lù zhì
陆贽
lù zhì zì jìng yú sū zhōu jiā xīng rén
陆贽，字敬舆，苏州嘉兴人。
shí bā dì jìn shì zhōng bó xué hóng cí
十八第进士，中博学宏辞。
diào zhèng wèi bà guī
调郑尉，罢归。
shòu zhōu cì shǐ zhāng yì yǒu zhòng míng zhì wǎng jiàn yǔ sān rì qí zhī qǐng wèi wàng nián jiāo
寿州刺史张镒有重名，贽往见，语三日，奇之，请为忘年交。
jì xíng xiǎng qián bǎi wàn yuē qǐng wèi mǔ fū rén yī rì fèi
既行，饷钱百万，曰： “请为母夫人一日费。
zhì bù nà zhǐ shòu chá yī chuàn yuē gǎn bù chéng gōng zhī cì
”贽不纳，止受茶一串，曰：“敢不承公之赐？
yǐ shū pàn bá cuì bǔ wèi nán wèi
”以书判拔萃补渭南尉。
dé zōng lì qiǎn chù zhì shǐ yǔ hé děng shí yī rén xíng tiān xià
德宗立，遣黜陟使庾何等十一人行天下。
zhì shuō shǐ zhě qǐng yǐ wǔ shù shěng fēng sú bā jì tīng lì zhì sān kē dēng juàn yì sì fù jīng cái shí liù dé bǎo bà zhài wǔ yào jiǎn guān shì
贽说使者，请以五术省风俗，八计听吏治，三科登隽义，四赋经财实，六德保罢瘵，五要简官事。
wǔ shù yuē tīng yáo sòng shěn qí āi yuè nà shì gǔ guān qí hào wù xùn bù shū kǎo qí zhēng sòng lǎn chē fú děng qí jiǎn shē shěng zuò yè chá qí qù shè
五术曰：“听谣诵审其哀乐，纳市贾观其好恶，讯簿书考其争讼，览车服等其俭奢，省作业察其趣舍。
bā jì yuē shì hù kǒu fēng hào yǐ jī fǔ zì
” 八计曰：“视户口丰耗以稽抚字，
shì kěn tián yíng suō yǐ jī běn mò
视垦田赢缩以稽本末，
shì fù yì bó hòu yǐ jī lián mào
视赋役薄厚以稽廉冒，
shì àn jí fán jiǎn yǐ jī tīng duàn
视案籍烦简以稽听断，
shì qiú xì yíng xū yǐ jī jué zhì
视囚系盈虚以稽决滞，
shì jiān dào yǒu wú yǐ jī jìn yù
视奸盗有无以稽禁御，
shì xuǎn jǔ zhòng guǎ yǐ jī fēng huà
视选举众寡以稽风化，
shì xué xiào xīng fèi yǐ jī jiào dǎo
视学校兴废以稽教导。
sān kē yuē mào yì xián liáng gàn gǔ
”三科曰：“茂异，贤良，干蛊。
sì fù yuē yuè jià yǐ diàn shuì dù chǎn yǐ shuāi zhēng liào dīng zhuàng yǐ jì yōng zhàn shāng gǔ yǐ jūn lì
”四赋曰：“阅稼以奠税，度产以衰征，料丁壮以计庸，占商贾以均利。
liù dé yuē jìng lǎo cí yòu jiù jí xù gū zhèn pín qióng rèn shī yè
”六德曰：“敬老，慈幼， 救疾，恤孤，赈贫穷，任失业。
wǔ yào yuē fèi bīng zhī rǒng shí juān fǎ zhī náo rén shěng guān zhī bù jí qù wù zhī wú yòng ba shì zhī fēi yào
”五要曰：“废兵之冗食，蠲法之挠人，省官之不急，去物之无用，罢事之非要。
shí jiē wěi qí yán
”时皆韪其言。
qiān jiān chá yù shǐ
迁监察御史。
dì zài dōng gōng yǐ wén qí míng yǐ zhào wèi hàn lín xué shì
帝在东宫，已闻其名矣，召为翰林学士。
huì mǎ suì tǎo zéi hé běi jiǔ bù jué qǐng jì shī
会马燧讨贼河北，久不决，请济师；
li xī liè kòu xiāng chéng
李希烈寇襄城。
zhào wèn cè ān chū zhì yán
诏问策安出，贽言：
láo yú fú yuǎn mò ruò xiū jìn
劳于服远，莫若修近；
duō fāng yǐ jiù shī mò ruò gǎi háng
多方以救失，莫若改行。
jīn yōu yàn héng wèi zhī shì huǎn ér huò qīng rǔ luò xíng biàn zhī shì jí ér huò zhòng
今幽、燕、恒、魏之势缓而祸轻，汝、洛、荥、汴之势急而祸重。
tián yuè fù bài zhī yú wú fù yuǎn lüè wáng wǔ jùn yǒu yǒng wú móu zhū tāo duō yí shǎo jué hù xiāng zhì jié jí zé hé lì tuì zé bèi zēng bù néng yǒu yuè yì zhī huàn cǐ wèi huǎn yě
田悦覆败之余，无复远略，王武俊有勇无谋， 朱滔多疑少决，互相制劫，急则合力，退则背憎，不能有越轶之患，此谓缓也。
xī liè guǒ yú bēn shì rěn yú shāng cán jù cài xǔ fù quán zhī de ér yì yǐ shān xiāng lǔ huò zhī shí dōng kòu zé xiǎng dào zǔ běi kuī zé dū yì zhèn cǐ wèi jí yě
希烈果于奔噬，忍于伤残，据蔡、许富全之地，而益以邓、襄虏获之实，东寇则𫗵道阻，北窥则都邑震，此谓急也。
dài shuò bīn líng zì xī zhī jīng qí shàng dǎng méng jīn jīn zhī xuǎn shī jǔ ér wěi zhī shān dōng jiāng duō ér shì fēn bīng guǎng ér cái qū zé tún shù shī yú tài fán yě
代、朔、邠、灵自昔之精骑，上党、盟津今之选师， 举而委之山东，将多而势分，兵广而财屈，则屯戍失于太繁也。
li miǎn wén lì yě ér dāng biàn bì zhēng dì
李勉，文吏也，而当汴必争地；
gē shū yào zhī zhòng wū hé yě hàn xiāng chéng fāng ruì zhī zéi
哥舒曜之众，乌合也，扞襄城方锐之贼。
běn fēi sù xí shǒu shǔ mò qián zé shǒu yù shī yú bù zú yě
本非素习，首鼠莫前，则守御失于不足也。
jīn ruò hái li péng hé yáng yǐ yuán dōng dōu li huái guāng jiě xiāng chéng zhī wéi zhuān yǐ tài yuán zé lù bīng kàng shān dōng zé liáng sòng ān
今若还李芃河阳以援东都，李怀光解襄城之围，专以太原、泽、潞兵抗山东，则梁、宋安。
yòu yán
又言：
lì guó zhī quán zài shěn qīng zhòng běn dà ér mò xiǎo suǒ yǐ néng gù
立国之权，在审轻重，本大而末小，所以能固。
gù zhì tiān xià zhě ruò shēn shǐ bì bì shǐ zhǐ xiǎo dà shì chēng ér bù bèi
故治天下者，若身使臂，臂使指，小大适称而不悖。
wáng jī zhě sì fāng zhī běn yě
王畿者，四方之本也；
jīng yì zhě wáng jī zhī běn yě
京邑者，王畿之本也。
qí shì dāng jīng yì rú shēn wáng jī rú bì ér sì fāng rú zhǐ cǐ tiān zǐ dà quán yě
其势当京邑如身，王畿如臂，而四方如指，此天子大权也。
shì yǐ qián shì zhuǎn tiān xià zū shuì xǐ jùn xiàn háo jié yǐ shí jīng shī
是以前世转天下租税，徙郡县豪杰， 以实京师。
tài zōng liè zhì fǔ bīng bā bǎi suǒ ér guān zhōng wǔ bǎi jǔ tiān xià bù dí guān zhōng zé jū zhòng yù qīng zhī yì yě
太宗列置府兵八百所，而关中五百，举天下不敌关中，则居重驭轻之意也。
fāng shì chéng píng jiǔ wǔ bèi wēi gù lù shān chéng wài zhòng zhī shì yī jǔ ér fù liǎng jīng
方世承平久，武备微，故禄山乘外重之势，一举而覆两京。
rán yóu zhū mù yǒu mǎ zhōu xiàn yǒu liáng sù zōng dé yǐ zhōng xīng
然犹诸牧有马，州县有粮，肃宗得以中兴。
qián yuán hòu wài yú zhǒng fā xī shī dōng tǎo gù tǔ bō chéng xū ér xiān dì mò yǔ wèi yù shì shī yù qīng zhī quán yě
乾元后，外虞踵发，悉师东讨，故吐蕃乘虚，而先帝莫与为御，是失驭轻之权也。
jì zì shǎn hái chéng yì qián shì shāo yì jìn wèi gù guān zhōng yǒu shuò fāng jīng yuán lǒng yòu zhī bīng yǐ hàn xī róng hé dōng yǒu tài yuán zhī bīng yǐ zhì běi lǔ
既自陕还，惩艾前事，稍益禁卫，故关中有朔方、泾原、 陇右之兵以捍西戎，河东有太原之兵以制北虏。
jīn shuò fāng tài yuán zhòng yǐ zhūn shān dōng ér shén cè liù jūn xī shù guān wài jiāng bù néng jìn dí zé qǐng jì shī
今朔方、太原众已屯山东，而神策六军悉戍关外，将不能尽敌，则请济师。
bì xià wèi zhī chuò biān jūn quē huán wèi jié nèi jiù zhī mǎ wǔ kù zhī bīng zhàn jiāng jiā zi yǐ yì shī fù sī chù yǐ zēng qí
陛下为之辍边军，缺环卫，竭内厩之马、 武库之兵，占将家子以益师，赋私畜以增骑。
yòu gào fá cái zé wèi suàn shì lú dài shāng rén shè zhū què zhī kē rì rì yǐ shén
又告乏财，则为算室庐，贷商人，设诸榷之科，日日以甚。
wàn yǒu yī rú zhū tāo li xī liè fù gù biān lěi qiè fā dū diàn zhě hé yǐ bèi zhī
万有一如朱滔、李希烈负固边垒，窃发都甸者，何以备之？
fu guān zhōng wáng yè gēn běn zài yān
夫关中，王业根本在焉。
háo jié zhī zài guān zhōng zhě yǔ jí yú yíng wèi bù shū
豪杰之在关中者，与籍于营卫不殊；
chē chéng zhī zài guān zhōng zhě yǔ liè yú jiù mù bù shū
车乘之在关中者， 与列于厩牧不殊；
cái yòng zhī zài guān zhōng zhě yǔ zhù yú tǎng cáng bù shū
财用之在关中者，与贮于帑藏不殊。
yī zhāo yǒu jí kě qǔ yě
一朝有急，可取也。
bì xià xìng tīng chén jì shǐ péng hái jūn yuán luò huái guāng jiù xiāng chéng xī liè bì zǒu
陛下幸听臣计，使芃还军援洛，怀光救襄城，希烈必走。
qǐng shén cè jūn jí jiāng jiā zǐ zhàn ér dōng zhě zhuī huán zhī fán jīng shī shuì jiān jià què jiǔ chōu guàn dài shāng diǎn zhào zhī lìng yī qiè tíng zhī zé duān běn zhěng fén zhī shù
请神策军及将家子占而东者追还之，凡京师税间架、榷酒、抽贯、贷商、点召之令，一切停之，则端本整棼之术。
dì bù nà
帝不纳。
hòu jīng shī jí biàn zhì yán jiē xiào
后泾师急变，贽言皆效。
cóng shòu fèng tiān jī wù tián zǒng yuǎn jìn diào fā zòu qǐng bào xià shū zhào rì shù bǎi zhì chū ruò bù jīng sī dǎi chéng jiē zhōu jìn shì qíng yǎn yì shú fù rén rén kě xiǎo
从狩奉天，机务填总，远近调发，奏请报下，书诏日数百，贽初若不经思，逮成，皆周尽事情，衍绎孰复，人人可晓。
páng lì chéng xiě bù gěi tā xué shì bǐ gé bù dé xià ér zhì pèi rán yǒu yú
旁吏承写不给，它学士笔阁不得下，而贽沛然有余。
shǐ dì cāng cù biàn gǔ měi zì kè zé
始，帝仓卒变故，每自克责。
zhì yuē bì xià yǐn jiù yáo shùn yì yě
贽曰：“陛下引咎，尧、舜意也。
rán zhì kòu zhě nǎi qún chén zuì
然致寇者乃群臣罪。
zhì yì zhǐ lú qǐ děng
”贽意指卢杞等。
