hán yù
韩愈
hán yù zì tuì zhī dèng zhōu nán yáng rén
韩愈，字退之，邓州南阳人。
qī shì zǔ mào yǒu gōng yú hòu wèi fēng ān dìng wáng
七世祖茂，有功于后魏，封安定王。
fù zhòng qīng wèi wǔ chāng lìng yǒu měi zhèng jì qù xiàn rén kè shí sòng dé
父仲卿，为武昌令，有美政，既去，县人刻石颂德。
zhōng mì shū láng
终秘书郎。
yù shēng sān suì ér gū suí bó xiōng huì biǎn guān lǐng biǎo
愈生三岁而孤，随伯兄会贬官岭表。
huì zú sǎo zhèng jū zhī
会卒，嫂郑鞠之。
yù zì zhī dú shū rì jì shù qiān bǎi yán bǐ cháng jǐn néng tōng liù jīng bǎi jiā xué
愈自知读书，日记数千百言，比长，尽能通《六经》、百家学。
zhuó jìn shì dì
擢进士第。
huì dǒng jìn wèi xuān wǔ jié dù shǐ biǎo shǔ guān chá tuī guān
会董晋为宣武节度使，表署观察推官。
jìn zú yù cóng sàng chū bù sì rì biàn jūn luàn nǎi qù
晋卒，愈从丧出，不四日， 汴军乱，乃去。
yī wǔ níng jié dù shǐ zhāng jiàn fēng jiàn fēng pì fǔ tuī guān
依武宁节度使张建封，建封辟府推官。
cāo xíng jiān zhèng gěng yán wú suǒ jì
操行坚正，鲠言无所忌。
diào sì mén bó shì qiān jiān chá yù shǐ
调四门博士，迁监察御史。
shàng shū jí lùn gōng shì dé zōng nù biǎn yáng shān lìng
上疏极论宫市，德宗怒，贬阳山令。
yǒu ài zài mín mín shēng zi duō yǐ qí xìng zì zhī
有爱在民，民生子多以其姓字之。
gǎi jiāng líng fǎ cáo cān jūn
改江陵法曹参军。
yuán hé chū quán zhī guó zǐ bó shì fēn sī dōng dōu sān suì wéi zhēn
元和初，权知国子博士，分司东都，三岁为真。
gǎi dōu guān yuán wài láng jí bài hé nán lìng
改都官员外郎，即拜河南令。
qiān zhí fāng yuán wài láng
迁职方员外郎。
huá yīn lìng liǔ jiàn yǒu zuì qián cì shǐ hé zòu zhī wèi bào ér cì shǐ ba
华阴令柳涧有罪，前刺史劾奏之，未报而刺史罢。
jiàn fěng bǎi xìng zhē suǒ jūn dùn yì zhí hòu cì shǐ è zhī àn qí yù biǎn jiàn fáng zhōu sī mǎ
涧讽百姓遮索军顿役直，后刺史恶之，按其狱，贬涧房州司马。
yù guò huá yǐ wéi cì shǐ yīn xiāng dǎng shàng shū zhì zhī
愈过华，以为刺史阴相党，上疏治之。
jì yù shǐ fù wèn de jiàn zāng zài biǎn fēng xī wèi
既御史覆问，得涧赃，再贬封溪尉。
yù zuò shì fù wèi bó shì
愈坐是复为博士。
jì cái gāo shù chù guān yòu xià qiān nǎi zuò jìn xué jiě yǐ zì yù yuē
既才高数黜，官又下迁，乃作《进学解》以自谕曰：
guó zǐ xiān shēng chen rù tài xué zhào zhū shēng lì guǎn xià huì zhī yuē yè jīng yú qín huāng yú xī
国子先生晨入太学，召诸生立馆下，诲之曰：“业精于勤，荒于嬉；
xíng chéng yú sī huǐ yú suí
行成于思， 毁于随。
fāng jīn shèng xián xiāng féng zhì jù bì zhāng bá qù xiōng xié dēng chóng jùn liáng
方今圣贤相逢，治具毕张，拔去凶邪，登崇畯良。
zhàn xiǎo shàn zhě lǜ yǐ lù míng yī yì zhě wú bù yōng
占小善者率以录，名一艺者无不庸。
pá luó tī jué guā gòu mó guāng
爬罗剔抉，刮垢磨光。
gài yǒu xìng ér huò xuǎn shú yún duō ér bù yáng
盖有幸而获选，孰云多而不扬？
zhū shēng yè huàn bù néng jīng wú huàn yǒu sī zhī bù míng
诸生业患不能精，无患有司之不明；
xíng huàn bù néng chéng wú huàn yǒu sī zhī bù gōng
行患不能成，无患有司之不公。
yán wèi jì yǒu xiào yú liè zhě yuē xiān shēng qī yǔ zāi
言未既，有笑于列者曰：“先生欺予哉！
dì zǐ shì xiān shēng yú zī yǒu nián yǐ
弟子事先生，于兹有年矣。
xiān shēng kǒu bù jué yín yú liù yì zhī wén shǒu bù tíng pī yú bǎi jiā zhī biān
先生口不绝吟于六艺之文，手不停披于百家之编。
jì shì zhě bì tí qí yào zuǎn yán zhě bì gōu qí xuán
记事者必提其要，纂言者必钩其玄。
tān duō wu de xì dà bù juān
贪多务得，细大不捐。
shāo gào yóu yǐ jì guǐ cháng kū kū yǐ qióng nián
烧膏油以继晷，常矻矻以穷年。
xiān shēng zhī yè kě wèi qín yǐ
先生之业，可谓勤矣。
dǐ pái yì duān ràng chì fó lǎo
牴排异端， 攘斥佛老。
bǔ jū xià lòu zhāng huáng yōu miǎo
补苴罅漏，张皇幽眇。
xún zhuì xù zhī máng máng dú páng sōu ér yuǎn shào
寻坠绪之芒芒，独旁搜而远绍。
tíng bǎi chuān ér dōng zhī huí kuáng lán yú jì dào
停百川而东之， 回狂澜于既倒。
xiān shēng zhī yú rú kě wèi yǒu láo yǐ
先生之于儒，可谓有劳矣。
chén jìn nóng yù hán yīng jǔ huá
沈浸浓郁，含英咀华。
zuò wéi wén zhāng qí shū mǎn jiā
作为文章，其书满家。
shàng guī yáo sì hún hún wáng yá
上规姚姒，浑浑亡涯。
zhōu gào shāng pán jí qū áo yá
周《诰》商《盘》，佶屈聱牙。
chūn qiū jǐn yán zuǒ shì fú kuā
《春秋》谨严，《左氏》浮夸。
yì qí ér fǎ shī zhèng ér pā
《易》奇而法，《诗》正而葩。
xià dài zhuāng sāo tài shǐ suǒ lù zi yún xiāng rú tóng gōng yì qǔ
下迨《庄》《骚》，太史所录，子云相如，同工异曲。
xiān shēng zhī yú wén kě wèi hóng qí zhōng ér sì qí wài yǐ
先生之于文，可谓闳其中而肆其外矣。
shǎo shǐ zhī xué yǒng yú gǎn wéi
少始知学，勇于敢为。
zhǎng tōng yú fāng zuǒ yòu jù yi
长通于方，左右具宜。
xiān shēng zhī yú wéi rén kě wèi chéng yǐ
先生之于为人，可谓成矣。
rán ér gōng bú jiàn xìn yú rén sī bú jiàn zhù yú you
然而公不见信于人，私不见助于友。
bá qián zhì hòu dòng zhé dé jiù
跋前踬后，动辄得咎。
zàn wèi yù shǐ suì cuàn nán yí
暂为御史，遂窜南夷。
sān nián bó shì rǒng bú jiàn zhì
三年博士，冗不见治。
mìng yǔ chóu móu qǔ bài jǐ shí
命与仇谋，取败几时？
dōng nuǎn ér r hào hán nián fēng ér qī tí jī
冬暖而儿号寒，年丰而妻啼饥。
