新唐书 · 刘羲叟 · Chapter 115 of 225

列传·卷四十

PinyinModern Translation
Size

dí hǎo zhū

狄郝朱

dí rén jié zì huái yīng bīng zhōu tài yuán rén

狄仁杰,字怀英,并州太原人。

wèi ér shí mén rén yǒu bèi hài zhě lì jiù jí zhòng zhēng biàn duì rén jié sòng shū bù zhì lì ràng zhī dá yuē huáng juàn zhōng fāng yǔ shèng xián duì hé xiá ǒu sú lì yǔ yé

为儿时,门人有被害者,吏就诘,众争辨对, 仁杰诵书不置,吏让之,答曰:“黄卷中方与圣贤对,何暇偶俗吏语耶?

jǔ míng jīng diào biàn zhōu cān jūn

”举明经, 调汴州参军。

wèi lì wū sù chù zhì shǐ yán lì běn zhào xùn yì qí cái xiè yuē zhòng ní chēng guān guò zhī rén jūn kě wèi cāng hǎi yí zhū yǐ

为吏诬诉,黜陟使阎立本召讯,异其才,谢曰:“仲尼称观过知仁, 君可谓沧海遗珠矣。

jiàn shòu bīng zhōu fǎ cáo cān jūn

”荐授并州法曹参军。

qīn zài hé yáng rén jié dēng tài háng shān fǎn gù jiàn bái yún gū fēi wèi zuǒ yòu yuē wú qīn shě qí xià

亲在河阳,仁杰登太行山,反顾,见白云孤飞,谓左右曰:“吾亲舍其下。

zhān chàng jiǔ zhī yún yí nǎi de qù

”瞻怅久之,云移乃得去。

tóng fǔ cān jūn zhèng chóng zhì mǔ lǎo qiě jí dāng shǐ jué yù

同府参军郑崇质母老且疾,当使绝域。

rén jié wèi yuē jūn kě yí qīn wàn lǐ yōu hu

仁杰谓曰:“君可贻亲万里忧乎?

yì zhǎng shǐ lán rén jī qǐng dài xíng

”诣长史兰仁基请代行。

rén jī zī měi qí yì shí fāng yǔ sī mǎ li xiào lián bù píng xiāng chì yuē wú děng kě shǎo kuì yǐ

仁基咨美其谊,时方与司马李孝廉不平,相敕曰:“吾等可少愧矣!

zé xiāng dài rú chū měi yuē dí gōng zhī xián běi dǒu yǐ nán yī rén ér yǐ

”则相待如初, 每曰:“狄公之贤,北斗以南,一人而已。

shāo qiān dà lǐ chéng suì zhōng duàn jiǔ yù wàn qī qiān rén shí chēng píng shù

稍迁大理丞,岁中断久狱万七千人,时称平恕。

zuǒ wēi wèi dà jiàng jūn quán shàn cái yòu jiān mén zhōng láng jiàng fàn huái yì zuò wù fǔ zhāo líng bǎi zuì dāng miǎn gāo zōng zhào zhū zhī

左威卫大将军权善才、右监门中郎将范怀义坐误斧昭陵柏,罪当免,高宗诏诛之。

rén jié zòu bù yīng sǐ dì nù yuē shì shǐ wǒ wèi bù xiào zi bì shā zhī

仁杰奏不应死,帝怒曰:“是使我为不孝子,必杀之。

rén jié yuē hàn yǒu dào gāo miào yù huán wén dì yù dāng zhī zú zhāng shì zhī tíng zhèng yuē jiǎ lìng qǔ cháng líng yī póu tǔ hé yǐ jiā qí fǎ

”仁杰曰:“汉有盗高庙玉环,文帝欲当之族,张释之廷诤曰:‘假令取长陵一抔土,何以加其法?

wū shì zuì zhǐ qì shì

’于是罪止弃市。

bì xià zhī fǎ zài xiàng wèi gù yǒu chà děng

陛下之法在象魏,固有差等。

fàn bù zhì sǐ ér zhì zhī sǐ hé zāi

犯不至死而致之死,何哉?

jīn wù fá yī bǎi shā èr chén hòu shì wèi bì xià wèi hé rú zhǔ

今误伐一柏,杀二臣,后世谓陛下为何如主?

dì yì jiě suì miǎn sǐ

” 帝意解,遂免死。

shù rì shòu shì yù shǐ

数日,授侍御史。

zuǒ sī láng zhōng wáng běn lì hù chǒng zì sì rén jié hé zòu qí è yǒu zhào yuán zhī

左司郎中王本立怙宠自肆,仁杰劾奏其恶,有诏原之。

rén jié yuē cháo tíng jiè fá xián rú běn lì zhě bù xiǎn

仁杰曰:“朝廷借乏贤,如本立者不鲜。

bì xià xī yǒu zuì kuī chéng fǎ nài hé

陛下惜有罪,亏成法,奈何?

chén yuàn xiān chì wèi qún chén jiè

臣愿先斥,为群臣戒。

běn lì dǐ zuì

”本立抵罪。

yáo shì cháo tíng sù rán

繇是朝廷肃然。

shǐ qí zhōu wáng zú shù bǎi piào xíng rén dào bù tōng

使岐州,亡卒数百剽行人,道不通。

guān bǔ xì dào dǎng qióng xùn ér yú cáo fēn fēn bù néng zhì

官捕系盗党穷讯,而余曹纷纷不能制。

rén jié yuē shì qí jì qióng qiě wéi huàn

仁杰曰:“是其计穷,且为患。

nǎi míng kāi shǒu yuán gé chū xì zhě bǐng ér zòng zhī shǐ xiāng xiǎo jiē zì fù guī

”乃明开首原格,出系者,禀而纵之,使相晓,皆自缚归。

dì tàn qí dá quán yi

帝叹其达权宜。

qiān dù zhī láng zhōng

迁度支郎中。

dì xìng fén yáng gōng wèi zhī dùn shǐ

帝幸汾阳宫,为知顿使。

bīng zhōu zhǎng shǐ li chōng xuán yǐ dào chū shí nǚ cí sú yán shèng fú guò zhě zhì fēng léi zhī biàn gèng fā zú shù wàn gǎi chí dào

并州长史李冲玄以道出石女祠,俗言盛服过者,致风雷之变,更发卒数万改驰道。

rén jié yuē tiān zǐ zhī xíng fēng bó qīng chén yǔ shī sǎ dào hé shí nǚ bì xié

仁杰曰:“天子之行,风伯清尘,雨师洒道,何石女避邪?

zhǐ qí yì

”止其役。

dì zhuàng zhī yuē zhēn zhàng fū zāi

帝壮之,曰:“真丈夫哉!

chū wèi níng zhōu cì shǐ fǔ hé róng luò de qí huān xīn jùn rén lēi bēi yǐ sòng

”出为宁州刺史, 抚和戎落,得其欢心,郡人勒碑以颂。

rù bài dōng guān shì láng chí jié jiāng nán xún fǔ shǐ

入拜冬官侍郎、持节江南巡抚使。

wú chu sú duō yín cí rén jié yī jìn zhǐ fán huǐ qiān qī bǎi fáng zhǐ liú xià yǔ wú tài bó jì zhá wu yuán sì cí ér yǐ

吴、楚俗多淫祠,仁杰一禁止,凡毁千七百房,止留夏禹、吴太伯、季札、伍员四祠而已。

zhuǎi wén chāng yòu chéng chū yù zhōu cì shǐ

转文昌右丞,出豫州刺史。

shí yuè wáng bīng bài zhī dǎng yú èr qiān rén lùn sǐ

时越王兵败,支党余二千人论死。

rén jié shì qí xiè mì shū yuē chén yù yǒu suǒ chén shì wèi nì rén shēn lǐ

仁杰释其械,密疏曰:“臣欲有所陈,似为逆人申理;

bù yán qiě lèi bì xià qīn xù yì

不言,且累陛下钦恤意。

biǎo chéng fù huǐ zì bù néng dìng

表成复毁,自不能定。

rán cǐ jiē fēi běn è guà wù zhì cǐ

然此皆非本恶,诖误至此。

yǒu zhào xī zhé shù biān

”有诏悉谪戍边。

qiú chū níng zhōu fù lǎo yíng láo yuē dí shǐ jūn huó rǔ yé

囚出宁州,父老迎劳曰:“狄使君活汝耶!