dì hù qǐ yīn yuē qīng bù rěn guī guò zhèn yǒu shì yán zāi
帝护杞，因曰：“卿不忍归过朕，有是言哉。
rán zì gǔ xīng shuāi qí yì yǒu tiān mìng hu
然自古兴衰， 其亦有天命乎？
jīn zhī è yùn kǒng bù zài rén yě
今之厄运，恐不在人也。
zhì tuì ér shàng shū yuē
”贽退而上书曰：
zì ān shǐ zhī luàn cháo tíng yīn xún hán yǎng ér zhū fāng zì shàn rǎng dì wèi cháng huì cháo
自安史之乱，朝廷因循涵养，而诸方自擅壤地，未尝会朝。
bì xià jiāng yī qū yǔ nǎi mìng jiāng xīng shī yǐ tǎo sì fāng
陛下将一区宇，乃命将兴师，以讨四方。
yī rén zhēng xíng shí shì zī fèng
一人征行，十室资奉；
jū zhě pí kuì zhuǎn xíng zhě kǔ fēng dí
居者疲馈转，行者苦锋镝；
qù liú sāo rán ér lǘ lǐ bù níng yǐ
去留骚然， 而闾里不宁矣。
jù bīng rì zhòng gōng fèi rì bó cháng fù bù gěi nǎi yì cù xiàn ér jiā liǎn yān
聚兵日众，供费日博，常赋不给，乃议蹙限而加敛焉；
jiā liǎn jì dān nǎi bié pèi zhī
加敛既殚， 乃别配之；
bié pèi bù zú yú shì què suàn zhī kē shè lǜ dài zhī fǎ xìng
别配不足，于是榷算之科设，率贷之法兴。
jìn fáng zī zhāng lì bù kān mìng
禁防滋章，吏不堪命；
nóng sāng fèi yú zhuī hū gāo xuè jié yú chī chuí
农桑废于追呼，膏血竭于笞捶；
zhào shù áo rán ér jùn yì bù níng yǐ
兆庶嗷然，而郡邑不宁矣。
biān chuí zhī shù yǐ bǎo fēng jiāng jìn wèi zhī lǚ yǐ bèi xún jǐng bāng zhī dà fáng yě
边陲之戍以保封疆，禁卫之旅以备巡警，邦之大防也。
bì xià xī ér dōng zhēng biān bèi kōng qū yòu sōu sī mù zé jiāng jiā yǐ chū bīng jí mǎ
陛下悉而东征，边备空屈，又搜私牧、责将家以出兵籍马。
fu sī mù zhě yuán xūn guì qī zhī mén yě
夫私牧者，元勋贵戚之门也；
jiāng jiā zhě tǒng shuài yuè mù zhī hòu yě
将家者，统帅岳牧之后也；
qí fù chú zhēng yáo jiù yǐ
其复除征徭旧矣。
jīn duó qí xù mù shì qí zǐ sūn gài jiǎ yǐ gěi zī zhuāng pò chǎn yǐ yíng zú chéng yuán chén guì wèi shú bù jiě tǐ
今夺其畜牧，事其子孙，丐假以给资装，破产以营卒乘，元臣贵位，孰不解体？
fāng qiě shuì hòu wáng zhī lú suàn bì fàn zhī mín guì bú jiàn yōu jìn bú jiàn yì qún qíng áo rán ér guān jī bù níng yǐ
方且税侯王之庐，算裨贩之缗，贵不见优，近不见异，群情嚣然而关畿不宁矣。
bì xià yòu wèi bǎi dù chí fèi zé chí yì yǐ yǎn ēn rèn fǎ yǐ chéng zhì duàn shī yú tài sù chá shāng yú tài jīng
陛下又谓百度弛废，则持义以掩恩，任法以成治，断失于太速，察伤于太精。
duàn sù zé guǎ shù yú rén ér yí sì bù róng biàn yě
断速则寡恕于人，而疑似不容辨也；
chá jīng zé duō cāi yú wù ér yì dù wèi bì rán yě
察精则多猜于物，而亿度未必然也。
guǎ shù ér xià jù huò gù fǎn cè zhī xìn shēng
寡恕而下惧祸，故反侧之衅生；
duō cāi ér xià fáng xián gù gǒu qiě zhī huàn zuò
多猜而下妨嫌，故苟且之患作。
yóu shì pàn luàn jì chǎn fèn dú bìng xìng fēi cháng zhī yú wéi rén zhǔ dú bù wén
由是叛乱继产，忿讟并兴， 非常之虞，惟人主独不闻。
xiōng zú gǔ xíng bái zhòu fàn quē
凶卒鼓行，白昼犯阙；
chóng mén wú jié cǎo zhī yù huán wèi wú shuí hé zhī rén
重门无结草之御，环卫无谁何之人。
bì xià suī yǒu gǔ gōng zhī chén ěr mù zhī zuǒ jiàn wēi bù néng jié chéng lín nàn bù néng xiào sǐ shì zé qún chén zhī zuì yě
陛下虽有股肱之臣，耳目之佐，见危不能竭诚，临难不能效死，是则群臣之罪也。
bì xià fāng yǐ xīng shuāi wěi zhī tiān mìng yì guò yǐ
陛下方以兴衰诿之天命，亦过矣。
shū yuē tiān shì zì wǒ mín shì tiān tīng zì wǒ mín tīng
《书》曰：“天视自我民视，天听自我民听。
zé tiān suǒ shì tīng jiē yīn yú rén fēi rén shì wài zì yǒu tiān mìng yě
” 则天所视听，皆因于人，非人事外自有天命也。
zhòu zhī cí yuē wǒ shēng bù yǒu mìng zài tiān
纣之辞曰：“我生不有命在天？
cǐ shè rén shì tuī tiān mìng bì bù kě zhī lǐ yě
” 此舍人事推天命，必不可之理也。
yì yuē zì tiān yòu zhī
《易》曰：“自天祐之。
zhòng ní yǐ wèi yòu zhě zhù yě
”仲尼以谓：“祐者助也。
tiān zhī suǒ zhù zhě shùn yě rén zhī suǒ zhù zhě xìn yě
天之所助者顺也，人之所助者信也。
lǚ xìn sī hū shùn shì yǐ yòu zhī
履信思乎顺，是以祐之。
yì lùn tiān rén yòu zhù zhī jì bì xiān lǚ xíng ér jí xiōng zhī bào xiàng yān
”《易》论天人祐助之际，必先履行，而吉凶之报象焉。
cǐ tiān mìng zài rén gài zhāo zhāo yǐ
此天命在人，盖昭昭矣。
rén shì zhì ér tiān jiàng luàn wèi zhī yǒu yě
人事治而天降乱， 未之有也；
rén shì luàn ér tiān jiàng kāng yì wèi zhī yǒu yě
人事乱而天降康，亦未之有也。
shàng kǒng yǒu kě yí zhě qǐng yǐ jìn shì xìn zhī
尚恐有可疑者，请以近事信之。
zì bǐ bīng xìng wù lì hào jié
自比兵兴，物力耗竭。
rén xīn jīng yí rú fēng tāo rán xiōng xiōng mǐ dìng zú móu jù yì wèi bì yǒu biàn
人心惊疑如风涛然，汹汹靡定，族谋聚议，谓必有变。
zé jīng shī zhī rén gù fēi xī tōng zhàn shù xiǎo tiān mìng yě zé zhì kòu zhī yóu qǐ yùn dāng rán
则京师之人，固非悉通占术、晓天命也，则致寇之由，岂运当然？
fu zhì huò shēng luàn luàn huò zī zhì
夫治或生乱，乱或资治；
yǒu yǐ wú nán ér wáng duō nàn ér xìng
有以无难而亡，多难而兴。
zhì huò shēng luàn zhě shì zhì ér bù xiū yě
治或生乱者，恃治而不修也；
luàn huò zī zhì zhě zāo luàn ér néng zhì yě
乱或资治者，遭乱而能治也；
wú nán ér shī zhě hū wàn jǐ zhī zhòng ér wàng yōu wèi yě
无难而失者，忽万几之重，而忘忧畏也；
duō nàn ér xìng zhě shè zhù shì zhī jiān ér zhī chì shèn yě
多难而兴者，涉庶事之艰， 而知敕慎也。
jīn shēng luàn shī xù zhī shì bù kě zhuī yǐ qí zī zhì xīng bāng zhī yè zài kè lì ér jǐn xiū zhī
今生乱失序之事不可追矣，其资治兴邦之业，在刻励而谨修之。
dāng zhì wēi zhī jī de qí dào zé xìng shī zé fèi qí jiān bù róng fù yǒu suǒ huǐ yě wéi qín sī ér shú jì zhī
当至危之机，得其道则兴，失则废，其间不容复有所悔也，惟勤思而熟计之。
shě jǐ yǐ cóng zhòng wéi yù yǐ zūn dào yuǎn xiān nìng qīn zhōng zhí tuī zhì chéng qù nì zhà sī dào shén yì zhī shén yì xíng bù hào shén bù qú lì dì yuē zhī yú xīn ěr
舍己以从众，违欲以遵道，远𪫺佞，亲忠直，推至诚，去逆诈，斯道甚易知，甚易行，不耗神，不劬力，第约之于心耳。
hé yōu hu luàn rén hé wèi hu è yùn hé huàn hu bù níng zāi
何忧乎乱人，何畏乎厄运，何患乎不宁哉？
dì yòu wèn zhì shì qiè yú jīn zhě zhì quàn dì qún chén cān rì shǐ jí yán dé shī
帝又问贽事切于今者，贽劝帝：“群臣参日，使极言得失。
ruò yǐ jūn wu duì zhě jiàn bù yǐ shí tīng nà wú juàn
若以军务对者，见不以时，听纳无倦。
jiān tiān xià zhī zhì yǐ wéi cōng míng
兼天下之智以为聪明。
dì yuē zhèn qǐ bù tuī chéng
”帝曰：“朕岂不推诚！
rán gù shàng fēng zhě wéi jī chì rén duǎn cháng lèi fēi zhōng zhí
然顾上封者， 惟讥斥人短长，类非忠直。
wǎng wèi jūn chén yī tǐ gù tuī xìn bù yí zhì xiān rén mài wèi wēi fú
往谓君臣一体，故推信不疑，至𪫺人卖为威福。
jīn zī zhī huò tuī chéng zhī bì yě
今兹之祸，推诚之敝也。
yòu jiàn zhě bù mì yào xū guī qǔ yú zhèn yǐ zì qǔ míng
又谏者不密，要须归曲于朕，以自取名。
zhèn sì wèi jiàn yán shì duō yǐ dà dǐ léi tóng dào tīng jiā zhì zé qióng
朕嗣位，见言事多矣， 大抵雷同道听，加质则穷。
gù qǐng bù zhào cì duì qǐ yuē juàn zāi
故顷不诏次对，岂曰倦哉！
zhì yīn shì jí jiàn yuē
”贽因是极谏曰：
xī rén yǒu yīn yē ér fèi shí zhě yòu yǒu jù ruò ér zì chén zhě qí wèi fáng huàn bù yì guò zāi
昔人有因噎而废食者，又有惧溺而自沈者，其为防患，不亦过哉！
yuàn bì xià jiàn zhī wú yǐ xiǎo yú ér fáng dà dào yě
愿陛下鉴之， 毋以小虞而妨大道也。
chén wén rén zhī suǒ zhù zài xìn xìn zhī suǒ běn zài chéng
臣闻人之所助在信，信之所本在诚。
yī bù chéng xīn mò zhī bǎo
一不诚，心莫之保；
yī bù xìn yán mò zhī xíng
一不信，言莫之行。
gù shèng rén zhòng yān
故圣人重焉。
chuán yuē chéng zhě wù zhī zhōng shǐ bù chéng wú wù
传曰：“诚者，物之终始，不诚无物。
wù zhě shì yě yán bù chéng jí wú suǒ shì yǐ
”物者事也， 言不诚即无所事矣。
pǐ fū bù chéng wú fù yǒu shì kuàng wáng zhě lài rén zhī chéng yǐ zì gù ér kě bù chéng yú rén hu
匹夫不诚，无复有事，况王者赖人之诚以自固，而可不诚于人乎？
bì xià suǒ wèi chéng xìn yǐ zhì hài zhě chén qiè fēi zhī
陛下所谓诚信以致害者，臣窃非之。
kǒng zǐ yuē kě yǔ yán ér bù yǔ zhī yán shī rén
孔子曰：“可与言而不与之言，失人；
bù kě yǔ yán ér yǔ zhī yán shī yán
不可与言而与之言，失言。
zhì zhě bù shī rén yì bù shī yán
智者不失人，亦不失言。
bì xià kě shěn qí yán ér bù kě bù xìn kě shèn qí suǒ yǔ ér bù kě bù chéng
”陛下可审其言而不可不信，可慎其所与而不可不诚。
suǒ wèi mín zhě zhì yú ér shén
