列传·卷九十三 — 新唐书 — 刘羲叟

wéi wáng lù liú liǔ chéng

韦王陆刘柳程

wéi zhí yì jīng zhào jiù zú yě

韦执谊，京兆旧族也。

yòu yǒu cái

幼有才。

jí jìn shì dì duì cè yì děng shòu yòu shí yí

及进士第，对策异等，授右拾遗。

nián yú guān rù hàn lín wéi xué shì biàn mǐn cè mèi de xìng yú dé zōng

年逾冠，入翰林为学士，便敏侧媚，得幸于德宗。

shǐ yù shī gē zhǔ hé bèi zhào chēng zhǐ

使豫诗歌属和，被诏称旨。

yǔ péi yán líng wéi qú móu děng chǒng xiāng liè chū rù bèi gù wèn

与裴延龄、韦渠牟等宠相埒，出入备顾问。

dì dàn rì huáng tài zǐ xiàn huà fú tú xiàng dì shǐ zhí yì zàn zhī tài zǐ cì yǐ bó zhào zhí yì dào dōng gōng xiè

帝诞日，皇太子献画浮屠象，帝使执谊赞之，太子赐以帛，诏执谊到东宫谢。

tài zǐ zú jiàn wú suǒ jiè yán zhě nǎi yuē jūn zhī wáng shū wén hu

太子卒见无所藉言者，乃曰：“君知王叔文乎？

měi cái yě

美才也。

zhí yì yáo shì yǔ shū wén shàn

” 执谊繇是与叔文善。

yǐ mǔ sāng jiě

以母丧解。

zhōng sàng wèi lì bù láng zhōng shù zhào zhì jìn zhōng

终丧，为吏部郎中，数召至禁中。

bǔ quē zhāng zhèng yī yǐ shàng shū zhào jiàn suǒ shàn wáng zhòng shū wéi chéng jì liú bó chú péi sù cháng zhòng rú lǚ dòng wǎng hè zhī huò wèi zhí yì yuē bǐ jiāng lùn jūn yǔ shū wén gōu dǎng shì

补阙张正一以上书召见，所善王仲舒、韦成季、刘伯刍、裴愬、常仲孺、吕洞往贺之，或谓执谊曰： “彼将论君与叔文钩党事。

zhí yì jí bái chéng jì děng péng bǐ yǒu suǒ kuī wàng

”执谊即白成季等朋比，有所窥望。

dì zhào jīn wú cì de xiāng guò shí yǐn zhuàng xī zhú chū zhī

帝诏金吾伺，得相过食饮状，悉逐出之。

shùn zōng lì yǐ jí bù qīn zhèng shū wén yòng shì nǎi zhuó zhí yì wèi shàng shū zuǒ chéng tóng zhōng shū mén xià píng zhāng shì

顺宗立，以疾不亲政，叔文用事，乃擢执谊为尚书左丞、同中书门下平章事。

shū wén yǔ wáng dào jū zhōng qiè mìng yù zhí yì jù yǐ fèng xíng yīn yòng mí duó cháo quán

叔文与王稻居中窃命，欲执谊据以奉行，因用迷夺朝权。

zhí yì jì wèi suǒ yǐn rán wài pò gōng yì yù shì tiān xià fēi dǎng yǔ zhě nǎi shí shí yì lùn xiāng kě fǒu ér mì xiè shū wén yuē bù gǎn fù yuē yù gòng jì guó jiā shì ěr

执谊既为所引，然外迫公议，欲示天下非党与者，乃时时异论相可否，而密谢叔文曰：“不敢负约，欲共济国家事尔。

shū wén shù wèi suǒ gěng suì gòu nù fǎn chéng chóu yuàn

”叔文数为所梗，遂诟怒，反成仇怨。

jí xiàn zōng shòu nèi chán liú shū wén pī fēn běi zhī dǎng biǎn zhí yì wèi yá zhōu sī hù cān jūn

及宪宗受内禅，流叔文、伾，分北支党，贬执谊为崖州司户参军。

dì yǐ zǎi xiàng dù huáng cháng zhī xù gù zuì hòu biǎn

帝以宰相杜黄裳之婿，故最后贬。

zhí yì yǐ shī xíng shì zhī huò qiě jí suī shàng zài wèi ér lín shì yǎn yǎn wú qì wén rén zú shēng zhé jì dòng zhì yú bài

执谊已失形势，知祸且及，虽尚在位，而临事奄奄无气，闻人足声辄悸动，至于败。

shǐ wèi xiǎn shí bù xǐ rén yán lǐng nán zhōu xiàn

始未显时，不喜人言岭南州县。

jì wèi láng cháng yì zhí fāng guān tú zhì lǐng nán zhé míng mù mìng zuǒ yòu chè qù

既为郎，尝诣职方观图，至岭南辄瞑目，命左右彻去。

jí wèi xiāng suǒ zuò táng yǒu tú bù jiù shěng

及为相，所坐堂有图，不就省。

jì yì xún shì guān zhī yá zhōu tú yě yǐ wéi bù xiáng è zhī

既易旬，试观之，崖州图也，以为不祥，恶之。

guǒ biǎn sǐ

果贬死。

wáng shū wén yuè zhōu shān yīn rén

王叔文，越州山阴人。

yǐ qí dài zhào

以棋待诏。

pō dú shū bān bān yán zhì dào

颇读书，班班言治道。

dé zōng zhào zhí dōng gōng tài zǐ yǐn yǐ shì dú yīn lùn zhèng jí gōng shì zhī bì

德宗诏直东宫，太子引以侍读，因论政及宫市之弊。

tài zǐ yuē guǎ rén jiàn shàng jiāng jí yán zhī

太子曰：“寡人见上，将极言之。

zuò jiē qù zàn shū wén dú hēi rán

”坐皆趣赞，叔文独嘿然。

jì ba tài zǐ yuē xiàng jūn wú yán hé zāi

既罢，太子曰：“向君无言，何哉？

shū wén yuē tài zǐ zhī shì shàng fēi shì shàn wèn ān wú yǔ yě

”叔文曰：“太子之事上，非视膳问安无与也。

qiě bì xià zài wèi jiǔ yǒu rú xiǎo rén jiān zhī wèi diàn xià shōu yàn qún qíng zé ān jiě hu

且陛下在位久，有如小人间之，谓殿下收厌群情，则安解乎？

tài zǐ xiè yuē fēi xiān shēng bù wén cǐ yán

”太子谢曰：“非先生不闻此言！

yáo shì zhòng zhī gōng zhōng shì xián yǔ cān dìng

”繇是重之，宫中事咸与参订。

shū wén qiǎn zhōng fú biǎo suì sì yán bù yí yuē mǒu kě wèi xiāng mǒu kě wèi jiāng tā rì xìng yòng zhī

叔文浅中浮表，遂肆言不疑，曰：“某可为相，某可为将，它日幸用之。

yīn jié tiān xià yǒu míng shì

”阴结天下有名士，

ér shì zhī yù sù jìn zhě

而士之欲速进者，

lǜ xié fù zhī

率谐附之，

ruò wéi zhí yì lù zhì lǚ wēn li jǐng jiǎn hán yè hán tài chén jiàn liǔ zōng yuán liú yǔ xī wèi sǐ yǒu

若韦执谊、陆质、吕温、李景俭、韩晔、韩泰、陈谏、柳宗元、刘禹锡为死友，

ér lìng zhǔn chéng yì yòu yīn qí dǎng jìn

而凌准、程异又因其党进，

chū rù guǐ mì

出入诡秘，

wài mò de qí duān

外莫得其端。

qiáng fān jù shuài huò yīn xiāng lù yí yǐ zì jié

强籓剧帅，或阴相赂遗以自结。

shùn zōng lì bù néng tīng zhèng shēn jū shī wò zuò yǐ niú zhāo róng huàn rén li zhōng yán shì cè qún chén zòu shì cóng wò zhōng kě qí zòu

顺宗立，不能听政，深居施幄坐，以牛昭容、宦人李忠言侍侧，群臣奏事，从幄中可其奏。

wáng pī mì yǔ zhū huáng mén bì xià sù hòu shū wén

王伾密语诸黄门：“陛下素厚叔文。

jí yáo sū zhōu sī gōng cān jūn bài qǐ jū láng hàn lín xué shì

”即繇苏州司功参军拜起居郎、翰林学士。

dà dǐ shū wén yīn pī pī yīn zhōng yán zhōng yán yīn zhāo róng gēng xiāng yī zhàng

大抵叔文因伾，伾因忠言，忠言因昭容，更相依仗。

pī zhǔ chuán shòu shū wén zhǔ cái kě nǎi shòu zhī zhōng shū zhí yì zuò zhào wén shī xíng yān

伾主传受，叔文主裁可，乃授之中书，执谊作诏文施行焉。

shí jǐng jiǎn jū qīn sàng wēn shǐ tǔ bō wéi zhì tài jiàn zhǔn bì zōng yuán yǔ xī děng chàng yù zhī yǐ wéi yī zhōu guǎn gé fù chū xin jiān rán wèi tiān xià wú rén

时景俭居亲丧，温使吐蕃，惟质、泰、谏、准、毕、宗元、禹锡等倡誉之，以为伊、周、管、葛复出，忄间然谓天下无人。

shū wén měi yán qián gǔ zhě guó dà běn cāo qí bǐng kě yīn yǐ shì shì

叔文每言：“钱谷者，国大本，操其柄，可因以市士。

nǎi bái yòng dù yòu lǐng dù zhī yán tiě shǐ jǐ fù zhī shí zhuān qí zhèng

”乃白用杜佑领度支、盐铁使，己副之，实专其政。

bù yān shí qiān hù bù shì láng

不淹时，迁户部侍郎。

huàn rén jù wén zhēn jì qí quán ba shū wén xué shì

宦人俱文珍忌其权，罢叔文学士。

zhào chū hài chàng yuē wú dāng shù zhì cǐ yì shì

诏出，骇怅曰：“吾当数至此议事。

bù rán wú yáo rù jìn zhōng

不然，无繇入禁中。

pī fù lì qǐng nǎi tīng sān wǔ rì yī zhì hàn lín rán bù de jiù zhí yǐ

”伾复力请，乃听三五日一至翰林，然不得旧职矣。

zài shěng bù shì suǒ zhí rì yǐn qí dǎng móu qǔ shén cè bīng zhì tiān xià zhī mìng

在省不事所职，日引其党谋取神策兵，制天下之命。

nǎi yǐ sù jiàng fàn xī cháo wèi xī běi zhū zhèn xíng yíng bīng mǎ shǐ tài wèi sī mǎ fù zhī

乃以宿将范希朝为西北诸镇行营兵马使，泰为司马副之。

yú shì zhū jiāng yí shū zhōng wèi gào qiě qù huàn rén shǐ wù duó qí quán dà nù yuē wú shǔ bì sǐ qí shǒu

