wú zhī fǔ guó liáng wú jǐng gōng zhī guò

”太宗敛容谓曰:“吾之抚国,良无景公之过。

dàn wú cái ruò guàn jǔ yì bīng nián èr shí sì píng tiān xià wèi sān shí ér jū dà wèi zì wèi sān dài yǐ jiàng bō luàn zhī zhǔ mò zhēn yú cǐ

但吾才弱冠举义兵,年二十四平天下, 未三十而居大位,自谓三代以降,拨乱之主,莫臻于此。

zhòng yǐ xuē jǔ zhī xiāo xióng sòng jīn gāng zhī zhì měng dòu jiàn dé kuà hé běi wáng shì chōng jù luò yáng dāng cǐ zhī shí zú wèi qíng dí jiē wèi wǒ suǒ qín

重以薛举之骁雄,宋金刚之鸷猛,窦建德跨河北,王世充据洛阳,当此之时,足为勍敌,皆为我所擒。

jí féng jiā nán fù jué yì ān shè jì suì dēng jiǔ wǔ xiáng fú běi yí wú pō yǒu zì qín zhī yì yǐ qīng tiān xià zhī shì cǐ wú zhī zuì yě

及逢家难,复决意安社稷,遂登九五,降服北夷,吾颇有自矜之意,以轻天下之士,此吾之罪也。

shàng tiān jiàn biàn liáng wéi shì hu

上天见变,良为是乎?

qín shǐ huáng píng liù guó suí yáng dì fù sì hǎi jì jiāo qiě yì yī zhāo ér bài wú yì hé de zì jiāo yě

秦始皇平六国,隋炀帝富四海,既骄且逸,一朝而败,吾亦何得自骄也。

yán niàn yú cǐ bù jué tì yān zhèn jù

言念于此,不觉惕焉震惧。

sì yuè kāng guó xiàn shī zi zhào shì nán wèi zhī fù mìng biān zhī dōng guān cí duō bù zài

”四月,康国献狮子,诏世南为之赋,命编之东观,辞多不载。

hòu gāo zǔ bēng yǒu zhào shān líng zhì dù zhǔn hàn cháng líng gù shì wu cóng lóng hòu

后高祖崩,有诏山陵制度,准汉长陵故事,务从隆厚。

chéng xiàn jì cù gōng yì láo bì

程限既促,功役劳弊。

shì nán shàng fēng shì jiàn yuē

世南上封事谏曰:

chén wén gǔ zhī shèng dì míng wáng suǒ yǐ báo zàng zhě fēi bù yù chóng gāo guāng xiǎn zhēn bǎo jù wù yǐ hòu qí qīn

臣闻古之圣帝明王所以薄葬者,非不欲崇高光显,珍宝具物,以厚其亲。

rán shěn ér yán zhī gāo fén hòu lǒng zhēn wù bì bèi cǐ shì suǒ yǐ wéi qīn zhī lèi fēi yuē xiào yě

然审而言之,高坟厚垅,珍物毕备,此适所以为亲之累,非曰孝也。

shì yǐ shēn sī yuǎn lǜ ān yú fěi bó yǐ wéi cháng jiǔ wàn dài zhī jì gē qí cháng qíng yǐ dìng ěr

是以深思远虑,安于菲薄,以为长久万代之计,割其常情以定耳。

xī hàn chéng dì zào yán chāng èr líng zhì dù shén hòu gōng fèi shén duō

昔汉成帝造延、昌二陵,制度甚厚, 功费甚多。

jiàn yì dài fū liú xiàng shàng shū qí yán shēn qiè jiē hé shì lǐ

谏议大夫刘向上书,其言深切,皆合事理。

qí lüè yuē xiào wén jū bà líng qī chuàng bēi huái gù wèi qún chén yuē jiē hū

其略曰:“孝文居霸陵,凄怆悲怀,顾谓群臣曰:‘嗟乎!

yǐ běi shān shí wèi guǒ yòng zhù xù zhuó chén qī qí jiān qǐ kě dòng zāi

以北山石为椁,用纻絮斮陈漆其间,岂可动哉?

zhāng shì zhī jìn yuē shǐ qí zhōng yǒu kě yù suī gù nán shān yóu yǒu xì

’ 张释之进曰:‘使其中有可欲,虽锢南山犹有隙;

shǐ qí zhōng wú kě yù suī wú shí guǒ yòu hé qi yān

使其中无可欲,虽无石椁,又何戚焉!

fu sǐ zhě wú zhōng jí ér guó jiā yǒu fèi xīng shì zhī suǒ yán wèi wú qióng jì yě

’夫死者无终极,而国家有废兴,释之所言,为无穷计也。

xiào wén wù yān suì yǐ báo zàng

孝文寤焉,遂以薄葬。

yòu hàn shì zhī fǎ rén jūn zài wèi sān fēn tiān xià gòng fù yǐ yī fēn rù shān líng

”又汉氏之法,人君在位,三分天下贡赋,以一分入山陵。

wǔ dì lì nián cháng jiǔ bǐ zàng líng zhōng bù fù róng wù huò guāng àn yú dà tǐ shē chǐ guò dù

武帝历年长久, 比葬,陵中不复容物,霍光暗于大体,奢侈过度。

qí hòu zhì gēng shǐ zhī bài chì méi zéi rù cháng ān pò mào líng qǔ wù yóu bù néng jǐn

其后至更始之败,赤眉贼入长安, 破茂陵取物,犹不能尽。

wú gù jù liǎn bǎi xìng wèi dào zhī yòng shén wú wèi yě

无故聚敛百姓,为盗之用,甚无谓也。

wèi wén dì yú shǒu yáng dōng wèi shòu líng zuò zhōng zhì qí lüè yuē xī yáo zàng shòu líng yīn shān wèi tǐ wú fēng shù wú lì qǐn diàn yuán yì wèi guān guǒ zú yǐ cáng gǔ wèi yī qīn zú yǐ xiǔ ròu

魏文帝于首阳东为寿陵,作终制,其略曰:“昔尧葬寿陵,因山为体,无封树,无立寝殿园邑,为棺椁足以藏骨,为衣衾足以朽肉。

wú yíng cǐ bù shí zhī dì yù shǐ yì dài zhī hòu bù zhī qí chù wú cáng jīn yín tóng tiě yī yǐ wǎ qì

吾营此不食之地,欲使易代之后,不知其处,无藏金银铜铁,一以瓦器。

zì gǔ jí jīn wèi yǒu bù wáng zhī guó wú yǒu bù fā zhī mù zhì nǎi shāo qǔ yù xiá jīn lǚ hái gǔ bìng jǐn nǎi bù zhòng tòng zāi

自古及今,未有不亡之国,无有不发之墓,至乃烧取玉匣金缕,骸骨并尽,乃不重痛哉!

ruò wéi zhào wàng yǒu biàn gǎi wú wèi lù shī yú dì xià sǐ ér zhòng sǐ bù zhōng bù xiào shǐ hún ér yǒu zhī jiāng bù fú rǔ

若违诏妄有变改,吾为戮尸于地下,死而重死,不忠不孝,使魂而有知,将不福汝。

yǐ wéi yǒng zhì cáng zhī zōng miào

以为永制,藏之宗庙。

wèi wén dì cǐ zhì kě wèi dá yú shì yǐ

”魏文帝此制,可谓达于事矣。

xiàng shǐ bì xià dé zhǐ rú qín hàn zhī jūn chén zé jiān kǒu ér yǐ bù gǎn yǒu yán

向使陛下德止如秦、汉之君,臣则缄口而已,不敢有言。

fú jiàn shèng dé gāo yuǎn yáo shùn yóu suǒ bù dǎi ér fǔ yǔ qín hàn zhī jūn tóng wèi shē tài shě yáo shùn yīn zhōu zhī jié jiǎn cǐ chén suǒ yǐ yóu qi yě

伏见圣德高远,尧、 舜犹所不逮,而俯与秦、汉之君同为奢泰,舍尧、舜、殷、周之节俭,此臣所以尤戚也。

jīn wèi qiū lǒng rú cǐ qí nèi suī bù cáng zhēn bǎo yì wú yì yě

今为丘垅如此,其内虽不藏珍宝,亦无益也。

wàn dài zhī hòu dàn jiàn gāo fén dà mù qǐ wèi wú jīn yù yé

万代之后,但见高坟大墓,岂谓无金玉耶?

chén zhī yú jì yǐ wéi hàn wén bà líng jì yīn shān shì suī bù qǐ fén zì rán gāo xiǎn

臣之愚计,以为汉文霸陵,既因山势,虽不起坟,自然高显。

jīn zhī suǒ bo dì shì jí píng bù kě bù qǐ yi yī bái hǔ tōng suǒ chén zhōu zhì wèi sān rèn zhī fén qí fāng zhōng zhì dù shì shì jiǎn shǎo

今之所卜,地势即平,不可不起,宜依《白虎通》所陈周制,为三仞之坟,其方中制度, 事事减少。

shì jìng zhī rì kè shí yú líng cè míng qiū fēng dà xiǎo gāo xià zhī shì

事竟之日,刻石于陵侧,明丘封大小高下之式。

míng qì suǒ xū jiē yǐ wǎ mù hé yú lǐ wén yī bù dé yòng jīn yín tóng tiě

明器所须,皆以瓦木, 合于礼文,一不得用金银铜铁。

shǐ wàn dài zǐ sūn bìng jiē zūn fèng yī tòng cáng zhī zōng miào qǐ bù měi hu

使万代子孙,并皆遵奉,一通藏之宗庙,岂不美乎!

qiě chén xià chú fú yòng sān shí liù rì yǐ yī bà líng jīn wèi fén lǒng yòu yǐ cháng líng wéi fǎ kǒng fēi suǒ yi

且臣下除服用三十六日,已依霸陵,今为坟垅,又以长陵为法,恐非所宜。

fú yuàn shēn lǎn gǔ jīn wèi cháng jiǔ zhī lǜ chén zhī chì xīn wéi yuàn wàn suì zhī hòu shén dào cháng ān bì xià xiào míng yáng yú wú qióng ěr

伏愿深览古今,为长久之虑,臣之赤心,唯愿万岁之后,神道常安,陛下孝名,扬于无穷耳。

shū zòu bù bào

书奏不报。

shì nán yòu shàng shū yuē hàn jiā jí wèi zhī chū biàn yíng líng mù jìn zhě shí yú suì yuǎn zhě wǔ shí nián fāng shǐ chéng jiù