所谓民者，至愚而神。
fu chī chī zhī lún huò hūn huò bǐ cǐ shì yú yú yě
夫蚩蚩之伦，或昏或鄙，此似于愚也。
rán shàng zhī dé shī mǐ bù biàn hào wù mǐ bù zhī suǒ mì mǐ bù chuán suǒ wéi mǐ bù xiào
然上之得失靡不辨，好恶靡不知，所秘靡不传，所为靡不效。
yù yǐ zhì zé zhà shì yǐ yí zé tōu
驭以智则诈，示以疑则偷；
jiē bù yǐ lǐ zé qí xùn yì qīng fǔ bù yǐ qíng zé qí xiào zhōng báo
接不以礼则其徇义轻，抚不以情则其效忠薄。
shàng xíng zé xià cóng zhī shàng shī zé xià bào zhī ruò jǐng fù xíng ruò xiǎng yìng shēng
上行则下从之，上施则下报之， 若景附形，若响应声。
gù yuē wéi tiān xià zhì chéng wèi néng jǐn qí xìng
故曰：“惟天下至诚，为能尽其性。
bù jìn yú jǐ ér zé jǐn yú rén bù chéng yú qián ér wàng chéng yú hòu bì dài ér bù xìn yǐ
”不尽于己而责尽于人， 不诚于前而望诚于后，必绐而不信矣。
jīn fāng zhèn yǒu bù chéng yú guó bì xià xīng shī fá zhī
今方镇有不诚于国，陛下兴师伐之；
chén yǒu bù xìn yú shàng bì xià xià lìng zhū zhī
臣有不信于上，陛下下令诛之。
yǒu sī fèng mìng ér bù gǎn shè zhě yǐ bì xià suǒ yǒu zé bǐ suǒ wú yě
有司奉命而不敢赦者，以陛下所有责彼所无也。
gù chéng yǔ xìn bù kě sī xū qù jǐ
故诚与信不可斯须去己。
yuàn bì xià shèn shǒu ér lì xíng zhī kǒng fēi suǒ yǐ wéi huǐ yě
愿陛下慎守而力行之，恐非所以为悔也。
chuán yuē rén shéi wú guò
《传》曰：“人谁无过？
guò ér néng gǎi shàn mò dà yān
过而能改，善莫大焉。
zhòng huǐ gē chéng tāng zhī dé yuē gǎi guò bù lìn
”仲虺歌成汤之德曰：“改过不吝。
jí fǔ měi xuān wáng zhī gōng yuē gǔn zhí yǒu quē zhòng shān fu bǔ zhī
”吉甫美宣王之功曰：“衮职有阙，仲山甫补之。
fu chéng tāng shèng jūn yě zhòng huǐ shèng fǔ yě yǐ shèng fǔ zàn shèng jūn bù chēng qí wú guò chēng qí gǎi guò
”夫成汤圣君也，仲虺圣辅也，以圣辅赞圣君，不称其无过，称其改过；
zhōu xuān zhōng xīng xián wáng yě jí fǔ wén wǔ xián chén yě gē sòng qí zhǔ bù měi qí wú quē ér měi qí bǔ quē
周宣中兴贤王也，吉甫文武贤臣也， 歌诵其主，不美其无阙，而美其补阙。
zé shèng xián zhī yì guì yú gǎi guò jiào rán shén míng
则圣贤之意，贵于改过，较然甚明。
gài guò chà zhě shàng zhì xià yú suǒ bù miǎn wéi zhì zhě néng gǎi ér zhī shàn yú zhě chǐ ér zhī fēi yě
盖过差者，上智下愚所不免，惟智者能改而之善，愚者耻而之非也。
zhōng gǔ yǐ jiàng qí chén shàng yú qí jūn yì zì shèng yǎn shèng dé xíng xiǎo dào nǎi yǒu rù zé zào xī chū zé guǐ cí jiān yóu cǐ zī shàn yóu cǐ jū tiān zǐ yì yóu cǐ huò zhèng chén zuì yóu cǐ shēng mèi dào xíng ér hài sī shén yǐ
中古以降，其臣尚谀， 其君亦自圣，掩盛德，行小道，乃有入则造膝，出则诡辞，奸由此滋，善由此沮， 天子意由此惑，争臣罪由此生，媚道行而害斯甚矣。
tài zōng yǒu wén wǔ rén yì zhī dé zhì zhì tài píng zhī gōng kě wèi shèng yǐ rán ér rén dào yú jīn yǐ cóng jiàn gǎi guò wèi chēng shǒu
太宗有文武仁义之德、治致太平之功，可谓盛矣，然而人到于今以从谏改过为称首。
shì zhī jiàn ér néng cóng guò ér néng gǎi dì wáng zhī dà liè yě
是知谏而能从，过而能改， 帝王之大烈也。
bì xià wèi jiàn guān lùn shì yǐn shàn zì yǔ guī guò yú shàng zhě xìn fēi qí měi rán yú shèng dé wèi yǒu kuī yān
陛下谓谏官论事，引善自予，归过于上者，信非其美，然于盛德， 未有亏焉。
nà ér bù wéi chuán zhī shì zú zēng měi
纳而不违，传之适足增美；
jù ér wéi zhī yòu ān néng jìn zhī wù chuán
拒而违之，又安能禁之勿传？
bù yí yǐ cǐ gěng jìn yán zhī lù yě
不宜以此梗进言之路也。
shèng rén bù hū xì wēi bù wǔ guān guǎ
圣人不忽细微，不侮鳏寡；
zhà yán wú yàn bù bì yòng zhì yán dāng lǐ bù bì wéi
奓言无验不必用，质言当理不必违；
xùn yú zhì bù bì rán nì yú xīn bù bì fǒu
逊于志不必然， 逆于心不必否；
yì yú rén bù bì shì tóng yú zhòng bù bì fēi
异于人不必是，同于众不必非；
cí zhuō ér xiào yū zhě bù bì yú yán gān ér lì zhòng zhě bù bì zhì
辞拙而效迂者不必愚，言甘而利重者不必智。
kǎo zhī yǐ shí wéi shàn suǒ zài zé kě yǐ jǐn tiān xià zhī xīn yǐ
考之以实，惟善所在，则可以尽天下之心矣。
fū rén qíng bì yú suǒ xìn jū yú suǒ yí hū yú suǒ qīng ruò yú suǒ yù
夫人情蔽于所信，沮于所疑，忽于所轻，溺于所欲。
xìn piān zé tīng yán bù jìn qí shí gù yǒu guò dāng zhī yán
信偏则听言不尽其实，故有过当之言；
yí shén zé suī shí bù tīng qí yán gù yǒu shī shí zhī tīng
疑甚则虽实不听其言，故有失实之听。
qīng qí rén zé yí kě zhòng zhī shì yù qí shì zé cún kě qì zhī rén
轻其人则遗可重之事，欲其事则存可弃之人。
gǒu zòng suǒ sī bù kǎo qí shí zé shì shī tiān xià zhī xīn yǐ
苟纵所私，不考其实，则是失天下之心矣。
gù cháng qíng zhī suǒ qīng shèng rén zhī suǒ zhòng bù bì mù gāo ér hǎo yì yě
故常情之所轻，圣人之所重，不必慕高而好异也。
bì xià yòu yǐ léi tóng dào shuō jiā zhì zé qióng
陛下又以雷同道说，加质则穷。
chén wèi bì xià suī qióng qí cí ér wèi qióng qí lǐ néng fú qí kǒu ér wèi fú qí xīn
臣谓陛下虽穷其辞而未穷其理，能服其口而未服其心。
qiě xià zhī qíng mò bù yuàn dá yú shàng shàng zhī qíng mò bù qiú zhī yú xià
且下之情莫不愿达于上，上之情莫不求知于下。
rán ér xià cháng kǔ shàng zhī nán dá shàng cháng kǔ xià zhī nán zhī
然而下常苦上之难达，上常苦下之难知。
ruò shì zhě hé
若是者何？
jiǔ bì bù qù yě
九弊不去也。
suǒ wèi jiǔ bì zhě shàng yǒu liù xià yǒu sān hào shèng rén chǐ wén guò chěng biàn gěi xuàn cōng míng lì wēi yán zì qiáng bì shàng zhī bì yě
所谓九弊者，上有六，下有三：好胜人， 耻闻过，骋辩给，炫聪明，厉威严，恣强愎，上之弊也；
chǎn yú gù wàng wèi nuò xià zhī bì yě
谄谀、顾望、畏懦，下之弊也。
hào shèng ér chǐ guò bì gān nìng cí jì zhí yán zé chǎn yú zhě jìn ér zhōng shí zhī yǔ bù wén yǐ
好胜而耻过，必甘佞辞，忌直言，则谄谀者进，而忠实之语不闻矣。
chěng biàn ér xuàn míng bì zhé rén yǐ yán yú rén yǐ zhà zé gù wàng zhě zì biàn ér qiē mó zhī yì bù jìn yǐ
骋辩而炫明，必折人以言，虞人以诈，则顾望者自便，而切摩之益不尽矣。
lì wēi ér zì bì bì bù néng jiàng qíng jiē wù yǐn jiù zài jǐ zé wèi nuò zhě zhì ér qíng lǐ zhī shuō bù shēn yǐ
厉威而恣愎， 必不能降情接物，引咎在己，则畏懦者至，而情理之说不申矣。
rén zhī nán zhī yáo shùn suǒ bìng hú kě yǐ yī chou yī jí ér wèi jǐn qí néng zāi
人之难知，尧、舜所病，胡可以一酬一诘，而谓尽其能哉？
fu yù zhì tiān xià ér bù wu dé rén xīn zé gù bù zhì yǐ
夫欲治天下，而不务得人心，则固不治矣；
wu dé rén xīn ér bù qín jiē xià zé xīn gù bù dé yǐ
务得人心，而不勤接下，则心固不得矣；
wu jiē xià ér bù biàn jūn zǐ xiǎo rén zé xià gù bù kě jiē yǐ
务接下而不辨君子小人，则下固不可接矣；
wu biàn jūn zǐ xiǎo rén ér è zhí shì yú zé jūn zǐ xiǎo rén gù bù kě biàn yǐ
务辨君子小人，而恶直嗜谀，则君子小人固不可辨矣。
qū hé qiú mèi rén zhī shén lì cún yān
趋和求媚，人之甚利存焉；
fàn yán mào huò rén zhī shén hài cún yān
犯颜冒祸，人之甚害存焉。
jū shàng zhě yì qí yán ér yǐ měi lì lì zhī yóu jù zhōng gào zhī bù jì kuàng shū gé ér cāi jì zhě hu
居上者易其言而以美利利之，犹惧忠告之不暨，况疏隔而猜忌者乎？
shì shí zéi wèi píng dì yù míng nián suì gǎi yuán ér shù jiā zhēng yán shù zhōng bǎi liù yi yǒu suǒ biàn shì tiān xià fù shǐ
是时，贼未平，帝欲明年遂改元，而术家争言数钟百六，宜有所变，示天下复始。
dì nǎi yì gèng yì dà hào
帝乃议更益大号。
zhì yuē jīn chéng yú bō yuè dà duì wèi qù cǐ rén qíng xiàng bèi tiān yì qù jiù zhī xì
贽曰：“今乘舆播越，大憝未去，此人情向背、天意去就之隙。
bì xià yi tòng zì biǎn lì bù yí yì měi míng yǐ lèi qiān dé
陛下宜痛自贬励，不宜益美名以累谦德。
dì yuē qīng yán gù shàn rán yào dāng xiǎo yǒu biàn gé wèi zhèn jì zhī
”帝曰：“卿言固善，然要当小有变革，为朕计之。
zhì zòu yán gǔ zhī rén jūn dé hé yú tiān yuē huáng hé yú de yuē dì hé yú rén yuē wáng fù tiān mǔ de yǐ yǎng rén zhì wù de qí yi zhě yuē tiān zǐ jiē dà míng yě
”贽奏言：“古之人君，德合于天曰‘皇’，合于地曰‘帝’，合于人曰‘王’，父天母地以养人治物得其宜者曰‘天子’，皆大名也。
sān dài ér shàng suǒ chēng xiàng qí dé bù gǎn yǒu jiā yān
三代而上， 所称象其德，不敢有加焉。
zhì qín nǎi jiān yuē huáng dì liú jí hòu shì hūn pì zhī jūn shǐ yǒu shèng liú tiān yuán zhī hào
至秦乃兼曰‘皇帝’，流及后世昏僻之君，始有圣刘、 天元之号。
gù rén zhǔ zhòng qīng bù zài chēng wèi shì dé hé rú ěr
故人主重轻，不在称谓，视德何如耳。
ruò yǐ shí zhūn dāng yǒu biàn gé bù ruò yǐn jiù jiàng míng yǐ zhī tiān jiè