于是诸将移书中尉，告且去，宦人始悟夺其权，大怒曰：“吾属必死其手！

nǎi yù zhū zhèn shèn wú yǐ bīng shǔ rén

”乃谕诸镇，慎毋以兵属人。

xī cháo tài dào fèng tiān zhū jiāng bù zhì nǎi hái

希朝、泰到奉天，诸将不至，乃还。

shū wén mǔ sǐ nì bù fā zhì jiǔ hàn lín zhōng yán wén zhēn děng jiē zài póu jīn yǐ xiǎng yīn yáng yán yuē tiān zǐ shì shè tù yuàn zhōng kuà ān ruò fēi gǎn yì yì zhě zhǎn

叔文母死，匿不发，置酒翰林，忠言、文珍等皆在，裒金以饷，因扬言曰： “天子适射兔苑中，跨鞍若飞，敢异议者斩。

yòu zì chén qīn jí bìng yǐ shēn rèn guó dà shì zhāo xī bù dé shì jīn dāng qǐng jí yi tīng

”又自陈：“亲疾病，以身任国大事，朝夕不得侍，今当请急，宜听。

rán xiàng zhī xī xīn lù lì nán yì wáng suǒ bì bào tiān zǐ yì zhī ěr

然向之悉心戮力，难易亡所避，报天子异知尔。

jīn yī qù cǐ zé bǎi bàng zhì shú wèi wú zhù zhě

今一去此，则百谤至，孰为吾助者？

yòu yán yáng shì è huǐ duǎn wǒ wǒ jiāng zhàng shā zhī ér zhí yì nuò bù guǒ

”又言：“羊士谔毁短我，我将杖杀之，而执谊懦不果。

liú pì lái wèi wéi gāo qiú sān chuān wú shēng píng bù shí pì biàn yù qián zhí wú shǒu fēi xiōng rén yá

刘辟来为韦皋求三川，吾生平不识辟，便欲前执吾手，非凶人邪？

sǎo mù chǎng jiāng zhǎn zhī ér zhí yì chí bù kě

扫木场将斩之，而执谊持不可。

měi niàn shī cǐ èr zéi lìng rén chàng hèn

每念失此二贼，令人怅恨。

yòu chén lǐng dù zhī suǒ yǐ xìng lì qù hài zhě wèi jǐ láo

”又陈领度支所以兴利去害者为己劳。

wén zhēn suí yǔ jié shé shū wén bù dé duì

文珍随语诘折，叔文不得对。

zuǒ yòu qiè yǔ yuē mǔ sǐ yǐ fǔ fāng liú cǐ jiāng hé wéi yá

左右窃语曰：“母死已腐，方留此，将何为邪？

míng rì nǎi fā sāng

”明日，乃发丧。

zhí yì yì bù yòng qí yǔ nǎi móu qǐ fù zhǎn zhí yì yǔ bù fù jǐ zhě wén zhě xiōng jù

执谊益不用其语，乃谋起复，斩执谊与不附己者，闻者恟惧。

guǎng líng wáng wèi tài zǐ qún chén jiē xǐ dú shū wén yǒu yōu sè sòng dù fǔ zhū gě cí shī yǐ zì kuàng xū xī qì xià

广陵王为太子，群臣皆喜，独叔文有忧色，诵杜甫诸葛祠诗以自况，歔欷泣下。

tài zǐ yǐ jiān guó biǎn yū zhōu sī hù cān jūn

太子已监国，贬渝州司户参军。

míng nián zhū sǐ

明年，诛死。

wáng pī zhě háng zhōu rén

王伾者，杭州人。

shǐ yǐ shū dài zhào hàn lín rù tài zǐ gōng shì shū

始以书待诏翰林，入太子宫侍书。

shùn zōng lì qiān zuǒ sàn qí cháng shì dài zhào

顺宗立，迁左散骑常侍、待诏。

pī běn tà róng mào lòu chu yǔ wú tā dà zhì dì xiè chǒng zhī bù rú shū wén rèn qì hǎo yán shì wèi dì suǒ lǐ

伾本阘茸，貌■陋，楚语，无它大志，帝亵宠之，不如叔文任气好言事，为帝所礼。

zhì chū chù yòu bù jí pī zhī wú jiān yě shū wén rù zhǐ hàn lín ér pī zhì shì lín yuàn jiàn niú zhāo róng děng

至出处，又不及伾之无间也，叔文入止翰林，而伾至柿林院，见牛昭容等。

dāng qí dǎng shèng mén jiē ruò fèi gēng ér pī yóu tōng tiān xià qiú xiè rì yuè bù què

当其党盛，门皆若沸羹，而伾尤通天下赇谢，日月不阕。

wèi jù dú cái qiào yǐ shòu zhēn shǐ bù kě chū zé qǐn qí shàng

为巨椟，裁窍以受珍，使不可出，则寝其上。

shū wén jì jū sāng pī rì qǐng zhōng rén jí dù yòu qǐ shū wén wèi zǎi xiàng qiě zǒng běi jūn bù xǔ

叔文既居丧，伾日请中人及杜佑起叔文为宰相，且总北军，不许；

yòu qǐng yǐ wēi yuǎn jūn shǐ tóng zhōng shū mén xià píng zhāng shì fù bù kě

又请以威远军使同中书门下平章事，复不可。

nǎi yī rì sān biǎo jiē bù bào

乃一日三表，皆不报。

yōu jì xíng qiě wò

忧悸，行且卧。

zhì xī dà hū yuē wú jí zuò

至夕，大呼曰：“吾疾作。

yú guī dì

”舆归第。

biǎn kāi zhōu sī mǎ sǐ qí suǒ

贬开州司马，死其所。

zhī dǎng jiē zhú wéi zhì yǐ qián sǐ miǎn

支党皆逐，惟质以前死免。

yè zhě huàng zú zǐ yǒu jùn cái

晔者，滉族子，有俊才。

yǐ sī fēng láng zhōng biǎn ráo zhōu sī mǎ

以司封郎中贬饶州司马。

zhōng yǒng zhōu cì shǐ

终永州刺史。

jiàn jǐng mǐn cháng lǎn rǎn shǔ suì bù xī néng yán qí chǐ cùn

谏警敏，尝览染署岁簿，悉能言其尺寸。

suǒ zhì yī yuè jí zhōng shēn bù wàng

所治，一阅籍，终身不忘。

zì hé zhōng shǎo yǐn biǎn tāi zhōu sī mǎ zhōng xún zhōu cì shǐ

自河中少尹贬台州司马，终循州刺史。

zhǔn zì zōng yī yǒu shǐ xué

准，字宗一，有史学。

zì hàn lín xué shì biǎn lián zhōu sī mǎ sǐ yú biǎn

自翰林学士贬连州司马，死于贬。

tài zì ān píng yǒu chóu huà pī shū wén suǒ yǐ zhòng néng jué dà shì

泰，字安平，有筹画，伾、叔文所倚重，能决大事。

yǐ hù bù láng zhōng shén cè xíng yíng jié dù sī mǎ biǎn qián zhōu sī mǎ

以户部郎中、神策行营节度司马贬虔州司马。

zhōng hú zhōu cì shǐ

终湖州刺史。

lù zhì zì bó chōng

陆质，字伯冲。

qī dài zǔ chéng shì liáng wèi míng rú

七代祖澄，仕梁为名儒。

shì jū wú

世居吴。

míng chūn qiū shī shì zhào kuāng kuāng shī dàn zhù zhì jǐn chuán èr jiā xué

明《春秋》，师事赵匡，匡师啖助，质尽传二家学。

chén shǎo yóu zhèn huái nán biǎo zài mù fǔ jiàn zhī cháo shòu zuǒ shí yí

陈少游镇淮南，表在幕府，荐之朝，授左拾遗。

lèi qiān zuǒ sī láng zhōng lì xìn tái èr zhōu cì shǐ

累迁左司郎中，历信、台二州刺史。

zhì sù shàn wéi zhí yì fāng zhí yì fù shū wén qiè wēi bǐng yòng qí lì zhào wèi jǐ shì zhōng

质素善韦执谊，方执谊附叔文窃威柄，用其力召为给事中。

xiàn zōng wèi tài zǐ zhào shì dú

宪宗为太子，诏侍读。

zhì běn míng chún bì tài zǐ míng gù gǎi

质本名淳，避太子名，故改。

shí zhí yì jù tài zǐ nù jǐ zhuān gù yǐ zhì shì dōng gōng yīn cì yì jiě shì zuǒ yòu zhī

时执谊惧太子怒己专，故以质侍东宫，阴伺意解释左右之。

zhì cì jiān yǒu suǒ yán tài zǐ zhé nù yuē bì xià mìng xiān shēng wèi guǎ rén jiǎng xué hé kě jí tā

质伺间有所言，太子辄怒曰：“陛下命先生为寡人讲学，何可及它？

zhì huáng jù chū

” 质惶惧出。

zhí yì wèi bài shí zhì bìng shén tài zǐ yǐ jí wèi wèi lín wèn jiā lǐ

执谊未败时，质病甚，太子已即位，为临问加礼。

zú mén rén yǐ zhì néng wén shèng rén shū tōng yú hòu shì sī gòng shì yuē wén tōng xiān shēng

卒，门人以质能文圣人书，通于后世，私共谥曰文通先生。

suǒ zhù shū shén duō xíng yú shì

所著书甚多，行于世。

liú yǔ xī zì mèng de zì yán xì chū zhōng shān

刘禹锡，字梦得，自言系出中山。

shì wèi rú

世为儒。

zhuó jìn shì dì dēng bó xué hóng cí kē gōng wén zhāng

擢进士第，登博学宏辞科，工文章。

huái nán dù yòu biǎo guǎn shū jì rù wèi jiān chá yù shǐ

淮南杜佑表管书记，入为监察御史。

sù shàn wéi zhí yì

素善韦执谊。

shí wáng shū wén de xìng tài zǐ yǔ xī yǐ míng zhòng yī shí yǔ zhī jiāo shū wén měi chēng yǒu zǎi xiàng qì

时王叔文得幸太子，禹锡以名重一时，与之交，叔文每称有宰相器。

tài zǐ jí wèi cháo tíng dà yì mì cè duō chū shū wén yǐn yǔ xī jí liǔ zōng yuán yǔ yì jìn zhōng suǒ yán bì cóng

太子即位，朝廷大议秘策多出叔文，引禹锡及柳宗元与议禁中，所言必从。

zhuó tún tián yuán wài láng pàn dù zhī yán tiě àn pō féng jiè qí shì duō zhōng shāng shì

擢屯田员外郎，判度支、盐铁案，颇冯藉其势，多中伤士。

ruò wǔ yuán héng bù wéi liǔ zōng yuán suǒ xǐ zì yù shǐ zhōng chéng xià chú tài zǐ yòu shù zǐ

若武元衡不为柳宗元所喜，自御史中丞下除太子右庶子；

yù shǐ dòu qún hé yǔ xī xié xié luàn zhèng qún jí rì ba

御史窦群劾禹锡挟邪乱政，群即日罢；

hán gāo sù guì bù kěn qīn shū wén děng chì wèi hú nán guān chá shǐ

韩皋素贵，不肯亲叔文等，斥为湖南观察使。

fán suǒ jìn tuì shì ài nù zhòng qīng rén bù gǎn zhǐ qí míng hào èr wáng liú liǔ

凡所进退，视爱怒重轻，人不敢指其名，号“二王、刘、柳”。

xiàn zōng lì shū wén děng bài yǔ xī biǎn lián zhōu cì shǐ wèi zhì chì lǎng zhōu sī mǎ