yīn xiāng yǔ kū bēi xià

”因相与哭碑下。

qiú zhāi sān rì nǎi qù

囚斋三日乃去。

zhì liú suǒ yì wèi lì bēi

至流所,亦为立碑。

chū zǎi xiàng zhāng guāng fǔ tǎo yuè wáng

初,宰相张光辅讨越王。

jūn zhōng shì gōng duō bào suǒ rén jié jù zhī

军中恃功,多暴索,仁杰拒之。

guāng fǔ nù yuē zhōu jiāng qīng yuán shuài yá

光辅怒曰:“州将轻元帅邪?

rén jié yuē luàn hé nán zhě yī yuè wáng gōng dǒng shì sān shí wàn yǐ píng luàn zòng shǐ bào héng shǐ wú gū zhī rén xián zhuì tú tàn shì yī yuè wáng sǐ bǎi yuè wáng shēng yě

”仁杰曰: “乱河南者一越王,公董士三十万以平乱,纵使暴横,使无辜之人咸坠涂炭,是一越王死,百越王生也。

qiě wáng shī zhī zhì mín guī shùn yǐ wàn jì zì zhuì ér xià sì miàn chéng xī

且王师之至,民归顺以万计,自缒而下,四面成蹊。

nài hé zòng yāo shǎng zhī rén shā jiàng yǐ wéi gōng yuān tòng chè tiān

奈何纵邀赏之人杀降以为功,冤痛彻天?

rú de shàng fāng zhǎn mǎ jiàn jiā jūn jǐng suī sǐ bù hèn

如得上方斩马剑加君颈,虽死不恨!

guāng fǔ hái zòu rén jié bù xùn zuǒ shòu fù zhōu cì shǐ

”光辅还, 奏仁杰不逊,左授复州刺史。

xǐ luò zhōu sī mǎ

徙洛州司马。

tiān shòu èr nián yǐ dì guān shì láng tóng fèng gé luán tái píng zhāng shì

天授二年,以地官侍郎同凤阁鸾台平章事。

wǔ hòu wèi yuē qīng zài rǔ nán yǒu shàn zhèng rán yǒu zèn qīng zhě yù zhī zhī hu

武后谓曰:“卿在汝南有善政,然有谮卿者,欲知之乎?

xiè yuē bì xià yǐ wéi guò chén dāng gǎi zhī

”谢曰:“陛下以为过,臣当改之;

yǐ wéi wú guò chén zhī xìng yě

以为无过,臣之幸也。

zèn zhě nǎi bù yuàn zhī

谮者乃不愿知。

hòu tàn qí zhǎng zhě

”后叹其长者。

shí tài xué shēng yè jí hòu yì bào kě

时太学生谒急,后亦报可。

rén jié yuē rén jūn wéi shēng shā bǐng bù yǐ jiǎ rén zhì bù shū qī huì yi zé yǒu sī

仁杰曰:“人君惟生杀柄不以假人,至簿书期会,宜责有司。

shàng shū shěng jué shì zuǒ yòu chéng bù jù zhàng zuǒ yòu chéng xiàng bù pàn tú kuàng tiān zǐ hu

尚书省决事,左、右丞不句杖,左、右丞相不判徒,况天子乎?

xué tú qǔ gào chéng bù zhí ěr ruò wéi bào kě zé zhòu zǐ shù qiān fán jǐ zhào yé

学徒取告,丞、簿职耳,若为报可,则胄子数千,凡几诏耶?

wèi dìng lìng shì zhī ér yǐ

为定令示之而已。

hòu nà qí yán

”后纳其言。

huì wèi lái jùn chén suǒ gòu bǔ sòng zhì yù

会为来俊臣所构,捕送制狱。

yú shí xùn fǎn zhě yī wèn jí chén tīng jiǎn sǐ

于时,讯反者一问即臣,听减死。

jùn chén yǐn rén jié zhì duì dá yuē yǒu zhōu gé mìng wǒ nǎi táng chén fǎn gù shí

俊臣引仁杰置对,答曰:“有周革命,我乃唐臣,反固实。

jùn chén nǎi tǐng xì

”俊臣乃挺系。

qí shǔ wáng dé shòu yǐ qíng wèi yuē wǒ yì qiú shǎo qiān gōng wèi wǒ yǐn yáng zhí róu wèi dǎng gōng qiě miǎn sǐ

其属王德寿以情谓曰: “我意求少迁,公为我引杨执柔为党,公且免死。

rén jié tàn yuē

”仁杰叹曰;

huáng tiān hòu tǔ shǐ rén jié wèi cǐ hu

“皇天后土,使仁杰为此乎!

jí yǐ shǒu chù zhù xuè liú mò miàn

”即以首触柱,血流沫面。

dé shòu jù ér xiè

德寿惧而谢。

shǒu zhě jìn chí jí gài bǐ shū bó zhì zhě yī zhōng hǎo wèi lì yuē

守者浸弛,即丐笔书帛,置褚衣中,好谓吏曰;

fāng shǔ qǐng fù jiā chè xù

“方暑,请付家彻絮。

rén jié zǐ guāng yuǎn de shū shàng biàn hòu qiǎn shǐ àn shì

”仁杰子光远得书上变,后遣使案视。

jùn chén mìng rén jié guàn dài jiàn shǐ zhě sī lìng dé shòu zuò xiè sǐ biǎo fù shǐ yǐ wén

俊臣命仁杰冠带见使者,私令德寿作谢死表,附使以闻。

hòu nǎi zhào jiàn rén jié wèi yuē chéng fǎn hé yé

后乃召见仁杰,谓曰:“承反何耶?

duì yuē bù chéng fǎn sǐ chī lüě yǐ

”对曰:“不承反,死笞掠矣。

shì qí biǎo yuē wú zhī

”示其表,曰:“无之。

hòu zhī dài shǔ yīn miǎn sǐ

”后知代署,因免死。

wǔ chéng sì lǚ qǐng zhū zhī hòu yuē mìng yǐ xíng bù kě fǎn

武承嗣屡请诛之,后曰:“命已行,不可返。

shí tóng bèi wū zhě fèng gé shì láng rèn zhī gǔ děng qī zú xī de dài

”时同被诬者凤阁侍郎任知古等七族悉得贷。

yù shǐ huò xiàn kě yǐ shǒu kòu diàn bì kǔ zhēng yù bì shā rén jié děng nǎi biǎn rén jié péng zé lìng yì rén wéi zhì shēng cí

御史霍献可以首叩殿陛苦争,欲必杀仁杰等,乃贬仁杰彭泽令,邑人为置生祠。

wàn suì tōng tiān zhōng qì dān xiàn jì zhōu hé běi zhèn dòng zhuó rén jié wèi wèi zhōu cì shǐ

万岁通天中,契丹陷冀州,河北震动,擢仁杰为魏州刺史。

qián cì shǐ jù zéi zhì qū mín bǎo chéng xiū shǒu jù

前刺史惧贼至,驱民保城,修守具。

rén jié zhì yuē zéi zài yuǎn hé zì pí mín

仁杰至,曰:“贼在远,何自疲民?

wàn yī lǔ lái wú zì bàn zhī hé yù ruò bèi

万一虏来,吾自办之,何预若辈?

xī zòng jiù tián

”悉纵就田。

lǔ wén yì yǐn qù mín ài yǎng zhī fù wèi lì cí

虏闻,亦引去,民爱仰之,复为立祠。

é zhuǎn yōu zhōu dū du cì zǐ páo guī dài hòu zì zhì jīn zì shí èr wū páo yǐ jīng qí zhōng

俄转幽州都督,赐紫袍、 龟带,后自制金字十二于袍,以旌其忠。

zhào bài luán tái shì láng fù tóng fèng gé luán tái píng zhāng shì

召拜鸾台侍郎,复同凤阁鸾台平章事。

shí fā bīng shù shū lè sì zhèn bǎi xìng yuàn kǔ

时发兵戍疏勒四镇,百姓怨苦。

rén jié jiàn yuē

仁杰谏曰:

tiān shēng sì yí jiē zài xiān wáng fēng yù zhī wài

天生四夷,皆在先王封域之外。

dōng jù cāng hǎi xi gé liú shā běi héng dà mò nán zǔ wǔ lǐng tiān suǒ yǐ xiàn zhōng wài yě

