太平御览 · 李昉 · Chapter 28 of 1000

时序部·卷十三

PinyinModern Translation
Size

lì dōng

这句话大意是:○立冬。

lǐ jì yuè lìng yuē mèng dōng zhī yuè shì yuè yě yǐ lì dōng xiān sān rì tài shǐ yè wū tiān zǐ yuē mǒu rì lì dōng shèng dé zài shuǐ

现代白话:《礼记·月令》曰:孟冬之月,是月也,以立冬先三日,太史谒于天孔子说:"某日立冬,盛德在水。

tiān zǐ nǎi qí

这句话大意是:"天子乃齐。

lì dōng zhī rì qīn lǜ gōng qīng dài fū yǐ yíng dōng wū běi jiāo

这句话大意是:立冬之日,亲率公卿大夫以迎冬于北郊。

hái nǎi shǎng sǐ shì xù gū guǎ

这句话大意是:还乃赏死事,恤孤寡。

zuǒ zhuàn yuē zhòng ní wèn tán zǐ yuē dān niǎo shì sī bì zhě yě

现代白话:《左传》曰:仲尼问,郯孔子说:"丹鸟氏司闭者也。

yǐ lì qiū lái lì dōng qù

这句话大意是:"以立秋来,立冬去。

yì shuō yuē qián xī běi yě zhǔ lì dōng

这句话大意是:《易说》曰:干,西北也,主立冬。

yì tōng guà yàn yuē lì dōng bù zhōu fēng zhì shuǐ shǐ bīng jì mài shēng yàn què rù shuǐ wèi há

这句话大意是:《易通卦验》曰:立冬,不周风至,水始冰,荠麦生,燕雀入水为蛤。

jīng fáng yì zhàn yuē lì dōng qián wáng bù zhōu fēng yòng shì rén jūn dāng xìng biān bīng zhì chéng guō xíng xíng jué zuì

这句话大意是:京房《易占》曰:立冬干王,不周风用事,人君当兴边兵,治城郭,行刑决罪。

sān lǐ yì zōng yuē shí yuè lì dōng wèi jié zhě dōng zhōng yě lì dōng zhī shí wàn wù zhōng chéng wéi jié míng

这句话大意是:《三礼义宗》曰:十月立冬为节者,冬,终也,立冬之时,万物终成为节名。

xiǎo xuě wèi zhōng zhě qì xù zhuǎn hán yǔ biàn chéng xuě gù yǐ xiǎo xuě wèi zhōng

这句话大意是:小雪为中者,气叙转寒,雨变成雪,故以小雪为中。

hòu hàn shū xù lǐ yí zhì yuē lì dōng zhī rì yè lòu wèi jǐn wǔ kè jīng dū bǎi guān jiē yī zào yíng qì yú běi jiāo

这句话大意是:《后汉书续礼仪志》曰:立冬之日,夜漏未尽五刻,京都百官皆衣皂,迎气于北郊。

jiā yǔ yuē yú yóu wū shuǐ niǎo yóu wū yún gù lì dōng zé yàn què rù wū hǎi huà wèi há

这句话大意是:《家语》曰:鱼游于水,鸟游于云,故立冬则燕雀入于海化为蛤。

fú ruì tú yuē bā fēng xún tōng bā fāng zhī fēng yìng shí ér zhì yě

这句话大意是:《符瑞图》曰:八风,循通八方之风,应时而至也。

lì dōng běi fāng guǎng mò fēng zhì

这句话大意是:立冬,北方广莫风至。

yī míng hán fēng

这句话大意是:(一名寒风。

zhōu shū shí xùn yuē lì dōng shí yuè jié shuǐ shǐ bīng

这句话大意是:《周书·时训》曰:立冬十月节,水始冰;。

shuǐ ruò bù bīng jí yīn zhī yǒu fù guó yòng kuì fá

这句话大意是:水若不冰,即阴之有负,国用匮乏。

de shǐ dòng

这句话大意是:地始冻;。

de ruò bù dòng jí zāi jiù zhī zhēng

这句话大意是:地若不冻,即灾咎之征。

yě jī huà shèn

这句话大意是:野鸡化蜃;。

ruò bù wèi shèn jí shí duō yín fù

这句话大意是:若不为蜃,即时多淫妇。

wǔ xíng xiū wáng lùn yún lì dōng qián wáng kǎn xiāng gèn tāi zhèn méi xùn sǐ lí qiú kūn fèi duì xiū

这句话大意是:《五行休王论》云:立冬、干王、坎相、艮胎、震没、巽死、离囚、坤废、兑休。

dōng zhì

这句话大意是:○冬至。

zhōu yì yuē xiān wáng yǐ zhì rì bì guān shāng lǚ bù xíng hòu bù xǐng fāng

这句话大意是:《周易》曰:先王以至日闭关,商旅不行,后不省方。

wèi xià zhì rì dōng zhì rì yě

这句话大意是:(谓夏至日,冬至日也。

shàng shū yuē rì duǎn xīng mǎo yǐ zhèng zhòng dōng

这句话大意是:《尚书》曰:日短星昴,以正仲冬。

kǒng ān guó zhù yuē rì duǎn dōng zhì rì yě

这句话大意是:孔安国注曰:日短,冬至日也。

xīng mǎo bái hǔ zhī zhōng xīng yì yǐ qī xīng bìng jiàn yǐ zhèng dōng zhī sān jié yě