tóu tóng chǐ huò jìng sǐ hé bì
头童齿豁，竟死何裨？
bù zhī lǜ cǐ ér fǎn jiào rén wéi
不知虑此，而反教人为？
xiān shēng yuē xū
先生曰：“吁！
zǐ lái qián
子来前。
fu dà mù wèi máng xì mù wèi jué bó lú zhū rú wēi niè huáng xiē gè de qí suǒ shī yǐ chéng shì zhě jiàng shì zhī gōng yě
夫大木为杗，细木为桷，欂栌侏儒，椳𫔶磺楔，各得其所，施以成室者，匠氏之工也。
yù zhá dān shā chì jiàn qīng zhī niú sōu mǎ bó bài gǔ zhī pí jù shōu bìng xù dài yòng wú yí zhě yī shī zhī liáng yě
玉札丹砂，赤箭青芝，牛溲马勃，败鼓之皮，俱收并蓄，待用无遗者，医师之良也。
dēng míng xuǎn gōng zá jìn qiǎo zhuō yū yú wèi yán zhuó luò wèi jié jiào duǎn liáng cháng wéi qì shì shì zhě zǎi xiàng zhī fāng yě
登明选公，杂进巧拙，纡余为妍，卓荦为杰， 校短量长，唯器是适者，宰相之方也。
xī zhě mèng kē hǎo biàn kǒng dào yǐ míng
昔者孟轲好辩，孔道以明；
zhé huán tiān xià zú lǎo yú xíng
辙环天下，卒老于行。
xún qīng zōng wáng dà lún yǐ xìng
荀卿宗王，大伦以兴；
táo chán yú chu fèi sǐ lán líng
逃谗于楚，废死兰陵。
shì èr rú zhě tǔ cí wèi jīng jǔ zú wèi fǎ jué lèi lí lún yōu rù shèng yù qí yù yú shì hé rú yě
是二儒者，吐词为经，举足为法，绝类离伦，优入圣域，其遇于世何如也？
jīn xiān shēng xué suī qín ér bù yóu qí tǒng yán suī duō ér bú yào qí zhōng
今先生学虽勤而不由其统，言虽多而不要其中；
wén suī qí ér bù jì yú yòng xíng suī xiū ér bù xiǎn yú zhòng
文虽奇而不济于用，行虽修而不显于众。
yóu qiě yuè fèi fèng qián suì mǐ bǐng sù zi bù zhī gēng fù bù zhī zhī
犹且月费俸钱，岁靡禀粟，子不知耕，妇不知织；
chéng mǎ cóng tú ān zuò ér shí
乘马从徒，安坐而食；
zhǒng cháng tú zhī cù cù kuī chén biān yǐ dào qiè
踵常途之促促，窥陈编以盗窃。
rán ér shèng zhǔ bù jiā zhū zǎi chén bú jiàn chì
然而圣主不加诛，宰臣不见斥。
zī fēi qí xìng yú
兹非其幸欤？
dòng ér de bàng míng yì suí zhī
动而得谤，名亦随之。
tóu xián zhì sàn nǎi fēn zhī yi
投闲置散，乃分之宜。
ruò fú shāng cái huì zhī yǒu wú jì bān zī zhī chóng bì wàng liàng jǐ zhī suǒ chēng zhǐ qián rén zhī xiá cī shì suǒ wèi jí jiàng shì zhī bù yǐ yì wèi yíng ér zǐ yī shī yǐ chāng yáng yǐn nián yù jìn qí xī líng yě
若夫商财贿之有无，计班资之崇庳，忘量己之所称，指前人之瑕疵，是所谓诘匠氏之不以杙为楹，而訾医师以昌阳引年，欲进其豨苓也。
zhí zhèng lǎn zhī qí qí cái gǎi bǐ bù láng zhōng shǐ guǎn xiū zhuàn
执政览之，奇其才，改比部郎中、史馆修撰。
zhuǎn kǎo gōng zhī zhì gào jìn zhōng shū shè rén
转考功，知制诰，进中书舍人。
chū xiàn zōng jiāng píng cài mìng yù shǐ zhōng chéng péi dù shǐ zhū jūn àn shì
初，宪宗将平蔡，命御史中丞裴度使诸军按视。
jí hái qiě yán zéi kě miè yǔ zǎi xiàng yì bù hé
及还，且言贼可灭，与宰相议不合。
yù yì zòu yán
愈亦奏言：
huái xi lián nián xiū qì xiè fáng shǒu jīn bó liáng chù hào yú gěi shǎng zhí bīng zhī zú sì xiàng qīn lüè nóng fū zhī fù xiǎng yú qí hòu dé bù cháng fèi
淮西连年修器械防守，金帛粮畜耗于给赏，执兵之卒四向侵掠，农夫织妇饷于其后，得不偿费。
bǐ wén chù mǎ jiē shàng cáo lì cǐ pì yǒu shí fū zhī lì zì cháo dǐ xī tiào yuè jiào hū shì bù zhī jiǔ bì zì wěi dùn
比闻畜马皆上槽枥，此譬有十夫之力，自朝抵夕，跳跃叫呼，势不支久，必自委顿。
dāng qí yǐ shuāi sān chǐ tóng zǐ kě zhì qí mìng
当其已衰，三尺童子可制其命。
kuàng yǐ sān zhōu cán bì kùn jù zhī yú ér dàng tiān xià quán lì qí bài kě lì ér dài yě rán wèi kě zhī zhě zài bì xià duàn yǔ bù duàn ěr
况以三州残弊困剧之余而当天下全力，其败可立而待也，然未可知者，在陛下断与不断耳。
fu bīng bù duō bù zú yǐ qǔ shèng bì shèng zhī shī lì zài sù zhàn bīng duō ér zhàn bù sù zé suǒ fèi bì guǎng
夫兵不多不足以取胜， 必胜之师利在速战，兵多而战不速则所费必广。
jiāng chǎng zhī shàng rì xiāng gōng jié jìn zéi zhōu xiàn fù yì bǎi duān xiǎo yù shuǐ hàn bǎi xìng chóu kǔ
疆场之上，日相攻劫，近贼州县， 赋役百端，小遇水旱，百姓愁苦。
fāng cǐ shí rén rén yì yì yǐ huò bì xià bì xià chí zhī bù jiān bàn tu ér ba shāng wēi sǔn fèi wèi bì bì shēn
方此时，人人异议以惑陛下，陛下持之不坚，半涂而罢，伤威损费，为弊必深。
suǒ yào xiān jué yú xīn xiáng dù běn mò shì zhì bù huò nǎi kě tú gōng
所要先决于心，详度本末，事至不惑，乃可图功。
yòu yán zhū dào bīng jī lǚ dān ruò bù zú yòng ér jiè zéi zhōu xiàn bǎi xìng xí zhàn dòu zhī zéi shēn qiǎn ruò mù yǐ nèi jūn jiào bù sān yuè yī qiè kě yòng
又言：“诸道兵羁旅单弱不足用，而界贼州县，百姓习战斗，知贼深浅，若募以内军，教不三月，一切可用。
yòu yù sì dào zhì bīng dào lǜ sān wàn chù lì cì lì yī rì jù zòng zé cài shǒu wěi bù jiù kě yǐ zé gōng
”又欲“四道置兵，道率三万，畜力伺利，一日俱纵，则蔡首尾不救，可以责功”。
zhí zhèng bù xǐ
执政不喜。
huì yǒu rén dǐ yù zài jiāng líng shí wéi péi jūn suǒ hòu jūn zi è sù wú zhuàng yù wéi wén zhāng zì mìng è bàng yǔ áo bào yóu shì gǎi tài zǐ yòu shù zǐ
会有人诋愈在江陵时为裴均所厚，均子锷素无状，愈为文章，字命锷谤语嚣暴，由是改太子右庶子。
jí dù yǐ zǎi xiàng jié dù zhāng yì jūn xuān wèi huái xi zòu yù xíng jūn sī mǎ
及度以宰相节度彰义军，宣慰淮西，奏愈行军司马。
yù qǐng chéng jù xiān rù biàn shuō hán hóng shǐ xié lì