世南又上疏曰:“汉家即位之初,便营陵墓,近者十余岁,远者五十年方始成就。

jīn yǐ shù yuè zhī jiān ér zào shù shí nián zhī shì qí yú rén lì yì yǐ láo yǐ

今以数月之间而造数十年之事,其于人力,亦已劳矣。

yòu hàn jiā dà jùn wǔ shí wàn hù jí mù rén zhòng wèi jí wǎng shí ér gōng yì yǔ zhī yī děng cǐ chén suǒ yǐ zhì yí yě

又汉家大郡五十万户,即目人众未及往时,而功役与之一等,此臣所以致疑也。

shí gōng qīng yòu shàng zòu qǐng zūn yí zhào wu cóng jié jiǎn yīn xià qí shì fù suǒ sī xiáng yì yú shì zhì dù pō yǒu jiǎn shěng yān

”时公卿又上奏请遵遗诏,务从节俭,因下其事付所司详议,于是制度颇有减省焉。

tài zōng hòu pō hǎo liè shì nán shàng shū jiàn yuē chén wén qiū xiǎn dōng shòu gài wéi héng diǎn

太宗后颇好猎,世南上疏谏曰:“臣闻秋狝冬狩,盖惟恒典;

shè sǔn cóng qín bèi hu qián gào

射隼从禽,备乎前诰。

fú wéi bì xià yīn tīng lǎn zhī yú chén shùn tiān dào yǐ shā fá jiāng yù gōng cuī bān zhǎng qīn yù pí xuān qióng měng shòu zhī kū xué jǐn yì cái yú lín sǒu

伏惟陛下因听览之余辰,顺天道以杀伐,将欲躬摧班掌,亲御皮轩,穷猛兽之窟穴,尽逸材于林薮。

yí xiōng jiǎn bào yǐ wèi lí yuán

夷凶剪暴,以卫黎元;

shōu gé zhuó yǔ yòng chōng jūn qì

收革擢羽,用充军器;

jǔ qí xiào huò shì zūn qián gǔ

举旗效获, 式遵前古。

rán huáng wū zhī zūn jīn yú zhī guì bā fāng zhī suǒ yǎng dé wàn guó zhī suǒ xì xīn qīng dào ér xíng yóu jiè xián jué sī gài zhòng shèn fáng wēi wèi shè jì yě

然黄屋之尊,金舆之贵,八方之所仰德,万国之所系心,清道而行,犹戒衔橛,斯盖重慎防微,为社稷也。

shì yǐ mǎ qīng zhí jiàn yú qián zhāng zhāo biàn sè yú hòu chén chéng wēi qiǎn gǎn wàng sī yì

是以马卿直谏于前,张昭变色于后,臣诚微浅, 敢忘斯义?

qiě tiān hú xīng bì suǒ yì yǐ duō bān qín cì huò huáng ēn yì báo

且天弧星毕,所殪已多,颁禽赐获,皇恩亦薄。

fú yuàn shí xi liè chē qiě tāo zhǎng jǐ bù jù chú ráo zhī qǐng jiàng nà juān huì zhī liú tǎn xī tú tuán rèn zhī qún xià zé yí fàn bǎi wáng yǒng guāng wàn dài

伏愿时息猎车,且韬长戟,不拒刍荛之请,降纳涓浍之流,袒裼徒抟,任之群下,则贻范百王,永光万代。

qí yǒu fàn wú yǐn duō cǐ lèi yě

” 其有犯无隐,多此类也。

tài zōng yǐ shì yì qīn lǐ zhī

太宗以是益亲礼之。

cháng chēng shì nán yǒu wǔ jué yī yuē dé xíng èr yuē zhōng zhí sān yuē bó xué sì yuē wén cí wǔ yuē shū hàn

尝称世南有五绝:一曰德行,二曰忠直,三曰博学,四曰文辞,五曰书翰。

shí èr nián yòu biǎo qǐng zhì shì yōu zhì xǔ zhī réng shòu yín qīng guāng lù dài fu hóng wén guǎn xué shì lù cì fáng gé bìng tóng jīng guān zhí shì

十二年,又表请致仕,优制许之,仍授银青光禄大夫、弘文馆学士,禄赐防阁,并同京官职事。

xún zú nián bā shí yī

寻卒,年八十一。

tài zōng jǔ āi yú bié cì kū zhī shén tòng

太宗举哀于别次,哭之甚恸。

cì dōng yuán mì qì péi zàng zhāo líng zèng lǐ bù shàng shū shì yuē wén yì

赐东园秘器,陪葬昭陵,赠礼部尚书,谥曰文懿。

shǒu chì wèi wáng tài yuē yú shì nán yú wǒ yóu yī tǐ yě

手敕魏王泰曰: “虞世南于我,犹一体也。

shí yí bǔ quē wú rì zàn wàng shí dāng dài míng chén rén lún zhǔn dì

拾遗补阙,无日暂忘,实当代名臣,人伦准的。

wú yǒu xiǎo shī bì fàn yán ér jiàn zhī

吾有小失,必犯颜而谏之。

jīn qí yún wáng shí qú dōng guān zhī zhōng wú fù rén yǐ tòng xī qǐ kě yán yé

今其云亡,石渠、东观之中,无复人矣,痛惜岂可言耶!

wèi jǐ tài zōng wèi shī yī piān zhuī shù wǎng gǔ xīng wáng zhī dào jì ér tàn yuē zhōng zǐ qī sǐ bó yá bù fù gǔ qín

”未几,太宗为诗一篇,追述往古兴亡之道,既而叹曰:“钟子期死,伯牙不复鼓琴。

zhèn zhī cǐ shī jiāng hé yǐ shì

朕之此诗,将何以示?

lìng qǐ jū láng chǔ suì liáng yì qí líng zhàng dú qì fén zhī jì shì nán shén shí gǎn wù

”令起居郎褚遂良诣其灵帐读讫焚之,冀世南神识感悟。

hòu shù suì tài zōng yè mèng jiàn zhī yǒu ruò píng shēng

后数岁,太宗夜梦见之,有若平生。

yì rì xià zhì yuē lǐ bù shàng shū yǒng xīng wén yì gōng yú shì nán dé xíng chún bèi wén wèi cí zōng sù yè jìn xīn zhì zài zhōng yì

翌日,下制曰:“礼部尚书、永兴文懿公虞世南, 德行淳备,文为辞宗,夙夜尽心,志在忠益。

yǎn cóng wù huà shū yí suì xù zuó yīn yè mèng hū dǔ qí rén jiān jìn dǎng yán yǒu rú píng shēng zhī rì

奄从物化,倏移岁序,昨因夜梦,忽睹其人,兼进谠言,有如平生之日。

zhuī huái yí měi liáng zēng bēi tàn

追怀遗美,良增悲叹。

yi zī míng zhù shēn zhèn sī jiù zhī qíng kě yú qí jiā wèi shè wǔ bǎi sēng zhāi bìng wèi zào tiān zūn xiàng yī qū

宜资冥助,申朕思旧之情,可于其家为设五百僧斋,并为造天尊像一区。

yòu chì tú qí xíng yú líng yān gé

”又敕图其形于凌烟阁。

yǒu jí sān shí juǎn lìng zhě liàng wèi zhī xù

有集三十卷,令褚亮为之序。

shì nán zǐ chǎng guān zhì gōng bù shì láng

世南子昶,官至工部侍郎。

lǐ bǎi yào zì chóng guī dìng zhōu ān píng rén duò nèi shǐ lìng ān píng gōng dé lín zi yě

李百药,字重规,定州安平人,隋内史令、安平公德林子也。

wèi tóng r shí duō jí bìng zǔ mǔ zhào shì gù yǐ bǎi yào wèi míng

为童儿时多疾病, 祖母赵氏故以百药为名。

qī suì jiě zhǔ wén

七岁解属文。

fù you qí zhōng shū shè rén lù yì mǎ yuán xī cháng zào dé lín yàn jí yǒu dú xú líng wén zhě yún jì qǔ chéng zhōu zhī hé jiāng yì láng yá zhī dào bìng bù zhī qí shì

父友齐中书舍人陆乂、马元熙尝造德林宴集, 有读徐陵文者,云“既取成周之禾,将刈琅邪之稻”,并不知其事。

bǎi yào shí shì lì jìn yuē chuán chēng yǔ rén jiè dào

百药时侍立, 进曰:“《传》称‘鄅人藉稻’。

dù yù zhù yún yǔ guó zài láng yá kāi yáng

杜预《注》云‘鄅国在琅邪开阳’。

yì děng dà jīng yì zhī

”乂等大惊异之。

kāi huáng chū shòu dōng gōng tōng shì shè rén qiān tài zǐ shè rén jiān dōng gōng xué shì

开皇初,授东宫通事舍人,迁太子舍人,兼东宫学士。

huò jí qí cái ér huǐ zhī zhě nǎi xiè bìng miǎn qù

或嫉其才而毁之者, 乃谢病免去。

shí jiǔ nián zhuī fù rén shòu gōng lìng xí fù jué

十九年,追赴仁寿宫,令袭父爵。

zuǒ pú yè yáng sù lì bù shàng shū niú hóng yǎ ài qí cái zòu shòu lǐ bù yuán wài láng huáng tài zǐ yǒng yòu zhào wèi dōng gōng xué shì

左仆射杨素、吏部尚书牛弘雅爱其才,奏授礼部员外郎,皇太子勇又召为东宫学士。

zhào lìng xiū wǔ lǐ dìng lǜ lìng zhuàn yīn yáng shū

诏令修五礼,定律令,撰阴阳书。

tái nèi zòu yì wén biǎo duō bǎi yào suǒ zhuàn

台内奏议文表,多百药所撰。

shí yáng dì chū zhèn yáng zhōu cháng zhào zhī bǎi yào cí jí bù fù yáng dì dà nù jí jí wèi chū wèi guì zhōu sī mǎ

时炀帝出镇扬州,尝召之,百药辞疾不赴,炀帝大怒, 及即位,出为桂州司马。

wèi chén fǎ xìng suǒ de shǔ wèi yuàn

为沈法兴所得,署为掾。

qí hòu ba zhōu zhì jùn yīn jiě zhí huán xiāng lǐ

其后,罢州置郡,因解职还乡里。

dà yè wǔ nián shòu lǔ jùn lín sì fǔ bù bīng xiào wèi

大业五年,授鲁郡临泗府步兵校尉。

jiǔ nián chōng shù kuài jī

九年,充戍会稽。

xún shòu jiàn ān jùn chéng xíng dá wū chéng shǔ jiāng dū nán zuò fù huì chén fǎ xīng wéi lǐ zǐ tōng suǒ pò zi tōng yòu mìng wèi zhōng shū shì láng guó zǐ jì jiǔ