这句话大意是:星昴,白虎之中星,亦以七星并见,以正冬之三节也。

lǐ jì yuē zhòng dōng zhī yuè rì duǎn zhì yīn yáng zhēng zhū shēng dàng

这句话大意是:《礼记》曰:仲冬之月,日短至,阴阳争,诸生荡。

zhēng zhě yīn fāng shèng yáng yù qǐ yě

这句话大意是:(争者,阴方盛,阳欲起也。

jūn zǐ zhāi jiè chù bì yǎn shēn shēn yù níng

现代白话:)有德行的人斋戒,处必掩身,身欲宁。

qù shēng sè jìn shì yù ān xíng xìng shì yù jìng yǐ dài yīn yáng zhī suǒ dìng

这句话大意是:去声色,禁嗜欲,安形性,事欲静,以待阴阳之所定。

zhōu lǐ yuē dōng zhì rì zài qiān niú jǐng zhǎng yī zhàng sān chǐ

这句话大意是:《周礼》曰:冬至,日在牵牛,景长一丈三尺。

xià zhì rì zài dōng jǐng jǐng zhǎng chǐ yǒu wǔ cùn

这句话大意是:夏至,日在东井,景长尺有五寸。

yòu yuē tì shì qù cǎo chūn shǐ shēng ér méng zhī xià rì zhì ér yí zhī qiū shéng ér shān zhī dōng rì zhì ér sì zhī

这句话大意是:又曰:薙氏去草,春始生而萌之,夏日至而夷之,秋绳而芟之,冬日至而耜之。

ruò yù qí huà yě zé yǐ shuǐ huǒ biàn zhī

这句话大意是:若欲其化也,则以水火变之。

wèi yǐ huǒ shāo qí suǒ shān tì zhī cǎo yǐ ér shuǐ zhī zé qí shì yì hé měi yǐ

现代白话:(谓以火烧其所芟薙之草,已而水之,则其士亦和美了。

yuè lìng jì xià nǎi shāo tì xíng shuǐ lì shā cǎo rú yǐ rè tāng shì qí yī shí zhe zhī

这句话大意是:《月令》:季夏乃烧薙行水利杀草,如以热汤,是其一时著之。

yòu yuē sī tú zhí yuē rì zhì zhī jǐng chǐ yǒu wǔ cùn wèi zhī dì zhōng tiān dì zhī suǒ hé yě sì shí zhī suǒ jiāo yě fēng yǔ zhī suǒ huì yě yīn yáng zhī suǒ hé yě

这句话大意是:又曰《司徒职》曰:日至之景,尺有五寸,谓之地中,天地之所合也,四时之所交也,风雨之所会也,阴阳之所和也。

rán zé bǎi wù fù ān nǎi jiàn wáng guó yān zhì qí jī fāng qiān lǐ ér fēng shù yě

现代白话:然则百物阜安,乃建王国呢,制其畿方千里而封树也。

jǐng chǐ yǒu wǔ cùn zhě nán zài rì xià wàn wǔ qiān lǐ dì yú xīng chén sì yóu shēng jiàng yú sān wàn lǐ zhī zhōng shì yǐ bàn zhī de dì zhī zhōng yě

这句话大意是:(景尺有五寸者,南载日下万五千里,地舆星辰四游升降于三万里之中,是以半之得地之中也。

jī fāng qiān lǐ qǔ xiàng yú rì yī cùn fāng zhèng shù shù mù gōu shàng suǒ yǐ biǎo zhù zǔ gù yě

这句话大意是:畿方千里,取象于日一寸方正树,树木沟上,所以表助阻固也。

zhèng sī nóng yún tǔ guī zhī zhǎng chǐ yǒu wǔ cùn yǐ xià zhì zhī rì lì bā chǐ zhī biǎo qí jǐng shì yǔ tǔ guī děng wèi zhī dì zhōng

这句话大意是:郑司农云:土圭之长尺有五寸,以夏至之日立八尺之表,其景适与土圭等,谓之地中。

jīn yǐng chuān yáng chéng de wéi rán

这句话大意是:今颍川阳城地为然。

chūn qiū zuǒ zhuàn yuē xī gōng wǔ nián chūn wáng zhēng yuè xīn hài shuò rì nán zhì

这句话大意是:《春秋左传》曰:僖公五年,春,王正月辛亥朔,日南至。

zhōu zhēng jīn shí yī yuè dōng zhì zhī rì yuē nán jí

这句话大意是:(周正今十一月,冬至之日曰南极。

gōng jì shì shuò suì dēng guān tái yǐ wàng ér shū lǐ yě

这句话大意是:)公既视朔,遂登观台以望,而书,礼也。

shì shuò qīn gào shuò yě

这句话大意是:(视朔,亲告朔也。

guān tái tái shàng shè wū kě yǐ yuǎn guān zhě yě

现代白话:观台,台上摄屋,能够远观者也。

shuò dàn dōng zhì lì shǔ zhī suǒ shǐ zhì lì zhě yīn zhī zé kě yǐ míng qí shù shù shěn bié yīn yáng xù shì xùn mín