愈请乘遽先入汴，说韩弘使叶力。
yuán jì píng qiān xíng bù shì láng
元济平，迁刑部侍郎。
xiàn zōng qiǎn shǐ zhě wǎng fèng xiáng yíng fó gǔ rù jìn zhōng sān rì nǎi sòng fó cí
宪宗遣使者往凤翔迎佛骨入禁中，三日，乃送佛祠。
wáng gōng shì rén bēn zǒu mó bài zhì wéi yí fǎ zhuó tǐ fū wěi zhēn bèi téng tà xì lù
王公士人奔走膜呗，至为夷法，灼体肤，委珍贝，腾沓系路。
yù wén è zhī nǎi shàng biǎo yuē
愈闻恶之，乃上表曰：
fú zhě yí dí zhī yī fǎ ěr
佛者，夷狄之一法耳。
zì hòu hàn shí shǐ rù zhōng guó shàng gǔ wèi cháng yǒu yě
自后汉时始入中国，上古未尝有也。
xī huáng dì zài wèi bǎi nián nián bǎi yī shí suì
昔黄帝在位百年， 年百一十岁；
shǎo hào zài wèi bā shí nián nián bǎi suì
少昊在位八十年，年百岁；
zhuān xū zài wèi qī shí jiǔ nián nián jiǔ shí suì
颛顼在位七十九年，年九十岁；
dì kù zài wèi qī shí nián nián bǎi wǔ suì
帝喾在位七十年，年百五岁；
yáo zài wèi jiǔ shí bā nián nián bǎi yī shí bā suì
尧在位九十八年，年百一十八岁；
dì shùn zài wèi jí yǔ nián jiē bǎi suì
帝舜在位及禹年皆百岁。
cǐ shí tiān xià tài píng bǎi xìng ān lè shòu kǎo rán ér zhōng guó wèi yǒu fú yě
此时天下太平，百姓安乐寿考，然而中国未有佛也。
qí hòu tāng yì nián bǎi suì tāng sūn tài wù zài wèi qī shí wǔ nián wǔ dīng zài wèi wǔ shí nián shū shǐ bù yán qí shòu tuī qí nián shù gài bù jiǎn bǎi suì
其后，汤亦年百岁，汤孙太戊在位七十五年，武丁在位五十年，书史不言其寿，推其年数，盖不减百岁。
zhōu wén wáng nián jiǔ shí qī suì wǔ wáng nián jiǔ shí sān suì mù wáng zài wèi bǎi nián
周文王年九十七岁，武王年九十三岁，穆王在位百年。
cǐ shí fó fǎ yì wèi zhì zhōng guó fēi yīn shì fú ér zhì rán yě
此时佛法亦未至中国，非因事佛而致然也。
hàn míng dì shí shǐ yǒu fó fǎ míng dì zài wèi cái shí bā nián
汉明帝时始有佛法，明帝在位才十八年。
qí hòu luàn wáng xiāng jì yùn zuò bù zhǎng
其后乱亡相继，运祚不长。
sòng qí liáng chén yuán wèi yǐ xià shì fú jiàn jǐn nián dài yóu cù
宋、齐、 梁、陈、元魏以下，事佛渐谨，年代尤促。
wéi liáng wǔ dì zài wèi sì shí bā nián qián hòu sān shè shēn shī fú zōng miào jì bù yòng shēng láo zhòu rì yī shí zhǐ yú cài guǒ hòu wèi hóu jǐng suǒ bī è sǐ tái chéng guó yì xún miè
唯梁武帝在位四十八年，前后三舍身施佛，宗庙祭不用牲牢，昼日一食，止于菜果，后为侯景所逼，饿死台城，国亦寻灭。
shì fú qiú fù nǎi gèng de huò
事佛求福，乃更得祸。
yóu cǐ guān zhī fú bù zú xìn yì kě zhī yǐ
由此观之，佛不足信，亦可知矣。
gāo zǔ shǐ shòu duò chán zé yì chú zhī
高祖始受隋禅，则议除之。
dāng shí jūn chén shí jiàn bù yuǎn bù néng shēn jiū xiān wáng zhī dào gǔ jīn zhī yi tuī chǎn shèng míng yǐ jiù sī bì qí shì suì zhǐ
当时君臣识见不远，不能深究先王之道、古今之宜， 推阐圣明，以救斯弊，其事遂止。
chén cháng hèn yān
臣常恨焉！
fú wéi ruì shèng wén wǔ huáng dì bì xià shén shèng yīng wǔ shù qiān bǎi nián yǐ lái wèi yǒu lún bǐ
伏惟睿圣文武皇帝陛下，神圣英武， 数千百年以来，未有伦比。
jí wèi zhī chū jí bù xǔ dù rén wéi sēng ní dào shì yòu bù xǔ bié lì sì guàn
即位之初，即不许度人为僧尼、道士，又不许别立寺观。
chén dāng shí yǐ wéi gāo zǔ zhī zhì bì xíng yú bì xià
臣当时以为高祖之志，必行于陛下。
jīn zòng wèi néng jí xíng qǐ kě zì zhī lìng shèng yě
今纵未能即行，岂可恣之令盛也！
jīn bì xià lìng qún sēng yíng fó gǔ yú fèng xiáng yù lóu yǐ guān yú rù dà nèi yòu lìng zhū sì dì jiā gōng yǎng
今陛下令群僧迎佛骨于凤翔，御楼以观，舁入大内，又令诸寺递加供养。
chén suī zhì yú bì zhī bì xià bù huò yú fú zuò cǐ chóng fèng yǐ qí fú xiáng yě
臣虽至愚，必知陛下不惑于佛，作此崇奉以祈福祥也。
zhí yǐ fēng nián zhī lè xùn rén zhī xīn wèi jīng dū shì shù shè guǐ yì zhī guān xì wán zhī jù ěr
直以丰年之乐，徇人之心，为京都士庶设诡异之观、戏玩之具耳。
ān yǒu shèng míng ruò cǐ ér kěn xìn cǐ děng shì zāi
安有圣明若此，而肯信此等事哉？
rán bǎi xìng yú míng yì huò nán xiǎo gǒu jiàn bì xià rú cǐ jiāng wèi zhēn xīn xìn fó jiē yún tiān zǐ dà shèng yóu yī xīn xìn xiàng
然百姓愚冥，易惑难晓，苟见陛下如此，将谓真心信佛，皆云：“天子大圣，犹一心信向；
bǎi xìng wēi jiàn yú fú qǐ hé gèng xī shēn mìng
百姓微贱，于佛岂合更惜身命？
yǐ zhì zhuó dǐng fán zhǐ shí bǎi wéi qún jiě yī sàn qián zì cháo zhì mù zhuǎn xiāng fǎng xiào wéi kǒng hòu shí lǎo yòu bēn bō qì qí shēng yè
”以至灼顶燔指，十百为群，解衣散钱，自朝至暮，转相仿效，唯恐后时，老幼奔波，弃其生业。
ruò bù jí jiā jìn è gēng lì zhū sì bì yǒu duàn bì jī shēn yǐ wéi gōng yǎng zhě
若不即加禁遏，更历诸寺，必有断臂脔身以为供养者。
shāng fēng bài sú chuán xiào sì fāng fēi xì shì yě
伤风败俗，传笑四方，非细事也。
fú běn yí dí zhī rén yǔ zhōng guó yán yǔ bù tōng yī fú shū zhì
佛本夷狄之人，与中国言语不通，衣服殊制；
kǒu bù dào xiān wáng zhī fǎ yán shēn bù fú xiān wáng zhī fǎ fú bù zhī jūn chén zhī yì fù zǐ zhī qíng
口不道先王之法言，身不服先王之法服，不知君臣之义、父子之情。
jiǎ rú qí shēn shàng zài fèng qí guó mìng lái cháo jīng shī bì xià róng ér jiē zhī bù guò xuān zhèng yī jiàn lǐ bīn yī shè cì yī yī xí wèi ér chū zhī yú jìng bù lìng èr yú zhòng yě