寻授建安郡丞,行达乌程, 属江都难作,复会沈法兴为李子通所破,子通又命为中书侍郎、国子祭酒。

jí dù fú wēi gōng miè zi tōng yòu yǐ bǎi yào wéi xíng tái kǎo gōng láng zhōng

及杜伏威攻灭子通,又以百药为行台考功郎中。

huò yǒu zèn zhī zhě fú wēi qiú zhī bǎi yào zhe shěng gōng fù yǐ zhì qí qíng fú wēi yì zhī qí wú zuì nǎi lìng fù zhí

或有谮之者,伏威囚之,百药著《省躬赋》 以致其情,伏威亦知其无罪,乃令复职。

fú wēi jì jù yǒu jiāng nán gāo zǔ qiǎn shǐ zhāo fǔ bǎi yào quàn fú wēi rù cháo fú wēi cóng zhī qiǎn qí xíng tái pú yè fǔ gōng shí yǔ bǎi yào liú shǒu suì yì jīng shī

伏威既据有江南,高祖遣使招抚,百药劝伏威入朝,伏威从之,遣其行台仆射辅公祏与百药留守,遂诣京师。

jí dù jiāng zhì lì yáng hú yí zhōng huǐ jiāng hài bǎi yào nǎi yǐn yǐ shí huī jiǔ yīn dà xiè lì ér sù bìng jiē chú

及渡江至历阳, 狐疑中悔,将害百药,乃饮以石灰酒,因大泄痢,而宿病皆除。

fú wēi zhī bǎi yào bù sǐ nǎi zuò shū yǔ gōng shí lìng shā bǎi yào lài fú wēi yǎng zǐ wáng xióng dàn bǎo hù huò miǎn

伏威知百药不死, 乃作书与公祏令杀百药,赖伏威养子王雄诞保护获免。

gōng shí fǎn yòu shòu bǎi yào lì bù shì láng

公祏反,又授百药吏部侍郎。

yǒu zèn bǎi yào yú gāo zǔ yún bǎi yào chū shuō dù fú wēi rù cháo yòu yǔ fǔ gōng shí tóng fǎn

有谮百药于高祖,云百药初说杜伏威入朝,又与辅公祏同反。

gāo zǔ dà nù

高祖大怒。

jí gōng shí píng de fú wēi yǔ gōng shí lìng shā bǎi yào shū gāo zǔ yì shāo jiě suì pèi liú jīng zhōu

及公祏平, 得伏威与公祏令杀百药书,高祖意稍解,遂配流泾州。

tài zōng zhòng qí cái míng zhēn guàn yuán nián zhào bài zhōng shū shè rén cì jué ān píng xiàn nán

太宗重其才名,贞观元年,召拜中书舍人,赐爵安平县男。

shòu zhào xiū dìng wǔ lǐ jí lǜ lìng zhuàn qí shū

受诏修定《五礼》 及律令,撰《齐书》。

èr nián chú lǐ bù shì láng

二年,除礼部侍郎。

cháo tíng yì jiāng fēng jiàn zhū hóu bǎi yào shàng fēng jiàn lùn yuē

朝廷议将封建诸侯,百药上《封建论》 曰:

chén wén jīng guó bì mín wáng zhě zhī cháng zhì

臣闻经国庇民,王者之常制;

zūn zhǔ ān shàng rén qíng zhī běn fāng

尊主安上,人情之本方。

sī chǎn zhì dìng zhī guī yǐ hóng cháng shì zhī yè zhě wàn gǔ bù yì bǎi lǜ tóng guī

思阐治定之规,以弘长世之业者,万古不易,百虑同归。

rán mìng lì yǒu shē cù zhī shū bāng jiā yǒu lǐ luàn zhī yì xiá guān zǎi jí lùn zhī xiáng yǐ

然命历有赊促之殊,邦家有理乱之异,遐观载籍, 论之详矣。

xián yún zhōu guò qí shù qín bù jí qī cún wáng zhī lǐ zài yú jùn guó

咸云周过其数,秦不及期,存亡之理,在于郡国。

kě yǐ jiān xià yīn zhī cháng jiǔ zūn huáng táng zhī bìng jiàn wéi chéng pán shí shēn gēn gù běn suī wáng gāng chí fèi zhī gàn xiāng chí gù shǐ nì jié bù shēng zōng sì bù jué

可以监夏殷之长久, 遵黄唐之并建,维城盘石,深根固本,虽王纲弛废,枝干相持,故使逆节不生,宗祀不绝。

qín shì bèi shī gǔ zhī xun qì xiān wáng zhī dào jiàn huá shì xiǎn ba hóu zhì shǒu zǐ dì wú chǐ tǔ zhī yì zhào shù hǎn gòng zhì zhī yōu gù yī fū hào zé qī miào huī sì

秦氏背师古之训,弃先王之道,践华恃险,罢侯置守,子弟无尺土之邑, 兆庶罕共治之忧,故一夫号泽,七庙隳祀。

chén yǐ wéi zì gǔ huáng wáng jūn lín yǔ nèi mò bù shòu mìng shàng xuán fēi míng dì lù dì gòu yù xīng wáng zhī yùn yīn yōu shǔ qǐ shèng zhī qī

臣以为自古皇王,君临宇内,莫不受命上玄,飞名帝录,缔构遇兴王之运,殷忧属启圣之期。

suī wèi wǔ xié yǎng zhī zī hàn gāo tú yì zhī jiàn fēi zhǐ yì yǒu jì yú tuī zhī yì bù néng qù yě

虽魏武携养之资,汉高徒役之贱,非止意有觊觎,推之亦不能去也。

ruò qí yù sòng bù guī jīng huá yǐ jié suī dì yáo zhī guāng pī sì biǎo dà shùn zhī shàng qí qī zhèng fēi zhǐ qíng cún yī ràng shǒu zhī yì bù kě gù yān

若其狱讼不归,菁华已竭,虽帝尧之光被四表,大舜之上齐七政,非止情存揖让,守之亦不可固焉。

yǐ fàng xūn zhòng huá zhī dé shàng bù néng kè chāng jué hòu shì zhī zuò zhī cháng duǎn bì zài tiān shí zhèng huò shèng shuāi yǒu guān rén shì

以放勋、重华之德,尚不能克昌厥后,是知祚之长短,必在天时,政或盛衰,有关人事。

lóng zhōu bo dài sān shí bǔ nián qī bǎi suī lún xū zhī dào sī jí ér wén wǔ zhī qì yóu cún sī zé guī dǐng zhī zuò yǐ xuán dìng yú yǎo míng yě

隆周卜代三十, 卜年七百,虽沦胥之道斯极,而文、武之器犹存,斯则龟鼎之祚,已悬定于杳冥也。

zhì shǐ nán zhēng bù fǎn dōng qiān bì bī yīn sì rú xiàn jiāo jī bù shǒu cǐ nǎi líng yí zhī jiàn yǒu lèi yú fēng jiàn yān

至使南征不返,东迁避逼,禋祀如线,郊畿不守,此乃凌夷之渐,有累于封建焉。

bào qín yùn duǎn rùn yú shù zhōng bǎi liù

暴秦运短闰余,数钟百六。

shòu mìng zhī zhǔ dé yì yǔ tāng

受命之主,德异禹、汤;

jì shì zhī jūn cái fēi qǐ sòng

继世之君,才非启、诵。

jiè shǐ lǐ sī wáng wǎn zhī bèi shèng kāi sì lǚ jiāng lǘ zǐ yīng zhī tú jù qǐ qiān shèng qǐ néng nì dì zǐ zhī bó xīng kàng lóng yán zhī jī mìng zhě yě

借使李斯、王绾之辈,盛开四履,将闾、子婴之徒,俱启千乘,岂能逆帝子之勃兴,抗龙颜之基命者也!

rán zé dé shī chéng bài gè yǒu yóu yān

然则得失成败,各有由焉。

ér zhù shù zhī jiā duō shǒu cháng zhé mò bù qíng wáng jīn gǔ lǐ bì jiāo chún yù yǐ bǎi wáng zhī jì xíng sān dài zhī fǎ

而著述之家,多守常辙,莫不情亡今古,理蔽浇淳,欲以百王之季,行三代之法。

tiān xià wǔ fú zhī nèi jǐn fēng zhū hóu

天下五服之内,尽封诸侯;

wáng jī qiān shèng zhī jiān jù wèi cǎi dì

王畿千乘之间,俱为采地。

shì yǐ jié shéng zhī huà xíng yú xià zhī cháo

是以结绳之化,行虞、夏之朝;

yòng xiàng xíng zhī diǎn zhì liú cáo zhī mò jì gāng jì wěn duàn kě zhī yān

用象刑之典,治刘、曹之末,纪纲既紊,断可知焉。

qiè chuán qiú jiàn wèi jiàn qí kě

锲船求剑,未见其可;

jiāo zhù chéng wén mí suǒ duō huò

胶柱成文,弥所多惑。

tú zhī wèn dǐng qǐng suì yǒu jù bà wáng zhī shī

徒知问鼎请隧, 有惧霸王之师;

bái mǎ sù chē wú fù fān lí zhī yuán

白马素车,无复籓篱之援。

bù wù wàng yí zhī xìn wèi shén yì zhuó zhī zāi

不悟望夷之衅,未甚羿、浞之灾;

gāo guì zhī yāng níng yì shēn zēng zhī kù

高贵之殃,宁异申、缯之酷!

nǎi qīn míng hūn luàn zì gé ān wēi gù fēi shǒu zǎi gōng hóu yǐ chéng xīng fèi

乃钦明昏乱,自革安危,固非守宰公侯,以成兴废。

qiě shù shì zhī hòu wáng shì jìn wēi shǐ zì fān píng huà wèi chóu dí

且数世之后,王室浸微,始自籓屏,化为仇敌。

jiā shū sú guó yì zhèng qiáng lìng ruò zhòng bào guǎ jiāng chǎng bǐ cǐ gān gē rì xún

家殊俗,国异政,强凌弱,众暴寡,疆场彼此,干戈日寻。

hú dài zhī yì nǚ zǐ jǐn zhuā

狐骀之役,女子尽髽;

xiáo líng zhī shī zhī lún bù fǎn

崤陵之师,只轮不返。

sī gài lüè jǔ yī yú qí yú bù kě shèng shǔ

斯盖略举一隅, 其余不可胜数。

lù shì héng fāng guī guī rán yún sì wáng wěi qí jiǔ dǐng xiōng zú jù qí dà yì tiān xià yàn rán yǐ zhì dài luàn

陆士衡方规规然云:“嗣王委其九鼎,凶族据其大邑,天下晏然, 以治待乱。

hé sī yán zhī miù yě

”何斯言之谬也!