东距沧海,西隔流沙,北横大漠,南阻五岭, 天所以限中外也。

zì diǎn jí suǒ jì shēng jiào suǒ jì sān dài bù néng zhì zhě guó jiā jì yǐ jiān zhī

自典籍所纪,声教所暨,三代不能至者,国家既已兼之。

shī rén qín báo fá wū tài yuán huà xíng wū jiāng hàn qián dài zhī xiá yì ér wǒ zhī yù zhōng guò xià shāng yuǎn yǐ

诗人矜薄伐于太原,化行于江、汉,前代之遐裔,而我之域中,过夏、商远矣。

jīn nǎi yòng wǔ huāng wài yāo gōng jué yù jié fǔ kù zhī shí yǐ zhēng qiāo què bù máo zhī dì de qí rén bù zú yǐ zēng fù huò qí tǔ bù kě yǐ gēng zhī

今乃用武荒外,邀功绝域,竭府库之实,以争硗确不毛之地,得其人不足以增赋,获其土不可以耕织。

gǒu qiú guàn dài yuǎn yí bù wu gù běn ān rén cǐ qín huáng hàn wǔ zhī suǒ xíng yě

苟求冠带远夷,不务固本安人,此秦皇、汉武之所行也。

chuán yuē yǔ fù chē tóng guǐ zhě wèi cháng ān

传曰:“与覆车同轨者未尝安。

cǐ yán suī xiǎo kě yǐ yù dà

”此言虽小,可以喻大。

chén fú jiàn guó jiā shī lǚ suì chū diào dù zhī fèi niǔ yǐ jìn guǎng yòu shù sì zhèn zuǒ zhūn ān dōng zhù zhóu kōng kuì zhuǎn shū bù jué xíng yì jì jiǔ yuàn kuàng zhě duō

臣伏见国家师旅岁出,调度之费狃以浸广,右戍四镇,左屯安东,杼轴空匮, 转输不绝,行役既久,怨旷者多。

shàng bú shì xù zé zhèng bù xíng

上不是恤,则政不行;

zhèng bù xíng zé hài qì zuò

政不行,则害气作;

hài qì zuò zé chóng míng shēng shuǐ hàn qǐ yǐ

害气作,则虫螟生,水旱起矣。

fāng jīn guān dōng jiàn jī shǔ hàn liú wáng jiāng huái ér nán fù liǎn bù xī

方今关东荐饥,蜀汉流亡,江、淮而南,赋敛不息。

rén bù fù běn zé xiāng shuài wèi dào běn gēn yī yáo yōu huàn fēi qiǎn

人不复本,则相率为盗,本根一摇,忧患非浅。

suǒ yǐ rán zhě jiē tān gōng fāng wài hào jié zhōng guó yě

所以然者,皆贪功方外,耗竭中国也。

xī hàn yuán dì nà gǔ juān zhī zhī móu ér ba zhū yá xuān dì yòng wèi xiāng zhī cè ér qì chē shī tián

昔汉元帝纳贾捐之之谋而罢珠崖,宣帝用魏相之策而弃车师田。

zhēn guàn zhōng kè píng jiǔ xìng cè bài li sī mó wèi kè hán shǐ tǒng zhū bù yí dí pàn zé fá jiàng zé fǔ de tuī wáng gù cún zhī yì wú yuǎn shù láo rén zhī yì

贞观中,克平九姓, 册拜李思摩为可汗,使统诸部,夷狄叛则伐,降则抚,得推亡固存之义,无远戍劳人之役。

jīn ā shǐ nà hú sè luō jiē yīn shān guì zhǒng dài xióng shā mò ruò wěi zhī sì zhèn yǐ tǒng zhū fān jiàn wèi kè hán qiǎn yù kòu huàn zé guó jiā yǒu jì jué zhī měi wú zhuǎn shū zhī kǔ

今阿史那斛瑟罗,皆阴山贵种,代雄沙漠,若委之四镇,以统诸蕃,建为可汗,遣御寇患,则国家有继绝之美,无转输之苦。

sǔn sì zhèn féi zhōng guó ba ān dōng shí liáo xī shěng jūn fèi wū yuǎn fāng bìng jiá bīng wū yào sài héng dài zhī zhèn zhòng ér biān zhōu zhī bèi fēng yǐ

损四镇,肥中国,罢安东,实辽西,省军费于远方,并甲兵于要塞,恒、代之镇重,而边州之备丰矣。

qiě wáng zhě wài níng róng yǒu nèi wēi

且王者外宁,容有内危。

bì xià gū chì biān bīng jǐn shǒu bèi yǐ yì dài láo zé zhàn shì lì bèi

陛下姑敕边兵谨守备,以逸待劳,则战士力倍;

yǐ zhǔ yù kè zé wǒ de qí biàn

以主御客,则我得其便;

jiān bì qīng yě kòu wú suǒ de

坚壁清野,寇无所得。

zì rán shēn rù yǒu diān zhì zhī lǜ qiǎn rù wú lǔ huò zhī yì

自然深入有颠踬之虑,浅入无虏获之益。

bù shù nián èr lǔ bù tǎo ér fú yǐ

不数年,二虏不讨而服矣。

yòu qǐng fèi ān dōng fù gāo xìng wèi jūn zhǎng shěng jiāng nán zhuǎn xiǎng yǐ xī mín bú jiàn nà

又请废安东,复高姓为君长,省江南转饷以息民,不见纳。

zhāng yì zhī cháng cóng róng wèn zì ān jì rén jié yuē wéi quàn yíng lú líng wáng kě yǐ miǎn huò

张易之尝从容问自安计,仁杰曰:“惟劝迎庐陵王可以免祸。

huì hòu yù yǐ wǔ sān sī wèi tài zǐ yǐ wèn zǎi xiàng zhòng mò gǎn duì

”会后欲以武三思为太子,以问宰相,众莫敢对。

rén jié yuē chén guān tiān rén wèi yàn táng dé

仁杰曰:“臣观天人未厌唐德。

bǐ xiōng nú fàn biān bì xià shǐ liáng wáng sān sī mù yǒng shì wū shì yú yuè bù jí qiān rén

比匈奴犯边,陛下使梁王三思募勇士于市,逾月不及千人。

lú líng wáng dài zhī bù jiā rì zhé wǔ wàn

庐陵王代之,不浃日,辄五万。

jīn yù jì tǒng fēi lú líng wáng mò kě

今欲继统,非庐陵王莫可。

hòu nù bà yì

”后怒,罢议。

jiǔ zhī zhào wèi yuē zhèn shù mèng shuāng lù bù shèng hé yě

久之,召谓曰:“朕数梦双陆不胜,何也?

wū shì rén jié yǔ wáng fāng qìng jù zài èr rén tóng cí duì yuē shuāng lù bù shèng wú zi yě

” 于是,仁杰与王方庆俱在,二人同辞对曰:“双陆不胜,无子也。

tiān qí yì zhě yǐ jǐng bì xià hu

天其意者以儆陛下乎!

qiě tài zǐ tiān xià běn běn yī yáo tiān xià wēi yǐ

且太子,天下本,本一摇,天下危矣。

wén huáng dì shēn dǎo fēng dí qín láo ér yǒu tiān xià chuán zhī zǐ sūn

文皇帝身蹈锋镝,勤劳而有天下,传之子孙。

xiān dì qǐn jí zhào bì xià jiān guó

先帝寝疾,诏陛下监国。

bì xià yǎn shén qì ér qǔ zhī shí yǒu yú nián yòu yù yǐ sān sī wèi hòu

陛下掩神器而取之,十有余年,又欲以三思为后。

qiě gū zhí yǔ mǔ zǐ shú qīn

且姑侄与母子孰亲?

bì xià lì lú líng wáng zé qiān qiū wàn suì hòu cháng xiǎng zōng miào

陛下立庐陵王,则千秋万岁后常享宗庙;

sān sī lì miào bù fù gū

三思立,庙不祔姑。

hòu gǎn wù jí rì qiǎn xú yàn bó yíng lú líng wáng wū fáng zhōu

” 后感悟,即日遣徐彦伯迎庐陵王于房州。

wáng zhì hòu nì wáng zhàng zhōng zhào jiàn rén jié yǔ lú líng shì

王至,后匿王帐中,召见仁杰语庐陵事。

rén jié fū qǐng qiē zhì tì xià bù néng zhǐ

仁杰敷请切至,涕下不能止。

hòu nǎi shǐ wáng chū yuē hái ěr tài zǐ

后乃使王出,曰:“还尔太子!