假如其身尚在，奉其国命来朝京师，陛下容而接之，不过宣政一见，礼宾一设，赐衣一袭，卫而出之于境，不令贰于众也。
kuàng qí shēn sǐ yǐ jiǔ kū xiǔ zhī gǔ xiōng huì zhī yú qǐ yi yǐ rù gōng jìn
况其身死已久，枯朽之骨，凶秽之余，岂宜以入宫禁？
kǒng zǐ yuē jìng guǐ shén ér yuǎn zhī
孔子曰：“敬鬼神而远之。
gǔ zhī zhū hóu diào yú qí guó bì lìng wū zhù xiān yǐ táo liè fú chú bù xiáng rán hòu jìn diào
”古之诸侯吊于其国，必令巫祝先以桃茢祓除不祥，然后进吊。
jīn wú gù qǔ xiǔ huì zhī wù qīn lín guān zhī wū zhù bù xiān táo liè bù yòng jūn chén bù yán qí fēi yù shǐ bù jǔ qí shī chén shí chǐ zhī
今无故取朽秽之物，亲临观之，巫祝不先，桃茢不用，君臣不言其非，御史不举其失，臣实耻之。
qǐ yǐ cǐ gǔ fù zhī shuǐ huǒ yǒng jué gēn běn duàn tiān xià zhī yí jué qián dài zhī huò shǐ tiān xià zhī rén zhī dà shèng rén zhī suǒ zuò wéi chū yú xún cháng wàn wàn yě
乞以此骨付之水火，永绝根本，断天下之疑，绝前代之惑，使天下之人知大圣人之所作为， 出于寻常万万也。
fú rú yǒu líng néng zuò huò suì fán yǒu yāng jiù yi jiā chén shēn
佛如有灵，能作祸祟，凡有殃咎，宜加臣身。
shàng tiān jiàn lín chén bù yuàn huǐ
上天鉴临，臣不怨悔。
biǎo rù dì dà nù chí shì zǎi xiàng jiāng dǐ yǐ sǐ
表入，帝大怒，持示宰相，将抵以死。
péi dù cuī qún yuē yù yán jié wǔ zuì zhī chéng yi
裴度、崔群曰：“愈言讦牾，罪之诚宜。
rán fēi nèi huái zhì zhōng ān néng jí cǐ
然非内怀至忠，安能及此？
yuàn shǎo kuān jiǎ yǐ lái jiàn zhēng
愿少宽假，以来谏争。
dì yuē yù yán wǒ fèng fú tài guò yóu kě róng
”帝曰：“愈言我奉佛太过，犹可容；
zhì wèi dōng hàn fèng fú yǐ hòu tiān zǐ gǎn yāo cù yán hé guāi là yá
至谓东汉奉佛以后，天子感夭促，言何乖剌邪？
yù rén chén kuáng wàng gǎn ěr gù bù kě shè
愈，人臣，狂妄敢尔，固不可赦！
yú shì zhōng wài hài jù suī qī lǐ zhū guì yì wèi yù yán nǎi biǎn cháo zhōu cì shǐ
”于是中外骇惧，虽戚里诸贵，亦为愈言，乃贬潮州刺史。
jì zhì cháo yǐ biǎo āi xiè yuē
既至潮，以表哀谢曰：
chén yǐ kuáng wàng gàng yú bù shí lǐ dù chén fó gǔ shì yán shè bù gōng zhèng míng dìng zuì wàn sǐ mò sāi
臣以狂妄戆愚，不识礼度，陈佛骨事，言涉不恭，正名定罪，万死莫塞。
bì xià āi chén yú zhōng shù chén kuáng zhí wèi yán suī kě zuì xīn yì wú tā tè qū xíng zhāng yǐ chén wèi cháo zhōu cì shǐ
陛下哀臣愚忠，恕臣狂直，谓言虽可罪，心亦无他，特屈刑章，以臣为潮州刺史。
jì miǎn xíng zhū yòu huò lù shí shèng ēn kuān dà tiān dì mò liàng pò nǎo kū xīn qǐ zú wèi xiè
既免刑诛，又获禄食，圣恩宽大，天地莫量，破脑刳心，岂足为谢！
chén suǒ lǐng zhōu zài guǎng fǔ jí dōng guò hǎi kǒu xià è shuǐ tāo lóng zhuàng měng nán jì qī chéng jù fēng è yú huàn huò bù cè
臣所领州，在广府极东，过海口，下恶水，涛泷壮猛，难计期程，飓风鳄鱼， 患祸不测。
zhōu nán jìn jiè zhǎng hǎi lián tiān dú wù zhàng fēn rì xī fā zuò
州南近界，涨海连天，毒雾瘴氛，日夕发作。
chén shǎo duō bìng nián cái wǔ shí fā bái chǐ luò lǐ bù jiǔ zhǎng
臣少多病，年才五十，发白齿落，理不久长。
jiā yǐ zuì fàn zhì zhòng suǒ chǔ yuǎn è yōu huáng cán jì sǐ wáng wú rì
加以罪犯至重，所处远恶，忧惶惭悸，死亡无日。
dān lì yī shēn cháo wú qīn dǎng jū mán yí zhī de yǔ chī mèi tóng qún gǒu fēi bì xià āi ér niàn zhī shuí kěn wéi chén yán zhě
单立一身， 朝无亲党，居蛮夷之地，与魑魅同群，苟非陛下哀而念之，谁肯为臣言者？
chén shòu xìng yú lòu rén shì duō suǒ bù tōng wéi kù hào xué wèn wén zhāng wèi cháng yī rì zàn fèi shí wéi shí bèi suǒ jiàn tuī xǔ
臣受性愚陋，人事多所不通，惟酷好学问文章，未尝一日暂废，实为时辈所见推许。
chén yú dāng shí zhī wén yì wèi yǒu guò rén zhě
臣于当时之文，亦未有过人者。
zhì yú lùn shù bì xià gōng dé
至于论述陛下功德，
yǔ shī shū xiāng biǎo lǐ
与《诗》、《书》相表里，
zuò wéi gē shī
作为歌诗，
jiàn zhī jiāo miào
荐之郊庙，
jì tài shān zhī fēng
纪太山之封，
lòu bái yù zhī dié
镂白玉之牒，
pū zhāng duì tiān zhī hóng xiū
铺张对天之宏休，
yáng lì wú qián zhī wěi jì
扬厉无前之伟绩，
biān yú shī shū zhī cè ér wú kuì
编于《诗》、《书》之策而无愧，
cuò yú tiān dì zhī jiān ér wú kuī
措于天地之间而无亏，
suī shǐ gǔ rén fù shēng
虽使古人复生，
chén wèi kěn ràng
臣未肯让。
fú yǐ huáng táng shòu mìng yǒu tiān xià sì hǎi zhī nèi mò bù chén qiè nán běi dōng xī de gè wàn lǐ
伏以皇唐受命有天下，四海之内，莫不臣妾，南北东西，地各万里。
zì tiān bǎo yǐ hòu zhèng zhì shǎo xiè wén zhì wèi yōu wǔ kè bù gāng niè chén jiān lì dù jū qí chǔ yáo dú zì fáng wài shùn nèi bèi fù sǐ zǐ dài yǐ zǔ yǐ sūn rú gǔ zhū hóu zì shàn qí de bù cháo bù gòng liù qī shí nián
自天宝以后，政治少懈，文致未优，武克不刚，孽臣奸隶，蠹居棋处，摇毒自防，外顺内悖， 父死子代，以祖以孙，如古诸侯，自擅其地，不朝不贡，六七十年。
sì shèng chuán xù yǐ zhì bì xià
四圣传序，以至陛下。
bì xià jí wèi yǐ lái gōng qīn tīng duàn xuán qián zhuǎn kūn guān jī hé kāi léi lì fēng fēi rì yuè qīng zhāo tiān gē suǒ huī wú bù cóng shùn
陛下即位以来，躬亲听断，旋干转坤，关机阖开，雷厉风飞，日月清照， 天戈所麾，无不从顺。
yi dìng yuè zhāng yǐ gào shén míng dōng xún tài shān zòu gōng huáng tiān jù zhe xiǎn yōng míng shì dé yì shǐ yǒng yǒng nián fú wǒ chéng liè