ér shè guān fēn zhí rèn xián shǐ néng yǐ xún lì zhī cái yīng gòng zhì zhī jì cì jùn fēn zhú hé dài wú rén

而设官分职,任贤使能,以循吏之才,膺共治之寄, 刺郡分竹,何代无人?

zhì shǐ de huò chéng xiáng tiān bù ài bǎo mín chēng fù mǔ zhèng bǐ shén míng

结果使得大地呈现丰收,上天赐降吉祥,百姓称官为父母,政事清明得如同神在治理。

cáo yuán shǒu fāng qū qū rán chēng yú rén gòng qí lè zhě rén bì yōu qí yōu yú rén tóng qí ān zhě rén bì zhěng qí wēi

曹元首方区区然称:“与人共其乐者,人必忧其忧,与人同其安者,人必拯其危。

qǐ róng wěi yǐ hòu bó zé tóng qí ān wēi

”岂容委以侯伯,则同其安危;

rèn zhī mù zǎi zé shū qí yōu lè

任之牧宰,则殊其忧乐?

hé sī yán zhī wàng yě

何斯言之妄也!

fēng jūn liè guó jiè qìng mén zī wàng qí xiān yè zhī jiān nán qīng qí zì rán zhī chóng guì mò bù shì zēng yín nüè dài yì jiāo chǐ

封君列国,藉庆门资,忘其先业之艰难,轻其自然之崇贵,莫不世增淫虐,代益骄侈。

zì lí gōng bié guǎn qiè hàn líng yún huò xíng rén lì ér jiāng jǐn huò zhào zhū hóu ér gòng lè

自离宫别馆, 切汉凌云,或刑人力而将尽,或召诸侯而共乐。

chén líng zé jūn chén bèi lǐ gòng wǔ zhēng shū

陈灵则君臣悖礼,共侮征舒;

wèi xuān zé fù zǐ jù yōu zhōng zhū shòu shuò

卫宣则父子聚麀,终诛寿、朔。

nǎi yún wéi jǐ sī zhì qǐ ruò shì hu

乃云为己思治,岂若是乎?

nèi wài qún guān xuǎn zì cháo tíng zhuó shì zhù yǐ rèn zhī chéng shuǐ jìng yǐ jiàn zhī nián láo yōu qí jiē pǐn kǎo jì míng qí chù zhì

内外群官,选自朝廷,擢士庶以任之,澄水镜以鉴之,年劳优其阶品,考绩明其黜陟。

jìn qǔ shì qiè dǐ lì qíng shēn huò fèng lù bù rù sī mén qī zǐ bù zhī guān shě

那么人们的进取之心就会日益迫切,并经常自我激励,有的计日受俸,其余分文不取;有的只身赴任,不带妻儿。

bān tiáo zhī guì shí bù jǔ huǒ

颁条之贵,食不举火;

pōu fú zhī zhòng yī wéi bǔ gé

剖符之重,衣唯补葛。

nán jùn tài shǒu bì bù guǒ shēn

南郡太守,敝布裹身;

lái wú xiàn zhǎng níng chén shēng zèng

莱芜县长,凝尘生甑。

zhuān yún wéi lì tú wù hé qí shuǎng yú

专云为利图物,何其爽欤!

zǒng ér yán zhī jué fēi shì jí yòng xián zhī lù sī guǎng

总而言之, 爵非世及,用贤之路斯广;

mín wú dìng zhǔ fù xià zhī qíng bù gù

民无定主,附下之情不固。

cǐ nǎi yú zhì suǒ biàn ān kě huò zāi

此乃愚智所辨,安可惑哉!

zhì rú miè guó shì jūn luàn cháng gàn jì chūn qiū èr bǎi nián jiān lüè wú níng suì

至如灭国弑君,乱常干纪,春秋二百年间,略无宁岁。

cì huī xián zhì suì yòng yù bó zhī míng

次睢咸秩,遂用玉帛之名;

lǔ dào yǒu dàng měi děng yī shāng zhī huì

鲁道有荡,每等衣裳之会。

zòng shǐ xī hàn āi píng zhī jì dōng luò huán líng zhī shí xià lì yín bào bì bù zhì cǐ

纵使西汉哀、平之际,东洛桓、灵之时,下吏淫暴,必不至此。

wéi zhèng zhī lǐ kě yī yán yǐ bì zhī

为政之理,可一言以蔽之。

fú wéi bì xià wò jì yù tiān yīng qī qǐ shèng jiù yì zhào zhī fén nì sǎo fēn kūn yú huán qū

伏惟陛下握纪御天,膺期启圣,救亿兆之焚溺,扫氛昆于寰区。

chuàng yè chuí tǒng pèi èr yí yǐ lì dé

创业垂统,配二仪以立德;

fā hào shī lìng miào wàn wù ér wéi yán

发号施令,妙万物而为言。

dú zhào chén zhōng yǒng huái qián gǔ jiāng fù wǔ děng ér xiū jiù zhì jiàn wàn guó yǐ qīn zhū hóu

独照宸衷,永怀前古,将复五等而修旧制, 建万国以亲诸侯。

qiè yǐ hàn wèi yǐ huán yú fēng zhī bì wèi jǐn

窃以汉、魏以还,余风之弊未尽;

xūn huá jì wǎng zhì gōng zhī dào sī gé

勋、华既往,至公之道斯革。

kuàng jìn shì shī yù yǔ xiàn bēng lí

况晋氏失驭,宇县崩离;

hòu wèi shí chéng huá yí zá chǔ

后魏时乘,华夷杂处。

zhòng yǐ guān hé fēn zǔ wú chu xuán gé xí wén zhě xué zhǎng duǎn zòng héng zhī shù xí wǔ zhě jǐn gān gē zhàn zhēng zhī xīn bì wèi jū zhà zhī jiē mí cháng jiāo fú zhī sú

重以关河分阻,吴、楚悬隔,习文者学长短纵横之术,习武者尽干戈战争之心,毕为狙诈之阶,弥长浇浮之俗。

kāi huáng zài yùn yīn jiè wài jiā

开皇在运,因藉外家。

qū yù qún yīng rèn xióng cāi zhī shù

驱御群英,任雄猜之数;

zuò yí shí yùn fēi kè dìng zhī gōng

坐移时运,非克定之功。

nián yú èr jì mín bú jiàn dé

年逾二纪,民不见德。

jí dà yè sì wén shì dào jiāo sàng yī shí rén wù sǎo dì jiāng jǐn

及大业嗣文,世道交丧,一时人物,扫地将尽。

suī tiān zòng shén wǔ xuē píng kòu nüè bīng wēi bù xī láo zhǐ wèi kāng

虽天纵神武,削平寇虐, 兵威不息,劳止未康。

zì bì xià yǎng shùn shèng cí sì yīng bǎo lì qíng shēn zhì zhì zōng hé qián wáng

自陛下仰顺圣慈,嗣膺宝历,情深致治,综核前王。

suī zhì dào wú míng yán xiàng suǒ jì lüè chén gěng gài shí suǒ shù jī

虽至道无名,言象所纪,略陈梗概,实所庶几。

ài jìng zhēng zhēng láo ér bù juàn dà shùn zhī xiào yě

爱敬蒸蒸,劳而不倦,大舜之孝也。

fǎng ān nèi shù qīn cháng yù shàn wén wáng zhī dé yě

访安内竖,亲尝御膳,文王之德也。

měi xiàn sī yàn zuì shàng shū zòu yù dà xiǎo bì chá wǎng zhí xián shēn jǔ duàn zhǐ zhī fǎ yì dà bì zhī xíng rén xīn yǐn cè guàn chè yōu xiǎn dà yǔ zhī qì gū yě

每宪司谳罪,尚书奏狱,大小必察,枉直咸申,举断趾之法,易大辟之刑,仁心隐恻,贯彻幽显,大禹之泣辜也。

zhèng sè zhí yán xū xīn shòu nà bù jiǎn bǐ lòu wú qì chú ráo dì yáo zhī qiú jiàn yě

正色直言,虚心受纳,不简鄙陋,无弃刍荛,帝尧之求谏也。

hóng jiǎng míng jiào quàn lì xué tú jì zhuó míng jīng yú qīng zǐ jiāng shēng shuò rú yú qīng xiàng shèng rén zhī shàn yòu yě

弘奖名教,劝励学徒,既擢明经于青紫, 将升硕儒于卿相,圣人之善诱也。

qún chén yǐ gōng zhòng shǔ shī qǐn shàn huò guāi qǐng xǐ yù gāo míng yíng yī xiǎo gé

群臣以宫中暑湿,寝膳或乖,请徙御高明,营一小阁。

suì xī jiā rén zhī chǎn jìng yì zǐ lái zhī yuàn bù lìn yīn yáng suǒ gǎn yǐ ān bēi lòu zhī jū

遂惜家人之产,竟抑子来之愿,不吝阴阳所感,以安卑陋之居。

qù suì huāng jiǎn pǔ tiān jī jǐn sāng luàn fǔ ěr cāng lǐn kōng xū

去岁荒俭, 普天饥馑,丧乱甫尔,仓廪空虚。

shèng qíng jīn mǐn qín jiā huì xù jìng wú yī rén liú lí dào lù yóu qiě shí dàn lí huò lè chè sǔn jiàng yán bì qī dòng mào chéng qú jí

圣情矜愍,勤加惠恤,竟无一人流离道路,犹且食啖藜藿,乐撤簨弶,言必凄动,貌成癯瘠。

gōng dàn xǐ yú chóng yì wén mìng qín qí jí xù

公旦喜于重译,文命矜其即序。

bì xià měi sì yí kuǎn fù wàn lǐ guī rén bì tuì sī jìn shěng

陛下每四夷款附,万里归仁,必退思进省。

níng shén dòng lǜ kǒng wàng láo zhōng guó yǐ shì yuǎn fāng bù jiè wàn gǔ zhī yīng shēng yǐ cún yī shí zhī mào shí