现代白话:朔旦冬至,历数之所始,治历者因之,则能够明其术数,审别阴阳,叙事训民。

lǔ jūn bù néng cháng xiū cǐ lǐ gù shàn gōng zhī de lǐ

这句话大意是:鲁君不能常修此礼,故善公之得礼。

fán fēn zhì qǐ bì bì shū yún wù fēn chūn qiū fēn yě

这句话大意是:)凡分至启闭,必书云物,(分,春秋分也。

zhì dōng xià zhì

这句话大意是:至,冬夏至。

qǐ lì xià lì xià

这句话大意是:启,立夏立夏。

bì lì qiū lì dōng

这句话大意是:闭,立秋立冬。

yún wù qì sè zāi biàn yě

这句话大意是:云物,气色灾变也。

chuán chóng shēn zhōu diǎn bù yán gōng zhě yuē guān zhǎng qí zhí

这句话大意是:《传》重申周典,不言公者,曰官掌其职。

wèi bèi gù yě

这句话大意是:)为备故也。

sù chá yāo xiáng nì wèi zhī bèi

这句话大意是:(素察妖祥,逆为之备。

yì tōng guà yàn yuē dōng zhì zhī rì jiàn yún sòng yíng cóng xià xiàng lái suì měi rén mín hé bù jí yì

这句话大意是:《易通卦验》曰:冬至之日,见云送迎从下向,来岁美,人民和,不疾疫;。

wú yún sòng yíng dé bó suì è

这句话大意是:无云送迎,德薄,岁恶。

gù qí yún chì zhě hàn hēi zhě shuǐ bái zhě wèi bīng huáng zhě yǒu tǔ gōng zhū cóng rì qì sòng yíng qí zhēng yě

这句话大意是:故其云赤者旱,黑者水,白者为兵,黄者有土功,诸从日气送迎其征也。

yòu yuē dōng zhì shǐ rén zhǔ zhì bā néng zhī shì huò diào huáng zhōng huò diào liù lǜ huò diào wǔ xíng huò diào lǜ lì huò diào yīn yáng huò diào zhèng dé

这句话大意是:又曰:冬至始,人主致八能之士,或调黄锺,或调六律,或调五行,或调律历,或调阴阳,或调正德。

zhèng xuán zhù yuē zhì bā néng zhī shì zhě yán xuǎn wū rén zhòng zhī zhōng qǔ xí xiǎo zhě shǐ zhī diào wèi xié tiáo hé zhī yì yě

这句话大意是:郑玄注曰:致八能之士者,言选于人众之中,取习晓者,使之调为谐,调和之意也。

yòu yuē dōng zhì shǐ rén zhǔ yǔ qún chén zuǒ yòu cóng lè wǔ rì tiān xià zhī zhòng yì jiā jiā cóng lè wǔ rì yǐ yíng rì zhì zhī lǐ

这句话大意是:又曰:冬至始,人主与群臣左右从乐五日,天下之众,亦家家从乐五日,以迎日至之礼。

zhèng xuán zhù yuē cóng zhě jiù yě

这句话大意是:郑玄注曰:从者,就也。

dōng zhì jūn chén jù jiù dà sī lè zhī gōng lín qí sì lè jì tiān yuán qiū zhī lè yǐ wéi jì shì mò dà wū cǐ

这句话大意是:冬至君臣俱就大司乐之宫,临其肆乐,祭天圜丘之乐,以为祭事莫大于此。

yòu yuē dōng zhì chéng tiān wén

这句话大意是:又曰:冬至成天文。

zhèng xuán zhù yún tiān wén wèi zhī sān guāng yùn zhào xíng tiān xià dōng zhì ér shù qì

这句话大意是:郑玄注云:天文谓之三光,运照行天下,冬至而数讫。

wū shì shí yě jì ér chéng zhī suǒ yǐ bào yě

这句话大意是:于是时也,祭而成之,所以报也。

yòu yuē dōng zhì zhī rì lì bā shén shù bā chǐ biǎo rì zhōng shì qí guǐ rú dù zhě suì měi rén hé shùn

这句话大意是:又曰:冬至之日,立八神,树八尺表,日中视其晷如度者,岁美,人和顺;。

guǐ bù rú dù zhě suì è guǐ rù zé shuǐ guǐ tuì zé hàn jìn èr cùn zé yuè shí jìn chǐ zé rì shí

这句话大意是:晷不如度者,岁恶,晷入则水,晷退则旱,进二寸则月食,进尺则日食。

jìn wèi zhǎng wū dù yě

这句话大意是:(进,谓长于度也。

jīng fáng yì yāo zhàn yuē dōng zhì shàn gōng diàn fēng cāng kù

这句话大意是:京房《易妖占》曰:冬至缮宫殿,封仓库。

yì shuō yuē kǎn běi fāng yě zhǔ dōng zhì

这句话大意是:《易说》曰:坎,北方也,主冬至。

shàng shū kǎo líng yào yuē dōng zhì rì zé wǔ xīng jù qǐ qiān niú rì yuè ruò xuán bì wǔ xīng ruò biān zhū

这句话大意是:《尚书考灵曜》曰:冬至日则五星俱起,牵牛日月若悬璧,五星若编珠。

xiào jīng shuō yuē dòu zhǐ zi wèi dōng zhì

这句话大意是:《孝经说》曰:斗指子为冬至。

zhì yǒu sān yì yī zhě yīn jí zhī zhì èr zhě yáng qì shǐ zhì sān zhě rì xíng nán zhì gù wèi wéi zhì

这句话大意是:至有三义:一者阴极之至,二者阳气始至,三者日行南至,故谓为至。

xiào jīng yuán shén qì yuē dōng zhì yáng qì dòng

这句话大意是:《孝经援神契》曰:冬至阳气动。

yòu yuē dōng zhì rì zài wài héng

这句话大意是:又曰:冬至日在外衡。

sān lǐ yì zōng yuē shí yī yuè dà xuě wèi jié zhě xíng yú xiǎo xuě wèi dà xuě shí xuě zhuǎn shén gù yǐ dà xuě míng jié