若以时屯当有变革，不若引咎降名，以祗天戒。
qiě jiáo jiù shī zhì míng yě
且矫旧失，至明也；
sǔn xū shì dà zhī yě
损虚饰，大知也。
níng yǔ jiā rǒng hào yǐ shòu shí huàn zāi
宁与加冗号以受实患哉？
dì cóng zhī
” 帝从之。
huì xìng yuán shè lìng fāng jù dì yǐ gǎo fù zhì shǐ shāng tǎo qí xiáng
会兴元赦令方具，帝以稿付贽，使商讨其详。
zhì zhī dì zhí dé bù gù kùn zé sī zhì tài zé yì jiāo yù jī zhī shǐ qiáng qí yì jí jiàn yán lǚ fēi cháng zhī wēi zhě bù kě yǐ cháng dào ān
贽知帝执德不固，困则思治，泰则易骄，欲激之使强其意，即建言：“履非常之危者，不可以常道安；
jiě fēi cháng zhī fēn zhě bù kě yǐ cháng lìng yù
解非常之纷者，不可以常令谕。
bì xià qióng yòng bīng jiǎ jié qǔ cái fù biàn shēng jīng shī dào jù gōng tà
陛下穷用兵甲，竭取财赋，变生京师，盗据宫闼。
jīn jiǎ wáng zhě sì xiōng jiàn dì zhě èr shù qí tā gù zhān huái èr bù kě xī shǔ
今假王者四凶，僭帝者二竖，其他顾瞻怀贰，不可悉数。
ér yù shū duō nàn shōu qún xīn wéi zài shè lìng ér yǐ
而欲纾多难，收群心，惟在赦令而已。
dòng rén yǐ yán suǒ gǎn yǐ qiǎn
动人以言，所感已浅；
yán yòu bù qiè rén shuí kěn huái
言又不切，人谁肯怀？
gù chéng bù zhì zhě wù bù gǎn sǔn bù jí zhě yì bù zhēn
故诚不至者物不感，损不极者益不臻。
fu huǐ guò bù dé bù shēn yǐn jiù bù dé bù jǐn zhāo yán bù kě bù guǎng rùn zé bù kě bù hóng shǐ tiān xià wén zhī kuò rán yī biàn rén rén de qí suǒ yù ān yǒu bù fú zāi
夫悔过不得不深，引咎不得不尽，招延不可不广，润泽不可不弘，使天下闻之，廓然一变，人人得其所欲，安有不服哉？
qí xū gǎi gé kē tiáo yǐ bié fēng shàng
其须改革科条，已别封上。
chén wén zhī guò fēi nàn gǎi zhī nán
臣闻知过非难， 改之难；
yán shàn fēi nán xíng zhī nán
言善非难，行之难。
yì yuē shèng rén gǎn rén xīn ér tiān xià hé píng
《易》曰：‘圣人感人心而天下和平。
fu gǎn zhě chéng fā yú xīn ér xíng yú shì shì huò wèi yù gù xuān zhī yú yán yán bì gù xīn xīn bì fù shì sān zhě xiāng hé nǎi kě qiú gǎn
’夫感者，诚发于心而形于事，事或未谕，故宣之于言，言必顾心，心必副事，三者相合，乃可求感。
wéi bì xià xiān duàn jué zhì yǐ shī qí cí dù kě xíng zhě ér xuān zhī bù kě zhě cuò zhī
惟陛下先断厥志，以施其辞，度可行者而宣之，不可者措之。
wú gǒu yú yán yǐ zhòng qǔ huǐ
无苟于言，以重取悔。
dì nà zhī
”帝纳之。
shǐ dì bō qiān fǔ cáng wěi qì wèi bīng wú zhě yī
始，帝播迁，府藏委弃，卫兵无褚衣。
zhì shì tiān xià gòng fèng shāo zhì nǎi yú xíng zài jiā wǔ shǔ qióng lín dà yíng èr kù bié cáng gòng wù
至是，天下贡奉稍至，乃于行在夹庑署琼林、大盈二库，别藏贡物。
zhì jiàn yǐ wéi qióng lín dà yíng yú gǔ wú chuán
贽谏，以为：“琼林、大盈于古无传。
jiù lǎo jiē yán kāi yuán shí guì chén shì qiǎo yǐ qiú mèi jiàn yán jùn yì fù shuì dāng wěi yǒu sī yǐ zhì jīng yòng qí gòng xiàn xī guī tiān zi sī yǒu zhī
旧老皆言：开元时贵臣饰巧以求媚，建言郡邑赋税，当委有司以制经用，其贡献悉归天子私有之。
dàng xīn chǐ yù yì zhōng yǐ ěr kòu
荡心侈欲，亦终以饵寇。
jīn shī lǚ fāng yīn chuāng tòng shēn yín zhī shēng wèi xi jù yǐ zhēn gòng sī bié kù kǒng qún xià yǒu suǒ jué wàng qǐng xī chū yǐ cì yǒu gōng
今师旅方殷，疮痛呻吟之声未息，遽以珍贡私别库，恐群下有所觖望，请悉出以赐有功。
lìng hòu nà gòng bì guī zhī yǒu sī xiān gěi jūn shǎng guī guài xiān lì wú de yǐ gōng
令后纳贡必归之有司，先给军赏，瑰怪纤丽无得以供。
shì nǎi sàn xiǎo chǔ chéng dà chǔ juān xiǎo bǎo gù dà bǎo yě
是乃散小储成大储，捐小宝固大宝也。
dì wù jí chè qí shǔ
”帝悟，即撤其署。
li huái guāng yǒu yì zhì yù nù qí jūn shǐ pàn jí shàng yán bīng bǐng báo yǔ shén cè bù děng nán yǐ zhàn
李怀光有异志，欲怒其军使叛，即上言：“兵禀薄，与神策不等，难以战。
li shèng mì yán qí biàn yīn qǐng yí tún
” 李晟密言其变，因请移屯。
dì qiǎn zhì jiàn huái guāng yì shì
帝遣贽见怀光议事。
zhì hái zòu huái guāng kòu bēn bù zhuī shī lǎo bù yòng qún shuài yù jìn zhé jǔ zhǐ qí móu
贽还奏：“怀光寇奔不追，师老不用，群帅欲进，辄沮止其谋。
cǐ bì fǎn yi yǒu yǐ zhì zhī
此必反，宜有以制之。
yīn quàn dì xǔ shèng yí jūn
”因劝帝许晟移军。
chū zhì yǔ huái guāng yǔ jí shèng huái guāng wàng chà yuē wú wú suǒ jiè shèng
初，贽与怀光语及晟，怀光妄诧曰：“吾无所藉晟。
zhì jí měi qí qiáng xióng shǐ bù dé fān fù
”贽即美其强雄，使不得翻覆。
zhì shì qǐng xià zhào shū rú qí yì zhě qiě wú cí guī duǎn yú cháo
至是， 请下诏书如其意者，且无辞归短于朝。
yòu jiàn qiǎn li jiàn huī yáng huì yuán yǔ shèng bìng zhūn dōng wèi qiáo tuō yán shèng bīng guǎ bù zú zhī zéi bǐ wèi jǐ jiǎo
又建：“遣李建徽、阳惠元与晟并屯东渭桥， 托言晟兵寡不足支贼，俾为掎角。
huái guāng suī bù yù qiǎn qiě cí qióng wú yǐ jǔ jiě
怀光虽不欲遣，且辞穷，无以沮解。
dì yóu yù yuē shèng yí tún huái guāng gù yàng yàng ruò yòu qiǎn jiàn huī děng jù dōng bǐ qiě wèi cí
”帝犹豫曰： “晟移屯，怀光固怏怏，若又遣建徽等俱东，彼且为辞。
shǎo xū zhī
少须之。
shèng yǐ xǐ yíng bù yuè xún huái guāng guǒ duó liǎng jié dù bīng
”晟已徙营，不阅旬，怀光果夺两节度兵。
jiàn huī tǐng shēn miǎn huì yuán sǐ zhī
建徽挺身免，惠元死之。
xíng zài zhèn jīng suì xǐ xìng liáng
行在震惊，遂徙幸梁。
dào yǒu xiàn guā guǒ zhě dì jiā qí yì yù shòu yǐ shì guān
道有献瓜果者，帝嘉其意，欲授以试官。
zhì yuē jué wèi tiān xià gōng qì bù kě qīng yě
贽曰：“爵位，天下公器，不可轻也。
dì yuē shì guān xū míng qiě yǐ yǔ zǎi xiàng yì yǐ qīng qí wú xián
” 帝曰：“试官虚名，且已与宰相议矣，卿其无嫌。
zhì zòu xìn shǎng bì fá bà wáng zhī zī yě
”贽奏：“信赏必罚，霸王之资也；
qīng jué xiè xíng shuāi luàn zhī jiàn yě
轻爵亵刑，衰乱之渐也。
fēi gōng ér huò jué zé qīng fēi zuì ér sì xíng zé xiè
非功而获爵则轻，非罪而肆刑则亵。
tiān bǎo zhī jì bì xìng qīng guó jué yǐ qíng shòu shǎng yǐ chǒng jiā gāng jì shǐ huài yǐ
天宝之季，嬖幸倾国，爵以情授，赏以宠加，纲纪始坏矣。
jié hú chéng zhī suì luàn zhōng xià
羯胡乘之，遂乱中夏。
cái fù bù zú yǐ gōng cì ér zhí guān zhī shǎng xīng yān
财赋不足以供赐， 而职官之赏兴焉；
zhí yuán bù zú yǐ róng gōng ér sàn shì zhī hào xíng yān
职员不足以容功，而散、试之号行焉。
jīn suǒ bìng zhě jué qīng yě shè fǎ guì zhī yóu kǒng bù zhòng ruò yòu zì qì jiāng hé quàn yān
今所病者爵轻也，设法贵之，犹恐不重，若又自弃，将何劝焉？
bì xià wèi shì guān wèi xū míng qǐ sī zhī wèi shú yá
陛下谓试官为虚名，岂思之未熟邪？
fu lì guó wéi yì yǔ quán yòu rén wéi míng yǔ lì
夫立国惟义与权，诱人惟名与利。
míng jìn xū yú jiào wéi zhòng
名近虚，于教为重；
lì jìn shí yú dé wèi qīng
利近实，于德为轻。
fán suǒ yǐ cái shì fēi lì fǎ zhì zé cún hu qí yì
凡所以裁是非， 立法制，则存乎其义；
cān xū shí chuāi qīng zhòng zé cún hu qí quán
参虚实，揣轻重，则存乎其权。
zhuān shí lì ér bù jì zhī yǐ xū zé wù yǒu kuì hào ér bù gěi yǐ
专实利而不济之以虚，则物有匮耗而不给矣；
zhuān xū míng ér bù fù zhī yǐ shí zé qíng yǒu dàn màn ér bù qū yǐ
专虚名而不副之以实，则情有诞谩而不趋矣。
gù xī huò cái liè bǐng zhì yǐ zhāng shí yě
故锡货财，列禀秩， 以彰实也；
chà pǐn liè yì fú zhāng yǐ shì xū yě
差品列，异服章，以饰虚也。
jū shàng zhě dá qí biàn xiāng xū yǐ wéi biǎo lǐ zé wèi guó zhī quán de yǐ
居上者达其变，相须以为表里，则为国之权得矣。
àn jiǎ lìng yǒu zhí shì guān yǒu sàn guān yǒu xūn guān yǒu jué hào
按甲令，有职事官、有散官、有勋官、有爵号。
qí fù shì shòu fèng zhě wéi zhí shì yī guān yǐ xù cái néng yǐ wèi xūn dé suǒ wèi shī shí lì ér yù xū míng yě
其赋事受奉者，惟职事一官，以叙才能，以位勋德，所谓施实利而寓虚名也；
xūn sàn jué hào zhǐ yú fú sè zī yìn yǐ yù chóng guì yǐ zhēn gōng láo suǒ wèi jiǎ xū míng zuǒ shí lì zhě yě
勋、散、爵号，止于服色、资荫，以驭崇贵，以甄功劳，所谓假虚名佐实利者也。
jīn yuán wài shì guān yǔ xūn sàn jué hào tóng rán ér tū xiān fēng pái huò nán zhě yǐ shì chou zhī kě wèi zhòng yǐ
今员外、试官与勋、散、爵号同，然而突铦锋、排祸难者以是酬之可谓重矣。
jīn xiàn guā yī qì guǒ yī shèng zé shòu zhī bǐ wàng qū mìng zhě yǒu yǐ xiāng wèi yǐ yuē wú zhī qū mìng nǎi tóng guā guǒ
今献瓜一器、果一盛则受之，彼忘躯命者有以相谓矣，曰：‘吾之躯命乃同瓜果。
guā guǒ cǎo mù yě
’瓜果，草木也。
ruò cǎo mù rán rén hé quàn zāi
若草木然，人何劝哉？
fū tián fù yě rén bì yù de qí huān xīn hòu cì zhī kě yě
夫田父野人必欲得其欢心，厚赐之可也。