宜定乐章，以告神明，东巡泰山，奏功皇天，具著显庸，明示得意，使永永年服我成烈。
dāng cǐ zhī jì suǒ wèi qiān zǎi yī shí bù kě féng zhī jiā huì ér chén fù zuì yīng xìn zì jū hǎi dǎo qī qī jiē jiē rì yǔ sǐ pò céng bù dé zòu báo jì yú cóng guān zhī nèi lì yù zhī jiān qióng sī bì jīng yǐ shú qián guò
当此之际，所谓千载一时不可逢之嘉会，而臣负罪婴衅，自拘海岛，戚戚嗟嗟，日与死迫，曾不得奏薄伎于从官之内、隶御之间，穷思毕精，以赎前过。
huái tòng qióng tiān sǐ bù bì mù fú wéi bì xià tiān dì fù mǔ āi ér lián zhī
怀痛穷天，死不闭目，伏惟陛下天地父母，哀而怜之。
dì de biǎo pō gǎn huǐ yù fù yòng zhī chí shì zǎi xiàng yuē yù qián suǒ lùn shì dà ài zhèn rán bù dāng yán tiān zi shì fú nǎi nián cù ěr
帝得表，颇感悔，欲复用之，持示宰相曰：“愈前所论是大爱朕，然不当言天子事佛乃年促耳。
huáng fǔ bó sù jì yù zhí jí zòu yán yù zhōng kuáng shū kě qiě nèi yí
”皇甫镈素忌愈直，即奏言：“愈终狂疏，可且内移。
nǎi gǎi yuán zhōu cì shǐ
”乃改袁州刺史。
chū yù zhì cháo zhōu wèn mín jí kǔ jiē yuē è xī yǒu è yú shí mín xù chǎn qiě jǐn mín yǐ shì qióng
初，愈至潮州，问民疾苦，皆曰：“恶溪有鳄鱼，食民畜产且尽，民以是穷。
shù rì yù zì wǎng shì zhī lìng qí shǔ qín jì yǐ yī yáng yī tún tóu xī shuǐ ér zhù zhī yuē
”数日，愈自往视之，令其属秦济以一羊一豚投溪水而祝之曰：
xī xiān wáng jì yǒu tiān xià liè shān zé wǎng shéng chuò rèn yǐ chú chóng shé è wù wèi mín wù hài zhě qū ér chū zhī sì hǎi zhī wài
昔先王既有天下，列山泽，罔绳擉刃以除虫蛇恶物为民物害者，驱而出之四海之外。
jí dé bó bù néng yuǎn yǒu zé jiāng hàn zhī jiān shàng jiē qì zhī yǐ yǔ mán yí chu yuè kuàng hú lǐng zhī jiān qù jīng shī wàn lǐ zāi
及德薄，不能远有，则江、汉之间尚皆弃之以与蛮夷楚越，况湖、岭之间去京师万里哉？
è yú zhī hán yān luǎn yù yú cǐ yì gù qí suǒ
鳄鱼之涵淹卵育于此，亦固其所。
jīn tiān zǐ sì táng wèi shén shèng cí wǔ sì hǎi zhī wài liù hé zhī nèi jiē fǔ ér yǒu zhī kuàng yǔ jì suǒ yǎn yáng zhōu zhī jìn dì cì shǐ xiàn lìng zhī suǒ zhì chū gòng fù yǐ gōng tiān dì zōng miào bǎi shén zhī sì zhī rǎng zhě zāi
今天子嗣唐位，神圣慈武，四海之外，六合之内，皆抚而有之，况禹迹所掩， 扬州之近地，刺史县令之所治，出贡赋以供天地、宗庙、百神之祀之壤者哉？
è yú qí bù kě yǔ cì shǐ zá chǔ cǐ tǔ yě
鳄鱼其不可与刺史杂处此土也。
cì shǐ shòu tiān zǐ mìng shǒu cǐ tǔ zhì cǐ mín ér è yú gàn rán bù ān xī tán jù chù shí mín chù xióng shǐ lù zhāng yǐ féi qí shēn yǐ zhǒng qí zǐ sūn yǔ cì shǐ jù zhēng wèi cháng xióng
刺史受天子命，守此土，治此民，而鳄鱼旰然不安溪潭据处，食民畜熊豕鹿麞以肥其身，以种其子孙，与刺史拒争为长雄。
cì shǐ suī nú ruò yì ān kěn wèi è yú dī shǒu xià xīn xǐn xiàn sī wèi lì mín xiū yǐ tōu huó yú cǐ yě
刺史虽驽弱， 亦安肯为鳄鱼低首下心，伈々𪾢斯，为吏民羞，以偷活于此也？
chéng tiān zi mìng yǐ lái wèi lì gù qí shì bù dé bù yǔ è yú biàn
承天子命以来为吏， 固其势不得不与鳄鱼辨。
è yú yǒu zhī qí tīng cì shǐ
鳄鱼有知，其听刺史。
cháo zhī zhōu dà hǎi zài qí nán jīng péng zhī dà xiā xiè zhī xì wú bù róng guī yǐ shēng yǐ shí è yú cháo fā ér xī zhì yě
潮之州，大海在其南，鲸鹏之大，虾蟹之细，无不容归，以生以食，鳄鱼朝发而夕至也。
jīn yǔ è yú yuē jǐn sān rì qí lǜ chǒu lèi nán xǐ yú hǎi yǐ bì tiān zǐ zhī mìng lì
今与鳄鱼约：“尽三日，其率丑类南徙于海，以避天子之命吏。
sān rì bù néng zhì wǔ rì
三日不能，至五日；
wǔ rì bù néng zhì qī rì qī rì bù néng shì zhōng bù kěn xǐ yě shì bù yǒu cì shǐ tīng cóng qí yán yě
五日不能，至七日，七日不能，是终不肯徙也，是不有刺史、听从其言也。
bù rán zé shì è yú míng wán bù líng cì shǐ suī yǒu yán bù wén bù zhī yě
不然，则是鳄鱼冥顽不灵，刺史虽有言，不闻不知也。
fu ào tiān zǐ zhī mìng lì bù tīng qí yán bù xǐ yǐ bì zhī yǔ wán bù líng ér wèi mín wù hài zhě jiē kě shā
夫傲天子之命吏，不听其言，不徙以避之，与顽不灵而为民物害者，皆可杀。
cì shǐ zé xuǎn cái jì mín cāo qiáng gōng dú shǐ yǐ yǔ è yú cóng shì bì jǐn shā nǎi zhǐ qí wú huǐ
刺史则选材技民，操强弓毒矢，以与鳄鱼从事，必尽杀乃止，其无悔！
zhù zhī xī bào fēng zhèn diàn qǐ xī zhōng shù rì shuǐ jǐn hé xi xǐ liù shí lǐ
祝之夕，暴风震电起溪中，数日水尽涸，西徙六十里。
zì shì cháo wú è yú huàn
自是潮无鳄鱼患。
yuán rén yǐ nán nǚ wèi lì guò qī bù shú zé mò rù zhī
袁人以男女为隶，过期不赎，则没入之。
yù zhì xī jì yōng de shú suǒ méi guī zhī fù mǔ qī bǎi yú rén
愈至，悉计庸得赎所没，归之父母七百余人。
yīn yǔ yuē jìn qí wèi lì
因与约，禁其为隶。
zhào bài guó zǐ jì jiǔ zhuǎn bīng bù shì láng
召拜国子祭酒，转兵部侍郎。
zhèn zhōu luàn shā tián hóng zhèng ér lì wáng tíng còu zhào yù xuān fǔ
镇州乱，杀田弘正而立王廷凑，诏愈宣抚。
jì xíng zhòng jiē wēi zhī
既行，众皆危之。
yuán zhěn yán hán yù kě xī
元稹言：“韩愈可惜。
mù zōng yì huǐ zhào yù dù shì cóng yí wú bì rù
”穆宗亦悔，诏愈度事从宜，无必入。
yù zhì tíng còu yán bīng yà zhī jiá shì chén tíng
愈至，廷凑严兵迓之，甲士陈廷。
jì zuò tíng còu yuē suǒ yǐ fēn fēn zhě nǎi cǐ shì zú yě
既坐，廷凑曰：“所以纷纷者，乃此士卒也。
yù dà shēng yuē
”愈大声曰；