这句话大意是:《三礼义宗》曰:十一月大雪为节者,形于小雪为大雪,时雪转甚,故以大雪名节。

dōng zhì zhōng zhě yì yǒu sān yì yī zhě yīn jí zhī zhì èr zhě yáng qì shǐ zhì sān zhě rì xíng nán zhì gù wèi zhī dōng zhì yě

这句话大意是:冬至中者,亦有三义:一者阴极之至,二者阳气始至,三者日行南至,故谓之冬至也。

yòu yuē dōng zhì rì jì tiān yú yuán qiū yù yòng cāng bì shēng tóng yù sè lè yòng jiā zhōng wèi gōng lè zuò liù biàn

这句话大意是:又曰:冬至日祭天于圆丘,玉用苍璧,牲同玉色,乐用夹钟,为宫乐,作六变。

wǔ jīng tōng yì yuē dōng zhì qǐn bīng gǔ shāng lǚ bù xíng jūn bù tīng zhèng shì

这句话大意是:《五经通义》曰:冬至寝兵鼓,商旅不行,君不听政事。

yuē dōng zhì yáng qì méng yīn yáng jiāo jīng shǐ chéng wàn wù qì wēi zài xià bù kě dòng xiè

这句话大意是:曰冬至阳气萌,阴阳交精,始成万物,气微在下,不可动泄。

wáng zhě chéng tiān lǐ gù lǜ tiān xià jìng ér bù rǎo yě

这句话大意是:王者承天理,故率天下静而不扰也。

shǐ jì yuē dōng zhì duǎn jí xiàn tǔ huī mèng kāng yuē xiān dōng zhì sān rì xuán tǔ huī yú héng liǎng duān qīng zhòng shì jūn dōng zhì rì yáng qì zhì zé huī zhòng xià zhì rì yīn qì zhì zé tǔ zhòng

这句话大意是:《史记》曰:冬至短极,县土灰,(孟康曰:先冬至三日,悬土灰于衡两端轻重适均,冬至日阳气至则灰重,夏至日阴气至则土重。

jìn zhuó yuē cài yōng lǜ lì jì hòu zhōng lǜ quán shàng tǔ huī dōng zhì yáng qì yīng huáng zhōng tōng tǔ huī qīng ér héng yǎng xià zhì yīn qì yīng ruí bīn tōng tǔ huī zhòng ér héng dī jìn tuì xiān hòu wǔ rì zhī zhōng

这句话大意是:晋灼曰:蔡邕律历记候钟律权上土灰,冬至阳气应,黄钟通,土灰轻而衡仰,夏至阴气应,蕤宾通,土灰重而衡低,进退先后五日之中。

huī dòng mí jiě jiǎo lán gēn chū quán shuǐ yǒng

这句话大意是:)灰动,麋解角,兰根出,泉水踊。

guǐ yǐ zhī rì zhì yào jué guǐ jǐng

这句话大意是:晷以知日至,要诀晷景。

yòu yuē fán hou suì měi è hou wèi suì shǐ huò dōng zhì rì chǎn qì shǐ méng xī míng rì rén zhòng lǜ suì yī huì yǐn shí fā yáng qì gù yuē chū suì

这句话大意是:又曰:凡候岁美恶,候谓岁始,或冬至日产气始萌,腊明日,人众率岁壹会饮食,发阳气,故曰初岁。

yòu yuē huáng dì de bǎo dǐng wǎn qú wèn yú yú qū

这句话大意是:又曰:黄帝得宝鼎宛朐,问于臾区。

duì yuē dì de bǎo dǐng shén cè shì suì yǐ yǒu shuò dàn dōng zhì dé tiān zi jì zhōng ér fù shǐ

这句话大意是:对曰:"帝得宝鼎,神策,是岁已酉朔旦冬至,得天子纪终而复始。

yú shì huáng dì yíng rì tuī cè hòu lǜ shì suì fù shuò dàn dōng zhì

这句话大意是:"于是黄帝迎日推策,后率世岁复朔旦冬至。

hàn shū yuē huàn zhě chún yú líng qú fù tài chū lì huì shuò wàng zuì mì wǔ xīng rú lián zhū

这句话大意是:《汉书》曰:宦者淳于陵渠覆太初历,晦朔望最密,五星如连珠。

yīng shào zhù yún wèi tài chū shàng yuán jiǎ zǐ yè bàn shuò cháo dōng zhì qī yào jiē huì qiān niú

这句话大意是:应劭注云:谓太初上元甲子夜半朔朝冬至,七曜皆会牵牛。

yòu yuē dōng zhì yáng qì qǐ jūn dào zhǎng gù hè

这句话大意是:又曰:冬至阳气起,君道长,故贺。

xià zhì yīn qì qǐ jūn dào xiāo gù bù hè

这句话大意是:夏至阴气起,君道消,故不贺。

sī mǎ biāo xù hàn shū yuē tiān zǐ cháng yǐ dōng xià zhì rì yù qián diàn hé bā néng zhī shì chén bā yīn tīng lè jūn dù guǐ jǐng hou zhōng lǜ quán tǔ tàn xiào yīn yáng yě