é yǐ láo qiān jiàn yì dài fū réng wéi xué shì
俄以劳迁谏议大夫，仍为学士。
shí fèng xiáng jié dù shǐ li chu lín shā zhāng yì de wèi suī shù gòng fèng yì zhě pō yán qí xié liǎng duān yǒu suǒ jū sì rán
时凤翔节度使李楚琳杀张镒得位，虽数贡奉， 议者颇言其挟两端，有所狙伺然。
dì yì bù néng róng qí shǐ zhì jiē bù dé zhào yù yǐ hún jiān dài zhī
帝亦不能容，其使至，皆不得召，欲以浑瑊代之。
zhì jiàn yuē chu lín zhī zuì jiù yǐ jīn yì zhě nǎi shǐ fēn yún bù yì wǎn zāi
贽谏曰：“楚琳之罪旧矣，今议者乃始纷纭，不亦晚哉？
qiě qín wáng zhī shī zài jī nèi zhě jí xuān jí gào jǐng kè bù kě chà
且勤王之师在畿内者，急宣亟告，景刻不可差。
shāng lǐng jì huí yuǎn ér luò gǔ yòu wèi zéi suǒ è tōng wáng mìng zhě wéi bāo xié ěr
商岭既回远，而骆谷又为贼所扼，通王命者唯褒斜尔。
ruò fù zǔ zé zhū zhèn zhī xiàng bèi zhě wǒ shèng zé lái zéi shèng suì wǎng cǐ yān jǐ huì bù róng chà diē
若复阻，则诸镇之向背者，我胜则来，贼胜遂往，此焉几会，不容差跌。
shǐ chu lín chěng hàn gǎn wéi chāng kuáng nán sāi yào chōng dōng yǔ zéi hé zé wǒ yān hóu gěng ér xīn lǚ fēn yǐ qǐ bù bìng zāi
使楚琳逞憾， 敢为猖狂，南塞要冲，东与贼合，则我咽喉梗而心膂分矣，岂不病哉！
jīn gù wàng liǎng duān shì nǎi tiān yòu qí zhōng tōng guī tú jì dà yè yě
今顾望两端， 是乃天诱其衷，通归涂，济大业也。
dì shì rán jǐn zhào jiàn qí shǐ yōu zhào láo ān zhī
”帝释然，尽召见其使，优诏劳安之。
dì yù yǐ nèi wài cóng guān pǔ hào dìng nán yuán cóng gōng chén
帝欲以内外从官普号“定难元从功臣”。
zhì yuē gōng guān jù liáo kè jū bēn zǒu láo zé yǒu zhī hé gōng zhī yún
贽曰：“宫官具寮，恪居奔走，劳则有之，何功之云？
nán zé cháng zhī hé dìng zhī yún
难则尝之，何定之云？
jīn yǔ fèn mìng zhě chǐ kǒng jū zhàn shì zhī xīn jié xūn chén zhī fèn
今与奋命者齿，恐沮战士之心，结勋臣之愤。
dì nǎi zhǐ
”帝乃止。
jīng shī yǐ píng dì yù zhào hún jiān fǎng bēn wáng nèi rén gěi zhuāng shǐ fù xíng zài
京师已平，帝欲召浑瑊访奔亡内人，给装使赴行在。
zhì jiàn yuē dà nàn shǐ píng ér bǎi yì pí zhài zhī máng zhòng shāng cán fèi zhī zú jiē rěn sǐ fú jí xiǎng wén dé yīn
贽谏曰：“大难始平，而百役疲瘵之氓、重伤残废之卒，皆忍死扶疾，想闻德音。
gài shì yǒu xiān hòu yì yǒu qīng zhòng zhòng zhě yi xiān qīng zhě yi hòu
盖事有先后，义有轻重， 重者宜先，轻者宜后。
xī wǔ wáng kè yīn yǒu wèi xià chē ér wèi zhī zhě yǒu xià chē ér wèi zhī zhě
昔武王克殷，有未下车而为之者，有下车而为之者。
dāng jīn suǒ wu wèi yi yǐ dà chén chí chuán yíng fù shén zhǔ xiū chì jiāo qiū zhǎn yīn xiǎng zhī lǐ shēn gào xiè zhī yì
当今所务，谓宜以大臣驰传，迎复神主，修饬郊丘，展禋享之礼，申告谢之意；
xù sǐ yì kào yǒu gōng chóng jìn zhōng zhí yōu wèn qí mào
恤死义， 犒有功，崇进忠直，优问耆耄；
dìng fǎn cè kuān xié cóng guān shī zhí fù fèi yè shì jiē yi xiān bù kě hòu yě
定反侧，宽胁从，官失职，复废业，是皆宜先不可后也。
qì gōng shì zhì fú wán ěr mù zhī yú jīn zhì zhī shì shì jiē yi hòu bù kě xiān yě
葺宫室，治服玩，耳目之娱，巾栉之侍，是皆宜后不可先也。
qiě nèi rén dāng lí kuì zhī hòu huò wèi jiàng shì suǒ sī
且内人当离溃之后，或为将士所私。
xī rén yǎn jué yīng yǐn dào mǎ zhě qǐ wàng qí ài yá
昔人掩绝缨、饮盗马者，岂忘其爱邪？
zhī wèi jūn zhī tǐ rán yě
知为君之体然也。
tiān xià gù duō xiè rén hé bì dú cǐ
天下固多亵人，何必独此？
dì bù fù xià zhào yóu qiǎn shǐ yù jiān zī qiǎn
”帝不复下诏，犹遣使谕瑊资遣。
chū liú cóng yī jiāng gōng fǔ děng cái xià bù dǎi zhì yuǎn shén tú yǐ dān yán zàn móu ǒu yǒu hé yóu xià wèi jiàn tái zǎi
初，刘从一、姜公辅等材下不逮贽远甚，徒以单言暂谋偶有合，由下位建台宰。
ér zhì gū lì yī yì wèi zuǒ yòu quán xìng jǔ duǎn yòu yán shì wú suǒ huí huì yīn shī dì yì jiǔ zhī bù dé zǎi xiàng
而贽孤立一意，为左右权幸沮短，又言事无所回讳，阴失帝意，久之不得宰相。
hái jīng dàn wèi zhōng shū shè rén
还京，但为中书舍人。
mǔ wéi yóu zài jiāng dōng dì qiǎn zhōng rén yíng hái jīng shī
母韦犹在江东，帝遣中人迎还京师。
é yǐ sàng jiě guān kè dōng dōu
俄以丧解官，客东都。
zhū fāng fèng yí yī bù qǔ wéi wéi gāo yǐ bù yī jiāo xiān yǐ wén gù suǒ zhì zhé chēng zhào shòu zhī
诸方赗遗一不取，惟韦皋以布衣交，先以闻，故所致辄称诏受之。
yòu zhào zhōng rén hù fù jiù zhì zì wú huì zàng luò yáng
又诏中人护父柩至自吴会，葬洛阳。
fú chú yǐ quán zhī bīng bù shì láng fù zhào wéi xué shì
服除，以权知兵部侍郎复召为学士。
rù xiè fú dì gěng qì dì wèi xìng gǎi róng wèi fǔ
入谢，伏地鲠泣，帝为兴， 改容慰抚。
juàn yù mí wò tiān xià shǔ yǐ wéi xiāng ér dòu cān sù bù píng jì zhī
眷遇弥渥，天下属以为相，而窦参素不平，忌之。
zhì yì shù yán cān zuì shī
贽亦数言参罪失。
zhēn yuán qī nián bà xué shì yǐ bīng bù shì láng zhī gòng jǔ
贞元七年，罢学士，以兵部侍郎知贡举。
míng nián cān chù nǎi yǐ zhōng shū shì láng tóng zhōng shū mén xià píng zhāng shì
明年，参黜，乃以中书侍郎同中书门下平章事。
dì shǐ rèn yáng yán lú qǐ yǐn shù sī dǎng pái zhōng liáng tiān xià yuàn jí
帝始任杨炎、卢杞，引树私党，排忠良，天下怨疾。
zhēn yuán hòu chéng yì qí shī suī zhì zǎi xiàng zhì chú yòng shù guān fǎn fù cān jié nǎi de xià
贞元后，惩艾其失，虽置宰相，至除用庶官，反复参诘乃得下。
jí zhì bǐng zhèng shǐ qǐng tái gé zhǎng guān de zì jiàn qí shǔ yǒu bù zhí zuò jǔ zhě
及贽秉政，始请台阁长官得自荐其属，有不职，坐举者。
dì chū xǔ zhī huò yán zhū sī suǒ yǐn jiē qīn dǎng zhāo lù yí wú shí cái dì fù zhào zǎi xiàng zì zé
帝初许之，或言诸司所引皆亲党，招赂遗，无实才，帝复诏宰相自择。
zhì zòu yán qí huán gōng wèn guǎn zhòng hài bà duì yuē de xián bù néng rèn hài bà yě
贽奏言：“齐桓公问管仲害霸，对曰：‘得贤不能任，害霸也；
rèn xián bù néng gù hài bà yě
任贤不能固，害霸也；
gù shǐ ér bù zhōng hài bà yě
固始而不终，害霸也；
yǔ xián rén móu shì ér xiǎo rén yì zhī hài bà yě
与贤人谋事，而小人议之，害霸也。
suǒ wèi xiǎo rén zhě fēi xī huái xiǎn bì yǐ fù bāng jiā yě gài qū xiàng xiá cù yǐ jǔ yì wèi chū zhòng zì yì wèi bù qún qù xiǎo lì mèi yuǎn tú xiào xiǎo xìn shāng dà dào ěr
’所谓小人者，非悉怀险诐以覆邦家也，盖趋向狭促，以沮议为出众，自异为不群，趣小利，昧远图， 效小信，伤大道尔。
suǒ wèi tái shěng zhǎng guān pú yè shàng shū chéng láng yù shǐ dài fū zhōng chéng shì yě
所谓台省长官，仆射、尚书、丞、郎、御史大夫、中丞是也。
bì xià zé fǔ xiāng duō chū qí zhōng xíng shí bù néng dùn shū yě
陛下择辅相多出其中，行实不能顿殊也。
jīn nǎi wèi bù néng jìn yī èr shǔ lì qǐ hòu wèi zǎi xiàng zé kě zé tiān xià cái hu
今乃谓不能进一二属吏，岂后位宰相则可择天下材乎？
fu qiú cái zhě guì guǎng kǎo kè zhě guì jīng
夫求才者贵广，考课者贵精。
wǎng wǔ hòu shōu rén xīn wu bá zhuó fēi tú rén de jiàn shì yì xǔ zì jǔ qí cái qǐ bù yì zāi
往武后收人心，务拔擢，非徒人得荐士， 亦许自举其才，岂不易哉？
rán ér kè zé yán jìn tuì sù gù dāng shì chēng zhī rén zhī míng lèi cháo lài duō shì zhī yòng
然而课责严，进退速，故当世称知人之明，累朝赖多士之用。
bì xià shǎng jiàn dú rèn nán yú gōng jǔ yǒu dēng yán zhī lù wú liàn hé zhī fāng
陛下赏鉴独任，难于公举，有登延之路，无练核之方。
wǔ hòu yǐ yì dé rén bì xià yǐ jīng shī shì
武后以易得人，陛下以精失士。
jīn zé zǎi xiàng yǐ zhòng yú shù pǐn xuǎn zhǎng guān yǐ yù yú xià liú
今择宰相以重于庶品，选长官以愈于下流。
jí zǎi xiàng xiàn yán zhǎng lì jiàn shì zé yòu nà hèng yì fèi shǐ móu shì rèn yǐ zhòng zhě qīng qí yán dài yǐ qīng zhě zhòng qí shì yě
及宰相献言，长吏荐士，则又纳横议，废始谋，是任以重者轻其言，待以轻者重其事也。
dì suī jiā zhī rán zú tíng jiàn shì zhào
”帝虽嘉之，然卒停荐士诏。
jiù zhì lì bù xuǎn yǐ suì jí
旧制，吏部选以岁集。
qián yuán hòu tiān xià bīng xìng lǜ sān nián yī diào lì yuán jī yōng zé àn dié cóng xiáo wěi mào méng zhēn lì yuán yǐ wéi jiān fèi zhì wú gāng zhì shí nián bù bèi diào zhě quē yuán huò lěi suì bù bǔ
乾元后，天下兵兴，率三年一调，吏员稽壅，则案牒丛淆，伪冒蒙真，吏缘以为奸，废置无纲，至十年不被调者，缺员或累岁不补。
zhì nǎi qǐng yǐ nèi wài yuán sān fēn zhī měi suì jì quē jí rén jiǎn nǐ lì jiān tiān xià biàn zhī
贽乃请以内外员三分之，每岁计阙集人，检柅吏奸，天下便之。
dàng shì shí gǔ dān lú mài zhào jǐng tóng fǔ zhèng fán yǒu sī guān bái sān rén zhě gēng xiāng gù bù kěn pàn