rén jié jiàng bài dùn shǒu yuē tài zǐ guī wèi yǒu zhī zhě rén yán fēn fēn hé suǒ xìn

”仁杰降拜顿首,曰: “太子归,未有知者,人言纷纷,何所信?

hòu rán zhī

”后然之。

gèng lìng tài zǐ shě lóng mén

更令太子舍龙门。

jù lǐ yíng hái zhōng wài dà yuè

具礼迎还, 中外大悦。

chū jí xū li zhāo dé shù qǐng hái tài zǐ ér hòu yì bù huí wéi rén jié měi yǐ mǔ zǐ tiān xìng wéi yán hòu suī zhì rěn bù néng wú gǎn gù zú fù táng sì

初,吉顼、李昭德数请还太子,而后意不回,唯仁杰每以母子天性为言, 后虽忮忍,不能无感,故卒复唐嗣。

xún bài nà yán jiān yòu sù zhèng yù shǐ dài fū

寻拜纳言,兼右肃政御史大夫。

tū jué rù zhào dìng shā lüě shén zhòng zhào rén jié wèi hé běi dào héng jūn yuán shuài jiǎ yǐ biàn yi

突厥入赵、定,杀掠甚众,诏仁杰为河北道行军元帅,假以便宜。

tū jué jǐn shā suǒ de nán nǚ wàn jì yóu wǔ huí dào qù rén jié zhuī bù néng dǎi

突厥尽杀所得男女万计,由五回道去,仁杰追不能逮。

gèng bài hé běi ān fǔ dà shǐ

更拜河北安抚大使。

shí mín duō xié cóng wū zéi zéi yǐ qù jù zhū táo nì

时民多胁从于贼,贼已去,惧诛,逃匿。

rén jié shàng shū yuē yì zhě yǐ wéi lǔ rù kòu shǐ míng rén zhī nì shùn huò pò xié huò yuàn cóng huò shòu wěi guān huò wèi zhāo wèi

仁杰上疏曰:“议者以为虏入寇,始明人之逆顺,或迫胁,或愿从,或受伪官,或为招慰。

chéng yǐ shān dōng zhī rén zhòng qì yī wǎng sǐ bù wéi huǐ

诚以山东之人重气, 一往死不为悔。

bǐ yuán jūn xīng diào fā fán zhòng shāng pò jiā chǎn tī wū mài tián rén bù wéi shòu

比缘军兴,调发烦重,伤破家产,剔屋卖田,人不为售。

yòu guān lì qīn yú zhōu xiàn kē yì dū qù biān chī qíng wēi shì pò bù xún lǐ yì tóu jì quǎn yáng yǐ tú shē sǐ cǐ jūn zi suǒ kuì ér xiǎo rén zhī cháng

又官吏侵渔,州县科役,督趣鞭笞,情危事迫,不循礼义,投迹犬羊,以图赊死,此君子所愧,而小人之常。

mín yóu shuǐ yě yōng zé wèi yuān shū zé wèi chuān tōng sāi suí liú qǐ yǒu cháng xìng

民犹水也,壅则为渊,疏则为川,通塞随流,岂有常性。

xī dǒng zhuó zhī luàn shén qì bō yuè zhuō yǐ zhū qín bù qǔ wú shè gù shì qióng biàn shēng liú dú jīng shì

昔董卓之乱,神器播越,卓已诛禽,部曲无赦,故事穷变生,流毒京室。

cǐ yóu ēn bù pǔ qià shī zài jī xiān

此由恩不溥洽, 失在机先。

jīn fù zuì zhī wu qián cuàn shān zé shè zhī zé chū bù shè zé kuáng

今负罪之伍,潜窜山泽,赦之则出,不赦则狂。

shān dōng qún dào yuán cí jù jié

山东群盗,缘兹聚结。

gù chén yǐ wéi biān bǐ zàn jǐng bù zú yōu zhōng tǔ bù níng kě wèi lǜ yě

故臣以为边鄙暂警不足忧,中土不宁可为虑也。

fu chí dà guó zhě bù kě yǐ xiǎo zhì shì guǎng zhě bù kě yǐ xì fēn

夫持大国者不可以小治,事广者不可以细分。

rén zhǔ suǒ wu fú jiǎn cháng fǎ

人主所务,弗检常法。

yuàn qǔ shè hé běi yī bù wèn zuì

愿曲赦河北,一不问罪。

zhào kě

”诏可。

hái chú nèi shǐ

还,除内史。

hòu xìng sān yáng gōng wáng gōng jiē cóng dú cì rén jié dì yī qū juàn lǐ zhuó yì shí wú bèi zhě

后幸三阳宫,王公皆从,独赐仁杰第一区,眷礼卓异,时无辈者。

shì shí li jiè gù luò wu zhěng tǎo qì dān kè zhī xiàn fú hán shū diàn hòu dà yuè

是时李楷固、骆务整讨契丹,克之,献俘含枢殿,后大悦。

èr rén zhě běn qì dān li jìn zhōng bù jiàng jìn zhōng rù kòu jiè gù děng shù cuò wáng shī hòu jiàng yǒu sī qǐng lùn rú fǎ

二人者,本契丹李尽忠部将,尽忠入寇,楷固等数挫王师,后降,有司请论如法。

rén jié chēng qí xiāo yǒng kě rèn ruò dài sǐ bì gǎn ēn nà jié kě yǐ zé gōng

仁杰称其骁勇可任,若贷死,必感恩纳节,可以责功。

zhì shì kǎi xuán hòu jǔ jiǔ shǔ rén jié shǎng qí zhī rén

至是凯旋,后举酒属仁杰,赏其知人。

shòu jiè gù zuǒ yù qián wèi dà jiàng jūn yān guó gōng cì xìng wǔ

授楷固左玉钤卫大将军、燕国公,赐姓武;

wu zhěng yòu wǔ wēi wèi jiāng jūn

务整右武威卫将军。

hòu jiāng zào fú tú dà xiàng dù fèi shù bǎi wàn guān bù néng zú gèng zhào tiān xià sēng rì shī yī qián zhù zhī

后将造浮屠大像,度费数百万,官不能足,更诏天下僧日施一钱助之。

rén jié jiàn yuē gōng bù yì guǐ bì zài yì rén

仁杰谏曰:“工不役鬼,必在役人;

wù bù tiān jiàng zhōng yóu de chū

物不天降,终由地出。

bù sǔn bǎi xìng qiě jiāng hé qiú

不损百姓,且将何求?

jīn biān chuí wèi níng yi kuān zhēng zhèn zhī yáo shěng bù jí zhī wù

今边垂未宁,宜宽征镇之傜,省不急之务。

jiù lìng gù zuò yǐ jì qióng rén jì shī nóng shí shì wèi qì běn

就令顾作,以济穷人,既失农时,是为弃本。

qiě wú guān zhù lǐ bù dé chéng

且无官助,理不得成。

jì fèi guān cái yòu jié rén lì yī fāng yǒu nán hé yǐ jiù zhī

既费官财,又竭人力,一方有难,何以救之?

hòu yóu shì ba yì

”后由是罢役。

shèng lì sān nián zú nián qī shí yī

圣历三年卒,年七十一。

zèng wén chāng yòu xiāng shì yuē wén huì

赠文昌右相,谥曰文惠。

rén jié suǒ jiàn jìn ruò zhāng jiǎn zhī huán yàn fàn jìng huī yáo chóng děng jiē wèi zhōng xīng míng chén

仁杰所荐进,若张柬之、桓彦范、敬晖、姚崇等,皆为中兴名臣。

shǐ jū mǔ sāng yǒu bái què xùn rǎo zhī xiáng

始居母丧,有白鹊驯扰之祥。

zhōng zōng jí wèi zhuī zèng sī kōng

中宗即位,追赠司空。

ruì zōng yòu fēng liáng guó gōng

睿宗又封梁国公。

zi guāng sì jǐng huī

子光嗣、景晖。

guāng sì shèng lì chū wèi sī fǔ chéng

光嗣,圣历初,为司府丞。

wǔ hòu zhào zǎi xiàng gè jǔ shàng shū láng yī rén rén jié jiàn guāng sì yóu shì bài dì guān yuán wài láng yǐ chèn zhí wén