宪宗立，叔文等败，禹锡贬连州刺史，未至，斥朗州司马。

zhōu jiē yè láng zhū yí fēng sú lòu shén jiā xǐ wū guǐ měi cí gē zhú zhī gǔ chuī péi huí qí shēng cāng zhù

州接夜郎诸夷，风俗陋甚，家喜巫鬼，每祠，歌《竹枝》，鼓吹裴回，其声伧伫。

yǔ xī wèi qū yuán jū yuán xiāng jiàn zuò jiǔ gē shǐ chu rén yǐ yíng sòng shén nǎi yǐ qí shēng zuò zhú zhī cí shí yú piān

禹锡谓屈原居沅、湘间作《九歌》，使楚人以迎送神，乃倚其声，作《竹枝辞》十余篇。

yú shì wǔ líng yí lǐ xī gē zhī

于是武陵夷俚悉歌之。

shǐ zuò shū wén biǎn zhě bā rén xiàn zōng yù zhōng chì bù fù nǎi zhào suī hòu gèng shè lìng bù dé yuán

始，坐叔文贬者八人，宪宗欲终斥不复，乃诏虽后更赦令不得原。

rán zǎi xiàng āi qí cái qiě kùn jiāng zǎo zhuó yòng zhī huì chéng yì fù qǐ lǐng yùn wù nǎi zhào yǔ xī děng xī bǔ yuǎn zhōu cì shǐ

然宰相哀其才且困，将澡濯用之，会程异复起领运务，乃诏禹锡等悉补远州刺史。

ér yuán héng fāng zhí zhèng jiàn guān pō yán bù kě yòng suì ba

而元衡方执政，谏官颇言不可用，遂罢。

yǔ xī jiǔ luò tuò yù yù bù zì liáo qí tǔ cí duō fěng tuō yōu yuǎn zuò wèn dà jūn zhé jiǔ nián děng fù shù piān

禹锡久落魄，郁郁不自聊，其吐辞多讽托幽远，作《问大钧》、《谪九年》等赋数篇。

yòu xù zhāng jiǔ líng wèi zǎi xiàng jiàn yán fàng chén bù yí yǔ shàn dì xī xǐ wǔ xī bù máo chù

又叙：“张九龄为宰相，建言放臣不宜与善地，悉徙五溪不毛处。

rán jiǔ líng zì nèi zhí chū shǐ ān yǒu zhàng lì zhī tàn

然九龄自内职出始安，有瘴疠之叹；

bà zhèng shì shǒu jīng zhōu yǒu jū qiú zhī sī

罢政事守荆州，有拘囚之思。

shēn chū xiá zōu yī shī yì bù néng kān shěn huá rén shì zú bì zhì chǒu dì rán hòu kuài yì zāi

身出遐陬，一失意不能堪，矧华人士族必致丑地，然后快意哉！

yì zhě yǐ wéi kāi yuán liáng chén ér zú wú sì qǐ zhì xīn shī shù yīn zé zuì dà suī tā měi mò shú yá

议者以为开元良臣，而卒无嗣，岂忮心失恕，阴责最大，虽它美莫赎邪！

yù gǎn fěng quán jìn ér hàn bù shì

”欲感讽权近，而憾不释。

jiǔ zhī zhào hái

久之，召还。

zǎi xiàng yù rèn nán shěng láng ér yǔ xī zuò xuán dōu guān kàn huā jūn zǐ shī yǔ jī fèn dāng lù zhě bù xǐ chū wèi bō zhōu cì shǐ

宰相欲任南省郎，而禹锡作《玄都观看花君子》诗，语讥忿，当路者不喜，出为播州刺史。

zhào xià yù shǐ zhōng chéng péi dù wéi yán bō jí yuǎn yuán yòu suǒ zhái yǔ xī mǔ bā shí yú bù néng wǎng dāng yǔ qí zi sǐ jué kǒng shāng bì xià xiào zhì qǐng shāo nèi qiān

诏下，御史中丞裴度为言：“播极远，猿狖所宅，禹锡母八十余，不能往，当与其子死诀，恐伤陛下孝治，请稍内迁。

dì yuē wéi rén zi zhě yi shèn shì bù yí qīn yōu

”帝曰：“为人子者宜慎事，不贻亲忧。

ruò yǔ xī wàng tā rén yóu bù kě shè

若禹锡望它人，尤不可赦。

dù bù gǎn duì dì gǎi róng yuē zhèn suǒ yán zé rén zǐ shì zhōng bù yù shāng qí qīn

”度不敢对，帝改容曰：“朕所言，责人子事，终不欲伤其亲。

nǎi yì lián zhōu yòu xǐ kuí zhōu cì shǐ

”乃易连州，又徙夔州刺史。

yǔ xī cháng tàn tiān xià xué xiào fèi nǎi zòu jì zǎi xiàng yuē

禹锡尝叹天下学校废，乃奏记宰相曰：

yán zhě wèi tiān xià shǎo shì ér bù zhī yǎng cái zhī dào yù yīn bù yáng fēi tiān bù shēng cái yě

言者谓天下少士，而不知养材之道，郁堙不扬，非天不生材也。

shì bù gēng ér tàn lǐn yǔ zhī wú yú kě hu

是不耕而叹廪庾之无余，可乎？

zhēn guàn shí xué shè qiān èr bǎi qū shēng tú sān qiān yú wài yí qiǎn zǐ dì rù fù zhě wǔ guó

贞观时，学舍千二百区，生徒三千余，外夷遣子弟入附者五国。

jīn shì lú pǐ fèi shēng tú shuāi shǎo fēi xué guān bù zhèn bìng wú zī yǐ gěi yě

今室庐圮废，生徒衰少，非学官不振，病无赀以给也。

fán xué guān chūn qiū shì diàn yú xiān shī sī zhǐ pì yōng gōng fēi jí tiān xià

凡学官，春秋释奠于先师，斯止辟雍、宫，非及天下。

jīn zhōu xiàn xián yǐ chūn qiū shàng dīng yǒu shì kǒng zǐ miào qí lǐ bù yīng gǔ shén fēi kǒng zǐ yì

今州县咸以春秋上丁有事孔子庙，其礼不应古，甚非孔子意。

hàn chū qún chén qǐ tú fàn gù xiào huì gāo hòu jiān zhì yuán miào yú jùn guó dǎi yuán dì shí wéi xuán chéng suì yì ba zhī

汉初群臣起屠贩，故孝惠、高后间置原庙于郡国，逮元帝时，韦玄成遂议罢之。

fū zǐ sūn shàng bù gǎn wéi lǐ xiǎng qí zǔ kuàng hòu xué shī xiān shèng dào ér yù wéi zhī

夫子孙尚不敢违礼飨其祖，况后学师先圣道而欲违之。

chuán yuē jì bù yù shù

《传》曰：“祭不欲数。

yòu yuē jì shén rú shén zài

”又曰：“祭神如神在。

yǔ qí fán yú jiàn xiǎng shú ruò xíng qí jiào

”与其烦于荐飨，孰若行其教？

jīn jiào tuí mǐ ér yǐ fēi lǐ zhī sì mèi zhī rú zhě suǒ yí jí

今教颓靡，而以非礼之祀媚之，儒者所宜疾。

qiè guān lì dài wú yǒu shì shì

窃观历代无有是事。

wǔ dé chū zhào guó xué lì zhōu gōng kǒng zǐ miào sì shí jì

武德初，诏国学立周公、孔子庙，四时祭。

zhēn guàn zhōng zhào xiū kǒng zǐ miào yǎn zhōu

贞观中，诏修孔子庙兗州。

贞观中，诏修孔子庙兖州。

hòu xǔ jìng zōng děng zòu tiān xià zhōu xiàn zhì sān xiàn guān qí tā rú lì shè

后许敬宗等奏天下州县置三献官，其他如立社。

xuán zōng yǔ rú chén yì ba shì diàn shēng láo jiàn jiǔ fǔ

玄宗与儒臣议，罢释奠牲牢，荐酒脯。

shí wáng sūn lín fu wèi zǎi xiàng bù shè xué shǐ yù shǐ zhōng chéng wáng jìng cóng yǐ míng yī shēng láo zhe wèi lìng suì wú yǒu fēi zhī zhě

时王孙林甫为宰相，不涉学，使御史中丞王敬从以明衣牲牢著为令，遂无有非之者。

jīn kuí sì xiàn suì shì diàn fèi shí liù wàn jǔ tiān xià zhōu xiàn suì fán fèi sì qiān wàn shì zī sān xiàn guān shì yī shang yí qī zǐ yú xué wú bǔ yě

今夔四县岁释奠费十六万，举天下州县岁凡费四千万，适资三献官饰衣裳，饴妻子，于学无补也。

qǐng xià lǐ guān bó shì yì

请下礼官博士议，

ba tiān xià zhōu xiàn shēng láo yī bì

罢天下州县牲牢衣币，

chūn qiū jì rú kāi yuán shí

春秋祭如开元时，

jí qí zī bàn bì suǒ lì zhōu

籍其资半畀所隶州，

shǐ zēng xué xiào

使增学校，

jǔ bàn guī tài xué

举半归太学，

yóu bù xià wàn jì

犹不下万计，

kě yǐ yíng xué shì

可以营学室，

jù qì yòng

具器用，

fēng zhuàn shí

丰馔食，

zēng zhǎng gù

增掌故，

yǐ bèi shǐ lìng

以备使令，

rú guān gè jiā shāo shí

儒官各加稍食，

zhōu xiàn jìn shì jiē lì chéng dū

州县进士皆立程督，

zé zhēn guàn zhī fēng

则贞观之风，

càn rán kě fù

粲然可复。

dāng shí bù yòng qí yán

当时不用其言。

yóu hé zhōu cì shǐ rù wéi zhǔ kè láng zhōng fù zuò yóu xuán dōu shī qiě yán shǐ zhé shí nián hái jīng shī dào shì zhí táo qí shèng ruò xiá

由和州刺史入为主客郎中，复作《游玄都》诗，且言：“始谪十年，还京师，道士植桃，其盛若霞。

yòu shí sì nián guò zhī wú fù yī cún wéi tù kuí yān mài dòng yáo chūn fēng ěr

又十四年过之，无复一存，唯兔葵、燕麦动摇春风耳。

yǐ dǐ quán jìn wén zhě yì báo qí xíng

”以诋权近，闻者益薄其行。

é fēn sī dōng dōu

俄分司东都。

zǎi xiàng péi dù jiān jí xián diàn dà xué shì yā zhī yǔ xī jiàn wèi lǐ bù láng zhōng jí xián zhí xué shì