tiān zǐ yǐ gōng wèi yǒu jiàng shuài cái gù cì yǐ jié qǐ yì tóng zéi fǎn yá
“天子以公为有将帅材， 故赐以节，岂意同贼反邪？
yǔ wèi zhōng shì qián fèn yuē xiān tài shī wèi guó jī zhū tāo xuè yī yóu zài cǐ jūn hé fù nǎi yǐ wéi zéi hu
”语未终，士前奋曰：“先太师为国击朱滔，血衣犹在， 此军何负，乃以为贼乎？
yù yuē yǐ wéi ěr bù jì xiān tài shī yě ruò yóu jì zhī gù shàn
”愈曰：“以为尔不记先太师也，若犹记之，固善。
tiān bǎo yǐ lái ān lù shān shǐ sī míng li xī liè děng yǒu zi ruò sūn zài hu
天宝以来，安禄山、史思明、李希烈等有子若孙在乎？
yì yǒu jū guān zhě hu
亦有居官者乎？
zhòng yuē wú
”众曰：“无。
yù yuē tián gōng yǐ wèi bó liù zhōu guī cháo tíng guān zhōng shū lìng fù zǐ shòu qí jié
” 愈曰：“田公以魏博六州归朝廷，官中书令，父子受旗节；
liú wù li yòu jiē dà zhèn
刘悟、李祐皆大镇。
cǐ ěr jūn suǒ qí wén yě
此尔军所其闻也。
zhòng yuē hóng zhèng kè gù cǐ jūn bù ān
”众曰：“弘正刻，故此军不安。
yù yuē rán ěr cáo yì hài tián gōng yòu cán qí jiā yǐ fù hé dào
”愈曰：“然尔曹亦害田公，又残其家矣，复何道？
zhòng yán guàn yuē shàn
”众讠雚曰：“善。
tíng còu lǜ zhòng biàn jí huī shǐ qù
”廷凑虑众变，疾麾使去。
yīn yuē jīn yù tíng còu hé suǒ wèi
因曰：“今欲廷凑何所为？
yù yuē shén cè liù jūn jiāng rú niú yuán yì zhě wèi bù fá dàn cháo tíng gù dà tǐ bù kě qì zhī
”愈曰：“神策六军将如牛元翼者为不乏，但朝廷顾大体，不可弃之。
gōng jiǔ wéi zhī hé yě
公久围之，何也？
tíng còu yuē jí chū zhī
”廷凑曰：“即出之。
yù yuē ruò ěr zé wú shì yǐ
”愈曰：“若尔，则无事矣。
huì yuán yì yì kuì wéi chū yán còu bù zhuī
”会元翼亦溃围出，延凑不追。
yù guī zòu qí yǔ dì dà yuè
愈归奏其语，帝大悦。
zhuǎn lì bù shì láng
转吏部侍郎。
shí zǎi xiāng li féng jí è li shēn yù zhú zhī suì yǐ yù wèi jīng zhào yǐn jiān yù shǐ dài fū tè zhào bù tái cān ér chú shēn zhōng chéng
时宰相李逢吉恶李绅，欲逐之，遂以愈为京兆尹、兼御史大夫，特诏不台参， 而除绅中丞。
shēn guǒ hé zòu yù yù yǐ zhào zì jiě
绅果劾奏愈，愈以诏自解。
qí hòu wén cì fēn rán zǎi xiàng yǐ tái fǔ bù xié suì ba yù wèi bīng bù shì láng ér chū shēn jiāng xī guān chá shǐ
其后文刺纷然，宰相以台、府不协，遂罢愈为兵部侍郎，而出绅江西观察使。
shēn jiàn dì de liú yù yì fù wèi lì bù shì láng
绅见帝，得留，愈亦复为吏部侍郎。
cháng qìng sì nián zú nián wǔ shí qī zèng lǐ bù shàng shū shì yuē wén
长庆四年卒，年五十七，赠礼部尚书，谥曰文。
yù xìng míng ruì bù guǐ suí
愈性明锐，不诡随。
yú rén jiāo shǐ zhōng bù shǎo biàn
与人交，始终不少变。
chéng jiù hòu jìn shì wǎng wǎng zhī míng
成就后进士，往往知名。
jīng yù zhǐ shòu jiē chēng hán mén dì zǐ yù guān xiǎn shāo xiè qiǎn
经愈指授， 皆称“韩门弟子”，愈官显，稍谢遣。
fán nèi wài qīn ruò jiāo yǒu wú hòu zhě wèi jià qiǎn gū nǚ ér xù qí jiā
凡内外亲若交友无后者，为嫁遣孤女而恤其家。
sǎo zhèng sàng wèi fú qī yǐ bào
嫂郑丧，为服期以报。
měi yán wén zhāng zì hàn sī mǎ xiàng rú tài shǐ gōng liú xiàng yáng xióng hòu zuò zhě bu shi chū gù yù shēn tàn běn yuán zhuó rán shù lì chěng yī jiān yán
每言文章自汉司马相如、太史公、刘向、扬雄后，作者不世出，故愈深探本元， 卓然树立，成一家言。
qí yuán dào yuán xìng shī shuō děng shù shí piān jiē ào yǎn hóng shēn yǔ mèng kē yáng xióng xiāng biǎo lǐ ér zuǒ yòu liù jīng yún
其《原道》、《原性》、《师说》等数十篇，皆奥衍闳深， 与孟轲、扬雄相表里而佐佑《六经》云？
zhì tā wén zào duān zhì cí yào wèi bù xí dǎo qián rén zhě
至它文，造端置辞，要为不袭蹈前人者。
rán wéi yù wèi zhī pèi rán ruò yǒu yú zhì qí tú lǐ áo li hàn huáng fǔ shí cóng ér xiào zhī jù bù jí yuǎn shén
然惟愈为之，沛然若有余，至其徒李翱、李汉、皇甫湜从而效之，遽不及远甚。
cóng yù yóu zhě ruò mèng jiāo zhāng jí yì jiē zì míng yú shí
从愈游者，若孟郊、张籍，亦皆自名于时。
mèng jiāo zhě zì dōng yě hú zhōu wǔ kāng rén
孟郊者，字东野，湖州武康人。
shǎo yǐn sōng shān xìng jiè shǎo xié hé
少隐嵩山，性介，少谐合。
yù yī jiàn wèi wàng xíng jiāo
愈一见为忘形交。
nián wǔ shí de jìn shì dì diào lì yáng wèi
年五十，得进士第，调溧阳尉。
xiàn yǒu tóu jīn lài píng líng chéng lín bó méng yì xià yǒu jī shuǐ
县有投金濑、平陵城，林薄蒙翳，下有积水。
jiāo xián wǎng zuò shuǐ páng péi huí fù shī ér cáo wù duō fèi
郊闲往坐水旁，裴回赋诗，而曹务多废。
lìng bái fǔ yǐ jiǎ wèi dài zhī fēn qí bàn fèng
令白府，以假尉代之，分其半奉。
zhèng yú qìng wèi dōng dōu liú shǒu shǔ shuǐ lù zhuǎn yùn pàn guān
郑余庆为东都留守，署水陆转运判官。
yú qìng zhèn xìng yuán zòu wèi cān móu
余庆镇兴元，奏为参谋。
zú nián liù shí sì
卒，年六十四。
zhāng jí shì yuē zhēn yào xiān shēng
张籍谥曰贞曜先生。
jiāo wèi shī yǒu lǐ zhì zuì wéi yù suǒ chēng rán sī kǔ qí sè
郊为诗有理致，最为愈所称，然思苦奇涩。
li guān yì lùn qí shī yuē gāo chù zài gǔ wú shàng píng chú xià gù èr xiè yún
李观亦论其诗曰：“高处在古无上， 平处下顾二谢”云。
zhāng jí zhě zì wén chāng hé zhōu wū jiāng rén
张籍者，字文昌，和州乌江人。
dì jìn shì wèi tài cháng sì tài zhù
第进士，为太常寺太祝。
jiǔ cì qiān mì shū láng
久次，迁秘书郎。
yù jiàn wèi guó zi bó shì
愈荐为国子博士。