武后诏宰相各举尚书郎一人,仁杰荐光嗣,由是拜地官员外郎,以称职闻。

hòu yuē qí xī nèi jǔ guǒ de rén

后曰:“祁奚内举,果得人。

lì zī xǔ bèi sān zhōu cì shǐ

”历淄、许、贝三州刺史。

mǔ sāng duó wèi tài fǔ shǎo qīng gù ràng ruì zōng jiā qí chéng xǔ zhī

母丧,夺为太府少卿,固让,睿宗嘉其诚,许之。

lèi qiān yáng zhōu zhǎng shǐ yǐ zuì biǎn xī zhōu bié jià zú

累迁扬州长史,以罪贬歙州别驾, 卒。

jǐng huī guān wèi zhōu sī gōng cān jūn tān bào wèi nüè mín kǔ zhī yīn gòng huǐ qí fù shēng cí bù fù fèng

景晖,官魏州司功参军,贪暴为虐,民苦之,因共毁其父生祠,不复奉。

zhì yuán hé zhōng tián hóng zhèng zhèn wèi bó shǐ zòu qì zhī xuè shí bù jué

至元和中,田弘正镇魏博,始奏葺之,血食不绝。

zú sūn jiān mó

族孙兼谟。

jiān mó zì rǔ xié jí jìn shì dì

兼谟字汝谐,及进士第。

pì xiāng yáng shǐ fǔ gāng zhèng yǒu zǔ fēng

辟襄阳使府,刚正有祖风。

líng hú chu zhí zhèng jiàn shòu zuǒ shí yí shù shàng shū yán shì

令狐楚执政,荐授左拾遗, 数上书言事。

lì xíng bù láng zhōng qí shān zhèng sān zhōu cì shǐ

历刑部郎中、蕲邓郑三州刺史。

suì hàn jī fā sù zhèn jì mín rén bù liú xǐ

岁旱饥,发粟赈济,民人不流徙。

gǎi sū zhōu yǐ zhì zuì zhuó jǐ shì zhōng

改苏州,以治最,擢给事中。

zuǒ cáng shǐ dào dù zhī jiān bó wén zōng yǐ jīng shè zhào wù zhì jiān mó fēng hái zhào shū dì wèn zhī duì yuē diǎn shǐ fàn zāng bù kě miǎn

左藏史盗度支缣帛,文宗以经赦诏勿治,兼谟封还诏书, 帝问之,对曰:“典史犯赃,不可免。

dì yuē zhèn yǐ shè qí zhǎng guān lì yì yi yòu yǔ qí shī xìn níng shī zuì rén

”帝曰:“朕已赦其长官,吏亦宜宥,与其失信,宁失罪人。

jì ér yuē hòu huò shì yǒu bù kě wù yǐ huán zhào wèi dàn

”既而曰:“后或事有不可,勿以还诏为惮。

qiān yù shǐ zhōng chéng

”迁御史中丞。

dì yuē yù shǐ tái cháo tíng gāng jì yī tái zhèng zé cháo tíng zhì cháo tíng zhèng zé tiān xià zhì

帝曰:“御史台朝廷纲纪,一台正,则朝廷治,朝廷正,则天下治。

wèi jì gù wàng zé zhí yè fèi yǐ

畏忌顾望,则职业废矣。

qīng liáng gōng hòu dāng sì jiā shēng bù kě bù shèn

卿,梁公后,当嗣家声,不可不慎。

jiān mó dùn shǒu xiè

”兼谟顿首谢。

jiāng xī guān chá shǐ wú shì ju jiā gěi qí jūn shàn yòng shàng gòng qián shù shí wàn

江西观察使吴士矩加给其军,擅用上供钱数十万。

jiān mó hé zòu guān chá shǐ wèi bì xià shǒu tǔ xuān guó zhào tiáo zhī lín róng shǎng shì zhōu yǒu dìng shù ér yǔ duó yóu jǐ yí bì yī fāng wèi zhū dào jué wàng qǐng fù yǒu sī zhì zuì

兼谟劾奏:“观察使为陛下守土,宣国诏条,知临戎赏士,州有定数,而与夺由己,贻弊一方,为诸道觖望,请付有司治罪。

shì ju yáo shì biǎn cài zhōu bié jià

”士矩繇是贬蔡州别驾。

lì bīng bù shì láng hé dōng jié dù shǐ

历兵部侍郎、河东节度使。

hái wèi shàng shū zuǒ chéng

还为尚书左丞。

wǔ zōng zǐ xiàn fēng yì wáng mìng jiān mó wèi fu

武宗子岘封益王,命兼谟为傅。

é lǐng tiān píng jié dù shǐ cí jí yǐ mì shū jiān guī luò yáng qiān dōng dōu liú shǒu zú

俄领天平节度使,辞疾,以秘书监归洛阳,迁东都留守,卒。

hǎo chù jùn ān zhōu ān lù rén

郝处俊,安州安陆人。

fù xiāng guì yīn duò luàn yǔ fù wēng xǔ shào jù xiá zhōu guī guó bài chú zhōu cì shǐ fēng zèng shān xiàn gōng

父相贵,因隋乱,与妇翁许绍据峡州,归国,拜滁州刺史,封甑山县公。

chù jùn fu shí suì ér gū gù lì guī qiān jiān fèng zhī yǐ néng ràng bù shòu

处俊甫十岁而孤,故吏归千缣赗之,已能让不受。

jí zhǎng hào xué shì hàn shū yá lüè àn sòng

及长,好学, 嗜《汉书》,崖略暗诵。

zhēn guàn zhōng dì jìn shì jiě hè zhù zuò zuǒ láng xí fù jué

贞观中,第进士,解褐著作佐郎,袭父爵。

xiōng dì yǒu mù shì zhū jiù jǐn shén

兄弟友睦,事诸舅谨甚。

zài zhuǎn téng wáng yǒu chǐ wèi wáng fǔ shǔ qì guān qù

再转滕王友,耻为王府属,弃官去。

jiǔ zhī zhào bài tài zǐ sī yì láng lèi qiān lì bù shì láng

久之,召拜太子司议郎,累迁吏部侍郎。

gāo lí pàn zhào li jī wèi pèi jiāng dào dà zǒng guǎn chù jùn fù zhī

高丽叛,诏李𪟝为𬇙江道大总管,处俊副之。

shī rù lǔ jìng wèi zhèn zéi jù zhì jǔ jūn wēi hài

师入虏境,未阵,贼遽至,举军危骇。

chù jùn fāng jù hú chuáng tǐ pàng ān cān qián bù gù mì bì liào jīng ruì jī zhī lǔ què zhòng zhuàng qí móu

处俊方据胡床,体胖,安餐干Я不顾,密畀料精锐击之,虏却,众壮其谋。

rù bài dōng tái shì láng

入拜东台侍郎。

shí fú tú lú qié yì duō zhì dān yuē kě yǐ xù nián

时浮屠卢伽逸多治丹,曰:“可以续年。

gāo zōng yù suì ěr zhī chù jùn jiàn yuē xiū duǎn gù yǒu mìng yì fāng zhī jì ān dé qīng fú zāi

”高宗欲遂饵之,处俊谏曰:“修短固有命,异方之剂,安得轻服哉?

xī xiān dì zhào fú tú nà luō ěr suō mèi àn qí fāng shū wèi mì jì qǔ líng guài shí lì suì nǎi néng jiù

昔先帝诏浮屠那罗迩娑寐案其方书为秘剂,取灵■怪石,历岁乃能就。

xiān dì ěr zhī é ér dà jiàn shàng yī bù zhī suǒ wéi

先帝饵之,俄而大渐,上医不知所为。

qún chén qǐng xiǎn lù qí rén yì zhě yǐ wéi qǔ xiào yí dí gù fǎ bù dé xíng

群臣请显戮其人,议者以为取笑夷狄,故法不得行。

qián jiàn bù yuǎn wéi bì xià shēn chá

前鉴不远,惟陛下深察。

dì nà qí yán dì bài lú qié yì duō wèi huái huà dà jiàng jūn jìn chù jùn tóng dōng xī tái sān pǐn

”帝纳其言,第拜卢伽逸多为怀化大将军,进处俊同东西台三品。

xián hēng chū xìng dōng dōu huáng tài zǐ jiān guó zhū zǎi xiàng jiē liú ér chù jùn dú cóng

咸亨初,幸东都,皇太子监国,诸宰相皆留,而处俊独从。

dì cháng yuē wáng zhě wú wài hé wéi shǒu yù

帝尝曰:“王者无外,何为守御?