凝神动虑,恐妄劳中国,以事远方,不藉万古之英声,以存一时之茂实。

xīn qiè yōu láo jī jué yóu xìng měi dàn shì cháo tīng shòu wú juàn

心切忧劳,迹绝游幸,每旦视朝,听受无倦。

zhì zhōu yú wàn wù dào jì yú tiān xià

智周于万物,道济于天下。

bà cháo zhī hòu yǐn jìn míng chén tǎo lùn shì fēi bèi jìn gān gé wéi jí zhèng shì gèng wú yì cí

罢朝之后,引进名臣,讨论是非,备尽肝膈,唯及政事,更无异辞。

cái jí rì zè mìng cái xué zhī shì cì yǐ qīng xián gāo tán diǎn jí zá yǐ wén yǒng jiān yǐ xuán yán yǐ yè wàng pí zhōng xiāo bú mèi

才及日昃,命才学之士,赐以清闲,高谈典籍,杂以文咏,间以玄言,乙夜忘疲,中宵不寐。

cǐ zhī sì dào dú mài wǎng chū

此之四道,独迈往初。

sī shí shēng mín yǐ lái yī rén ér yǐ

斯实生民以来,一人而已。

hóng cí fēng huà zhāo shì sì fāng xìn kě yǐ jī yuè zhī jiān mí lún tiān rǎng

弘兹风化,昭示四方,信可以期月之间,弥纶天壤。

ér chún cuì shàng zǔ fú guǐ wèi yí cǐ yóu xí zhī yǒng jiǔ nán yǐ zú biàn

而淳粹尚阻,浮诡未移,此由习之永久,难以卒变。

qǐng dài zhuó diāo chéng pǔ yǐ zhì dài wén xíng cuò zhī jiào yī xíng dēng fēng zhī lǐ yún bì rán hòu dìng jiāng lǐ zhī zhì yì shān hé zhī shǎng wèi wèi wǎn yān

请待斫雕成朴,以质代文,刑措之教一行,登封之礼云毕,然后定疆理之制,议山河之赏,未为晚焉。

yì chēng tiān dì yíng xū yǔ shí xiāo xi kuàng yú rén hu

《易》称:“天地盈虚,与时消息,况于人乎?

měi zāi sī yán yě

”美哉斯言也。

tài zōng jìng cóng qí yì

太宗竟从其议。

sì nián shòu tài zǐ yòu shù zǐ

四年,授太子右庶子。

wǔ nián yǔ zuǒ shù zǐ yú zhì níng zhōng yǔn kǒng yǐng dá shè rén lù dūn xìn shì jiǎng yú hóng jiào diàn

五年,与左庶子于志宁、中允孔颖达、 舍人陆敦信侍讲于弘教殿。

shí tài zǐ pō liú yì diǎn fén rán xián yàn zhī hòu xī xì guò dù bǎi yào zuò zàn dào fù yǐ fěng yān cí duō bù zài

时太子颇留意典坟,然闲燕之后,嬉戏过度,百药作 《赞道赋》以讽焉,辞多不载。

tài zōng jiàn ér qiǎn shǐ wèi bǎi yào yuē zhèn yú huáng tài zǐ chù jiàn qīng suǒ xiàn fù xī shù gǔ lái chǔ èr shì yǐ jiè tài zǐ shèn shì diǎn yào

太宗见而遣使谓百药曰:“朕于皇太子处见卿所献赋,悉述古来储贰事以诫太子,甚是典要。

zhèn xuǎn qīng yǐ fǔ bì tài zǐ zhèng wèi cǐ shì dà chēng suǒ wěi dàn xū shàn shǐ lìng zhōng ěr

朕选卿以辅弼太子,正为此事,大称所委,但须善始令终耳。

yīn cì cǎi wù wǔ bǎi duàn

”因赐彩物五百段。

rán tài zǐ zú bù wù ér fèi

然太子卒不悟而废。

shí nián yǐ zhuàn qí shǐ chéng jiā sàn qí cháng shì xíng tài zǐ zuǒ shù zǐ cì wù sì bǎi duàn

十年,以撰《齐史》 成,加散骑常侍,行太子左庶子,赐物四百段。

é chú zōng zhèng qīng

俄除宗正卿。

shí yī nián yǐ zhuàn wǔ lǐ jí lǜ lìng chéng jìn jué wèi zi

十一年,以撰《五礼》 及律令成,进爵为子。

hòu shù suì yǐ nián lǎo gù qǐng zhì shì xǔ zhī

后数岁,以年老固请致仕,许之。

tài zōng cháng zhì dì jīng piān mìng bǎi yào bìng zuò shàng tàn qí gōng shǒu zhào yuē qīng hé shēn zhī lǎo ér cái zhī zhuàng hé chǐ zhī sù ér yì zhī xīn hu

太宗尝制《帝京篇》,命百药并作,上叹其工,手诏曰:“卿何身之老而才之壮,何齿之宿而意之新乎!

èr shí èr nián zú nián bā shí sì shì yuē kāng

” 二十二年卒,年八十四,谥曰康。

bǎi yào yǐ míng chén zhī zǐ cái xíng xiāng jì sì hǎi míng liú mò bù zōng yǎng

百药以名臣之子,才行相继,四海名流,莫不宗仰。

zǎo sī shěn yù yóu cháng yú wǔ yán shī suī qiáo tóng mù shù bìng jiē yín fěng

藻思沈郁,尤长于五言诗,虽樵童牧竖,并皆吟讽。

xìng hǎo yǐn jìn hòu shēng tí jiǎng bù juàn

性好引进后生,提奖不倦。

suǒ de fèng lù duō sàn zhī qīn dǎng

所得俸禄,多散之亲党。

yòu zhì xìng guò rén chū shì fù mǔ sàng huán xiāng tú xiǎn dān yī xíng shù qiān lǐ fú què shù nián róng mào huǐ cuì wéi dāng shí suǒ chēng

又至性过人,初侍父母丧还乡,徒跣单衣,行数千里,服阕数年,容貌毁悴,为当时所称。

jí xuán chē gào lǎo yí rán zì dé chuān chí zhù shān wén jiǔ tán shǎng yǐ shū píng shēng zhī zhì

及悬车告老,怡然自得,穿池筑山,文酒谈赏, 以舒平生之志。

yǒu jí sān shí juǎn zǐ ān qī

有集三十卷,子安期。

ān qī yòu cōng biàn qī suì jiě zhǔ wén

安期幼聪辩,七岁解属文。

chū bǎi yào dà yè mò chū wèi guì zhōu sī mǎ xíng zhì tài hú yù nì zéi jiāng jiā bái rèn ān qī guì qì qǐng dài fù mìng zéi āi ér shì zhī

初,百药大业末出为桂州司马,行至太湖,遇逆贼, 将加白刃,安期跪泣请代父命,贼哀而释之。

zhēn guàn chū lèi zhuǎn fú xǐ láng

贞观初,累转符玺郎。

yù xiū jìn shū chéng chú zhǔ kè yuán wài láng

预修《晋书》 成,除主客员外郎。

yǒng huī zhōng qiān zhōng shū shè rén

永徽中,迁中书舍人。

yòu yǔ li yì fǔ děng yú wǔ dé diàn nèi xiū shū zài zhuǎn huáng mén shì láng

又与李义府等于武德殿内修书,再转黄门侍郎。

lóng shuò zhōng wèi sī liè shǎo cháng bó cān zhī jūn guó

龙朔中,为司列少常伯,参知军国。

yǒu shì tài shān zhào ān qī wèi cháo jìn tán bēi wén

有事太山,诏安期为朝觐坛碑文。

ān qī qián hòu sān wèi xuǎn bù pō wéi dāng shí suǒ chēng

安期前后三为选部,颇为当时所称。

shí gāo zōng lǚ yǐn shì chén zé yǐ bù jìn xián liáng

时高宗屡引侍臣,责以不进贤良。

zhòng jiē mò duì dú ān qī jìn yuē chén wén shèng dì míng wáng mò bù láo yú qiú xián yì yú rèn shǐ

众皆莫对,独安期进曰:“臣闻圣帝明王,莫不劳于求贤,逸于任使。

shè shǐ yáo shùn kǔ jǐ qú jí bù néng yòng xián zhōng yì wáng huà bù xíng

设使尧、舜苦己癯瘠,不能用贤,终亦王化不行。

zì xià yīn yǐ lái lì guó shù shí jiē wěi xián liáng yǐ gòng zhì lǐ

自夏、殷已来,历国数十,皆委贤良,以共致理。

qiě shí shì zhī yì bì yǒu zhōng xìn kuàng jīn tiān xià zhì guǎng fēi wú yīng yàn

且十室之邑,必有忠信,况今天下至广,非无英彦。

dàn bǐ lái gōng qīng yǒu suǒ jiàn yǐn jí zāo áo bàng yǐ wèi péng dǎng

但比来公卿有所荐引,即遭嚣谤,以为朋党。

chén qū zhě wèi shēn ér zài wèi zhě yǐ sǔn suǒ yǐ rén sī gǒu miǎn jìng wèi jiān mò

沉屈者未申,而在位者已损,所以人思苟免,竞为缄默。

ruò bì xià xū jǐ zhāo nà wu yú sōu fǎng bù jì qīn chóu wéi néng shì yòng chán huǐ yì jì bù rù shuí gǎn bù jié zhōng chéng

若陛下虚己招纳, 务于搜访,不忌亲雠,唯能是用,谗毁亦既不入,谁敢不竭忠诚?

cǐ jiē shì yóu bì xià fēi chén děng suǒ néng zhì yě

此皆事由陛下, 非臣等所能致也。

gāo zōng shēn rán qí yán

”高宗深然其言。

é jiǎn jiào dōng tái shì láng tóng dōng xī tái sān pǐn chū wèi jīng zhōu dà dū du fǔ zhǎng shǐ