宰相裴度兼集贤殿大学士，雅知禹锡，荐为礼部郎中、集贤直学士。

dù ba chū wèi sū zhōu cì shǐ

度罢，出为苏州刺史。

yǐ zhèng zuì cì jīn zǐ fú

以政最，赐金紫服。

xǐ rǔ tóng èr zhōu

徙汝、同二州。

qiān tài zǐ bīn kè fù fēn sī

迁太子宾客，复分司。

yǔ xī shì cái ér fèi biǎn xīn bù néng wú yuàn wàng nián yì yàn yǎn jiǎn guǎ suǒ hé nǎi yǐ wén zhāng zì shì

禹锡恃才而废，褊心不能无怨望，年益晏，偃蹇寡所合，乃以文章自适。

sù shàn shī wǎn jié yóu jīng yǔ bái jū yì chóu fù pō duō

素善诗，晚节尤精，与白居易酬复颇多。

jū yì yǐ shī zì míng zhě cháng tuī wèi shī háo yòu yán qí shī zài chǔ yīng yǒu shén wù hù chí

居易以诗自名者，尝推为“诗豪”，又言： “其诗在处，应有神物护持。

huì chāng shí jiā jiǎn jiào lǐ bù shàng shū

会昌时，加检校礼部尚书。

zú nián qī shí èr zèng hù bù shàng shū

卒，年七十二，赠户部尚书。

shǐ jí bìng zì wèi zi liú zi chuán chēng hàn jǐng dì zǐ shèng fēng zhōng shān zǐ sūn wèi zhōng shān rén

始疾病，自为《子刘子传》，称：“汉景帝子胜，封中山，子孙为中山人。

qī dài zǔ liàng yuán wèi jì zhōu cì shǐ qiān luò yáng wèi běi bù dū chāng rén fén mù zài luò běi shān hòu qí de xiá bù kě yī nǎi zàng xíng yáng tán shān yuán

七代祖亮，元魏冀州刺史，迁洛阳，为北部都昌人，坟墓在洛北山，后其地狭不可依，乃葬荥阳檀山原。

dé zōng qì tiān xià tài zǐ lì shí wáng shū wén yǐ shàn yì de tōng jí yīn jiān yán shì jī jiǔ zhòng wèi zhī

德宗弃天下，太子立，时王叔文以善弈得通籍，因间言事，积久，众未知。

zhì qǐ sū zhōu yuàn chāo bài qǐ jū shè rén hàn lín xué shì yīn jiàn chéng xiàng dù yòu wèi dù zhī yán tiě shǐ

至起苏州掾，超拜起居舍人、翰林学士，阴荐丞相杜佑为度支、盐铁使。

yì rì zì wèi fù guì zhèn yī shí

翌日，自为副，贵震一时。

shū wén běi hǎi rén zì yán měng zhī hòu yǒu yuǎn zǔ fēng dōng píng lǚ wēn lǒng xī li jǐng jiǎn hé dōng liǔ zōng yuán yǐ wéi xìn rán

叔文，北海人，自言猛之后，有远祖风，东平吕温、陇西李景俭、河东柳宗元以为信然。

sān zi zhě jiē yǔ hòu shàn rì xī guò yán qí néng

三子者皆予厚善，日夕过，言其能。

shū wén shí gōng yán zhì dào néng yǐ kǒu biàn yí rén jì dé yòng suǒ shī wéi rén bù yǐ wéi dāng

叔文实工言治道，能以口辩移人，既得用，所施为人不以为当。

tài shàng jiǔ jí zǎi chén jí yòng shì zhě bù dé duì gōng yè shì mì jiàn huán lì shùn gōng guī guì chén yóu shì jí biǎn

太上久疾，宰臣及用事者不得对，宫掖事秘，建桓立顺，功归贵臣，由是及贬。

qí zì biàn jiě dà lüè rú cǐ

”其自辩解大略如此。

liǔ zōng yuán zì zi hòu qí xiān gài hé dōng rén

柳宗元，字子厚，其先盖河东人。

cóng zēng zǔ shì wèi zhōng shū lìng dé zuì wǔ hòu sǐ gāo zōng shí

从曾祖奭为中书令，得罪武后，死高宗时。

fù zhèn tiān bǎo mò yù luàn fèng mǔ yǐn wáng wū shān cháng jiān xíng qiú yǎng hòu xǐ yú wú

父镇，天宝末遇乱，奉母隐王屋山，常间行求养，后徙于吴。

sù zōng píng zéi zhèn shàng shū yán shì zhuó zuǒ wèi lǜ fǔ bīng cáo cān jūn

肃宗平贼，镇上书言事，擢左卫率府兵曹参军。

zuǒ guō zi yí shuò fāng fǔ sān qiān diàn zhōng shì yù shǐ

佐郭子仪朔方府，三迁殿中侍御史。

yǐ shì chù dòu cān biǎn kuí zhōu sī mǎ

以事触窦参，贬夔州司马。

hái zhōng shì yù shǐ

还，终侍御史。

zōng yuán shǎo jīng mǐn jué lún wéi wén zhāng zhuó wěi jīng zhì yī shí bèi xíng tuī yǎng

宗元少精敏绝伦，为文章卓伟精致，一时辈行推仰。

dì jìn shì bó xué hóng cí kē shòu jiào shū láng diào lán tián wèi

第进士、博学宏辞科，授校书郎，调蓝田尉。

zhēn yuán shí jiǔ nián wèi jiān chá yù shǐ lǐ xíng

贞元十九年，为监察御史里行。

shàn wáng shū wén wéi zhí yì èr rén zhě qí qí cái

善王叔文、韦执谊，二人者奇其才。

jí de zhèng yǐn nèi jìn jìn yǔ jì shì zhuó lǐ bù yuán wài láng yù dà jìn yòng

及得政，引内禁近，与计事，擢礼部员外郎，欲大进用。

é ér shū wén bài biǎn shào zhōu cì shǐ bù bàn dào biǎn yǒng zhōu sī mǎ

俄而叔文败，贬邵州刺史，不半道，贬永州司马。

jì cuàn chì de yòu huāng lì yīn zì fàng shān zé jiān qí yīn è gǎn yù yī yù zhū wén fǎng lí sāo shù shí piān dú zhě xián bēi cè

既窜斥，地又荒疠，因自放山泽间，其堙厄感郁，一寓诸文，仿《离骚》数十篇，读者咸悲恻。

yā shàn xiāo rén miǎn yí shū yán qíng yuē

雅善萧亻免，诒书言情曰：

pū xiàng zhě jìn dāng niè wù bù ān zhī shì píng jū bì mén kǒu shé wú shù yòu jiǔ xìng yóu zhě jí jí ér cāo qí jiān

仆向者进当臲卼不安之势，平居闭门，口舌无数，又久兴游者，岌岌而操其间。

qí qiú jìn ér tuì zhě jiē jù wèi chóu yuàn zào zuò fěn shì màn yán yì sì

其求进而退者，皆聚为仇怨，造作粉饰，蔓延益肆。

fēi de rán zhāo xī zì duàn yú nèi shú néng le pū yú míng míng jiān zāi

非的然昭晰、自断于内，孰能了仆于冥冥间哉？

pū dāng shí nián sān shí sān zì yù shǐ lǐ xíng de lǐ bù yuán wài láng chāo qǔ xiǎn měi yù miǎn shì zhī qiú jìn zhě guài nù mào jí kě de hu

仆当时年三十三，自御史里行得礼部员外郎，超取显美，欲免世之求进者怪怒媢疾，可得乎？

yǔ zuì rén jiāo shí nián guān yǐ shì jìn rǔ zài fù huì

与罪人交十年，官以是进，辱在附会。

shèng cháo kuān dà biǎn chù shén báo bù sāi zhòng rén zhī nù bàng yǔ zhuǎn chǐ áo áo áo áo jiàn chéng guài rén

圣朝宽大，贬黜甚薄，不塞众人之怒，谤语转侈，嚣嚣嗷嗷，渐成怪人。

shì zhì qiú shì zhě gèng lì pū yǐ yuè chóu rén zhī xīn rì wèi xīn qí wu xiāng yuè kě zì yǐ sù yuán yǐn zhī lù

饰智求仕者，更詈仆以悦仇人之心，日为新奇，务相悦可，自以速援引之路。

pū bèi zuò yì kùn rǔ wàn zuì héng shēng bù zhī qí duān bēi fū

仆辈坐益困辱，万罪横生，不知其端，悲夫！

rén shēng shǎo liù qī shí zhě jīn sān shí qī yǐ zhǎng lái jué rì yuè yì cù suì suì gèng shén dà dōu bù guò shù shí hán shǔ wú cǐ shēn yǐ

人生少六七十者，今三十七矣，长来觉日月益促，岁岁更甚，大都不过数十寒暑，无此身矣。

shì fēi róng rǔ yòu hé zú dào

是非荣辱，又何足道！

yún yún bù yǐ zhī yì wèi zuì

云云不已，祗益为罪。

jū mán yí zhōng jiǔ guàn xí yán dú hūn mào zhòng zhuì yì yǐ wéi cháng

居蛮夷中久，惯习炎毒，昏眊重膇，意以为常。

hū yù běi fēng chen qǐ báo hán zhōng tǐ zé jī gé cǎn lǐn máo fà xiāo tiáo qú rán zhù shì chù tì yǐ wéi yì hòu yì xù dài fēi zhōng guó rén yě

忽遇北风晨起，薄寒中体，则肌革惨懔，毛发萧条，瞿然注视，怵惕以为异候，意绪殆非中国人也。

chu yuè jiān shēng yīn tè yì jué shé zhuó zào jīn tīng zhī tián rán bù guài yǐ yǔ wèi lèi yǐ

楚、越间声音特异，鴂舌啅噪，今听之恬然不怪，已与为类矣。

jiā shēng xiǎo tóng jiē zì rán xiāo xiāo zhòu yè mǎn ěr

家生小童，皆自然哓哓，昼夜满耳；

wén běi rén yán zé tí hū zǒu nì suī bìng fū yì dá rán hài zhī

闻北人言，则啼呼走匿，虽病夫亦怛然骇之。

chū mén jiàn shì zhōu lǘ shì jǐng zhě qí shí bā jiǔ zhàng ér hòu xìng

出门见适州闾市井者，其十八九杖而后兴。

zì liào jū cǐ shàng fù jǐ hé qǐ kě gèng bù zhī zhǐ yán shuō cháng duǎn zhòng wèi yī shì fēi xiào zāi

自料居此，尚复几何，岂可更不知止，言说长短，重为一世非笑哉？

dú yì kùn guà zhì yǒu yán bù xìn shàng kǒu nǎi qióng wǎng fù yì xǐ yuē jiē hū

读《易·困卦》至“有言不信，尚口乃穷”，往复益喜，曰：“嗟乎！

yú suī jiā zhì yī huì yǐ zì chēng dào gòu yì shén ěr

余虽家置一喙以自称道，诟益甚耳。

yòng shì gèng lè yīn mò yǔ mù shí wèi tú bù fù zhì yì

”用是更乐喑默，与木石为徒，不复致意。

jīn tiān zi xìng jiào huà dìng xié zhèng hǎi nèi jiē xīn xīn yí yú ér pū yǔ sì wǔ zǐ zhě lún xiàn rú cǐ qǐ fēi mìng yú