ér chóng mén jī tuò yōng dài bù yú yá

而重门击柝,庸待不虞邪?

wǒ cháng yí qín fǎ wèi kuān jīng kē pǐ fū ěr bǐ shǒu qiè fā qún chén jiē hé jǐ shì mò gǎn jù qǐ fēi xí màn shǐ rán

我尝疑秦法为宽,荆轲匹夫耳,匕首窃发,群臣皆荷戟侍,莫敢拒,岂非习慢使然?

chù jùn duì yuē cǐ nǎi fǎ jí ěr

”处俊对曰:“此乃法急耳。

qín fǎ zhé shēng diàn zhě yí sān zú

秦法, 辄升殿者,夷三族。

rén jiē jù zú ān yǒu gǎn jù yá

人皆惧族,安有敢拒邪?

wèi cáo cāo zhuó lìng yuē

魏曹操著令曰;

jīng chéng yǒu biàn jiǔ qīng gè shǒu qí fǔ

‘京城有变,九卿各守其府。

hòu yán cái luàn yǔ tú shù shí rén gōng zuǒ yè mén cāo dēng tóng jué tái wàng zhī wú gǎn jiù zhě

’后严才乱,与徒数十人攻左掖门,操登铜爵台望之,无敢救者。

shí wáng xiū wèi fèng cháng wén biàn zhào chē qí wèi zhì lǐng guān shǔ bù zhì gōng mén

时王修为奉常,闻变,召车骑未至,领官属步至宫门。

cāo yuē

操曰;

bǐ lái zhě bì wáng xiū hu

‘彼来者,必王修乎!

cǐ yóu xiū chá biàn shí jǐ gù mào fǎ fù nàn

’此由修察变识几,故冒法赴难。

xiàng ruò jū cháng zé suì chéng huò yǐ

向若拘常,则遂成祸矣。

gù wáng zhě shè fǎ bù kě jí yì bù kě màn

故王者设法不可急,亦不可慢。

shī yuē bù xiè yú wèi rén zhī yōu xì rén yě

《诗》曰‘不懈于位,人之攸塈’,仁也;

shì è kòu nüè wú bǐ zuò tè xíng yě

‘式遏寇虐,无俾作慝’,刑也。

shū yuē gāo míng róu kè shěn qián gāng kè zhōng dào yě

《书》曰‘高明柔克,沈潜刚克’,中道也。

dì yuē shàn

”帝曰:“善。

zhuǎn zhōng shū shì láng jiān xiū guó shǐ

转中书侍郎,监修国史。

chū xiǎn qìng zhōng líng hú dé fēn liú yìn zhī zhuàn guó shǐ qí hòu xǔ jìng zōng fù jiā xù cì

初,显庆中,令狐德棻、刘胤之撰国史,其后许敬宗复加绪次。

dì hèn jìng zōng suǒ jì shī shí gèng mìng zǎi xiàng kān zhèng qiě yuē zhèn xī cóng xìng wèi yāng gōng pì zhàng jì guò yǒu héng dāo fú cǎo zhōng zhě xiān dì liǎn pèi què wèi zhèn yuē

帝恨敬宗所纪失实,更命宰相刊正,且曰:“朕昔从幸未央宫,辟仗既过,有横刀伏草中者,先帝敛辔却,谓朕曰;

shì fā dāng sǐ zhě shù shí rén rǔ kě mìng chū zhī

‘事发,当死者数十人,汝可命出之。

shǐ chén wéi xù cǐ wèi shí

’ 史臣惟叙此为实。

chù jùn yuē xiān dì rén ēn pǔ bó lèi fēi yī

”处俊曰:“先帝仁恩溥博,类非一。

chén zhī dì chù jié bèi zé gòng fèng shí yǒu sān wèi wù fú yù yī zhě jù shén

臣之弟处杰被择供奉,时有三卫误拂御衣者,惧甚。

xiān dì yuē zuǒ yòu wú yù shǐ wǒ bù rǔ zuì

先帝曰:‘左右无御史,我不汝罪。

dì yuē cǐ shǐ chén yīng zài

’”帝曰:“此史臣应载。

chù jùn nǎi biǎo zuǒ shǐ lǐ rén shí yù shān zhěng wěi cí huì rén shí sǐ ér zhǐ

”处俊乃表左史李仁实欲删整伪辞,会仁实死而止。

shàng yuán chū dì guān pú xiáng luán gé shí chì xiàn yǔ tài cháng yīn jì fēn dōng xī péng dì zhào yōng wáng xián zhǔ dōng zhōu wáng xiǎn zhǔ xi yīn yǐ jiǎo shèng chù jùn yuē lǐ suǒ yǐ shì tóng zǐ wú kuáng zhě kǒng qí qī zhà zhī xīn shēng yě

上元初,帝观酺翔鸾阁,时赤县与太常音技分东西朋,帝诏雍王贤主东,周王显主西,因以角胜,处俊曰:“礼所以示童子无诳者,恐其欺诈之心生也。

èr wáng chūn qiū shǎo yì cāo wèi dìng nǎi gōng péng zào dǎng shǐ xiāng kuā bǐ pái ér yōu zǐ yán cí wú dù zhēng fù shèng xiāng jī qiào fēi suǒ yǐ dǎo rén yì shì yōng hé yě

二王春秋少,意操未定,乃公朋造党使相夸,彼俳儿优子,言辞无度,争负胜,相讥诮, 非所以导仁义,示雍和也。

dì jù zhǐ tàn yuē chù jùn yuǎn shi fēi zhòng chén suǒ dǎi

”帝遽止,叹曰:“处俊远识,非众臣所逮。

qiān zhōng shū lìng jiān tài zǐ bīn kè jiǎn jiào bīng bù shàng shū

”迁中书令,兼太子宾客,检校兵部尚书。

dì duō jí yù xùn wèi wǔ hòu chù jùn jiàn yuē tiān zǐ zhì yáng dào hòu zhì yīn dé rán zé dì yǔ hòu yóu rì zhī yǔ yuè yáng zhī yǔ yīn gè yǒu suǒ zhǔ bù xiāng duó yě

帝多疾,欲逊位武后,处俊谏曰:“天子治阳道,后治阴德,然则帝与后犹日之与月,阳之与阴,各有所主,不相夺也。

ruò shī qí xù shàng zhé jiàn yú tiān xià jiàng zāi zhū rén

若失其序,上谪见于天,下降灾诸人。

xī wèi wén dì zhuó lìng dì bēng bù xǔ huáng hòu lín cháo

昔魏文帝著令,帝崩,不许皇后临朝。

jīn bì xià nài hé yù shēn chuán wèi tiān hòu hu

今陛下奈何欲身传位天后乎?

tiān xià zhě gāo zǔ tài zōng zhī tiān xià fēi bì xià zhī tiān xià zhèng yīng jǐn shǒu zōng miào chuán zhī zǐ sūn bù yí chí guó yú rén yǐ sàng jué jiā

天下者,高祖、 太宗之天下,非陛下之天下,正应谨守宗庙,传之子孙,不宜持国与人,以丧厥家。

zhōng shū shì láng li yì yǎn yuē chù jùn yán kě cóng wéi bì xià bù yí

” 中书侍郎李义琰曰:“处俊言可从,惟陛下不疑。

shì suì jū

”事遂沮。

yòu jiān tài zǐ zuǒ shù zǐ bài shì zhōng ba wèi tài zǐ shǎo bǎo

又兼太子左庶子,拜侍中,罢为太子少保。

kāi yào yuán nián zú nián qī shí wǔ

开耀元年卒,年七十五。

zèng kāi fǔ yí tóng sān sī jīng zhōu dà dū dū

赠开府仪同三司、荆州大都督。

dì āi tàn qí zhōng jǔ āi guāng shùn mén jì yǐ shào láo fù juàn bù bā bǎi duàn mǐ sù bā bǎi shí zhào bǎi guān fù kū guān pǐ zàng shì