俄检校东台侍郎、同东西台三品,出为荆州大都督府长史。

xián hēng chū zú

咸亨初卒。

zì dé lín zhì ān qī sān shì jiē zhǎng zhì gào

自德林至安期三世,皆掌制诰。

ān qī sūn xī zhòng yòu wèi zhōng shū shě rén

安期孙羲仲,又为中书舍人。

zhě liàng zì xī míng háng zhōu qián táng rén

褚亮,字希明,杭州钱塘人。

zēng zǔ yīn liáng yù shǐ zhōng chéng

曾祖湮,梁御史中丞;

zǔ méng tài zǐ zhōng shè rén

祖蒙,太子中舍人;

fù jiè chén mì shū jiān bìng zhù míng qián shǐ

父玠, 陈秘书监,并著名前史。

qí xiān zì yáng dí xǐ jū yān

其先自阳翟徙居焉。

liàng yòu cōng mǐn hào xué shàn zhǔ wén

亮幼聪敏好学,善属文。

bó lǎn wú suǒ bù zhì jīng mù bì jì yú xīn

博览无所不至,经目必记于心。

xǐ yóu míng xián yóu shàn tán lùn

喜游名贤,尤善谈论。

nián shí bā yì chén pú yè xú líng líng yǔ shāng què wén zhāng shēn yì zhī

年十八,诣陈仆射徐陵,陵与商榷文章, 深异之。

chén hòu zhǔ wén ér zhào jiàn shǐ fù shī jiāng zǒng jí zhū cí rén zài zuò mò bù tuī shàn

陈后主闻而召见,使赋诗,江总及诸辞人在坐,莫不推善。

zhēn míng chū wèi shàng shū diàn zhōng shì láng

祯明初,为尚书殿中侍郎。

chén wáng rù duò wèi dōng gōng xué shì

陈亡,入隋为东宫学士。

dà yè zhōng shòu tài cháng bó shì

大业中,授太常博士。

shí yáng dì jiāng gǎi zhì zōng miào liàng zòu yì yuē

时炀帝将改置宗庙, 亮奏议曰:

jǐn àn lǐ jì tiān zǐ qī miào sān zhāo sān mù yǔ tài zǔ zhī miào ér qī

谨按《礼记》:“天子七庙,三昭三穆,与太祖之庙而七。

zhèng xuán zhù yuē cǐ zhōu zhì yě

”郑玄《注》曰: “此周制也。

qī zhě tài zǔ jí wén wáng wǔ wáng zhī tiāo yǔ qīn miào sì yě

七者,太祖及文王、武王之祧,与亲庙四也。

yīn zé liù miào qì jí tāng yǔ èr zhāo èr mù yě

殷则六庙,契及汤与二昭二穆也。

xià zé wǔ miào wú tài zǔ yǔ yǔ èr zhāo èr mù ér yǐ

夏则五庙,无太祖,禹与二昭二穆而已。

xuán yòu jù lǐ wáng zhě dì qí zǔ zhī suǒ zì chū ér lì sì miào

”玄又据《礼》:“王者禘其祖之所自出而立四庙。

àn zhèng xuán yì tiān zǐ wéi lì sì qīn miào bìng shǐ zǔ ér wèi wǔ

”案郑玄义,天子唯立四亲庙,并始祖而为五。

zhōu yǐ wén wǔ wèi shòu mìng zhī zǔ tè lì èr tiāo shì wèi qī miào

周以文、武为受命之祖,特立二祧,是为七庙。

wáng sù zhù lǐ jì yuē zūn zhě zūn tǒng shàng bēi zhě zūn tǒng xià

王肃注《礼记》曰:“尊者尊统上,卑者尊统下。

gù tiān zǐ qī miào zhū hóu wǔ miào

故天子七庙,诸侯五庙。

qí yǒu shū gōng yì dé fēi tài zǔ ér bù huǐ bù zài qī miào zhī shù

其有殊功异德,非太祖而不毁,不在七庙之数。

àn sù yǐ wéi tiān zǐ qī miào shì bǎi dài zhī yán

”案肃以为天子七庙,是百代之言。

yòu jù wáng zhì tiān zǐ qī miào zhū hóu wǔ miào dài fū sān miào jiàng èr wèi chà

又据《王制》天子七庙,诸侯五庙,大夫三庙,降二为差。

shì zé tiān zǐ lì sì qīn miào yòu lì gāo zǔ zhī fù gāo zǔ zhī zǔ fù tài zǔ ér wèi qī

是则天子立四亲庙,又立高祖之父、高祖之祖父、太祖而为七。

zhōu yǒu wén wǔ jiāng yuán hé wéi shí miào

周有文、 武、姜嫄合为十庙。

hàn shì zhū dì zhī miào gè lì wú dié huǐ zhī yì

汉世诸帝之庙各立,无迭毁之义。

zhì yuán dì shí gòng yǔ kuāng héng zhī tú shǐ yì qí lǐ yǐ gāo dì wèi tài zǔ ér lì sì qīn shì wèi wǔ miào

至元帝时,贡禹、匡衡之徒始议其礼,以高帝为太祖,而立四亲,是为五庙。

wéi liú xīn yǐ wéi tiān zǐ qī miào zhū hóu wǔ miào jiàng shā yǐ liǎng zhī yì qī zhě qí zhèng fǎ kě cháng shù yě

唯刘歆以为天子七庙,诸侯五庙, 降杀以两之义,七者,其正法可常数也。

zōng bù zài cǐ shù nèi yǒu gōng dé zé zōng zhī bù kě yù shè wéi shù yě

宗不在此数内,有功德则宗之,不可豫设为数也。

shì yǐ bān gù chēng kǎo lùn zhū rú zhī yí liú xīn bó ér jiù yǐ

是以班固称“考论诸儒之仪,刘歆博而旧矣。

guāng wǔ jí wèi jiàn gāo miào yú luò yáng

”光武即位,建高庙于洛阳。

nǎi lì nán dùn jūn yǐ shàng sì miào jiù zǔ zōng ér wèi qī

乃立南顿君以上四庙,就祖宗而为七。

zhì wèi chū gāo táng lóng wèi zhèng xué yì lì qīn miào sì tài zǔ wǔ dì yóu zài sì qīn zhī nèi nǎi xū zhì tài zǔ jí èr tiāo yǐ dài hòu shì

至魏初,高堂隆为郑学,议立亲庙四,太祖武帝犹在四亲之内,乃虚置太祖及二祧以待后世。

zhì jǐng chū jiān nǎi yī wáng sù gēng lì liù miào èr shì zǔ jiù sì qīn ér wèi liù miào

至景初间,乃依王肃更立六庙, 二世祖就四亲而为六庙。

jìn wǔ shòu shàn bó yì zōng sì zì wén dì yǐ shàng zhì liù shì qīn zǔ zhēng xī fǔ jūn ér xuān dì yì xù yú zhāo mù wèi shēng tài zǔ gù jì zhǐ liù shì

晋武受禅,博议宗祀,自文帝以上至六世亲祖征西府君, 而宣帝亦序于昭穆,未升太祖,故祭止六世。

jiāng zuǒ zhōng xīng hè xún zhī lǐ zhì yú qǐn miào zhī yì jiē yī wèi jìn jiù shì

江左中兴,贺循知礼,至于寝庙之议, 皆依魏、晋旧事。

sòng wǔ chū shòu mìng wèi wáng yī zhū hóu lì qīn miào sì jí wèi zhī hòu zēng cí wǔ shì zǔ xiàng guó yuàn fǔ jūn liù shì zǔ yòu běi píng fǔ jūn zhǐ yú liù miào jiàn shēn méi zhǔ shēng yì cóng zhāo mù yóu tài zǔ zhī wèi yě

宋武初受命为王,依诸侯立亲庙四,即位之后,增祠五世祖相国掾府君、六世祖右北平府君,止于六庙,建身没主升,亦从昭穆,犹太祖之位也。

jiàng jí qí liáng shǒu ér wù gé jiā zōng dié huǐ lǐ wú wéi jiù

降及齐、梁,守而勿革,加宗迭毁,礼无违旧。

chén yòu àn jī zhōu zì tài zǔ yǐ xià jiē bié lì miào zhì yú dì xiá jù hé shí yú tài zǔ

臣又按姬周自太祖已下,皆别立庙, 至于禘祫,俱合食于太祖。

shì yǐ yán hàn zhī chū zhū miào gè lì suì shí cháng xiǎng yì suí chù ér jì suǒ yòng miào lè jiē xiàng gōng dé ér gē wǔ yān

是以炎汉之初,诸庙各立,岁时常享,亦随处而祭,所用庙乐,皆像功德而歌舞焉。

zhì guāng wǔ nǎi zǒng lì yī táng ér qún zhǔ yì shì sī zé xīn chéng kòu luàn yù cóng yuē shěng zì cǐ yǐ lái yīn xún bù biàn

至光武乃总立一堂,而群主异室,斯则新承寇乱,欲从约省,自此已来,因循不变。

huáng duò tài zǔ wǔ yuán huáng dì rén fēng qián chàng zhì zé bàng tōng yǐ kūn péng zhī xūn kāi jì qì zhī xù

皇隋太祖武元皇帝仁风潜畅,至泽傍通,以昆、彭之勋,开稷、契之绪。

gāo zǔ wén huáng dì ruì zhé xuán lǎn shén wǔ yìng qī bō luàn fǎn zhèng yuǎn sù ěr ān shòu mìng kāi jī chuí tǒng shèng sì hóng míng guān yú sān dài bǎo zuò chuán yú qī bǎi

高祖文皇帝睿哲玄览,神武应期,拨乱返正,远肃迩安,受命开基,垂统圣嗣,鸿名冠于三代,宝祚传于七百。

dāng wén míng zhī yùn dìng zǔ zōng zhī lǐ

当文明之运,定祖宗之礼。

qiě sǔn yì bù tóng yán xí yì qù shí wáng suǒ zhì kě yǐ chuí fǎ

且损益不同,沿袭异趣,时王所制,可以垂法。

zì lì dài yǐ lái qīn yòng wáng zhèng èr yì

自历代已来,亲用王、郑二义。

ruò xún qí zhǐ guī xiào yǐ yōu liè kāng chéng zhǐ lùn zhōu dài fēi wèi jīng tōng

若寻其旨归,校以优劣,康成止论周代,非谓经通;

zi yōng zǒng guàn huáng wáng shì jiān cháng yuǎn

子雍总贯皇王,事兼长远。

jīn qǐng yī jù gǔ diǎn chóng jiàn qī miào shòu mìng zhī miào yi bié lì miào tiāo bǎi shì zhī hòu bù huǐ zhī fǎ

今请依据古典,崇建七庙,受命之庙,宜别立庙,祧百世之后,不毁之法。

zhì yú luán jià qīn fèng shēn xiào xiǎng yú gāo miào

至于銮驾亲奉, 申孝享于高庙;

yǒu sī xíng shì jié chéng jìng yú qún zhǔ

有司行事,竭诚敬于群主。

bǐ fu guī mó kě zé yán sì yì zūn biǎo yǒu gōng ér zhāng míng dé dà fù gǔ ér guì néng biàn