这句话大意是:司马彪《续汉书》曰:天子常以冬夏至日御前殿,合八能之士,陈八音,听乐均,度晷景,候锺律,权土炭,效阴阳也。

xù hàn shū lǐ yí zhì yuē dōng zhì qián hòu jūn zǐ ān shēn jìng tǐ bǎi guān jué shì bù tīng zhèng

现代白话:《续汉书礼仪志》曰:冬至前后,有德行的人安身静体,百官绝事,不听政。

zé jí chén ér hòu shěng shì

这句话大意是:择吉辰而后省事。

jué zhī rì yè lòu wèi jǐn wǔ kè jīng dū bǎi guān yī zào tīng shì zhī rì bǎi guān jiē yī jiàng

这句话大意是:绝之日,夜漏未尽五刻,京都百官衣皂,听事之日,百官皆衣绛。

hòu hàn shū yuē fu xián zì zhòng shū qiān tíng wèi měi dōng zhì duàn yù chí huí liú tì

这句话大意是:《后汉书》曰:傅贤,字仲舒,迁廷尉,每冬至断狱,迟回流涕。

wèi zhì yuē wèi zhī dì huáng chū yuán nián dōng zhì rì huáng què jí yú wén chāng diàn qián

这句话大意是:《魏志》曰:魏之帝黄初元年,冬至日,黄雀集于文昌殿前。

jiàn cáo zhí biǎo

这句话大意是:(见曹植表。

zuǒ sī wèi dū fù yún piān piān huáng què xián shū lái suì

这句话大意是:左思《魏都赋》云:翩翩黄雀,衔书来谇。

qí mǔ shì yún huáng niǎo xián shū jù wú tái

现代白话:綦母氏云:黄鸟衔书具我台。

hòu wèi cuī hào nǚ yí yuē jìn gǔ fù rén cháng yǐ dōng zhì rì shàng lǚ wà wū gū jiù jiàn cháng zhì zhī yì yě

这句话大意是:后魏崔浩《女仪》曰:近古妇人,常以冬至日上履袜于姑舅,践长至之义也。

jìn shū yuē zhōu sōng mǔ lǐ shì cháng dōng zhì yǐn jiǔ jǔ shāng cì sān zǐ yuē wú běn dù jiāng tuō zú wú suǒ bù wèi ěr děng bìng guì liè wú mù qián wú fù hé yōu

现代白话:《晋书》曰:周嵩母李氏,尝冬至饮酒,举觞赐三孔子说:"我本渡江托足无所,不谓你等并贵,列我目前,我复何忧?

sōng qǐ yuē kǒng bù rú zūn zhǐ

这句话大意是:"嵩起曰:"恐不如尊旨。

bó rén zhì dà ér cái duǎn míng zhòng ér shi àn hǎo chéng rén zhī bì cǐ fēi zì quán zhī dào

这句话大意是:伯仁志大而才短,名重而识暗,好乘人之弊,此非自全之道。

sōng xìng kàng zhí yì bù róng wū shì

这句话大意是:嵩性抗直,亦不容于世。

wéi ā nú lù lù dāng zài ā mǔ mù xià ěr

这句话大意是:唯阿奴碌碌,当在阿母目下耳。

ā nú mó xiǎo zì yě

这句话大意是:"阿奴,谟小字也。

hòu guǒ rú qí yán

这句话大意是:后果如其言。

shěn yuē sòng shū yuē wèi jìn dōng zhì rì shòu wàn guó jí bǎi liáo chēng hè yīn xiǎo huì qí yí yà yú suì cháo yě

这句话大意是:沈约《宋书》曰:魏晋冬至日,受万国及百僚称贺,因小会,其仪亚于岁朝也。

yòu yuē dōng zhì cháo hè xiǎng sì jiē rú yuán rì zhī yí

这句话大意是:又曰:冬至朝贺享祀,皆如元日之仪。

yòu jìn lǚ wà cuī yīn wà míng yǒu jiàn zǐ zhī yuè zhù yǎng yuán qì zhī shì

这句话大意是:又进履袜,(崔骃《袜铭》有建子之月,助养元气之事。

hòu wèi běi jīng sī tú cuī nǚ yí yún jìn gǔ fù rén cháng yǐ dōng zhì rì jìn wà lǚ yú jiù gū jiē qí shì yě

这句话大意是:后魏北京司徒崔《女仪》云,近古妇人常以冬至日进袜履于舅姑,皆其事也。

yī miè yì zuò wà bìng wáng fá fǎn

这句话大意是:衤蔑亦作袜,并亡伐反。

zuò chì dòu zhōu

这句话大意是:)作赤豆粥。

jīng chǔ jì yún gòng gōng shì yǒu bù cái zi yǐ dōng zhì sǐ wéi rén lì wèi chì dòu gù zuò zhōu ráng zhī

这句话大意是:(《荆楚记》云:共工氏有不才子,以冬至死,为人厉,畏赤豆,故作粥禳之。

nán shǐ yuē liáng fù qí wèi shǐ xīn lìng yǒu qiú dāng sǐ huì dōng zhì qí nǎi fàng qí huán jiā yù cáo yuàn gù zhēng yuē gǔ zhě yǒu cǐ jīn bù kě xíng