帝哀叹其忠,举哀光顺门,祭以少牢,赙绢布八百段、米粟八百石,诏百官赴哭,官庀葬事。

zi běi sǒu gù cí wèi tīng

子北叟固辞,未听。

péi yán wèi bái dì yuē chù jùn yán sǐ wěi chén yuē

裴炎为白帝曰:“处俊阽死,诿臣曰;

shēng wú yì yú guó sǐ wú fán fèi fán zhào cì yuàn yī ba zhī

‘生无益于国, 死无烦费,凡诏赐,愿一罢之。

dì wén cè rán dá qí yì zhǐ fù wù ér yǐ

’”帝闻恻然,答其意,止赙物而已。

chù jùn zī yuē sù tǔ mù xíng hái rán lín shì gǎn yán zì bǐng zhèng zài dì qián yì lùn zhūn zhūn bì fu jīng yì fán suǒ guī xiàn de dà chén tǐ

处俊资约素,土木形骸,然临事敢言,自秉政,在帝前议论谆谆,必傅经义, 凡所规献,得大臣体。

wǔ hòu suī jì zhī yǐ qí cāo lǚ wú diàn bù néng hài

武后虽忌之,以其操履无玷,不能害。

yǔ jiù xǔ yǔ shī tóng lǐ jù huàn dá

与舅许圉师同里,俱宦达;

xiāng rén tián shì péng shì yǐ gāo zī xiǎn

乡人田氏、彭氏以高赀显。

gù jiāng huái jiān wèi yǔ yuē guì rú hǎo xǔ fù rú tián péng

故江、淮间为语曰:“贵如郝、许,富如田、彭。

sūn xiàng xián chuí gǒng zhōng wèi tài zǐ tōng shì shè rén hòu sù xián chù jùn gù yīn shì zhū zhī

孙象贤,垂拱中,为太子通事舍人,后素衔处俊,故因事诛之。

lín xíng jí mà nǎi sǐ hòu nù lìng lí zhé qí shī zhuó yí zǔ fù guān zhǒng

临刑,极骂乃死,后怒,令离磔其尸,斫夷祖、父棺冢。

zì shì qì hòu shì jiāng xíng rén bì xiān yǐ mù wán zhì kǒu yún

自是讫后世,将刑人,必先以木丸窒口云。

zhū jìng zé zì shǎo lián bó zhōu yǒng chéng rén

朱敬则,字少连,亳州永城人。

yǐ xiào yì shì bèi jīng xiǎn yī mén liù quē xiāng wàng

以孝义世被旌显,一门六阙相望。

jìng zé zhì shàng huī bó hào xué zhòng jié yì rán nuò shàn yǔ rén jiāo zhèn qí jí nàn bù zé bào wū rén

敬则志尚恢博,好学,重节义然诺,善与人交,振其急难,不责报于人。

yǔ zuǒ shǐ jiāng róng zuǒ pú yè wèi yuán zhōng shàn

与左史江融、左仆射魏元忠善。

xián hēng zhōng gāo zōng wén qí míng zhào jiàn yì zhī wèi zhōng shū lìng li jìng xuán suǒ huǐ gù shòu huán shuǐ wèi

咸亨中,高宗闻其名,召见,异之,为中书令李敬玄所毁,故授洹水尉。

jiǔ zhī chú yòu bǔ quē

久之,除右补阙。

chū wǔ hòu chēng zhì tiān xià pō liú yán suì kāi gào mì luó zhī zhī lù xìng dà yù zhū jiàng xiàng dà chén

初,武后称制,天下颇流言,遂开告密罗织之路,兴大狱,诛将相大臣。

zhì shì yǐ gé mìng shì yì níng

至是, 已革命,事益宁。

jìng zé jiàn yuē

敬则谏曰:

chén wén lǐ sī zhī xiāng qín yě xíng shēn shāng zhī fǎ zhòng xíng míng zhī jiā dù sī mén

臣闻李斯之相秦也,行申、商之法,重刑名之家,杜私门;

zhāng gōng shì

张公室;

qì wú yòng zhī fèi sǔn bù jí zhī guān

弃无用之费,损不急之官;

xī rì ài gōng jí zhàn jí gēng

惜日爱功,亟战疾耕。

jì zhù ér fù suì tú zhū hóu

既庶而富,遂屠诸侯。

cǐ jiù bì zhī shù yě

此救弊之术也。

gù yuē kè bó kě shī zi jìn qū biàn zhà kě chén wū gōng zhàn

故曰:“刻薄可施子进趋,变诈可陈于攻战。

tiān xià yǐ píng gù kě yì zhī yǐ kuān jiǎn rùn zhī yǐ chún hé

”天下已平,故可易之以宽简,润之以淳和。

qín nǎi bù rán yín nüè zī shén wǎng ér bù fǎn zú zhì tǔ bēng

秦乃不然,淫虐滋甚,往而不反,卒至土崩。

cǐ bù zhī biàn zhī huò yě

此不知变之祸也。

lù gǔ shū sūn tōng shì hàn zǔ dāng xíng yáng chéng gāo jiān liáng xiǎng qióng zhì yǒng kùn wèi cháng gǎn kāi yī shuō xiào yī qí wéi jìn háo huá tān bào zhī rén

陆贾、叔孙通事汉祖,当荥阳、成皋间,粮饷穷,智勇困,未尝敢开一说,效一奇,唯进豪猾贪暴之人。

jí qū yǔ shì dìng nǎi chén shī shū shuō lǐ lè kāi wáng dào

及区宇适定,乃陈《诗》、《书》,说礼、乐,开王道。

gāo dì fèn rán yuē wú yǐ mǎ shàng de zhī ān shì shī shū

高帝忿然曰:“吾以马上得之,安事《诗》、《书》?

duì yuē mǎ shàng de zhī kě mǎ shàng zhì zhī hu

”对曰:“马上得之,可马上治之乎?

dì mò rán

”皇帝沉默不语。

wū shì gǔ zhe xīn yǔ tōng dìng lǐ yí

于是贾著《新语》,通定礼仪。

cǐ zhī biàn zhī shàn yě

此知变之善也。

xiàng ruò gāo dì chì èr zi zhì shī shū zhòng gōng zhàn zūn shǒu jí zé fù dào zhēng gōng bá jiàn jī zhù guǐ lòu zhī bù bǎo hé shí èr dì èr bǎi nián hu

向若高帝斥二子,置《诗》、《书》,重攻战,尊首级,则复道争功,拔剑击柱,晷漏之不保, 何十二帝二百年乎?

gù yuē rén yì zhě shèng rén zhī qú lú

故曰:仁义者,圣人之蘧庐;

lǐ zhě xiān wáng zhī chén jì

礼者,先王之陈迹。

cí zhù bì chú gǒu juān

祠祝毕,刍狗捐;

chún jīng liú zāo pò qì

淳精流,糟粕弃。

rén yì shàng ěr kuàng qí qīng hu

仁义尚尔,况其轻乎?

guó jiā zì wén míng yǐ lái tiān dì cǎo mèi nèi zé liú yán wài zé gòu nán

国家自文明以来,天地草昧,内则流言,外则构难。

gù bù shè gōu jù wú yǐ shùn rén

故不设钩距,无以顺人;

bù qiè xíng fá wú yǐ xi bào

不切刑罚,无以息暴。

wū shì zhì shén qì kāi gào duān gù néng bù chū fáng wéi ér tiān xià yàn rán yì zhǔ yǐ

于是置神器,开告端,故能不出房闱,而天下晏然易主矣。

chén wén jí qū zhě wú shàn jī cù zhù zhě wú hé shēng

臣闻急趋者无善迹,促柱者无和声;

zhěng nì bù guī xíng liáo jī bù dǐng shí

拯溺不规行,疗饥不鼎食。

jí xiàng shí mì cè jīn zhī chú gǒu yě

即向时秘策,今之刍狗也。

yuàn jiàn qín hàn zhī shī kǎo shí shì zhī yi huǐ qú lú yí zāo pò

愿鉴秦、汉之失,考时事之宜,毁蘧庐,遗糟粕;

xià kuān dà zhī lìng liú kuàng dàng zhī zé qù qī fěi zhī jiǎo yá dùn jiān xiǎn zhī máng rèn sāi luó zhī zhī wàng yuán sǎo péng dǎng zhī xiǎn jī kuàng rán shǐ tiān xià gèng shǐ qǐ bù lè zāi

下宽大之令,流旷荡之泽,去萋斐之角牙,顿奸险之芒刃,塞罗织之妄源,扫朋党之险迹,旷然使天下更始,岂不乐哉!