俾夫规模可则,严祀易遵,表有功而彰明德,大复古而贵能变。

chén yòu àn zhōu rén lì miào yì wú chǔ zhì zhī wén jù zhǒng rén zhí ér yán zhī xiān wáng jū zhōng yǐ zhāo mù wèi zuǒ yòu

臣又按周人立庙,亦无处置之文,据冢人职而言之,先王居中,以昭穆为左右。

yuán chén suǒ zhuàn lǐ tú yì cóng cǐ yì

阮忱所撰《礼图》,亦从此义。

hàn jīng zhū miào jì yuǎn yòu bù xù dì xiá

汉京诸庙既远,又不序禘祫。

jīn ruò yī zhōu zhì lǐ yǒu wèi ān zá yòng hàn yí shì nán quán cǎi jǐn xiáng lì bié tú fù zhī

今若依周制,理有未安,杂用汉仪,事难全采,谨详立别图附之。

yì wèi xíng xún zuò yǔ yáng xuán gǎn yǒu jiù zuǒ qiān xī hǎi jùn sī hù

议未行,寻坐与杨玄感有旧,左迁西海郡司户。

shí jīng zhào jùn bó shì pān huī yì yǐ bǐ zhá wèi xuán gǎn suǒ lǐ jiàng wēi dìng xiàn zhǔ bù

时京兆郡博士潘徽亦以笔札为玄感所礼,降威定县主簿。

dāng shí kòu dào zòng héng liù qīn bù néng xiāng bǎo

当时寇盗纵横,六亲不能相保。

liàng yǔ tóng xíng zhì lǒng shān huī yù bìng zhōng liàng qīn jiā guān liǎn yì zhī lù cè kǎi rán shāng huái suì tí shī yú lǒng shù hào shì zhě jiē chuán xiě fěng sòng xìn sù biàn yú jīng yì yān

亮与同行,至陇山,徽遇病终,亮亲加棺敛,瘗之路侧,慨然伤怀,遂题诗于陇树,好事者皆传写讽诵, 信宿遍于京邑焉。

xuē jǔ jiàn hào lǒng xī yǐ liàng wèi huáng mén shì láng wěi zhī jī wù

薛举僭号陇西,以亮为黄门侍郎,委之机务。

jí jǔ miè tài zōng wén liàng míng shēn jiā lǐ jiē yīn cóng róng zì chén

及举灭,太宗闻亮名,深加礼接,因从容自陈。

tài zōng dà yuè cì wù èr bǎi duàn mǎ sì pǐ

太宗大悦,赐物二百段、马四匹。

cóng hái jīng shī shòu qín wáng wén xué

从还京师,授秦王文学。

shí gāo zǔ yǐ kòu luàn jiàn píng měi dōng tián shòu

时高祖以寇乱渐平,每冬畋狩。

liàng shàng shū jiàn yuē chén wén yáo gǔ nà jiàn shùn mù qiú zhēn mào kè chāng zhī fēng zhì shēng píng zhī dào

亮上疏谏曰:“臣闻尧鼓纳谏,舜木求箴,茂克昌之风,致升平之道。

fú wéi bì xià yīng qiān sì zhī qī zhěng bǎi wáng zhī bì píng yī tiān xià qú láo dì yè gàn shí sī zhèng fèi qǐn yōu rén

伏惟陛下应千祀之期,拯百王之弊,平壹天下,劬劳帝业, 旰食思政,废寝忧人。

yòng nóng xì zhī yú zūn dōng shòu zhī lǐ

用农隙之余,遵冬狩之礼。

huò chē zhī suǒ yóu jiàn yú qí zhī suǒ shè lì wǎng wéi yī miàn qín zhǐ sān qū zòng guǎng chéng zhī liè shì guān shàng lín zhī shǒu bó sī gù tián yì zhī cháng guī ér huáng wáng zhī zhuàng guān

获车之所游践,虞旗之所涉历, 网唯一面,禽止三驱,纵广成之猎士,观上林之手搏,斯固畋弋之常规,而皇王之壮观。

zhì yú qīn bī měng shòu chén qiè huò zhī

至于亲逼猛兽,臣窃惑之。

hé zhě

为什么呢?

jīn lì xiāo hàn zhǎo yá qīng jié

筋力骁悍,爪牙轻捷。

lián nǔ yī fà wèi bì cuò qí xiōng xīn

连弩一发,未必挫其凶心;

cháng jǐ cái zǒng bù néng dāng qí fèn qì

长戟才捴,不能当其愤气。

suī mèng bēn kàng zuǒ xià yù jū qián cu ran jīng yì shì shēng lǜ biǎo

虽孟贲抗左,夏育居前,卒然惊轶,事生虑表。

rú huò jìn qǐ lín cóng wèi tián kēng gǔ hài shǔ chē zhī hòu chéng fàn guān qí zhī qīng chén

如或近起林丛,未填坑谷,骇属车之后乘,犯官骑之清尘。

xiǎo chén qiè nuò sī huái zhàn lì

小臣怯懦,私怀战栗。

bì xià yǐ zhì shèng zhī zī chuí jiāng lái zhī jiào jiàng qíng nà xià wú gé zhí yán

陛下以至圣之资,垂将来之教,降情纳下,无隔直言。

chén tāo féng míng shí yóu huàn fān dǐ shēn jiàn róng wò rì yòng bù zhī gǎn yuán tiān zào mào chén dān kěn

臣叨逢明时,游宦籓邸,身渐荣渥,日用不知,敢缘天造,冒陈丹恳。

gāo zǔ shén nà zhī

”高祖甚纳之。

tài zōng měi yǒu zhēng fá liàng cháng shì cóng jūn zhōng yàn yán bì yù huān shǎng cóng róng fěng yì duō suǒ bì yì

太宗每有征伐,亮常侍从,军中宴筵,必预欢赏,从容讽议,多所裨益。

yòu yǔ dù rú huì děng shí bā rén wéi wén xué guǎn xué shì tài zōng rù jū chūn gōng chú tài zǐ shè rén qiān tài zǐ zhōng yǔn

又与杜如晦等十八人为文学馆学士,太宗入居春宫,除太子舍人,迁太子中允。

zhēn guàn yuán nián wèi hóng wén guǎn xué shì

贞观元年,为弘文馆学士。

jiǔ nián jìn shòu yuán wài sàn qí cháng shì fēng yáng dí xiàn nán bài tōng zhí sàn qí cháng shì xué shì rú gù

九年, 进授员外散骑常侍、封阳翟县男,拜通直散骑常侍、学士如故。

shí liù nián jìn jué wèi hóu shí yì qī bǎi hù

十六年,进爵为侯, 食邑七百户。

hòu zhì shì guī yú jiā

后致仕归于家。

tài zōng xìng liáo dōng liàng zi suì liáng wèi huáng mén shì láng zhào suì liáng wèi liàng yuē xī nián shī lǚ qīng cháng rù mù

太宗幸辽东,亮子遂良为黄门侍郎,诏遂良谓亮曰: “昔年师旅,卿常入幕;

jīn zī xiá fá jūn yǐ xuán chē

今兹遐伐,君已悬车。

shū hū zhī jiān yí sān shí zài juàn yán chóu xī wǒ láo rú hé

倏忽之间,移三十载,眷言畴昔, 我劳如何!

jīn jiāng suì liáng dōng xíng xiǎng gōng yú zhèn bù xī yī r yú xī xià ěr gù qiǎn chén lí yì shàn jū jiā shí

今将遂良东行,想公于朕,不惜一儿于膝下耳,故遣陈离意,善居加食。

liàng fèng biǎo chén xiè

” 亮奉表陈谢。

jí qǐn jí zhào qiǎn yī yào jiù liáo zhōng shǐ hòu wèn bù jué

及寝疾,诏遣医药救疗,中使候问不绝。

zú shí nián bā shí bā

卒时年八十八。

tài zōng shén dào xī zhī bù shì cháo yī rì zèng tài cháng qīng péi zàng zhāo líng shì yuē kāng

太宗甚悼惜之,不视朝一日,赠太常卿,陪葬昭陵,谥曰康。

zhǎng zǐ suì xián shǒu yōng wáng yǒu

长子遂贤,守雍王友。

cì zǐ suì liáng zì yǒu chuán

次子遂良, 自有传。

shǐ tài zōng jì píng kòu luàn liú yì rú xué nǎi yú gōng chéng xi qǐ wén xué guǎn yǐ dài sì fāng wén shì

始太宗既平寇乱,留意儒学,乃于宫城西起文学馆,以待四方文士。

yú shì

于是,

yǐ shǔ dà xíng tái sī xūn láng zhōng dù rú huì

以属大行台司勋郎中杜如晦,

jì shì kǎo gōng láng zhōng fáng xuán líng jí yú zhì níng

记室考功郎中房玄龄及于志宁,

jūn zī jì jiǔ sū shì zhǎng

军谘祭酒苏世长,

tiān cè fǔ jì shì xuē shōu

天策府记室薛收,

wén xué zhě liàng yáo sī lián

文学褚亮、姚思廉,

tài xué bó shì lù dé míng kǒng yǐng dá

太学博士陆德明、孔颖达,

zhǔ bù li xuán dào

主簿李玄道,

tiān cè cāng cáo li shǒu sù

天策仓曹李守素,

jì shì cān jūn yú shì nán

记室参军虞世南,

cān jūn shì cài yǔn gōng yán xiāng shí

参军事蔡允恭、颜相时,

zhù zuò zuǒ láng shè jì shì xǔ jìng zōng xuē yuán jìng

著作佐郎摄记室许敬宗、薛元敬,

tài xué zhù jiào gài wén dá

太学助教盖文达,

jūn zī diǎn qiān sū xù

军谘典签苏勖,

bìng yǐ běn guān jiān wén xué guǎn xué shì

并以本官兼文学馆学士。

jí xuē shōu zú fù zhēng dōng yú zhōu lù shì cān jūn liú xiào sūn rù guǎn

及薛收卒,复征东虞州录事参军刘孝孙入馆。

xún qiǎn tú qí zhuàng mào tí qí míng zì jué lǐ nǎi mìng liàng wèi zhī xiàng zàn hào shí bā xué shì xiě zhēn tú cáng zhī shū fǔ yǐ zhāng lǐ xián zhī zhòng yě

寻遣图其状貌,题其名字、爵里,乃命亮为之像赞, 号《十八学士写真图》,藏之书府,以彰礼贤之重也。

zhū xué shì bìng gěi zhēn shàn fēn wéi sān fān gēng zhí sù yú gé xià měi jūn guó wu jìng cān yè guī xiū jí biàn yǐn jiàn tǎo lùn fén jí shāng lüè qián zǎi