今天子兴教化，定邪正，海内皆欣欣怡愉，而仆与四五子者，沦陷如此，岂非命欤？

mìng nǎi tiān yě fēi yún yún zhě suǒ zhì yòu hé hèn

命乃天也，非云云者所制，又何恨？

rán jū zhì píng zhī shì zhōng shēn wèi wán rén zhī lèi yóu yǒu shǎo chǐ wèi néng jǐn wàng

然居治平之世，终身为顽人之类，犹有少耻，未能尽忘。

tǎng yīn zéi píng qìng shǎng zhī jì dé yǐ jiàn bái shǐ shòu tiān zé yú rùn suī xiǔ niè bài fǔ bù néng shēng zhí yóu zú zhēng chū zhī jūn yǐ wéi ruì wù

傥因贼平庆赏之际，得以见白，使受天泽余润，虽朽枿败腐不能生植，犹足蒸出芝菌，以为瑞物。

yī shì fèi gù yí shù xiàn zhī de zé shì bì yuē zuì shāo jiě yǐ

一释废锢，移数县之地，则世必曰罪稍解矣。

rán hòu shōu zhào hún pò mǎi tǔ yī chán wèi gēng máng zhāo xī gē yáo shǐ chéng wén zhāng zhù mù duó zhě cǎi qǔ xiàn zhī fǎ gōng zēng shèng táng dà yá zhī shén suī bù dé wèi yì bù xū wèi tài píng rén yǐ

然后收召魂魄，买土一廛为耕氓，朝夕歌谣，使成文章，庶木鐸者采取，献之法宫，增圣唐大雅之什，虽不得位，亦不虚为太平人矣。

然后收召魂魄，买土一廛为耕氓，朝夕歌谣，使成文章，庶木铎者采取，献之法宫，增圣唐大雅之什，虽不得位，亦不虚为太平人矣。

yòu yí jīng zhào yǐn xǔ mèng róng yuē

又诒京兆尹许孟容曰：

zōng yuán zǎo suì yǔ fù zuì zhě qīn shàn shǐ qí qí néng wèi kě yǐ gòng lì rén yì bì jiào huà

宗元早岁与负罪者亲善，始奇其能，谓可以共立仁义，裨教化。

guò bù zì liào qín qín miǎn lì wéi yǐ zhōng zhèng xìn yì wèi zhì xìng yáo shùn kǒng zǐ dào lì ān yuán yuán wèi wu bù zhī yú lòu bù kě yǐ qiáng qí sù yì rú cǐ yě

过不自料，勤勤勉励，唯以忠正信义为志，兴尧、舜、孔子道，利安元元为务，不知愚陋不可以强，其素意如此也。

mò lù è sāi niè wù shì jì yōng gé hěn wǔ guì jìn kuáng shū miù lì dǎo bù cè zhī gū

末路厄塞臲卼，事既壅隔，很忤贵近，狂疏缪戾，蹈不测之辜。

jīn dǎng yǔ xìng huò kuān dài gè de shàn dì wú gōng shì zuò shí fèng lù dé zhì wò yě

今党与幸获宽贷，各得善地，无公事，坐食奉禄，德至渥也。

shàng hé gǎn gèng sì chú qì fèi gù xī wàng wài zhī zé zāi

尚何敢更俟除弃废痼，希望外之泽哉？

nián shào qì ruì bù shí jī wēi bù zhī dāng fǒu dàn yù yī xīn zhí suì guǒ xiàn xíng fǎ jiē zì suǒ qiú qǔ yòu hé guài yě

年少气锐，不识几微，不知当否，但欲一心直遂，果陷刑法，皆自所求取，又何怪也？

zōng yuán yú zhòng dǎng rén zhōng zuì zhuàng zuì shén shén lǐ jiàng fá yòu bù néng jí sǐ yóu duì rén yǔ yán yǐn shí zì huó mí bù zhī chǐ rì fù yī rì

宗元于众党人中，罪状最甚，神理降罚，又不能即死，犹对人语言，饮食自活，迷不知耻，日复一日。

rán yì yǒu dà gù

然亦有大故。

zì yǐ de xìng lái èr qiān wǔ bǎi nián dài wéi zhǒng sì jīn bào fēi cháng zhī zuì jū yí liáo zhī xiāng bēi shī hūn wù kǒng yī rì tián wěi gōu hè kuàng zhuì xiān xù yǐ shì dá rán tòng hèn xīn gǔ fèi rè

自以得姓来二千五百年，代为冢嗣，今抱非常之罪，居夷獠之乡，卑湿昏雾，恐一日填委沟壑，旷坠先绪，以是怛然痛恨，心骨沸热。

qióng qióng gū lì wèi yǒu zǐ xī huāng zōu zhōng shǎo shì rén nǚ zǐ wú yǔ wèi hūn shì yì bù kěn yǔ zuì rén qīn nì yǐ shì sì xù zhī zhòng bù jué rú lǚ

茕茕孤立，未有子息，荒陬中少士人女子，无与为婚，世亦不肯与罪人亲昵，以是嗣续之重，不绝如缕。

měi chūn qiū shí xiǎng jié lì pěng diàn gù miǎn wú hòu jì zhě lǐn lǐn rán xī xū zhuì tì kǒng cǐ shì biàn yǐ cuī xīn shāng gǔ ruò shòu fēng rèn

每春秋时飨，孑立捧奠，顾眄无后继者，懔懔然欷歔惴惕，恐此事便已，摧心伤骨，若受锋刃。

cǐ chéng zhàng rén suǒ gòng mǐn xī yě

此诚丈人所共闵惜也。

xiān mù zài chéng nán wú yì zǐ dì wéi zhǔ dú tuō cūn lín

先墓在城南，无异子弟为主，独托村邻。

zì qiǎn zhú lái xiāo xī cún wáng bù yī zhì xiāng lǘ zhǔ shǒu gù yǐ yì dài

自谴逐来，消息存亡不一至，乡闾主守固以益怠。

zhòu yè āi fèn jù biàn huǐ shāng sōng bǎi chú mù bù jīn yǐ chéng dà lì

昼夜哀愤，惧便毁伤松柏，刍牧不禁，以成大戾。

jìn shì lǐ zhòng bài sǎo jīn quē zhě sì nián yǐ

近世礼重拜扫，今阙者四年矣。

měi yù hán shí zé běi xiàng cháng hào yǐ shǒu dùn dì

每遇寒食，则北向长号，以首顿地。

xiǎng tián yě dào lù shì nǚ biàn mǎn zào lì yōng gài jiē de shàng fù mǔ qiū mù

想田野道路，士女遍满，皁隶庸丐，皆得上父母丘墓；

想田野道路，士女遍满，皂隶庸丐，皆得上父母丘墓；

mǎ yī xià qí zhī guǐ wú bù shòu zǐ sūn zhuī yǎng zhě

马医、夏畦之鬼，无不受子孙追养者。

rán cǐ yǐ xī wàng yòu hé yǐ yún zāi

然此已息望，又何以云哉？

chéng xi yǒu shù qǐng tián shù guǒ shù bǎi zhū duō xiān rén shǒu zì fēng zhí jīn yǐ huāng huì kǒng biàn zhǎn fá wú fù ài xī

城西有数顷田，树果数百株，多先人手自封植，今已荒秽，恐便斩伐，无复爱惜。

jiā yǒu cì shū sān qiān juǎn shàng zài shàn hé lǐ jiù zhái zhái jīn sān yì zhǔ shū cún wáng bù kě zhī

家有赐书三千卷，尚在善和里旧宅，宅今三易主，书存亡不可知。

jiē fù shòu suǒ zhòng cháng xì xīn fǔ rán wú kě wèi zhě

皆付受所重，常系心腑，然无可为者。

lì shēn yī bài wàn shì wǎ liè shēn cán jiā pò wèi shì dà lù

立身一败，万事瓦裂，身残家破，为世大僇。

shì yǐ dāng shí bù zhī xīn xián jié shì xǐ mù guàn shù dòng yú suì shí yī sāo pí fū chén gòu mǎn zhǎo chéng yōu kǒng bēi shāng wú suǒ gào sù yǐ zhì cǐ yě

是以当食不知辛咸节适，洗沐盥漱，动逾岁时，一搔皮肤，尘垢满爪，诚忧恐悲伤，无所告诉，以至此也。

zì gǔ xián rén cái shì bǐng zhì zūn fēn bèi bàng yì bù néng zì míng zhě yǐ bǎi shù

自古贤人才士，秉志遵分，被谤议不能自明者，以百数。

gù yǒu wú xiōng dào sǎo qǔ gū nǚ wō fù wēng zhě

故有无兄盗嫂，娶孤女挝妇翁者。

rán lài dāng shì háo jié fēn míng biàn liè zú guāng shǐ cè

然赖当世豪杰分明辨列，卒光史册。

guǎn zhòng yù dào shēng wèi gōng chén

管仲遇盗，升为功臣；

kuāng zhāng bèi bù xiào míng mèng zǐ lǐ zhī

匡章被不孝名，孟子礼之。

jīn yǐ wú gǔ rén zhī shí wèi ér yǒu gòu yù wàng shì rén zhī míng jǐ bù kě de yě

今已无古人之实为而有诟，欲望世人之明己，不可得也。

zhí bù yí mǎi jīn yǐ cháng tóng shè

直不疑买金以偿同舍；

liú kuān xià chē guī niú xiāng rén

刘宽下车，归牛乡人。

cǐ chéng zhī yí sì zhī bù kě biàn fēi kǒu shé suǒ néng shèng yě

此诚知疑似之不可辩，非口舌所能胜也。

zhèng zhān shù fù yú jìn zhōng yǐ wú sǐ

郑詹束缚于晋，终以无死；

zhōng yí nán yīn zú huò fǎn guó

钟仪南音，卒获返国；

shū xiàng qiú lǔ zì qī bì miǎn

叔向囚虏，自期必免；

fàn cuó qí wēi yǐ shēng yì sǐ

范痤骑危，以生易死；

kuǎi tōng jù dǐng ěr wèi qí shàng kè

蒯通据鼎耳，为齐上客；

zhāng cāng hán xìn fú fǔ zhì zhōng qǔ jiāng xiāng

张苍、韩信伏斧锧，终取将相；

zōu yáng yù zhōng yǐ shū zì zhì

邹阳狱中，以书自治；

jiǎ shēng chì zhú fù zhào xuān shì

贾生斥逐，复召宣室；

r kuān bìn è hòu zhì yù shǐ dài fū

儿宽摈厄，后至御史大夫；

dǒng zhòng shū liú xiàng xià yù dāng zhū wèi hàn rú zōng

董仲舒、刘向下狱当诛，为汉儒宗。

cǐ jiē guī wěi bó biàn qí zhuàng zhī shì néng zì jiě tuō

此皆瑰伟博辩奇壮之士，能自解脱。

jīn yǐ kuāng qiè tiǎn niǎn xià cái mò jì yòu yīng gù bìng suī yù kāng kǎi rǎng bì zì tóng xī rén yù shū kuò yǐ