这句话大意是:《南史》曰:梁傅歧为始新令,有囚当死,会冬至,歧乃放其还家,狱曹掾固争曰:"古者有此,今不可行。

qí yuē qí ruò fù xìn xiàn lìng dāng zuò

这句话大意是:"歧曰:"其若负信,县令当坐。

jìng rú qī ér fǎn

这句话大意是:"竟如期而反。

tài shǒu shēn xiāng tàn yì jù yǐ zhuàng wén

这句话大意是:太守深相叹异,遽以状闻。

liáng shū yuē xí chǎn chū wèi dōng yáng tài shǒu zài jùn yǒu néng míng dōng zhì xī fàng yù zhōng qiú yī qī ér zhì

这句话大意是:《梁书》曰:席阐出为东阳太守,在郡有能名,冬至悉放狱中囚,依期而至。

qí shū yuē shè dí fú lián dōng zhì zhī rì qīn biǎo chēng hè qí qī wèi shè dòu bǐng

这句话大意是:《齐书》曰:厍狄伏连,冬至之日亲表称贺,其妻为设豆饼。

fú lián wèn cǐ dòu hé yīn ér de

这句话大意是:伏连问此豆何因而得。

qī duì yuē wū mǎ dòu zhōng fēn jiǎn

这句话大意是:妻对曰:"于马豆中分减。

fú lián dà nù

这句话大意是:"伏连大怒。

táng xuán zōng shí lù yuē shàng yù hán yuán diàn shòu cháo

这句话大意是:《唐玄宗实录》曰:上御含元殿受朝。

tài shǐ zòu yuē shuò rì zhì lì shǔ zhī yuán jiā chén zhī huì

这句话大意是:太史奏曰:"朔日至,历数之元,嘉辰之会。

àn lè jì tú zhēng yún shuò rì dōng zhì shèng zhǔ hòu zuò

这句话大意是:按《乐计图征》云:'朔日冬至,圣主厚祚。

yòu àn chūn qiū gǎn jīng fú yún dōng zhì yīn yún qí hán yǒu yún yíng rì zhě lái suì dà měi

这句话大意是:'又按《春秋感精符》云:'冬至阴云祁寒有云迎日者,来岁大美。

cǐ bìng shèng dé guāng pī shàng gǎn tiān xīn qǐng fù yǒu sī yǐ zhāng jiā ruì

这句话大意是:'此并圣德光被,上感天心,请付有司,以彰嘉瑞。

cóng zhī

这句话大意是:"从之。

jīng chǔ suì shí jì yuē shí yī yuè dōng zhì rì zuò chì dòu zhōu

这句话大意是:《荆楚岁时记》曰:十一月冬至日,作赤豆粥。

qià wén jì yuē chì tǔ guó zhí yá zhōu nán dù hǎi jīng jī lóng dǎo

这句话大意是:《洽闻记》曰:赤土国,直崖州南渡海,经鸡笼岛。

dōng zhì zhī rì yǐng zài běi xià zhì zhī rì yǐng zài nán kāi hù jiē xiàng běi

这句话大意是:冬至之日影在北,夏至之日影在南,开户皆向北。

xī yù zhū guó zhì yuē tiān zhú guó yǐ shí yī yuè liù rì wèi dōng zhì dōng zhì zé mài xiù

这句话大意是:《西域诸国志》曰:天竺国以十一月六日为冬至,冬至则麦秀。

guǎn zǐ yuē yǐ dōng zhì zhī rì shǐ shù sì shí liù rì dōng jǐn chūn shǐ jiào mín zuàn suì jǐn zào xiè suǒ yǐ shòu rén yě

这句话大意是:《管子》曰:以冬至之日始,数四十六日,冬尽春始,教民钻燧,谨灶泄,所以寿人也。

huái nán zǐ yuē dōng zhì zhī rì běi gōng yù nǚ hēi sè yī hēi cǎi jī qìng shí

这句话大意是:《淮南子》曰:冬至之日,北宫御女黑色,衣黑采,击磬石。

shuǐ wáng běi fāng gù chǔ běi gōng yě

这句话大意是:(水王北方,故处北宫也。

qí bīng shā qí chù zhì

这句话大意是:)其兵铩,其畜彘。

duàn zhě jí nèi xiàng zhì

这句话大意是:(锻者即内象彘。

zhì shuǐ chù

这句话大意是:彘,水畜。

yòu yuē yáng qì wèi huǒ yīn qì wèi shuǐ shuǐ shèng gù xià zhì shī huǒ shèng gù dōng zhì zào

这句话大意是:又曰:阳气为火,阴气为水,水胜故夏至湿,火胜故冬至燥。

zào gù tàn qīng

这句话大意是:燥故炭轻。

rì dōng zhì jǐng shuǐ shèng pén shuǐ yì que shǐ cháo

这句话大意是:日冬至井水盛,盆水溢,鹊始巢。

bā chǐ zhī niè rì zhōng ér jǐng zhàng sān chǐ

这句话大意是:八尺之臬,日中而景丈三尺。

yòu yuē tiān wén yuē dōng zhì rì shù lái suì zhēng yuè shuò rì mǎn wǔ shí zhě mín shí zú bù mǎn wǔ shí zhě jiǎn yī shēng

这句话大意是:又曰《天文》曰:冬至日,数来岁正月朔日,满五十者民食足,不满五十者减一升。

yú rì rì yì yī shēng qí wèi suì cì yě

这句话大意是:余日,日益一升,其为岁伺也。

cì hou yě

这句话大意是:(伺,候也。

lǚ shì chūn qiū yuē dōng zhì hòu wǔ xún qī rì chāng pú shēng bǎi cǎo zhī xiān shēng yě