诸学士并给珍膳,分为三番, 更直宿于阁下,每军国务静,参谒归休,即便引见,讨论坟籍,商略前载。

yù rù guǎn zhě shí suǒ qīng mù wèi zhī dēng yíng zhōu

预入馆者,时所倾慕,谓之“登瀛洲”。

yán xiāng shí xiōng shī gǔ sū xù xiōng zi gàn

颜相时兄师古、苏勖兄子干。

liú xiào sūn zhě jīng zhōu rén yě

刘孝孙者,荆州人也。

zǔ zhēn zhōu shí tái tài shǒu

祖贞,周石台太守。

xiào sūn ruò guàn zhī míng yǔ dāng shí cí rén yú shì nán cài jūn hé kǒng dé shào yǔ bào yǔ zì zhí liú bīn děng dēng lín shān shuǐ jié wéi wén huì

孝孙弱冠知名,与当时辞人虞世南、 蔡君和、孔德绍、庾抱、庾自直、刘斌等登临山水,结为文会。

dà yè mò méi yú wáng shì chōng shì chōng dì wěi qǐ wáng biàn yǐn wéi xíng tái láng zhōng

大业末,没于王世充,世充弟伪杞王辩引为行台郎中。

luò yáng píng biàn miàn fù guī guó zhòng jiē lí sàn xiào sūn yóu pān yuán hào tòng zhuī sòng yuǎn jiāo shí rén yì zhī

洛阳平,辩面缚归国,众皆离散,孝孙犹攀援号恸,追送远郊,时人义之。

wǔ dé chū lì yú zhōu lù shì cān jūn tài zōng zhào wèi qín fǔ xué shì

武德初,历虞州录事参军,太宗召为秦府学士。

zhēn guàn liù nián qiān zhù zuò zuǒ láng wú wáng you

贞观六年,迁著作佐郎、吴王友。

cháng cǎi lì dài wén jí wèi wáng zhuàn gǔ jīn lèi xù shī yuàn sì shí juǎn

尝采历代文集,为王撰《古今类序诗苑》四十卷。

shí wǔ nián qiān běn fǔ zī yì cān jūn

十五年,迁本府谘议参军。

xún qiān tài zǐ xǐ mǎ wèi bài zú

寻迁太子洗马,未拜卒。

li xuán dào zhě běn lǒng xī rén yě shì jū zhèng zhōu wéi shān dōng guàn zú

李玄道者,本陇西人也,世居郑州,为山东冠族。

zǔ jǐn wèi zhù zuò zuǒ láng

祖瑾,魏著作佐郎。

fù xíng zhī duò dōu shuǐ shǐ zhě

父行之, 隋都水使者。

xuán dào shì duò wèi qí wáng fǔ shǔ

玄道仕隋为齐王府属。

li mì jù luò kǒu yǐn wèi jì shì

李密据洛口,引为记室。

jí mì pò wèi wáng shì chōng suǒ zhí

及密破,为王世充所执。

shì shí tóng yù xiōng fú zhě bìng jù sǐ dá shǔ bú mèi wéi xuán dào yán sè zì ruò yuē sǐ shēng yǒu mìng fēi yōu néng le

是时,同遇凶俘者并惧死,达曙不寐,唯玄道颜色自若,曰:“死生有命,非忧能了。

tóng jū zhě yā tuī qí shí liàng

”同拘者雅推其识量。

jí xiàn shì chōng jǔ cuò bù gǎi qí cháng

及见世充,举措不改其常。

shì chōng sù zhī qí míng yì zhòng zhī shì fù yǐ wéi zhù zuò zuǒ láng

世充素知其名,益重之, 释缚以为著作佐郎。

dōng dōu píng tài zōng zhào wèi qín wáng fǔ zhǔ bù wén xué guǎn xué shì

东都平,太宗召为秦王府主簿、文学馆学士。

zhēn guàn yuán nián lèi qiān jǐ shì zhōng fēng gū zāng xiàn nán

贞观元年,累迁给事中,封姑臧县男。

shí wáng jūn kuò wèi yōu zhōu dū du cháo tíng yǐ qí wǔ jiàng bù xí shí shì bài xuán dào wèi yōu zhōu zhǎng shǐ yǐ wéi chí fǔ shì

时王君廓为幽州都督,朝廷以其武将不习时事,拜玄道为幽州长史,以维持府事。

jūn kuò zài zhōu lǚ wèi fēi fǎ xuán dào shù zhèng yì cái zhī

君廓在州屡为非法,玄道数正议裁之。

cháng yòu yí xuán dào yī bì xuán dào wèn bì suǒ yóu yún běn liáng jiā zǐ wèi jūn kuò suǒ lüè xuán dào yīn fàng qiǎn zhī jūn kuò shén bú yuè

尝又遗玄道一婢,玄道问婢所由,云本良家子,为君廓所掠,玄道因放遣之,君廓甚不悦。

hòu yù jūn kuò rù cháo fáng xuán líng jí xuán dào zhī cóng shēng yě xuán dào fù shū jūn kuò sī fā bù shí cǎo zì yí qí móu jǐ jù ér bēn pàn xuán dào zuò liú guī zhōu

后遇君廓入朝,房玄龄即玄道之从甥也,玄道附书,君廓私发,不识草字,疑其谋己,惧而奔叛,玄道坐流巂州。

wèi jǐ zhēng hái wèi cháng zhōu cì shǐ

未几征还,为常州刺史。

zài zhí qīng jiǎn bǎi xìng ān zhī tài zōng xià zhào bāo měi cì yǐ líng cǎi

在职清简,百姓安之,太宗下诏褒美, 赐以绫彩。

sān nián biǎo qǐng zhì shì jiā yín qīng guāng lù dài fu yǐ lù guī dì xún zú

三年,表请致仕,加银青光禄大夫,以禄归第,寻卒。

zi yún jiāng zhī míng

子云将,知名。

guān zhì shàng shū zuǒ chéng

官至尚书左丞。

li shǒu sù zhě zhào zhōu rén dài wéi shān dōng míng zú

李守素者,赵州人,代为山东名族。

tài zōng píng wáng shì chōng zhēng wéi wén xué guǎn xué shì shǔ tiān cè fǔ cāng cáo cān jūn

太宗平王世充,征为文学馆学士,署天策府仓曹参军。

shǒu sù yóu gōng pǔ xué zì jìn sòng yǐ xiáng sì hǎi shì liú jí zhū xūn guì huá róng fá yuè mò bù xiáng jiū dāng shí hào wèi xíng pǔ

守素尤工谱学,自晋宋已降,四海士流及诸勋贵华戎阀阅,莫不详究, 当时号为“行谱”。

cháng yǔ yú shì nán gòng tán rén wù yán jiāng zuǒ shān dōng shì nán yóu xiāng chóu duì

尝与虞世南共谈人物,言江左、山东,世南犹相酬对;

jí yán běi de zhū hóu cì dì rú liú xiǎn qí shì yè jiē yǒu yuán zhèng shì nán dàn fǔ zhǎng ér xiào bù fù néng dá tàn yuē xíng pǔ dìng kě wèi

及言北地诸侯,次第如流,显其世业,皆有援证,世南但抚掌而笑,不复能答,叹曰: “行谱定可畏。

xǔ jìng zōng yīn wèi shì nán yuē li cāng cáo yǐ shàn tán rén wù nǎi de cǐ míng suī wèi měi shì rán fēi yǎ mù

”许敬宗因谓世南曰:“李仓曹以善谈人物,乃得此名,虽为美事, 然非雅目。

gōng jì yán chéng zhǔn de yí dāng yǒu yǐ gǎi zhī

公既言成准的,宜当有以改之。

shì nán yuē xī rèn yàn shēng měi tán jīng jí liáng dài chēng wéi wǔ jīng sì

”世南曰:“昔任彦升美谈经籍,梁代称为‘五经笥’;

jīn mù cāng cáo wèi rén wù zhì kě yǐ

今目仓曹为‘人物志’可矣。

zhēn guàn chū zú

”贞观初卒。

shǐ chén yuē liú bīng zhōu yǒu yán hé shì zhī bì bù dú yào yú yǐng wò

史臣曰:刘并州有言:“和氏之璧,不独耀于郢握;

yè guāng zhī zhū hé zhuān wán yú duò zhǎng

夜光之珠,何专玩于隋掌?

tiān xià zhī bǎo gù dāng yǔ tiān xià gòng zhī

天下之宝,固当与天下共之。

yú yǒng xīng zhī cóng jiàn dé lǐ ān píng zhī zuǒ gōng shí zhě yáng dí zhī yī xuē jǔ gài dà kě bù néng zé quán ér yǐn dà shǔ bù néng zé yìn ér xi ěr fēi bù shi qí yǐn qì zhī suǒ

”虞永兴之从建德,李安平之佐公祏,褚阳翟之依薛举,盖大渴不能择泉而饮,大暑不能择荫而息耳,非不识其饮憩之所。

jí wén huáng dì jiē sān chén ér zhú tiān xià qún xián wù jí rén zhī suǒ fèng fāng de yuè lín tiān chí shàn jià chūn shān wèi yī dài zhī zhì bǎo zé suǒ tuō zhī shì yì yě

及文皇帝揭三辰而烛天下,群贤雾集,人之所奉,方得跃鳞天池,擅价春山,为一代之至宝, 则所托之势异也。

duò zhǎng yǐng wò hé yǒu cháng zāi

隋掌郢握,曷有常哉!

èr yú kūn zhòng wén zhāng bǐng wèi yú duò táng zhī jì

二虞昆仲,文章炳蔚于隋、唐之际;

zhě hé nán fù zǐ zhēn guī xiàn tì yáng yì yú zhēn guàn yǒng huī zhī jiān

褚河南父子,箴规献替,洋溢于贞观、永徽之间。

suǒ wèi dài yǒu rén yān ér sān jiā yóu shèng

所谓代有人焉,而三家尤盛。

zàn yuē yī yǔ wén huáng dàng dí cāng hào

赞曰:猗与文皇,荡涤苍昊。

shí bā wén xīng lián huī bǐng yào

十八文星,连辉炳耀。

yú zhě zhī bǐ dòng ruò yǒu shén

虞、褚之笔,动若有神。

ān píng zhī shén lǎo ér mí xīn

安平之什,老而弥新。

Want to learn Chinese with visual scenes and structured paths?

Start Learning Chinese →