今以恇怯淟涊，下才末伎，又婴痼病，虽欲慷慨攘臂，自同昔人，愈疏阔矣。

xián zhě bù dé zhì yú jīn bì qǔ guì yú hòu gǔ zhī zhù shū zhě jiē shì yě

贤者不得志于今，必取贵于后，古之著书者皆是也。

zōng yuán jìn yù wu cǐ rán lì bó zhì liè wú yì néng jiě yù bǐng bǐ luó lǚ shén zhì huāng hào qián hòu yí wàng zhōng bù néng chéng zhāng

宗元近欲务此，然力薄志劣，无异能解，欲秉笔覙缕，神志荒耗，前后遗忘，终不能成章。

wǎng shí dú shū zì yǐ bù zhì dǐ zhì jīn jiē wán rán wú fù shěng lù

往时读书，自以不至牴滞，今皆顽然无复省录。

dú gǔ rén yī chuán shù zhǐ hòu zé zài sān shēn juàn fù guān xìng shì xuán yòu fèi shī

读古人一传，数纸后，则再三伸卷，复观姓氏，旋又废失。

jiǎ lìng wàn yī chú xíng bù qiú jí fù wèi shì liè yì bù kān dāng shì yòng yǐ

假令万一除刑部囚籍，复为士列，亦不堪当世用矣！

fú wéi xìng āi yú wú yòng zhī de chuí dé yú bù bào zhī suǒ yǐ tōng jiā zōng sì wèi niàn yǒu kě dòng xīn zhě cāo zhī wù shī

伏惟兴哀于无用之地，垂德于不报之所，以通家宗祀为念，有可动心者操之勿失。

suī bù gǎn wàng guī sǎo yíng yù tuì tuō xiān rén zhī lú yǐ jǐn yú chǐ gū suì shǎo běi yì qīng zhàng lì jiù hūn qǔ qiú zhòu sì yǒu kě fù tuō jí míng rán cháng cí rú de gān qǐn wú fù hèn yǐ

虽不敢望归扫茔域，退托先人之庐，以尽余齿，姑遂少北，益轻瘴疠，就婚娶，求胄嗣，有可付托，即冥然长辞，如得甘寝，无复恨矣！

rán zhòng wèi qí cái gāo chéng yì fù jìn gù wú yòng lì zhě

然众畏其才高，惩刈复进，故无用力者。

zōng yuán jiǔ gǔ zhèn qí wéi wén sī yì shēn

宗元久汩振，其为文，思益深。

cháng zhù shū yī piān hào zhēn fú yuē

尝著书一篇，号《贞符》，曰：

chén suǒ biǎn zhōu liú rén wú wǔ líng wéi chén yán dǒng zhòng shū duì sān dài shòu mìng zhī fú chéng rán

臣所贬州流人吴武陵为臣言：“董仲舒对三代受命之符，诚然？

fēi yá

非邪？

chén yuē fēi yě

”臣曰： “非也。

hé dú zhòng shū ěr sī mǎ xiàng rú liú xiàng yáng xióng bān biāo biāo zi gù jiē yán xí chī chī tuī gǔ ruì wù yǐ pèi shòu mìng qí yán lèi yín wū gǔ shǐ kuáng luàn hòu dài bù zú yǐ zhī shèng rén lì jí zhī běn xiǎn zhì dé yáng dà gōng shén shī jué qù

何独仲舒尔，司马相如、刘向、扬雄、班彪、彪子固皆沿袭嗤嗤，推古瑞物以配受命，其言类淫巫瞽史，诳乱后代，不足以知圣人立极之本，显至德，扬大功，甚失厥趣。

chén wèi shàng shū láng shí cháng zhe zhēn fú yán táng jiā zhèng dé shòu mìng yú shēng rén zhī yì lěi jī hòu jiǔ yi xiǎng wú jí zhī yì běn mò hóng kuò

臣为尚书郎时，尝著《贞符》，言唐家正德受命于生人之意、累积厚久宜享无极之义，本末闳阔。

huì biǎn zhú zhōng chuò bù kè bèi jiū

会贬逐中辍，不克备究。

wǔ líng jí kòu tóu yāo chén cǐ dà shì bù yí yǐ rǔ gù xiū quē shǐ shèng wáng zhī diǎn bù lì wú yǐ yì guǐ lèi bá zhèng dào biǎo hé wàn dài

”武陵即叩头邀臣：“此大事，不宜以辱故休缺，使圣王之典不立，无以抑诡类、拔正道、表核万代。

chén bù shèng fèn jī jí jù wéi shū

”臣不胜奋激，即具为书。

niàn zhōng mǐn mò mán yí bù wén yú shí dú bù wéi yě

念终泯没蛮夷，不闻于时，独不为也。

gǒu yī míng dà dào shī yú rén shì sǐ wú suǒ hàn yòng shì zì jué

苟一明大道，施于人世，死无所憾，用是自决。

chén zōng yuán qǐ shǒu bài shǒu yǐ wén yuē

臣宗元稽首拜手以闻曰：

shú chēng gǔ chū pǔ méng kōng dòng ér wú zhēng jué liú yǐ é yuè nǎi fèn duó dòu nù zhèn dòng zhuān sì wèi yín wēi

孰称古初，朴蒙空侗而无争，厥流以讹，越乃奋夺，斗怒振动，专肆为淫威？

yuē shì bù zhī dào

曰：是不知道。

wéi rén zhī chū zǒng zǒng ér shēng lín lín ér qún

惟人之初，总总而生，林林而群。

xuě shuāng fēng yǔ léi báo bào qí wài yú shì nǎi zhī jià cháo kōng xué wǎn cǎo mù qǔ pí gé

雪霜风雨雷雹暴其外，于是乃知架巢空穴，挽草木，取皮革；

jī kě pìn mǔ zhī yù qū qí nèi yú shì nǎi shì qín shòu jǔ guǒ gǔ

饥渴牝牡之欲驱其内，于是乃噬禽兽，咀果谷。

hé ǒu ér jū jiāo yān ér zhēng kuì yān ér dòu lì dà zhě bó chǐ lì zhě niè zhǎo gāng zhě jué qún zhòng zhě yà bīng liáng zhě shā pī pī jí jí cǎo yě tu xuè

合偶而居，交焉而争，睽焉而斗，力大者搏，齿利者啮，爪刚者决，群众者轧，兵良者杀，披披藉藉，草野涂血。

zài hòu qiáng yǒu lì zhě chū ér zhì zhī wǎng wǎng wèi cáo yú xiǎn yīn yòng hào lìng qǐ ér jūn chén shí wǔ zhī fǎ lì

在后强有力者出而治之，往往为曹于险阴，用号令起，而君臣什伍之法立。

dé shào zhě sì dào dài zhě duó

德绍者嗣，道怠者夺。

yú shì yǒu shèng rén yān yuē huáng dì yóu qí bīng chē jiāo guàn hu qí nèi yī tǒng lèi qí zhì liàng rán yóu dà gōng zhī dào bù kè jiàn

于是有圣人焉，曰黄帝，游其兵车，交贯乎其内，一统类，齐制量，然犹大公之道不克建。

yú shì yǒu shèng rén yān yuē yáo zhì zhōu mù sì yuè chí ér gāng zhī lì yǒu dé yǒu gōng yǒu néng zhě cān ér wéi zhī yùn bì lǜ zhǐ qū shēn bǎ wò mò bù tǒng shuài

于是有圣人焉，曰尧，置州牧四岳，持而纲之，立有德有功有能者，参而维之，运臂率指，屈伸把握，莫不统率；

nián lǎo jǔ shèng rén ér chán yān dà gōng nǎi kè jiàn

年老，举圣人而禅焉，大公乃克建。

yóu shì guān zhī jué chū wǎng fěi jí luàn ér hòu shāo kě wèi yě

由是观之，厥初罔匪极乱，而后稍可为也。

ér fēi dé bù shù gù zhòng ní xù shū yú yáo yuē kè míng jùn dé yú shùn yuē jùn zhé wén míng yú yǔ yuē wén mìng zhī chéng yú dì yú tāng yuē kè kuān kè rén zhāng xìn zhào mín yú wǔ wáng yuē yǒu dào zēng sūn

而非德不树，故仲尼叙《书》，于尧曰“克明俊德”，于舜曰“濬哲文明”，于禹曰 “文命祗承于帝”，于汤曰“克宽克仁，章信兆民”，于武王曰“有道曾孙”。

jī kuí diǎn shì zhēn zāi wéi cí dé shí shòu mìng zhī fú yǐ diàn yǒng sì

稽揆典誓，贞哉惟兹德，实受命之符，以奠永祀。

hòu zhī yāo yín xiāo hūn hǎo guài zhī tú nǎi shǐ chén dà diàn dà hóng xuán niǎo jù jì bái láng bái yú liú huǒ zhī wū yǐ wéi fú sī jiē guǐ jué kuò dàn qí kě xiū yě mò zhī běn yú jué zhēn

后之祅淫嚣昏好怪之徒，乃始陈大电、大虹、玄鸟、巨迹、白狼、白鱼、流火之乌以为符，斯皆诡谲阔诞，其可羞也，莫知本于厥贞。

hàn yòng dà dù kè huái yú yǒu máng dēng néng yōng xián zhuó yí xù hán yǐ chōu yǐ xī zī qí wèi fú yě

汉用大度，克怀于有氓，登能庸贤，濯痍煦寒，以瘳以熙，兹其为符也。

ér qí wàng chén nǎi xià qǔ huī shé shàng yǐn tiān guāng tuī lèi hào xiū yòng kuā wū yú wú zhī máng zēng yǐ zōu yú shén dǐng xié qū zòng yǒng bǐ dōng zhī tài shān shí lǘ zuò dà hào wèi zhī fēng shàn jiē shàng shū suǒ wú yǒu

而其妄臣，乃下取虺蛇，上引天光，推类号休，用夸诬于无知氓，增以驺虞、神鼎，胁驱纵踊，俾东之泰山、石闾，作大号谓之“封禅”，皆《尚书》所无有。

mǎng shù chéng xiào zú fèn ào nì

莽、述承效，卒奋骜逆。

qí hòu yǒu xián dì yuē guāng wǔ kè suí tiān xià fù chéng jiù wù yóu chóng chì fú yǐ diàn jué dé

其后有贤帝曰光武，克绥天下，复承旧物，犹崇《赤伏》，以玷厥德。

wèi jìn ér xià méng luàn gōu liè jué fú bù zhēn bāng yòng bù jìng yì wǎng kè jiǔ bó hu wú yǐ yì wèi yě

魏、晋而下，尨乱钩裂，厥符不贞，邦用不靖，亦罔克久，驳乎无以议为也。

jī dà luàn zhì yú duò shì huán sì hǎi yǐ wéi dǐng kuà jiǔ yín yǐ wéi lú cuàn yǐ dú liáo shān yǐ nüè yàn qí rén fèi yǒng zhuó làn hào hū téng dǎo mò yǒu jiù zhǐ