lì shuǐ bù yuán wài láng zhǔ kè láng zhōng
历水部员外郎、主客郎中。
dāng shí yǒu míng shì jiē yǔ yóu ér yù xián zhòng zhī
当时有名士皆与游，而愈贤重之。
jí xìng juàn zhí cháng zé yù xǐ bó niǎo jí wèi bó zá zhī shuō lùn yì hào shèng rén qí pái shì lǎo bù néng zhù shū ruò mèng kē yáng xióng yǐ chuí shì zhě
籍性狷直，尝责愈喜博褭及为驳杂之说，论议好胜人，其排释老不能著书若孟轲、扬雄以垂世者。
yù zuì hòu dá shū yuē
愈最后答书曰：
wú zǐ bù yǐ yù wú sì yì yù tuī zhī nà zhū shèng xián zhī yù fú qí xié xīn zēng qí suǒ wèi gāo
吾子不以愈无似，意欲推之纳诸圣贤之域，拂其邪心，增其所未高。
wèi yù zhī zhì yǒu kě yǐ zhì yú dào zhě jùn qí yuán dào qí suǒ guī gài qí gēn jiāng shí qí shí
谓愈之质有可以至于道者，浚其源，道其所归，溉其根，将食其实。
cǐ shèng dé zhī suǒ cí ràng kuàng yú yù zhě zāi
此盛德之所辞让，况于愈者哉？
yì qí zhōng yǒu yi fù zhě gù bù kě suì yǐ
抑其中有宜复者，故不可遂已。
xī zhě shèng rén zhī zuò chūn qiū yě jì shēn qí wén cí yǐ rán yóu bù gǎn gōng chuán dào zhī kǒu shòu dì zǐ zhì yú hòu shì qí shū chū yān
昔者圣人之作《春秋》也，既深其文辞矣， 然犹不敢公传道之，口授弟子，至于后世，其书出焉。
qí suǒ yǐ lǜ huàn zhī dào wēi yě
其所以虑患之道，微也。
jīn fu èr shì zhī suǒ zōng ér shì zhī zhě xià jí gōng qīng fǔ xiāng wú qǐ gǎn chāng yán pái zhī zāi
今夫二氏之所宗而事之者，下及公卿辅相，吾岂敢昌言排之哉？
zé qí kě yǔ zhě huì zhī yóu shí yǔ wú bèi qí shēng xiāo xiāo
择其可语者诲之，犹时与吾悖，其声哓哓。
ruò suì chéng qí shū zé jiàn ér nù zhī zhě bì duō yǐ bì qiě yǐ wǒ wèi kuáng wéi huò
若遂成其书，则见而怒之者必多矣，必且以我为狂为惑。
qí shēn zhī bù néng xù shū yú hé yǒu
其身之不能恤，书于何有？
fū zǐ shèng rén yě ér yuē zì wú de zǐ lù ér è shēng bù rù yú ěr
夫子，圣人也，而曰：“自吾得子路，而恶声不入于耳。
qí yú fǔ ér xiāng zhě zhōu tiān xià yóu qiě jué liáng yú chén wèi yú kuāng huǐ yú shū sūn bēn zǒu yú qí lǔ sòng wèi zhī jiāo
” 其余辅而相者周天下，犹且绝粮于陈，畏于匡，毁于叔孙，奔走于齐、鲁、宋、卫之郊。
qí dào suī zūn qí qióng yì zhì yǐ
其道虽尊，其穷亦至矣。
lài qí tú xiāng yǔ shǒu zhī zú yǒu lì yú tiān xià
赖其徒相与守之，卒有立于天下。
xiàng shǐ dú yán zhī ér dú shū zhī qí cún yě kě jì hu
向使独言之而独书之，其存也可冀乎？
jīn fú èr shì xíng hu zhōng tǔ yě gài liù bǎi nián yǒu yú yǐ
今夫二氏行乎中土也，盖六百年有余矣。
qí zhí gēn gù qí liú bō màn fēi kě yǐ cháo lìng ér xī jìn yě
其植根固，其流波漫，非可以朝令而夕禁也。
zì wén wáng méi wǔ wáng zhōu gōng chéng kāng xiāng yǔ shǒu zhī lǐ yuè jiē zài jí hu fū zǐ wèi jiǔ yě zì fū zǐ ér zhì hū mèng zǐ wèi jiǔ yě zì mèng zǐ ér zhì hū yáng xióng yì wèi jiǔ yě
自文王没，武王、周公、成、康相与守之，礼乐皆在， 及乎夫子未久也，自夫子而至乎孟子未久也，自孟子而至乎扬雄亦未久也。
rán yóu qí qín ruò cǐ qí kùn ruò cǐ ér hòu néng yǒu suǒ lì wú qǐ kě yì ér wèi zhī zāi
然犹其勤若此，其困若此，而后能有所立，吾岂可易而为之哉？
qí wèi yě yì zé qí chuán yě bù yuǎn gù yú suǒ yǐ bù gǎn yě
其为也易，则其传也不远， 故余所以不敢也。
rán guān gǔ rén de qí shí xíng qí dào zé wú suǒ wéi shū
然观古人，得其时，行其道，则无所为书。
wéi shū zhě jiē suǒ wéi bù xíng hu jīn ér xíng hu hòu shì zhě yě
为书者，皆所为不行乎今，而行乎后世者也。
jīn wú zhī de wú zhì shī wú zhì wèi kě zhī zé sì wǔ shí liù shí wèi zhī wèi shī yě
今吾之得吾志、失吾志未可知，则俟五十、六十为之，未失也。
tiān bù yù shǐ cí rén yǒu zhī hu zé wú zhī mìng bù kě qī
天不欲使兹人有知乎，则吾之命不可期；
rú shǐ cí rén yǒu zhī hu fēi wǒ qí shuí zāi
如使兹人有知乎，非我其谁哉！
qí háng dào qí wéi shū qí huà jīn qí chuán hòu bì yǒu zài yǐ
其行道，其为书，其化今，其传后，必有在矣。
wú zǐ qí hé jù qī qī yú wú suǒ wéi zāi
吾子其何遽戚戚于吾所为哉？
qián shū wèi wú yú rén lùn bù néng xià qì ruò hào shèng zhě
前书谓吾与人论不能下气，若好胜者。
suī chéng yǒu zhī yì fēi hǎo jǐ shèng yě hǎo jǐ zhī dào shèng yě
虽诚有之，抑非好己胜也，好己之道胜也。
fēi hǎo jǐ zhī dào shèng yě jǐ zhī dào nǎi fū zǐ mèng kē yáng xióng zhī dào
非好己之道胜也，己之道乃夫子、孟轲、扬雄之道。
chuán zhě ruò bù shèng zé wú suǒ wéi dào wú qǐ gǎn bì shì míng zāi
传者若不胜，则无所为道， 吾岂敢避是名哉！
fū zǐ zhī yán yuē wú yǔ huí yán zhōng rì bù wéi
夫子之言曰：“吾与回言，终日不违。
rú yú zé qí yǔ zhòng rén biàn yě yǒu yǐ
”如愚则其与众人辩也有矣。
bó zá zhī jī qián shū jǐn zhī wú zǐ qí fù zhī
驳杂之讥，前书尽之，吾子其复之。
xī zhě fū zǐ yóu yǒu suǒ xì shī bù yún hū shàn xì xuè xī bù wéi nüè xī
昔者夫子犹有所戏，《诗》不云乎：“善戏谑兮，不为虐兮。
jì yuē zhāng ér bù chí wén wǔ bù wéi yě
”《记》曰：“张而不弛，文武不为也。
è hài yú dào zāi
”恶害于道哉？
wú zǐ qí wèi zhī sī hū
吾子其未之思乎？
jí wèi shī cháng yú yuè fǔ duō jǐng jù
籍为诗，长于乐府，多警句。
shì zhōng guó zǐ sī yè
仕终国子司业。
huáng fǔ shí zì chí zhèng mù zhōu xīn ān rén
皇甫湜，字持正，睦州新安人。
zhuó jìn shì dì wèi lù hún wèi shì zhì gōng bù láng zhōng biàn jí shǐ jiǔ shù wǔ tóng shěng qiú fēn sī dōng dōu