当是时，贾耽、卢迈、赵憬同辅政，凡有司关白，三人者更相顾不肯判。
zhì yòu qǐng rú gù shì xún yī rén bǐng bǐ suǒ zī zhé pàn
贽又请如故事，旬一人秉笔，所咨辄判。
yòu yǐ xī běi biān suì diào hé nán jiāng huái bīng wèi zhī fáng qiū shì bù sù liàn zhàn shù bài jiāng tǒng zhì bù yī wáng yǐ yìng dí
又以西北边岁调河南、江淮兵，谓之“防秋”，士不素练，战数败，将统制不一，亡以应敌。
nǎi shàng chén qí bì yuē
乃上陈其弊曰：
zì lù shān gòu luàn sù zōng shǐ chè biān bèi yǐ jìng zhōng bāng jiè wài wēi níng nèi nán yú shì tǔ bō chéng xìn huí gē jīn gōng zhōng guó bù zhèn sì shí yú nián
自禄山构乱，肃宗始撤边备，以靖中邦，借外威，宁内难，于是吐蕃乘衅，回纥矜功，中国不振，四十余年。
lǜ shāng hào zhī mín jié lì yǐ shì xi shū huì zēng běi cháng mǎ zī shàng bù zú mǎn qí yì
率伤耗之民，竭力以事，西输贿缯，北偿马资，尚不足满其意。
yú shì diào liǎn sì fāng yǐ zhūn jiāng chuí yòu bù néng è qí qīn
于是调敛四方，以屯疆陲，又不能遏其侵。
gù xiǎo rù zé qū lüè shēn rù zé jiè yán
故小入则驱略，深入则戒严。
yú shí yì ān biān zhě jiē wu suǒ nán hū suǒ yì miǎn suǒ duǎn lüè suǒ cháng xíng zhī ér yào bù jīng tú zhī ér gōng mǐ jiù
于时议安边者，皆务所难，忽所易，勉所短，略所长，行之而要不精，图之而功靡就。
fu shì yǒu nán yì shì yǒu xiān hòu
夫势有难易，事有先后。
lì dà ér dí cuì zé xiān suǒ nán shì wèi duó rén zhī xīn yě
力大而敌脆，则先所难，是谓夺人之心也；
lì guǎ ér dí jiān zé xiān suǒ yì shì wèi guān xìn ér dòng yě
力寡而敌坚，则先所易，是谓观衅而动也。
jīn cái kuì yú zhōng rén láo wèi chōu ér yù fā shī tú yǐ fàn liè kòu jìng fù qí qīn jiāng gōng qí jiān chéng qián yǒu shèng fù wèi bì zhī yú hòu yǒu kuì yùn bù jì zhī huàn
今财匮于中，人劳未瘳，而欲发师徒以犯猎寇境， 复其侵疆，攻其坚城，前有胜负未必之虞，后有馈运不继之患。
wàn yī ráo bài shì suǒ yǐ qǐ róng xīn cuò guó wēi yě
万一桡败，适所以启戎心，挫国威也。
yǐ cǐ ān biān kě wèi bù liàng shì ér wu suǒ nán yǐ
以此安边，可谓不量势而务所难矣。
tiān zhī shòu yǒu fèn de zhī chǎn yǒu yi shì yǐ wǔ fāng zhī sú cháng duǎn gè shū
天之授有分，地之产有宜， 是以五方之俗，长短各殊。
miǎn suǒ duǎn ér dí zhǎng zhě dài yòng suǒ cháng ér chéng duǎn zhě qiáng
勉所短而敌长者殆，用所长而乘短者强。
qiě yǐ shuǐ cǎo wèi jū tǎo liè wéi shēng biàn yú chí tū bù chǐ bài wáng cǐ róng dí suǒ cháng zhōng guó zhī duǎn yě
且以水草为居， 讨猎为生，便于驰突，不耻败亡，此戎狄所长，中国之短也。
ér yù yì bīng sōu chéng zhēng qū jué lì jiāo fēng yuán yě zhī shàng jué mìng xún cháng zhī jiān yǐ cǐ yù kòu kě wèi miǎn suǒ duǎn ér xiào qí zhǎng yǐ
而欲益兵搜乘，争驱角力，交锋原野之上，决命寻常之间，以此御寇，可谓勉所短而校其长矣。
wu suǒ nán miǎn suǒ duǎn láo fèi bǎi bèi zhōng wú chéng gōng suī guǒ chéng zhī bù cuò zé fèi
务所难， 勉所短，劳费百倍，终无成功，虽果成之，不挫则废。
chéng yǐ yuè tiān shòu wéi dì chǎn kuī shí shì yǐ fǎn wù yí zhě yě
诚以越天授，违地产，亏时势，以反物宜者也。
hú bù shǒu suǒ yì yòng suǒ cháng hu
胡不守所易，用所长乎？
ruò nǎi zé jiāng lì xiū jì lǜ xùn qí shī tú
若乃择将吏，修纪律，训齐师徒；
yào dé yǐ zuǒ wēi néng ěr yǐ shì xiá
耀德以佐威，能迩以示遐；
jìn qīn bào yǐ zhāng wú xìn yì gōng qǔ yǐ zhāo wú rén
禁侵暴以彰吾信， 抑攻取以昭吾仁；
bǐ qiú hé zé shàn zhī ér wù yǔ méng bǐ wèi kòu zé bèi zhī ér bù bào fù
彼求和则善之而勿与盟，彼为寇则备之而不报复。
cǐ dāng jīn suǒ yì yě
此当今所易也。
jiàn lì guì zhì hǎo shēng wù shā
贱力贵智，好生恶杀；
qīng lì zhòng rén rěn xiǎo quán dà
轻利重人，忍小全大；
ān qí jū ér dòng sì qí shí hòu xíng
安其居而动，俟其时后行。
xiū fēng jiāng shǒu yào hài xī qiàn suì liè tún yíng jǐn jìn fáng míng chì hòu wù nóng zú shí fēi wàn quán bù móu fēi bǎi kè bù dòu
修封疆， 守要害，蹊堑隧，列屯营，谨禁防，明斥候，务农足食，非万全不谋，非百克不斗；
kòu xiǎo zhì zé è qí rù kòu dà zhì zé yāo qí guī jù xiǎn yǐ chéng zhī duō fāng yǐ wù zhī shǐ qí yǒng wú suǒ jiā zhòng wú suǒ yòng lüè zé mǐ huò gōng zé bù néng jìn yǒu fù bèi zhī dí zhī yú tuì yǒu shǒu wěi bù xiāng jiù zhī huàn
寇小至则遏其入，寇大至则邀其归，据险以乘之，多方以误之，使其勇无所加，众无所用，掠则靡获，攻则不能，进有腹背支敌之虞，退有首尾不相救之患。
shì wèi chéng qí bì bù zhàn ér qū rén bīng
是谓乘其弊，不战而屈人兵。
cǐ zhōng guó zhī zhǎng yě
此中国之长也。
wǒ zhī suǒ cháng róng dí zhī duǎn yě
我之所长，戎狄之短也；
wǒ zhī suǒ yì róng dí zhī nán yě
我之所易，戎狄之难也。
yǐ cháng zhì duǎn zé yòng lì guǎ ér jiàn gōng duō
以长制短，则用力寡而见功多；
yǐ yì dí nán zé cái bù kuì ér shì sù chéng
以易敌难，则财不匮而事速成。
shě cǐ bù wu ér fǎn wèi suǒ chéng sī wèi dǎo chí gē máo yǐ zūn shòu kòu zhě yě
舍此不务而反为所乘，斯谓倒持戈矛，以𨱔授寇者也。
jīn jiē wu zhī yǐ shàng qiě shǒu fēng wèi gù kòu róng wèi chéng zhě hé yá
今皆务之矣，尚且守封未固，寇戎未惩者何邪？
bìng zài móu wú dìng yòng zhòng wú shì cóng
病在谋无定用，众无适从；
rèn zhě bù bì cái cái zhě bù bì rèn
任者不必才，才者不必任；
wén bù bì shí shí bù bì wén
闻不必实，实不必闻；
suǒ xìn bù bì chéng suǒ chéng bù bì xìn
所信不必诚，所诚不必信；
xíng bù bì dāng dāng bù bì xíng
行不必当，当不必行。
yòu yǒu liù shī yān
又有六失焉。
fu bīng yǒu gōng tǎo yǒu zhèn shǒu
夫兵有攻讨，有镇守。
quán yǐ shū nàn zàn yǐ yīng jī shì yǒu biàn yi móu yǒu jī guǐ bù xù cháng zhì bù xún zhòng qíng sǐ shēng jìn tuì wéi jiāng suǒ mìng gōng tǎo zhī bīng yě
权以纾难，暂以应机，事有便宜，谋有奇诡，不恤常制，不徇众情，死生进退，唯将所命，攻讨之兵也。
rén qíng zhě lì yān zé quàn xí yān zé ān bǎo qīn qi ér hòu lè shēng gù jiā yè ér hòu wàng sǐ kě yǐ zhì shù yù bù kě yǐ fǎ zhì qū zhèn shǒu zhī bīng yě
人情者，利焉则劝， 习焉则安，保亲戚而后乐生，顾家业而后忘死，可以治术驭，不可以法制驱，镇守之兵也。
wáng zhě yù bèi fēng jiāng yù róng dí zé xuǎn zhèn shǒu zhī bīng yǐ zhì zhī
王者欲备封疆，御戎狄，则选镇守之兵以置之。
gǔ zhī shàn xuǎn zhì zhě bì biàn qí tǔ yi chá qí jì néng zhī qí hào wù
古之善选置者，必辨其土宜，察其技能，知其好恶。
yòng qí lì bù wéi qí xìng
用其力，不违其性；
qí qí sú bù yì qí yi
齐其俗，不易其宜；
yǐn qí shàn bù zé qí suǒ bù néng
引其善，不责其所不能；
jìn qí fēi bù chǔ qí suǒ bù yù
禁其非，不处其所不欲。
lèi qí bù wǔ ān qí jiā shì rán hòu néng shǐ zhī lè qí jū dìng qí zhì
类其部伍，安其家室，然后能使之乐其居，定其志。
yǐ huì zé gǎn ér bù jiāo yǐ wēi zé sù ér bù yuàn
以惠则感而不骄，以威则肃而不怨。
mǐ dū kè ér zì yòng chí jìn fáng ér bù xié
靡督课而自用，驰禁防而不携。
gù shǒu zé gù zhàn zé qiáng
故守则固，战则强。
qí shù wú tā biàn yú rén ér yǐ
其术无它，便于人而已。
jīn yuǎn diào zhūn shì yǐ shù biān chuí yāo suǒ bù néng qiáng suǒ bù yù guǎng qí shù bù kǎo yú yòng zé qí lì bù chá qí qíng sī kě wèi yǔ wèi zhī yí ér wú yì bèi yù zhī shí yě
今远调屯士，以戍边陲，邀所不能，强所不欲，广其数不考于用，责其力不察其情，斯可为羽卫之仪，而无益备御之实也。
hé zhě
何者？
qióng biān zhī de qiān lǐ xiāo tiáo hán fēng liè fū chái láng wèi lín zhòu zé hé gē yǐ gēng yè zé yǐ fēng yǐ chān yǒu piào hài zhī lǜ wú xiū xiá zhī yú fēi shēng qí yù xí qí fēng yòu ér shì yān zhǎng ér ān yān zé bù néng níng jū ér xiá qí dí yě
穷边之地，千里萧条，寒风裂肤，豺狼为邻，昼则荷戈以耕，夜则倚烽以觇， 有剽害之虑，无休暇之娱，非生其域、习其风，幼而视焉，长而安焉，则不能宁居而狎其敌也。
guān dōng bǎi wù fù yīn shì tài wēn bǎo bǐ zhū biān yú bù chì tiān dì
关东百物阜殷，士忲温饱，比诸边隅，不翅天地。
wén jué sāi huāng zōu zé xīn suān dòng róng
闻绝塞荒陬，则辛酸动容；
líng qiáng fán jìn lǔ zé shè hài chǐ qíng
聆强蕃劲虏，则慑骇褫情。
yòu shǐ qù qīn zú shè yuán lú gān suǒ xīn suān kàng suǒ shè hài jiāng jì wèi yòng bù yì shū hu
又使去亲族，舍园庐，甘所辛酸，抗所慑骇， 将冀为用，不亦疏乎？
yòu yǒu xiū dài zhī qī wú tǒng zhì zhī shàn zī fèng gū xī pì rú jiāo zǐ jìn bù yāo yǐ chéng gōng tuì bù chǔ yǐ yán xiàn qū zhǐ jì guī zhāng yí dài sì shī yī cuò shāng zé chéng qí wēi ráo bù lù dōng kuì