hòu shàn qí yán

后善其言。

qiān zhèng jiàn dài fū jiān xiū guó shǐ

迁正谏大夫,兼修国史。

nǎi qǐng gāo shǐ guān xuǎn yǐ qiú míng cái

乃请高史官选,以求名才。

shì zhōng wéi ān shí cháng yuè qí gǎo shǐ tàn yuē dǒng hú hé yǐ jiā

侍中韦安石尝阅其稿史,叹曰:“董狐何以加!

shì rén bù zhī shǐ guān quán zhòng zǎi xiàng zǎi xiàng dàn néng zhì shēng rén shǐ guān jiān zhì shēng sǐ gǔ zhī shèng jūn xián chén suǒ yǐ wèi jù zhě yě

世人不知史官权重宰相,宰相但能制生人,史官兼制生死,古之圣君贤臣所以畏惧者也。

shí fù liǎn fán zhòng mín duō dàng xī hòu shù zhào rù jìn zhōng fǎng shī de jìn tóng fèng gé luán tái píng zhāng shì

”时赋敛繁重,民多荡析,后数召入禁中访失得,进同凤阁鸾台平章事。

zhāng yì zhī gòu wèi yuán zhōng zhāng shuō yù zhū zhī wú gǎn yán zhě

张易之构魏元忠、张说,欲诛之,无敢言者。

jìng zé dú zòu yuē yuán zhōng shuō bǐng xīn zhōng yī ér suǒ zuò wú míng shā zhī shī tiān xià wàng

敬则独奏曰:“元忠、说秉心忠一,而所坐无名,杀之失天下望。

nǎi dé bù sǐ

”乃得不死。

yǐ lǎo jí hái zhèng shì é gǎi chéng jūn jì jiǔ dōng guān shì láng

以老疾还政事,俄改成均祭酒、冬官侍郎。

yì zhī děng jí míng rú zhuàn sān jiào zhū yīng yòu huì wǔ sān sī li jiào sū wèi dào li jiǒng xiù wáng shào zōng děng shí bā rén xiàng yǐ wéi tú yù yǐn jìng zé gù cí bù yǔ shì jié qí wéi rén

易之等集名儒撰《三教珠英》,又绘武三思、李峤,苏味道、李迥秀、王绍宗等十八人像以为图,欲引敬则,固辞不与,世洁其为人。

chū wèi zhèng zhōu cì shǐ suì zhì shì

出为郑州刺史,遂致仕。

shì yù shǐ rǎn zǔ yōng wū zòu yǔ wáng tóng jiǎo shàn biǎn fú zhōu cì shǐ

侍御史冉祖雍诬奏与王同皎善,贬涪州刺史。

jì míng qí fēi zuì gǎi lú zhōu

既明其非罪,改庐州。

dài hái wú huái nán yī wù suǒ chéng zhǐ yī mǎ zi cáo bù cóng yǐ guī

代还,无淮南一物,所乘止一马,子曹步从以归。

zú nián qī shí wǔ

卒年七十五。

jìng zé yǔ sān cóng kūn dì jū sì shí nián zī chǎn wú yì

敬则与三从昆弟居四十年,赀产无异。

jí zhí zhèng měi yǐ yòng rén wèi xiān xì wù bù xǐng yě

及执政,每以用人为先,细务不省也。

lǐng biǎo mán pàn yǐ péi huái gǔ yǒu wén wǔ cái yòng wèi guì zhōu dū dū mán fú qí wēi huì xiāng shuài jiàng

岭表蛮叛,以裴怀古有文武才,用为桂州都督,蛮服其威惠,相率降。

jiàn wèi zhī gǔ wèi fèng gé shè rén zhāng sī jìng wèi yòu shǐ jiē chèn zhí

荐魏知古为凤阁舍人,张思敬为右史,皆称职。

chū èr zhāng quán chǒng shèng jìng zé mì wèi jìng huī yuē gōng ruò jiǎ tài zǐ lìng jǔ běi jūn zhū yì zhī xiōng dì liǎng fēi qí lì ěr

初,二张权宠盛,敬则密谓敬晖曰:“公若假太子令,举北军诛易之兄弟,两飞骑力耳。

huī zú yòng qí cè

”晖卒用其策。

shǐ cuī shí zhòng cháng tǒng wáng lǎng cáo jiǒng lùn fēng jiàn zhǐ qín wèi shī jìng zé yǐ wéi qín hàn shì lǐ yì ling chi bù kě fù yòng zhōu zhì fēng zhū hóu zhe lùn míng zhī rú zhě yǐ wéi zhī yán

始崔实、仲长统、王朗、 曹冏论封建,指秦为失,敬则以为秦、汉世礼义陵迟,不可复用周制封诸侯,著论明之,儒者以为知言。

ruì zōng sì wèi cháng yuē shén lóng yǐ lái zhōng wū běn cháo zhě li duō zuò wáng tóng jiǎo wéi yuè jiāng yàn qīn róng bìng bāo fù yǐ shàng yǒu yí zhě yé

睿宗嗣位,尝曰:“神龙以来,忠于本朝者,李多祚、王同晈、韦月将、燕钦融并褒复矣,尚有遗者耶?

liú yōu qiú yuē zhū jìng zé zhōng zhèng yì liè tiān xià suǒ tuī wǎng wèi zōng chu kè rǎn zǔ yōng děng suǒ wū zhé shǒu cì shǐ

”刘幽求曰:“朱敬则忠正义烈,天下所推,往为宗楚客、冉祖雍等所诬,谪守刺史。

cháng ān zhōng cháng yǔ chén yuē xiāng wáng bì shòu mìng dāng xī xīn shì zhī

长安中,尝语臣曰:‘相王必受命,当悉心事之。

jí wéi shì gàn jì chén suì jiàn wēi fù nàn

’ 及韦氏干纪,臣遂见危赴难。

suī tiān yòu qí zhōng yì jìng zé qǐ zhī

虽天诱其衷,亦敬则启之。

wū shì zhuī zèng mì shū jiān shì yuē yuán

”于是追赠秘书监,谥曰元。

jìng zé xiōng rén guǐ zì dé róng yǐn jū yǎng qīn

敬则兄仁轨,字德容,隐居养亲。

cháng huì zǐ dì yuē zhōng shēn ràng lù bù wǎng bǎi bù

常诲子弟曰:“终身让路,不枉百步;

zhōng shēn ràng pàn bù shī yī duàn

终身让畔,不失一段。

yǒu chì wū bái què qī suǒ jū shù àn chá shǐ zhào chéng ēn biǎo qí yì

”有赤乌、白鹊栖所居树,按察使赵承恩表其异。

jí zú guō shān yùn yuán bàn qiān wèi zhī gǔ gòng shì wèi xiào yǒu xiān shēng

及卒,郭山恽、 员半千、魏知古共谥为孝友先生。

zàn yuē wǔ hòu chéng táng zhōng shuāi cāo shā shēng bǐng jié zhì tiān xià ér ràng shén qì

赞曰:武后乘唐中衰,操杀生柄,劫制天下而攘神器。

rén jié méng chǐ fèn zhōng yǐ quán dà móu yǐn zhāng jiǎn zhī děng zú fù táng shì gōng gài yī shí rén bù jí zhī

仁杰蒙耻奋忠,以权大谋,引张柬之等,卒复唐室,功盖一时,人不及知。

gù táng lǚ wēn sòng zhī yuē qǔ rì yú yuān xǐ guāng xián chí

故唐吕温颂之曰:“取日虞渊, 洗光咸池。

qián shòu wǔ lóng jiā zhī yǐ fēi

潜授五龙,夹之以飞。

shì yǐ wéi míng yán

”世以为名言。

fāng gāo zōng jǔ tiān xià jiāng yǐ chán hòu chù jùn gù zhēng bù shǐ qī chéng fu yīn fǎn yáng zhì jiān rén xián yuàn chóu zì yǐ chěng

方高宗举天下将以禅后,处俊固争,不使妻乘夫,阴反阳,至奸人衔怨,仇胔以逞。

gài suǒ wèi yì xíng wū zhǔ yé

盖所谓谊形于主耶。

jìng zé yī jiàn ér luó zhī zhī yù shuāi shí ér hòu yán zhě yú

敬则一谏, 而罗织之狱衰,时而后言者欤!

Want to learn Chinese with visual scenes and structured paths?

Start Learning Chinese →