积大乱至于隋氏，环四海以为鼎，跨九垠以为炉，爨以毒燎，煽以虐焰，其人沸涌灼烂，号呼腾蹈，莫有救止。

yú shì dà shèng nǎi qǐ pī jiàng lín yǔ jùn dí dàng wò zhēng wèi qīng fēn shū wèi líng fēng rén nǎi liáo rán xiū rán xiāng xī yǐ shēng xiāng chí yǐ chéng xiāng mí yǐ níng

于是大圣乃起，丕降霖雨，濬涤荡沃，蒸为清氛，疏为泠风，人乃漻然休然，相晞以生，相持以成，相弥以宁。

zuó zhuó tú tī gāo liú jié lí zhī huò bù zuò ér rén nǎi kè wán píng shū yú shī qí jī fū yǐ dá yú yí tú

琢斮屠剔膏流节离之祸不作，而人乃克完平舒愉，尸其肌肤，以达于夷途。

fén chè dǐ jǐ bēn zǒu zhuǎn sǐ zhī hài bù qǐ ér rén nǎi kè jiū lèi jí zú gē wǔ yuè yì yòng dǐ yú yuán dé

焚坼抵掎奔走转死之害不起，而人乃克鸠类集族，歌舞悦怿，用抵于元德。

tú fèn tǎn hū kào yíng yì lǚ huān dòng liù hé zhì yú huī xià

徒奋袒呼，犒迎义旅，欢动六合，至于麾下。

dà dào háo jù zǔ mìng è dé yì wēi tiǎn lù xián zhuì jué xù

大盗豪据，阻命遏德，义威殄戮，咸坠厥绪。

wú liú yú nüè rén nǎi bìng shòu xiū jiā qù duò shì kè guī yú táng zhí zhú ōu gē hào hào hé níng

无刘于虐，人乃并受休嘉，去隋氏，克归于唐，踯躅讴歌，灏灏和宁。

dì yōng wēi lì wéi rén zhī wèi

帝庸威栗，惟人之为。

jìng diàn jué fù jī cáng yú xià shì wèi fēng guó

敬奠厥赋，积藏于下，是谓丰国。

xiāng wèi yì lǐn liǎn fā jǐn chì suì dīng dà qīn rén yǐ yǒu nián

乡为义廪，敛发谨饬，岁丁大侵，人以有年。

jiǎn yú jué xíng bù cán ér chéng shì wèi yán wēi

简于厥刑，不残而惩，是谓严威。

xiǎo shǔ ér zhī dà shēng ér nú kǎi tì zhī jìng yòng dǐ yú zhì

小属而支，大生而孥，恺悌祗敬，用底于治。

fán qí suǒ yù bù yè ér huò

凡其所欲，不谒而获；

fán qí suǒ è bù qí ér xi

凡其所恶，不祈而息。

sì yí jī fú bù zuò bīng gé bù jié huò lì

四夷稽服，不作兵革，不竭货力。

pī yáng yú hòu sì yòng chuí yú dì shì shí shèng jì jué zhì xiào rén píng kuān wéi zǔ zhī zé

丕扬于后嗣，用垂于帝式，十圣济厥治，孝仁平宽，惟祖之则。

zé jiǔ ér yú shēn rén zēng ér yì gāo rén zhī dài táng yǒng yǒng wú qióng

泽久而逾深，仁增而益高，人之戴唐，永永无穷。

shì gù shòu mìng bù yú tiān yú qí rén

是故受命不于天，于其人；

xiū fú bù yú xiáng yú qí rén

休符不于祥，于其仁。

wéi rén zhī rén fěi xiáng yú tiān

惟人之仁，匪祥于天。

fěi xiáng yú tiān cí wéi zhēn fú zāi

匪祥于天，兹惟贞符哉！

wèi yǒu sàng rén ér jiǔ zhě yě wèi yǒu shì xiáng ér shòu zhě yě

未有丧仁而久者也，未有恃祥而寿者也。

shāng zhī wáng yǐ sāng gǔ chāng yǐ zhì qú dà sòng zhī jūn yǐ fǎ xīng shòu zhèng yǐ lóng shuāi lǔ yǐ lín ruò bái zhì wáng hàn huáng xī sǐ mǎng è zài qí wèi fú yě

商之王以桑谷昌，以雉鸲大，宋之君以法星寿，郑以龙衰，鲁以麟弱，白雉亡汉，黄犀死莽，恶在其为符也？

bù shèng táng dé zhī dài guāng shào míng jùn shēn hóng máng dà bǎo rén sī wú jiāng yi jiàn yú jiāo miào wén zhī yā shī zhī gào yú dé zhī xiū

不胜唐德之代，光绍明濬，深鸿尨大，保人斯无疆，宜荐于郊庙，文之雅诗，祗告于德之休。

dì yuē chén zāi

帝曰谌哉！

nǎi chù xiū xiáng zhī zòu jiū zhēn fú zhī ào sī dé zhī suǒ wèi dà qiú rén zhī suǒ wèi bèi yǐ jí yú bāng zhì yǐ jìng yú rén shì