这句话大意是:《吕氏春秋》曰:冬至后五旬七日,菖蒲生,百草之先生也。

wū shì shǐ gēng

这句话大意是:于是始耕。

gāo yòu zhù yuē chāng pú shuǐ cǎo yě

这句话大意是:高诱注曰:菖蒲,水草也。

yòu yuē dōng zhì rì xíng yuǎn dào zhōu sì jí mìng zhī yuē xuán míng tiān

这句话大意是:又曰:冬至日行远道,周四极,命之曰玄明天。

yòu yuē zhòng dōng mìng zhī yuē chàng yuè

这句话大意是:又曰:仲冬命之曰畅月。

yáng qì zài shàng rén mín kòng xián wú suǒ shì zuò gù yuē chàng yuè

这句话大意是:(阳气在上,人民空闲,无所事作,故曰畅月。

tài xuán jīng yuē dōng zhì jí yè bàn yǐ hòu zhě jìn xuán zhī xiàng yě

这句话大意是:《太玄经》曰:冬至及夜半以后者,近玄之象也。

jìn ér wèi jí wǎng ér wèi zhì xū ér wèi mǎn gù wèi zhī jìn xuán yě

这句话大意是:进而未极,往而未至,虚而未满,故谓之近玄也。

xuán yǐ zǐ wǔ wèi zhòu yè fēn dōng zhì yǐ qián guǐ hài zhī rì chū xuán dào hǎo qiān yè bàn yǐ hòu dà dào shǐ mài suī jìn wèi jí suī wǎng wèi zhì yóu zài chōng xū ér wèi yíng mǎn yě

这句话大意是:(玄以子午为昼夜分,冬至以前癸亥之日出,玄道好谦,夜半以后,大道始迈,虽进未及,虽往未至,犹在冲虚而未盈满也。

shì wèi jìn xuán zé xiū yě

这句话大意是:是为近玄则休也。

shì wén yuē dōng zhì dòu zhǐ zi yè bàn jiā wǔ zhě yě

这句话大意是:《释文》曰:冬至斗指子,夜半加午者也。

yòu yuē diào lǜ zhě dù zhú wèi guǎn lú piǎo wèi huī liè zhī jiǔ jiān zhī zhōng mò rán wú dòng jì rán wú shēng wēi fēng bù qǐ xiān chén bù xíng dōng zhì yè bàn huáng zhōng yǐ yīng

这句话大意是:又曰:调律者度竹为管,芦莩为灰,列之九间之中,漠然无动,寂然无声,微风不起,纤尘不形,冬至夜半,黄锺以应。

bái hǔ tōng yuē dōng zhì guǎng mò fēng dōng zhì duàn qí dà bì xíng xíng yù yě

这句话大意是:《白虎通》曰:冬至,广莫风冬至,断其大辟,行刑狱也。

yòu yuē dōng zhì qián hòu jūn zǐ ān shēn jìng tǐ bǎi guān jué shì bù tīng zhèng zé jí chén ér hòu shěng shì

现代白话:又曰:冬至前后,有德行的人安身静体,百官绝事,不听政,择吉辰而后省事。

yòu yuē dōng zhì yáng shǐ qǐ fǎn dà hán hé yě

这句话大意是:又曰:冬至阳始起,反大寒,何也?

yīn qì tuī ér shàng gù dà hán

这句话大意是:阴气推而上,故大寒。

yù zhú bǎo diǎn yún shí yī yuè jiàn zǐ zhōu zhī zhēng yuè dōng zhì rì nán jí nán yǐng jí zhǎng

这句话大意是:《玉烛宝典》云:十一月建子,周之正月,冬至日南极,南影极长。

yīn yáng rì yuè wàn wù zhī shǐ lǜ dāng huáng zhōng qí guǎn zuì zhǎng gù yǒu lǚ cháng zhī hè

这句话大意是:阴阳日月,万物之始,律当黄锺,其管最长,故有履长之贺。

shén nóng shū yuē dōng zhì yīn yáng hé jīng tiān dì jiāo ràng tiān wèi bù wēn de wèi bù dòng jūn wèi bù cháo bǎi guān wèi bù qīn shì

这句话大意是:《神农书》曰:冬至阴阳合精,天地交让,天为不温,地为不冻,君为不朝,百官为不亲事。

bù kě chū yóu bì yǒu yōu huǐ

这句话大意是:不可出游,必有忧悔。

fú ruì tú yuē dōng zhì dōng běi fāng róng fēng zhì

这句话大意是:《符瑞图》曰:冬至,东北方融风至。

yī míng yàn fēng

这句话大意是:(一名焱风。

cuī shí sì mín yuè lìng yuē dōng zhì zhī rì jiàn shǔ gāo xiān jiàn xuán míng yǐ jí zǔ mí qí jìn jiǔ zūn lǎo jí yè hè jūn shī qí lǎo rú zhēng dàn