又有休代之期，无统制之善，资奉姑息，譬如骄子，进不邀以成功，退不处以严宪，屈指计归，张颐待饲，师一挫伤，则乘其危桡，布路东溃。
píng jū dān zī chǔ yǐ fèng fú rǒng lín nàn qì chéng zhèn yǐ yáo jiāng chǎng
平居殚资储以奉浮冗，临难弃城镇以摇疆场。
qí bì qǐ tè wú yì zāi
其弊岂特无益哉？
zhé xǐ zhī rén běn yǐ zēng hù shí biān lì gōng zì shú
谪徙之人，本以增户实边，立功自赎。
jì wú liáng zhī rén ér sī luàn xìng zāi yòu shén yú shù zú shì yǒu fáng wèi zhī fán ér wú lì gōng zhī yì
既无良之人，而思乱幸灾又甚于戍卒，适有防卫之烦，而无立功之益。
suī qián dài xíng zhī gù fēi kě zūn zhě yě
虽前代行之，固非可遵者也。
shuài chén shēn bù lín biān ér yǐ piān shī shù shǒu
帅臣身不临边，而以偏师戍守。
dà dǐ shì zhī xī ruì xī xuǎn yǐ zì fèng wěi pí léi zhě yǐ shǒu yào chōng kòu zhì ér bù zhī zé jié zhí shān rǒu zì suǒ yù de bǐ dōu fǔ wén zhī lǔ yǐ xuán fǎn
大抵士之犀锐，悉选以自奉，委疲羸者以守要冲，寇至而不支，则劫执芟蹂，恣所欲得，比都府闻之，虏已旋返。
zhì bīng ruò cǐ sī kě wèi cuò zhì guāi fāng
治兵若此，斯可谓措置乖方。
yī shī yě
一失也。
shǎng yǐ cún quàn fá yǐ shì chéng yǐ mào yǒu yōng yǐ wēi bù kè
赏以存劝，罚以示惩，以懋有庸，以威不恪。
gù shǎng fá zhī yú yù zhòng pì ní yuè suǒ yǐ xíng chē xián lè suǒ yǐ fú mǎ yě
故赏罚之于驭众，譬𫐐𫐄所以行车，衔勒所以服马也。
jīn jiāng zhī hào lìng bù néng xíng zhī jūn guó zhī diǎn xíng bù néng shī zhī jiāng shàng xià zūn yǎng yǐ gǒu suì shí
今将之号令不能行之军，国之典刑不能施之将，上下遵养， 以苟岁时。
yù bāo yī yǒu gōng lǜ wú gōng zhě yuàn xián yí ér bù shǎng
欲褒一有功，虑无功者怨，嫌疑而不赏；
yù zé yī yǒu zuì wèi tóng wù zhě sǒng yǐn rěn ér bù zhū
欲责一有罪，畏同恶者竦，隐忍而不诛。
gù wàng shēn xiào jié zhě dǐ zào yú zhòng fèn jūn huǎn jiù zhě chù jiān bù wèi bāo biǎn chēng huǐ fēn rán xiāng luàn
故忘身效节者抵噪于众，偾军缓救者畜奸不畏，褒贬称毁，纷然相乱。
gōng zhě zhí jǐ bù qiú zhū rén zé lí kùn è
公者直己不求诸人，则罹困厄；
jiān zhě xíng sī gǒu mèi yú zhòng zé qǔ yōu chóng
奸者行私苟媚于众，则取优崇。
cǐ yì shì yǒng fū suǒ yǐ tòng xīn jiě tǐ yě
此义士勇夫所以痛心解体也。
yòu rú yù dí ér shǒu bù gù chén móu ér gōng bù chéng
又如遇敌而守不固，陈谋而功不成。
zé jiàng shuài jiàng shuài yuē zī liáng bù zú
责将帅，将帅曰资粮不足；
zé yǒu sī yǒu sī yuē xū gěi wú fá
责有司， 有司曰须给无乏；
gēng xiāng wèi jiě ér cháo tíng hán hu wèi cháng jiū jié
更相为解，而朝廷含糊，未尝究诘。
gù bào zhí zhě tūn shēng wǎng shàng zhě bù cán
故抱直者吞声，罔上者不惭。
yù zhòng ruò cǐ kě wèi kè zé kuī dù
驭众若此，可谓课责亏度。
èr shī yě
二失也。
yǐ kè zé zhī kuī cuò zhì zhī guāi jiāng bù dé jié qí cái zú bù dé jǐn qí lì tún jí suī zhòng wú shī zhàn zhèn lǔ cháng héng xíng yǐ wèi jìng wú rén yān
以课责之亏，措置之乖，将不得竭其才，卒不得尽其力，屯集虽众，无施战阵， 虏常横行，以谓境无人焉。
lì xí qí cháng wéi yuē bīng shǎo bù dí cháo tíng mò zhī shěng zé yòu diào fā yì shī wú bì yú bèi yù ér yǒu bì yú gòng yì
吏习其常，惟曰兵少不敌，朝廷莫之省，则又调发益师， 无裨于备御，而有弊于供亿。
lǘ jǐng rì hào liǎn qiú rì fán qīng jiā xī chǎn què yán shuì jiǔ wú lǜ suǒ rù bàn yǐ shì biān
闾井日耗，敛求日繁，倾家析产，榷盐税酒，无虑所入半以事边。
zhì yòng ruò cǐ kě wèi cái kuì yú bīng zhòng yǐ
制用若此，可谓财匮于兵众矣。
sān shī yě
三失也。
jīn sì yí zuì qiáng shèng zhě mò rú tǔ bō
今四夷最强盛者，莫如吐蕃。
jǔ tǔ bō zhòng wèi dāng zhōng guó shí shù dà jùn ér nèi yú wài bèi yǔ zhōng guó bù shū suǒ yǐ néng kòu biān zhě wú jǐ
举吐蕃众，未当中国十数大郡，而内虞外备与中国不殊，所以能寇边者无几。
yòu qì bù xī lì jiǎ bù jīng wán cái bù qū mǐn
又器不犀利，甲不精完，材不趋敏。
dòng zé zhōng guó zhí qí zhòng bù gǎn kàng jìng zé dàn qí qiáng bù gǎn qīn hé zāi
动则中国慹其众不敢抗，静则惮其强不敢侵，何哉？
liáng yǐ wǒ zhī jié zhì duō ér bǐ zhī tǒng shuài yī yě
良以我之节制多，而彼之统帅一也。
qiě jié zhì duō zé rén xīn bù yī
且节制多， 则人心不一；
rén xīn bù yī zé hào lìng bù xíng
人心不一，则号令不行；
hào lìng bù xíng zé jìn tuì nán bì
号令不行，则进退难必；
jìn tuì nán bì zé jí xú shī yí
进退难必，则疾徐失宜；
jí xú shī yí zé jī huì bù jí
疾徐失宜，则机会不及；
jī huì bù jí zé qì shì zì shuāi
机会不及，则气势自衰。
sī nǎi yǒng fèi wèi wāng zhòng shī wèi ruò
斯乃勇废为尪，众失为弱。
kāi yuán tiān bǎo shí zhì xī běi èr fán zé shuò fāng hé xī lǒng yòu sān jié dù ér yǐ shàng lǜ quán fēn huò zhào jiān lǐng zhī
开元、天宝时，制西北二蕃，则朔方、河西、陇右三节度而已，尚虑权分，或诏兼领之。
zhōng xīng wèi huáng wài tǎo zé qiáo sì zhèn lì ān dìng yǐ lǒng yòu fù fú fēng suǒ dāng èr fán zé shuò fāng jīng yuán lǒng yòu hé dōng sì jié dù ér yǐ yǐ guān dōng shù zú shǔ zhī
中兴未遑外讨，则侨四镇隶安定，以陇右附扶风，所当二蕃，则朔方、泾原、 陇右、河东四节度而已，以关东戍卒属之。
suī rèn wèi dé rén ér cuò zhì zhī fǎ cún yān
虽任未得人，而措置之法存焉。
zì zéi cǐ luàn yǐ yòu jīng yuán huái guāng fǎn yǐ wū shuò fāng zé fēn shuò fāng wèi sān jié dù qí zhèn jūn qiě sì shí jiē tè zhào rèn zhī gè yǒu zhōng rén jiān jūn xián de xiāng kàng
自贼泚乱以诱泾原，怀光反以污朔方，则分朔方为三节度，其镇军且四十，皆特诏任之， 各有中人监军，咸得相抗。
jì wú jūn fǎ lín xià mò néng bǐng shǔ biān shū gào jí fāng shǐ guān bái yòng bīng shì wèi cóng róng zhěng nì yī ràng jiù fén yǐ
既无军法临下，莫能禀属，边书告急，方使关白用兵， 是谓从容拯溺，揖让救焚矣。
bīng yǐ qì ruò shì wèi yòng zhě yě qì jù zé shèng sàn zé xiāo
兵以气若势为用者也，气聚则盛，散则消；
shì hé zé wēi xī zé ruò
势合则威， 析则弱。
jīn zhī biān shù shì ruò qì xiāo
今之边戍，势弱气消。
jiàn jūn ruò cǐ kě wèi lì fēn yú jiāng duō yǐ
建军若此，可谓力分于将多矣。
sì shī yě
四失也。
zhì róng zhī yào zài jūn qí ér yǐ
治戎之要，在均齐而已。
gù jūn fǎ wú guì jiàn zhī chà duō shǎo zhī yì suǒ yǐ tóng qí zhì jǐn qí lì yě
故军法无贵贱之差、多少之异，所以同其志、尽其力也。
bèi biān cháng zhèn zhī bīng jiē bǎi zhàn shāng yí jiǎo suǒ néng zé xí dù suǒ chǔ zé wēi kǎo fú yì zé láo chá lín dí zé yǒng rán yī bǐng zhǐ yú dāng shēn yòu wèi jiā shì suǒ fēn jū cháng dòng něi
被边长镇之兵，皆百战伤夷，角所能则习，度所处则危，考服役则劳，察临敌则勇，然衣禀止于当身，又为家室所分，居常冻馁。
ér guān dōng shù shì suì yuè gēng dài qiè yú yìng dí xiè yú fú láo rán yī bǐng yōu hòu jì yǐ chá yào zī yǐ shū jiàng
而关东戍士，岁月更代，怯于应敌，懈于服劳，然衣禀优厚，继以茶药，资以蔬酱。
fēng guǎ xiāng xiàn shì zé yuǎn shén
丰寡相县，势则远甚。
yòu yǒu yǐ biān jūn guǐ wèi zòu qǐng yáo lì shén cè zhě bǐng cì zhī ráo yǒu sān bèi zhī yì
又有以边军诡为奏请遥隶神策者，禀赐之饶，有三倍之益。
cǐ shì lèi suǒ yǐ fèn hèn jīng fèi suǒ yǐ biǎn kuì
此士类所以忿恨，经费所以褊匮。
fu shì yè wèi yì jǐ yǎng dùn shū rén qíng suǒ bù gān yě
夫事业未异，给养顿殊，人情所不甘也。
bù wéi róng shǒu yǐ kě jiā zhě kuàng shǐ xié lì tóng xīn yǐ ràng kòu nán chén zhī yǒu suǒ bù néng yān
不为戎首，已可嘉者，况使协力同心，以攘寇难，臣知有所不能焉。
yǎng shì ruò cǐ kě wèi yuàn shēng yú bù jūn yǐ
养士若此，可谓怨生于不均矣。
wǔ shī yě
五失也。
fán rèn jiàng shuài bì xiān kǎo chá xíng néng rán hòu zhǐ suǒ shòu zhī fāng suǒ wěi zhī yào lìng zì chuāi kě fǒu yǐ jiàn yào lǐng
凡任将帅，必先考察行能，然后指所授之方、所委之要，令自揣可否，以见要领。
xū mǒu jiá bīng jiè mǒu cān shǔ yòng ruò gān bù qí jì ruò gān zī liáng hé suǒ liè zhūn hé shí chéng gōng guān qí yán xiào qí shí
须某甲兵，藉某参属，用若干步骑，计若干资粮，何所列屯，何时成功，观其言，校其实。
ruò yuē bù zú qǔ dāng jiān zhī yú chū bù yí yí huǐ yú hòu yě
若曰不足取，当艰之于初，不宜诒悔于后也；
ruò yuē kě rèn zé dāng yào zhī yú zhōng bù yí chè zhǒu yú nèi yě
若曰可任，则当要之于终，不宜掣肘于内也。
gù yí zhě bù shǐ shǐ zhě bù yí
故疑者不使，使者不疑。
láo shén yú bá xuǎn duān gǒng yú wěi rèn rán hòu hé pǐ zāng xìn shǎng fá shòu shǎng zhě bù wéi làn dāng fá zhě bù gǎn cí fù shòu zhuān zé gǒu qiě zhī xīn xi yǐ
劳神于拔选，端拱于委任，然后核否臧，信赏罚，受赏者不为滥，当罚者不敢辞，付授专则苟且之心息矣。