乃黜休祥之奏，究贞符之奥，思德之所未大，求仁之所未备，以极于邦治，以敬于人事。

qí shī yuē

其诗曰：

wū mù jìng dé lí rén huáng zhī

于穆敬德，黎人皇之。

wéi zhēn jué fú hào hào jiāng zhī

惟贞厥符，浩浩将之。

rén hán yú fū rèn mò bì tú

仁函于肤，刃莫毕屠。

zé yú cuàn qián yán yǐ huàn

泽于爨，灊炎以澣。

bó jué xiōng dé nǎi qū nǎi yí

勃厥凶德，乃驱乃夷。

yì qí xiū fēng shì xù shì chuī

懿其休风，是煦是吹。

fù zǐ xī xī xiāng níng yǐ xī

父子熙熙，相宁以嬉。

fù chè ér cáng hòu wǒ qiǔ zhāng

赋彻而藏，厚我糗粻。

xíng qīng yǐ qīng wǒ wán mǐ shāng

刑轻以清，我完靡伤。

yí wǒ zǐ sūn bǎi dài shì kāng

贻我子孙，百代是康。

shí shèng sì yú zhì rén hòu zhī zǐ

十圣嗣于治，仁后之子。

zi sī xiào fù yì huàn yú jǐ

子思孝父，易患于己。

gǒng zhī dài zhī shén qí ěr yi

拱之戴之，神其尔宜。

zài yáng yú yā chéng tiān zhī gǔ

载扬于雅，承天之嘏。

tiān zhī chéng shén yi jiàn yú rén

天之诚神，宜鉴于仁。

shén zhī hé yī

神之曷依？

yi rén zhī guī

宜仁之归。

pú jīn gōng yú běi zhù lì yú nán fú yuán xī dōng zhī yī nǎi xīn

濮钅公于北，祝栗于南，幅员西东，祗一乃心。

zhù táng zhī jì hòu tiān wǎng zhuì

祝唐之纪，后天罔坠；

zhù huáng zhī shòu yǔ dì xián jiǔ

祝皇之寿，与地咸久。

hé tú zhù zhī xīn chéng dǔ zhī

曷徒祝之，心诚笃之。

shén xié rén tóng dào yǐ gào zhī

神协人同，道以告之。

bǐ mí yì wàn nián bù zhèn bù wēi

俾弥亿万年，不震不危。

wǒ dài zhī yán yǒng yǒng pí zhī

我代之延，永永毘之。

rén zēng yǐ chóng hé bù ěr sī

仁增以崇，曷不尔思？

yǒu hào yú tiān qiān yuē wū hū zī ěr huáng líng wú tì jué fú

有号于天，佥曰呜呼，咨尔皇灵，无替厥符！

zōng yuán bù dé zhào nèi mǐn dào huǐ niàn wǎng lìn zuò fù zì jǐng yuē

宗元不得召，内闵悼，悔念往吝，作赋自儆曰：

chéng jiù qiān yǐ běn shǐ xī shú fēi yú xīn zhī suǒ qiú

惩咎愆以本始兮，孰非余心之所求？

chù bēi wū yǐ mǐn shì xī gù qián zhì zhī wèi yóu

处卑污以闵世兮，固前志之为尤。

shǐ yú xué ér guān gǔ xī guài jīn xī zhī yì móu

始余学而观古兮，怪今昔之异谋。

wéi cōng míng wèi kě kǎo xī zhuī jùn bù ér xiá yóu

惟聪明为可考兮，追骏步而遐游。

jié chéng zhī jì xìn zhí xī rén you ǎi ér cuì zhī

絜诚之既信直兮，仁友蔼而萃之。

rì shī chén yǐ xì mí xī yāo yáo shùn yǔ zhī wèi

日施陈以系縻兮，邀尧舜禹之为。

shàng huī xū ér hùn máng xī xià bó guǐ ér huái sī

上睢盱而混茫兮，下驳诡而怀私。

páng luó liè yǐ jiāo guàn xī qiú dà zhōng zhī suǒ yí

旁罗列以交贯兮，求大中之所宜。

yuē dào yǒu xiàng xī ér wú qí xíng

曰道有象兮，而无其形。

tuī biàn chéng shí xī yǔ zhì xiāng yíng

推变乘时兮，与志相迎。

bù jí zé dài xī guò zé shī zhēn

不及则殆兮，过则失贞。

jǐn shǒu ér zhōng xī yǔ shí xié xíng

谨守而中兮，与时偕行。

wàn lèi yún yún xī lǜ yóu yǐ níng

万类芸芸兮，率由以宁。

gāng róu chí zhāng xī chū rù lún jīng

刚柔弛张兮，出入纶经。

dēng néng yì wǎng xī bái hēi zhuó qīng

登能抑枉兮，白黑浊清。

dǎo hu dà fāng xī wù mò néng yīng

蹈乎大方兮，物莫能婴。

fèng xū mó yǐ zhí nèi xī xīn yú zhì zhī yǒu huò

奉訏谟以植内兮，欣余志之有获。

奉𬣙谟以植内兮，欣余志之有获。

zài míng xìn hu cè shū xī wèi gěng rán ér bù huò

再明信乎策书兮，谓耿然而不惑。

yú zhě guǒ yú zì yòng xī wéi jù fu chéng zhī bù yī

愚者果于自用兮，惟惧夫诚之不一。

bù gù lǜ yǐ zhōu tú xī zhuān cí dào yǐ wéi fú

不顾虑以周图兮，专兹道以为服。

chán dù gòu ér bù jiè xī yóu duàn duàn yú suǒ zhí

谗妒构而不戒兮，犹断断于所执。

āi wú dǎng zhī bù shū xī zāo rèn yù zhī zú pò

哀吾党之不淑兮，遭任遇之卒迫。

shì wēi yí ér duō zhà xī féng tiān dì zhī pǐ gé

势危疑而多诈兮，逢天地之否隔。

yù tú tuì ér bǎo jǐ xī dào guāi qī hu nǎng xī

欲图退而保己兮，悼乖期乎曩昔。

yù cāo shù yǐ zhì zhōng xī zhòng yā rán ér hù xià

欲操术以致忠兮，众呀然而互吓。

jìn yǔ tuì wú wú guī xī gān zhī rùn xī dǐng huò

进与退吾无归兮，甘脂润兮鼎镬。

xìng huáng jiàn zhī míng yòu xī lèi jùn yìn ér nán shì

幸皇鉴之明宥兮，累郡印而南适。

wéi zuì dà ér chǒng hòu xī yi fu zhòng réng hu huò zhé

惟罪大而宠厚兮，宜夫重仍乎祸谪。

jì míng jù hu tiān tǎo xī yòu yōu xin lì hu guǐ zé

既明惧乎天讨兮，又幽忄栗乎鬼责。

huáng huáng hu yè wù ér zhòu hài xī lèi lù huò jù zhī bù xi

惶惶乎夜寤而昼骇兮，类鹿濩秬之不息。

lìng dòng tíng zhī yáng yáng xī sù xiāng liú zhī yún yún

凌洞庭之洋洋兮，溯湘流之沄沄。

piāo fēng jī yǐ yáng bō xī zhōu cuī yì ér huí zhān

飘风击以扬波兮，舟摧抑而回邅。

rì mái yì yǐ mèi yōu xī yǒu yún yǒng ér shàng zhūn

日霾曀以昧幽兮，黝云涌而上屯。

mù xiè sū yǐ yín yǔ xī tīng áo áo zhī āi yuán

暮屑窣以淫雨兮，听嗷嗷之哀猿。

zhòng niǎo cuì ér jiū hào xī fèi zhōu zhǔ yǐ lián shān

众鸟萃而啾号兮，沸洲渚以连山。

piào yáo zhú qí jù zhǐ xī shì mò shǔ yú zhī xíng hún

漂遥逐其讵止兮，逝莫属余之形魂。

zǎn luán bēn yǐ yū wěi xī shù xiōng yǒng zhī bēng tuān

攒峦奔以纡委兮，束汹涌之崩湍。

pàn chǐ jìn ér xún tuì xī dàng huí gǔ hu lún lián

畔尺进而寻退兮，荡洄汩乎沦涟。

jì qióng dōng ér zhǐ jū xī jī lèi fén yǐ yíng chán

际穷冬而止居兮，羁累棼以萦缠。

āi wú shēng zhī kǒng jiān xī xún kǎi fēng zhī bēi shī

哀吾生之孔艰兮，循《凯风》之悲诗。

zuì tōng tiān ér jiàng kù xī bù jí sǐ ér shēng wèi

罪通天而降酷兮，不亟死而生为！

yú zài suì zhī hán shǔ xī yóu mào mào ér zì chí

逾再岁之寒暑兮，犹贸贸而自持。

jiāng shěn yuān ér yǔn mìng xī jù bì zuì yǐ sāi huò

将沈渊而陨命兮，讵蔽罪以塞祸？

wéi miè shēn ér wú hòu xī gù qián zhì yóu wèi kě

惟灭身而无后兮，顾前志犹未可。

jìn lù ya yǐ huà jué xī tuì fú nì yòu bù guǒ

进路呀以划绝兮，退伏匿又不果。

wèi gū qiú yǐ zhōng shì xī zhǎng jū luán ér kǎn kē

为孤囚以终世兮，长拘挛而轗轲。

为孤囚以终世兮，长拘挛而𫐘轲。

nǎng yú zhì zhī xiū jiǎn xī jīn hé wéi cǐ lì yě

曩余志之脩蹇兮，今何为此戾也？

曩余志之修蹇兮，今何为此戾也？

qǐ tān shí ér dào míng xī bù hùn tóng yú shì yě

岂贪食而盗名兮，不混同于世也。

jiāng xiǎn shēn yǐ zhí suì xī zhòng zhī suǒ yí bì yě

将显身以直遂兮，众之所宜蔽也。

bù zé yán yǐ wēi sì xī gù qún huò zhī jì yě

不择言以危肆兮，固群祸之际也。

yù zhǎng yuán zhī wú ráo xī xíng jiǔ zhé zhī é é

御长辕之无桡兮，行九折之峨峨。

què jīng zhào yǐ héng jiāng xī sù lìng tiān zhī téng bō

却惊棹以横江兮，溯凌天之腾波。

xìng yú sǐ zhī yǐ huǎn xī wán xíng qū zhī jì duō

幸余死之已缓兮，完形躯之既多。

gǒu yú chǐ zhī yǒu chéng xī dǎo qián liè ér bù pō

苟余齿之有惩兮，蹈前烈而不颇。

sǐ mán yí gù wú suǒ xī suī xiǎn chǒng qí yān jiā

死蛮夷固吾所兮，虽显宠其焉加？

pèi dà zhōng yǐ wéi ǒu xī liàng tiān mìng zhī wèi hé

配大中以为偶兮，谅天命之谓何！

yuán hé shí nián xǐ liǔ zhōu cì shǐ

元和十年，徙柳州刺史。

shí liú yǔ xī de bō zhōu zōng yuán yuē bō fēi rén suǒ jū ér yǔ xī qīn zài táng wú bù rěn qí qióng wú cí yǐ bái qí dà rén rú bù wǎng biàn wèi mǔ zǐ yǒng jué

时刘禹锡得播州，宗元曰：“播非人所居，而禹锡亲在堂，吾不忍其穷，无辞以白其大人，如不往，便为母子永决。

jí jù zòu yù yǐ liǔ zhōu shòu yǔ xī ér zì wǎng bō

”即具奏欲以柳州授禹锡而自往播。

huì dà chén yì wèi yǔ xī qǐng yīn gǎi lián zhōu

会大臣亦为禹锡请，因改连州。

liǔ rén yǐ nán nǚ zhì qián guò qī bù shú zǐ běn jūn zé méi wèi nú bì

柳人以男女质钱，过期不赎，子本均，则没为奴婢。

zōng yuán shè fāng jì xī shú guī zhī

宗元设方计，悉赎归之。

yóu pín zhě lìng shū yōng shì zhí zú xiāng dāng hái qí zhì

尤贫者，令书庸，视直足相当，还其质。

yǐ méi zhě chū jǐ qián zhù shú

已没者，出己钱助赎。

nán fāng wèi jìn shì zhě zǒu shù qiān lǐ cóng zōng yuán yóu jīng zhǐ shòu zhě wéi wén cí jiē yǒu fǎ

南方为进士者，走数千里从宗元游，经指授者，为文辞皆有法。

shì hào liǔ liǔ zhōu

世号“柳柳州”。

shí sì nián zú nián sì shí qī

十四年卒，年四十七。

zōng yuán shǎo shí shì jìn wèi gōng yè kě jiù

宗元少时嗜进，谓功业可就。

jì zuò fèi suì bù zhèn

既坐废，遂不振。

rán qí cái shí gāo míng gài yī shí

然其才实高，名盖一时。

hán yù píng qí wén yuē xióng shēn yǎ jiàn shì sī mǎ zǐ cháng cuī cài bù zú duō yě

韩愈评其文曰：“雄深雅健，似司马子长，崔、蔡不足多也。

jì méi liǔ rén huái zhī tuō yán jiàng yú zhōu zhī táng rén yǒu màn zhě zhé sǐ

”既没，柳人怀之，托言降于州之堂，人有慢者辄死。

miào yú luó chí yù yīn bēi yǐ shí zhī yún

庙于罗池，愈因碑以实之云。

chéng yì zì shī jǔ jīng zhào cháng ān rén

程异，字师举，京兆长安人。

jū xiāng yǐ xiào chēng

居乡以孝称。

dì míng jīng zài bǔ zhèng wèi

第明经，再补郑尉。

jīng lì zhì wèi shū wén suǒ yǐn yóu jiān chá yù shǐ wèi yán tiě yáng zi yuàn liú hòu

精吏治，为叔文所引，由监察御史为盐铁扬子院留后。

shū wén bài biǎn chēn zhōu sī mǎ

叔文败，贬郴州司马。

li xùn lǐng yán tiě jiàn yì xīn jì kě rèn qǐng bá zhuó yòng zhī nǎi shòu shì yù shǐ fù wèi yáng zi liú hòu

李巽领盐铁，荐异心计可任，请拔擢用之，乃授侍御史，复为扬子留后。

shāo qiān huái nán děng dào liǎng shuì shǐ

稍迁淮南等道两税使。

yì qǐ tuì fèi néng lì jǐ jié jié xī jiǎo gé zhēng lì jiù bì

异起退废，能厉己竭节，悉矫革征利旧弊。

rù qiān lèi wèi wèi qīng yán tiě zhuǎn yùn fù shǐ

入迁累卫尉卿、盐铁转运副使。

fāng tǎo cài yì shǐ jiāng biǎo diào cái yòng yīn xíng yù zhū shuài fǔ yǐ xiàn yíng gòng

方讨蔡，异使江表调财用，因行谕诸帅府，以羡赢贡。

gù yì suǒ zhì bù bō xià bù jiā liǎn jīng yòng yǐ ráo

故异所至，不剥下，不加敛，经用以饶。

suì jiān yù shǐ dài fū wèi yán tiě shǐ

遂兼御史大夫为盐铁使。

yuán hé shí sān nián yǐ gōng bù shì láng tóng zhōng shū mén xià píng zhāng shì yóu lǐng yán tiě

元和十三年，以工部侍郎同中书门下平章事，犹领盐铁。

yì yǐ qián gǔ fèn ér zhì zǎi xiàng zì yǐ fēi rén wàng jiǔ bù gǎn dāng yìn bǐng bǐ

异以钱谷奋而至宰相，自以非人望，久不敢当印秉笔。

míng nián xī běi jūn zhèng bù zhì yì zhì xún biān shǐ xiàn zōng wèn shú kě zhě nǎi zì qǐng xíng

明年，西北军政不治，议置巡边使，宪宗问孰可者，乃自请行。

huì zú zèng shàng shū zuǒ pú yè shì yuē gōng

会卒，赠尚书左仆射，谥曰恭。

shēn mò guān dì wú liú zī shì zhòng qí lián yún

身殁官第，无留赀，世重其廉云。

zàn yuē shū wén zhān zhān xiǎo rén qiè tiān xià bǐng yǔ yáng hǔ qǔ dà gōng chūn qiū shū wèi dào wú yǐ yì

赞曰：叔文沾沾小人，窃天下柄，与阳虎取大弓《春秋》书为盗无以异。

zōng yuán děng ráo jié cóng zhī jiǎo xìng yī shí tān dì bìng hūn yì tài zǐ zhī míng guī quán suì sī

宗元等桡节从之，徼幸一时，贪帝病昏，抑太子之明，规权遂私。

gù xián zhě jí bù xiào zhě mào yī fèn ér bù fù yi zāi

故贤者疾，不肖者媢，一偾而不复，宜哉！

bǐ ruò bù fu fěi rén zì lì cái yóu bù shī wéi míng qīng cái dài fū xī zāi

彼若不傅匪人，自励材猷，不失为明卿才大夫，惜哉！