擢进士第，为陆浑尉，仕至工部郎中，辨急使酒，数忤同省，求分司东都。
liú shǒu péi dù pì wèi pàn guān
留守裴度辟为判官。
dù xiū fú xiān sì jiāng lì bēi qiú wén yú bái jū yì
度修福先寺，将立碑，求文于白居易。
shí nù yuē jìn shě shí ér yuǎn qǔ jū yì qǐng cóng cǐ cí
湜怒曰：“近舍湜而远取居易，请从此辞。
dù xiè zhī
”度谢之。
shí jí qǐng dǒu jiǔ yǐn hān yuán bǐ lì jiù
湜即请斗酒，饮酣， 援笔立就。
dù zèng yǐ chē mǎ zēng cǎi shén hòu shí dà nù yuē zì wú wèi gù kuàng jí xù wèi cháng xǔ rén
度赠以车马缯彩甚厚，湜大怒曰：“自吾为《顾况集序》，未常许人。
jīn bēi zì sān qiān zì sān jiān hé yù wǒ báo yá
今碑字三千，字三缣，何遇我薄邪？
dù xiào yuē bù jī zhī cái yě
”度笑曰：“不羁之才也。
cóng ér chou zhī
”从而酬之。
shí cháng wèi fēng shì zhǐ gòu xiǎo ér liǎn fēng dǎo qǔ qí yè
湜尝为蜂螫指，购小儿敛蜂，捣取其液。
yī rì mìng qí zi lù shī yī zì wù gòu yuè hū zhàng zhàng wèi zhì niè qí bì xuè liú
一日命其子录诗，一字误，诟跃呼杖， 杖未至，啮其臂血流。
lú tóng jū dōng dōu yù wèi hé nán lìng ài qí shī hòu lǐ zhī
卢仝居东都，愈为河南令，爱其诗，厚礼之。
tóng zì hào yù chuān zǐ cháng wèi yuè shí shī yǐ jī qiē yuán hé nì dǎng yù chēng qí gōng
仝自号玉川子，尝为《月蚀诗》 以讥切元和逆党，愈称其工。
shí yòu yǒu gǔ dǎo liú yì jiē hán mén dì zǐ
时又有贾岛、刘乂，皆韩门弟子。
dǎo zì làng xiān fàn yáng rén
岛，字浪仙，范阳人。
chū wèi fú tú míng wú běn
初为浮屠，名无本。
lái dōng dōu shí luò yáng lìng jìn sēng wǔ hòu bù dé chū dǎo wèi shī zì shāng
来东都，时洛阳令禁僧午后不得出， 岛为诗自伤。
yù lián zhī yīn jiào qí wéi wén suì qù fú tú jǔ jìn shì
愈怜之，因教其为文，遂去浮屠，举进士。
dāng qí kǔ yín suī féng zhí gōng qīng guì rén jiē bù zhī jué yě
当其苦吟，虽逢值公卿贵人，皆不之觉也。
yī rì jiàn jīng zhào yǐn kuà lǘ bù bì yán hū jí zhī jiǔ nǎi de shì
一日见京兆尹，跨驴不避，讠虖诘之，久乃得释。
lèi jǔ bù zhōng dì
累举，不中第。
wén zōng shí zuò fēi bàng biǎn cháng jiāng zhǔ bù
文宗时，坐飞谤，贬长江主簿。
huì chāng chū yǐ pǔ zhōu sī cāng cān jūn qiān sī hù wèi shòu mìng zú nián liù shí wǔ
会昌初，以普州司仓参军迁司户，未受命卒，年六十五。
liú yì zhě yì yī jié shì
刘义者，亦一节士。
shǎo fàng sì wèi xiá xíng yīn jiǔ shā rén wáng mìng
少放肆为侠行，因酒杀人亡命。
huì shè chū gèng zhé jié dú shū néng wéi gē shī
会赦，出，更折节读书， 能为歌诗。
rán shì gù shí suǒ fù bù néng fǔ yǎng guì rén cháng chuān jī pò yī
然恃故时所负，不能俯仰贵人，常穿屐、破衣。
wén yù jiē tiān xià shì bù guī zhī zuò bīng zhù xuě chē èr shī chū lú tóng mèng jiāo yòu
闻愈接天下士，步归之， 作《冰柱》《雪车》二诗，出卢仝、孟郊右。
fán zōng shī jiàn wèi dú bài
樊宗师见，为独拜。
néng miàn dào rén duǎn cháng qí fú yì zé yòu mí féng ruò qīn shǔ rán
能面道人短长， 其服义则又弥缝若亲属然。
hòu yǐ zhēng yǔ bù néng xià bīn kè yīn chí yù jīn shù jīn qù yuē cǐ yú mù zhōng rén de ěr bù ruò yǔ liú jūn wéi shòu
后以争语不能下宾客，因持愈金数斤去，曰：“此谀墓中人得耳，不若与刘君为寿。
yù bù néng zhǐ guī qí lǔ bù zhī suǒ zhōng
”愈不能止，归齐、鲁，不知所终。
zàn yuē táng xìng chéng wǔ dài pōu fēn wáng zhèng bù gāng wén bì zhì qióng è lǐ hùn bìng
赞曰：唐兴，承五代剖分，王政不纲，文弊质穷，崿俚混并。
tiān xià yǐ dìng zhì huāng tī dù tǎo jiū rú shù yǐ xìng diǎn xiàn xūn hán jìn dài bǎi yú nián qí hòu wén zhāng shāo shāo kě shù
天下已定，治荒剔蠹，讨究儒术，以兴典宪，薰■涵浸，殆百余年，其后文章稍稍可述。
zhì zhēn yuán yuán hé jiān yù suì yǐ liù jīng zhī wén wèi zhū rú chàng zhàng dī mò liú fǎn wán yǐ pǔ chǎn wěi yǐ zhēn
至贞元、 元和间，愈遂以《六经》之文为诸儒倡，障堤末流，反刓以朴，刬伪以真。
rán yù zhī cái zì shì sī mǎ qiān yáng xióng zhì bān gù yǐ xià bù lùn yě
然愈之才，自视司马迁、扬雄，至班固以下不论也。
dāng qí suǒ de cuì rán yī chū yú zhèng kān luò chén yán héng wù bié qū wāng yáng dà sì yào zhī wú dǐ wǔ shèng rén zhě
当其所得，粹然一出于正，刊落陈言， 横骛别驱，汪洋大肆，要之无抵牾圣人者。
qí dào gài zì bǐ mèng kē yǐ xún kuàng yáng xióng wèi wèi chún níng bù xìn rán
其道盖自比孟轲，以荀况、扬雄为未淳， 宁不信然？
zhì jìn jiàn chén móu pái nàn xù gū jiǎo fú tōu mò huáng huáng yú rén yì kě wèi dǔ dào jūn zi yǐ
至进谏陈谋，排难恤孤，矫拂媮末，皇皇于仁义，可谓笃道君子矣。
zì jìn qì duò lǎo fó xiǎn xíng shèng dào bù duàn rú dài
自晋汔隋，老佛显行，圣道不断如带。
zhū rú yǐ tiān xià zhèng yì zhù wèi guài shén
诸儒倚天下正议，助为怪神。
yù dú kuì rán yǐn shèng zhēng sì hǎi zhī huò suī méng shàn xiào hé ér fù fèn shǐ ruò wèi zhī xìn zú dà xiǎn yú shí
愈独喟然引圣， 争四海之惑，虽蒙讪笑，合而复奋，始若未之信，卒大显于时。
xī mèng kē jù yáng mò qù kǒng zǐ cái èr bǎi nián
昔孟轲拒杨、墨， 去孔子才二百年。
yù pái èr jiā nǎi qù qiān yú suì bō shuāi fǎn zhèng gōng yǔ qí ér lì bèi zhī suǒ yǐ guò kuàng xióng wèi bù shǎo yǐ
愈排二家，乃去千余岁，拨衰反正，功与齐而力倍之，所以过况、 雄为不少矣。
zì yù méi qí yán dà xíng xué zhě yǎng zhī rú tài shān běi dǒu yún
自愈没，其言大行，学者仰之如泰山、北斗云。