shì yǐ gǔ zhī qiǎn jiàng zhě jūn tuī gǔ ér mìng zhī yòu cì fū yuè gù jūn róng bù rù guó guó róng bù rù jūn jī yí bù yǐ yuǎn jué hào lìng bù yǐ liǎng cóng
是以古之遣将者，君推毂而命之，又赐𫓧钺，故军容不入国，国容不入军，机宜不以远决， 号令不以两从。
jīn bì xià mìng shuài xiān qiú yì zhì zhě duō qí bù shǐ lì fēn qīng qí rèn shǐ xīn ruò
今陛下命帅，先求易制者，多其部使力分，轻其任使心弱。
yóu shì fēn kǔn zé chéng zhī yì fèi sǐ suí rèn jiù zhī zhì shuāi
由是分阃责成之义废，死绥任咎之志衰。
yī zé tīng mìng èr zé tīng mìng zhǐ qǔ chéng shùn kě yǐ ruò yǒu yì hu jìng nán zé bù kě
一则听命，二则听命，止取承顺可矣，若有意乎靖难则不可。
liǎng jiāng xiāng jiē liǎng jūn xiāng chí shì jī suǒ jí xià bù liú xi kuàng qiān lǐ zhī yuǎn jiǔ zhòng zhī shēn chén shù zhī nán míng tīng lǎn zhī bù zhuān yù shì wú yí cè suī shèng yì yǒu suǒ bù néng yān
两疆相接，两军相持，事机所急，罅不留息，况千里之远，九重之深， 陈述之难明，听览之不专，欲事无遗策，虽圣亦有所不能焉。
shǒu shù zhě yǐ guǎ bù gǎn kàng fēn zhèn zhě yǐ wú zhào bù gǎn jiù dòu liú zhī qǐng kòu yǐ bēn bī
守戍者以寡不敢抗， 分镇者以无诏不敢救，逗留之顷，寇已奔逼。
mù mǎ zhūn niú jū zhuī piāo yǐ
牧马屯牛，鞠椎剽矣；
sè fū qiáo fù qìng fú qiú yǐ
啬夫樵妇，罄俘囚矣。
jiǎ lìng zhào zhì fā bīng gēng xiāng gù wàng mò gǎn zhē ài bài zhě jiǎn bǎi wéi yī huò zhě yǎn bǎi wéi qiān
假令诏至发兵，更相顾望，莫敢遮碍，败者减百为一，获者衍百为千。
shuài shǒu yǐ zǒng zhì zài cháo bù xù yú zuì
帅守以总制在朝，不恤于罪；
bì xià yǐ quán chū jǐ bù jiù jué qíng
陛下以权出己，不究厥情。
yòng shuài ruò cǐ kě wèi jī shī yú yáo zhì yǐ
用帅若此，可谓机失于遥制矣。
liù shī yě
六失也。
chén yú wèi yi ba sì fāng zhī fáng qiū zhě yǐ qí shù xī ér sān zhī qí yī zé běn dào jié dù mù zhuàng shì yuàn zhūn biān zhě xǐ yān
臣愚谓宜罢四方之防秋者，以其数析而三之：其一，责本道节度，募壮士愿屯边者徙焉；
qí yī zé dì yǐ běn dào yī bǐng zé guān nèi hé dōng mù yòng fán xià zǐ dì yuàn fu jūn zhě gěi yān
其一，则第以本道衣禀，责关内、河东募用蕃、夏子弟愿傅军者给焉；
qí yī yǐ suǒ shū zī liáng gěi yìng mù zhě yǐ ān qí yè
其一，以所输资粮给应募者，以安其业。
zhào dù zhī shì niú zhào gōng jiù zhū zhūn shàn wán qì jù
诏度支市牛，召工就诸屯缮完器具。
zhì zhě jiā jǐ niú yī gēng nòu shuǐ huǒ zhī qì bì jù yī suì gěi èr kǒu liáng cì zhǒng zi quàn zhī bō shí
至者家给牛一，耕耨水火之器毕具，一岁给二口粮，赐种子，劝之播莳。
xū yī nián zé shǐ zì jǐ yǒu yú sù zhě xiàn guān bèi jià yǐ shòu
须一年，则使自给，有余粟者，县官倍价以售。
jì xī diào fā zhī fán yòu wú xìng miǎn zhī bì chū zé rén zì wéi zhàn chù zé jiā zì wèi gēng
既息调发之烦，又无幸免之弊，出则人自为战， 处则家自为耕。
yǔ fu zàn zhūn jù ba qǐ tóng rì lùn zāi
与夫暂屯遽罢，岂同日论哉！
rán hòu jiàn wén wǔ dà chén yī rén wèi lǒng yòu yuán shuài zì jīng lǒng fèng xiáng báo cháng wǔ chéng jǐn shān nán xī dào fán jié dù fǔ zhī bīng jiē shǔ yān
然后建文武大臣一人为陇右元帅，自泾、陇、凤翔薄长武城，尽山南西道，凡节度府之兵皆属焉。
yòu zhào yī rén wèi shuò fāng yuán shuài yóu fū fang bīn níng qián líng xià fán jié dù fǔ zhī bīng shǔ yān
又诏一人为朔方元帅， 由鄜坊、邠宁揵灵夏，凡节度府之兵属焉。
yòu zhào yī rén wèi hé dōng yuán shuài jǔ hé dōng jí zhèn wǔ jié dù fǔ zhī bīng shǔ yān
又诏一人为河东元帅，举河东，极振武， 节度府之兵属焉。
gè yǐ lín biān yào zhōu wèi zhì suǒ suǒ bù zhōu ruò fǔ lín jiǎn liáng lì wèi cì shǐ wài fèng jūn xīng nèi kè nóng sāng shèn shǒu zhōng guó suǒ cháng jǐn xíng dāng jīn suǒ yì zé bā lì kě zhì liù shī kě qù yǐ
各以临边要州为治所，所部州若府，遴柬良吏为刺史，外奉军兴， 内课农桑，慎守中国所长，谨行当今所易，则八利可致，六失可去矣。
dì ài zhòng qí yán bù cóng yě
帝爱重其言，不从也。
bān hóng pàn dù zhī zú guān zhì jiàn li xùn dì màn xǔ zhī ér zì yòng péi yán líng
班宏判度支，卒官，贽荐李巽，帝漫许之，而自用裴延龄。
zhì yán yán líng pì lì zào wàng bù kě yòng
贽言：“延龄僻戾躁妄，不可用。
bù tīng
庄公不听。
é ér yán líng jiān nìng de jūn tiān xià chóu è wú gǎn yán
俄而延龄奸佞得君，天下仇恶，无敢言。
zhì shàng shū kǔ jiàn dì bù yì jìng yǐ tài zi bīn kè ba
贽上书苦谏，帝不怿，竟以太子宾客罢。
zhì běn wèi shèn wèi cháng tōng bīn kè
贽本畏慎，未尝通宾客。
yán líng chuāi dì yì báo chán duǎn bǎi xù dì suì fā nù yù zhū zhì lài yáng chéng děng jiāo zhāng lùn biàn nǎi biǎn zhōng zhōu bié jià
延龄揣帝意薄，谗短百绪，帝遂发怒，欲诛贽，赖阳城等交章论辨，乃贬忠州别驾。
hòu shāo sī zhī huì xuē yán wèi cì shǐ yù zhǐ wèi láo
后稍思之，会薛延为刺史，谕旨慰劳。
wéi gāo shù shàng biǎo qǐng zhì dài lǐng jiàn nán dì yóu xián zhī bù kěn yǔ
韦皋数上表请贽代领剑南，帝犹衔之，不肯与。
shùn zōng lì zhào hái
顺宗立，召还。
zhào wèi zhì zú nián wǔ shí èr
诏未至， 卒，年五十二。
zèng bīng bù shàng shū shì yuē xuān
赠兵部尚书，谥曰宣。
shǐ zhì rù hàn lín nián shàng shǎo yǐ cái xìng tiān zǐ cháng yǐ bèi xíng hū ér bù míng
始，贽入翰林，年尚少，以材幸，天子常以辈行呼而不名。
zài fèng tiān zhāo xī jìn jiàn rán xiǎo xīn jīng jié wèi cháng yǒu guò yóu shì dì qīn yǐ zhì jiě yī yī zhī tóng lèi mò gǎn wàng
在奉天，朝夕进见， 然小心精洁，未尝有过，由是帝亲倚，至解衣衣之，同类莫敢望。
suī wài yǒu zǎi xiàng zhǔ dà yì ér zhì cháng jū zhōng cān cái kě fǒu shí hào nèi xiāng
虽外有宰相主大议，而贽常居中参裁可否，时号“内相”。
cháng wèi dì yán jīn dào biàn tiān xià yi tòng zì jiù huǐ yǐ gǎn rén xīn
尝为帝言：“今盗遍天下，宜痛自咎悔， 以感人心。
xī chéng tāng zuì jǐ yǐ xìng chu zhāo wáng chū bēn yǐ yī yán shàn fù guó
昔成汤罪己以兴，楚昭王出奔，以一言善复国。
bì xià chéng bù lìn gǎi guò yǐ yán xiè tiān xià shǐ chén chí bǐ wáng suǒ jì zhù pàn zhě gé xīn
陛下诚不吝改过，以言谢天下，使臣持笔亡所忌，庶叛者革心。
dì cóng zhī
”帝从之。
gù fèng tiān suǒ xià zhì shū suī wǔ rén hàn zú wú bù gǎn dòng liú tì
故奉天所下制书，虽武人悍卒无不感动流涕。
hòu li bào zhēn rù cháo wèi dì yán bì xià zài fèng tiān shān nán shí shè lìng zhì shān dōng shì zú wén zhě jiē gǎn qì sī fèn
后李抱真入朝，为帝言：“陛下在奉天、山南时，赦令至山东，士卒闻者皆感泣思奋。
chén shì shí zhī zéi bù zú píng
臣是时知贼不足平。
yì zhě wèi xìng yuán kān nán gōng suī zhǎo yá xuān lì gài zhì yǒu zhù yān
”议者谓兴元戡难功，虽爪牙宣力，盖贽有助焉。
shòu shān nán yě dào xiǎn sè yǔ cóng guān xiāng shī yè zhào zhì bù dé dì jīng qiě qì zhào jūn zhōng de zhì zhě shǎng qiān jīn
狩山南也，道险涩，与从官相失，夜召贽不得，帝惊且泣，诏军中得贽者赏千金。
jiǔ zhī shàng yè dì xǐ jiàn yán jiān zì tài zǐ yǐ xià jiē hè
久之，上谒，帝喜见颜间，自太子以下皆贺。
jí fǔ zhèng bù gǎn zì gù zhòng shì yǒu kě fǒu bì yán zhī suǒ yán jiē kǎi fú dì duǎn kěn dào shēn qiè
及辅政，不敢自顾重，事有可否必言之，所言皆剀拂帝短，恳到深切。
huò guī qí tài guò zhě duì yuē wú shàng bù fù tiān zǐ xià bù fù suǒ xué huáng tā xù hu
或规其太过者，对曰：“吾上不负天子， 下不负所学，皇它恤乎？
jì fàng huāng yuǎn cháng hé hù rén bù shí qí miàn
”既放荒远，常阖户，人不识其面。
yòu bì bàng bù zhù shū de kǔ zhàng lì zhǐ wèi jīn gǔ jí yàn fāng wǔ shí piān shì xiāng rén yún
又避谤不著书，地苦瘴疠，只为《今古集验方》五十篇示乡人云。
zàn yuē dé zōng zhī bù wáng gù bù xìng zāi
赞曰：德宗之不亡，顾不幸哉！
zài wēi nàn shí tīng zhì móu jí yǐ píng zhuī chóu jìn yán fú rán yǐ chán xìng zhú yóu qì gěng
在危难时听贽谋，及已平，追仇尽言，怫然以谗幸逐，犹弃梗。
zhì yán líng bèi zé chǒng rèn pán huán bù yí rú shān hūn nìng zhī xiāng jì yě
至延龄辈，则宠任磐桓，不移如山，昏佞之相济也。
shì yán zhì bái ba hàn lín yǐ wéi yǔ wú tōng xuán xiōng dì zhēng chǒng dòu cān zhī sǐ zhì lòu qí yán fēi yě
世言贽白罢翰林，以为与吴通玄兄弟争宠，窦参之死，贽漏其言，非也。
fū jūn zi xiǎo rén bù liǎng jìn xié chǎn de jūn zé zhèng shì wēi hé kě zǐ yé
夫君子小人不两进， 邪谄得君则正士危，何可訾耶？
guān zhì lùn jiàn shù shí bǎi piān jī chén shí bìng jiē běn rén yì kě wèi hòu shì fǎ bǐng bǐng rú dān dì suǒ yòng cái shí yī
观贽论谏数十百篇，讥陈时病，皆本仁义，可为后世法，炳炳如丹，帝所用才十一。
táng zuò bù jìng xī zāi
唐祚不竞，惜哉！