这句话大意是:崔寔《四民月令》曰:冬至之日,荐黍羔,先荐玄冥,以及祖祢,其进酒尊老,及谒贺君师耆老,如正旦。

yòu yuē xiān hòu dōng zhì gè wǔ rì mǎi bái quǎn yǎng zhī yǐ gōng zǔ mí

这句话大意是:又曰:先后冬至各五日,买白犬养之,以供祖祢。

zhōu shū shí xùn yuē dà xuě zhī rì hé niǎo yóu míng zhě guó yǒu é yán

这句话大意是:《周书时训》曰:大雪之日,鹖鸟犹鸣者,国有讹言;。

hǔ bù jiāo jiàng shuài bù hé

这句话大意是:虎不交,将帅不和;。

lì tǐng bù chū qīng shì zhuān quán

这句话大意是:荔挺不出,卿士专权。

dōng zhì zhī rì qiū yǐn bù jié jūn zhèng bù xíng

这句话大意是:冬至之日,蚯蚓不结,君政不行;。

mí jiǎo bù jiě bīng bù cáng

这句话大意是:麋角不解,兵不藏;。

shuǐ quán bù dòng yīn bù chéng yáng

这句话大意是:水泉不动,阴不承阳。

lì yì shū yuē dà xuě shí yī yuè jié yuè zhī chū qì yě yán tài yīn zhī qì yǐ dà shuǐ níng wèi xuě gù yuē dà xuě

这句话大意是:《历义疏》曰:大雪十一月节,月之初气也,言太阴之气以大,水凝为雪,故曰大雪。

dōng zhì shí yī yuè zhī zhōng qì yě yán dōng zhì zhě jí yě tài yīn zhī qì shàng gàn wū yáng tài yáng zhī qì xià jí wū de hán qì yǐ jí gù yuē dōng zhì

这句话大意是:冬至十一月之中气也,言冬至者,极也,太阴之气上干于阳,太阳之气下极于地,寒气已极,故曰冬至。

qì dāng yì zhī shì yǐ wáng zhě bì mén lǘ shāng lǚ bù xíng yǐ qí yáng qì chéng yǒng jūn shòu yì zhǎng shì yǐ dōng hè yě

这句话大意是:气当易之,是以王者闭门闾,商旅不行,以其阳气乘踊,君寿益长,是以冬贺也。

yì yǐ rì zhī xíng tiān zhì wū xùn wéi dōng nán jiǎo jí zhī wū cǐ gù yuē dōng zhì

这句话大意是:亦以日之行天,至于巽维东南角,极之于此,故曰冬至。

yán shī gǔ kuāng miù zhèng sú yuē zhèng shì jiān yún que zhī zuò cháo dōng zhì jiā gōng zhì chūn nǎi chéng

这句话大意是:颜师古《匡谬正俗》曰:郑氏《笺》云:"鹊之作巢,冬至加功,至春乃成。

cǐ yán shǐ qǐ dōng zhì jiā gōng lì wèi cháo gài zhí yán ěr

这句话大意是:"此言始起冬至,加功力为巢,盖直言耳。

ér liú chāng zōng zhōu dú děng yīn jiā wèi jià míng cóng yǐ gòu wèi yì zé bù yīng yún jià gōng yě

这句话大意是:而刘昌宗、周读等,音加为架,名从以构为义,则不应云架功也。

huáng dì zhēn jiǔ jīng yún dōng zhì rì fēng cóng nán lái zhě míng wéi xū zéi shāng rén yě

这句话大意是:《黄帝针灸经》云:冬至日,风从南来者,名为虚贼,伤人也。

zhōu jiǎo shū yuē hou shè fǎ dōng zhì hòu jǐn dīng sì zhī rì yǒu fēng cóng yǐ shàng lái mǎn sān rì yǐ shàng bì yǒu dà shè

这句话大意是:《周角书》曰:候赦法,冬至后,尽丁巳之日,有风从已上来,满三日以上,必有大赦。

yǎng shēng yào jí yuē nán yáng zhāng píng zi yún dōng zhì yáng qì guī nèi fù zhōng rè wù rù wèi yì xiāo huà

这句话大意是:《养生要集》曰:南阳张平子云:冬至阳气归内,腹中热,物入胃易消化。

yòu yuē tōng lì shù jiā suàn fǎ tuī kǎo qí jì cóng shàng gǔ tiān yuán lái qì shí yī yuè jiǎ zǐ yè bàn shuò dōng zhì rì yuè ruò lián bì

这句话大意是:又曰:通历数家算法推考,其纪从上古天元来,讫十一月甲子夜半朔冬至,日月若连璧。

wèi wǔ dì míng fá lìng yuē wén tài yuán shàng dǎng xī hé yàn mén dōng zhì hòu bǎi yǒu wǔ rì jiē jué huǒ hán shí yún wéi jiè zǐ tuī

这句话大意是:魏武帝《明罚令》曰:闻太原、上党、西河、雁门,冬至后百有五日皆绝火寒食,云为介子推。

jìn pān ní cháng zhì shī yuē hún yí fù sì qì yù héng yùn zhāo yáo líng guǐ xiū qī xī rì nán shǐ jīn zhāo

这句话大意是:晋潘尼《长至诗》曰:浑仪赋四气,玉衡运招摇,灵晷修期夕,日南始今朝。

sòng bào zhào dōng zhì shī yuē jǐng yí fēng dù gǎi rì zhì guǐ qiān huàn

这句话大意是:宋鲍照《冬至诗》曰:景移风度改,日至晷迁换。

miǎo miǎo fù shuāng hè jiǎo jiǎo dài yún yàn

这句话大意是:眇眇负霜鹤,皎皎带云雁。

cháng hé yè lán gàn céng bīng rú yù àn

这句话大意是:长河夜阑干,层冰如玉岸。

āi āi gù lǎo róng cǎn cǎn chóu suì mù

这句话大意是:哀哀故老容,惨惨愁岁暮。

chén xīn tu qī lǐ shì dōng zhì shī yuē líng xiàng xún shù huí sì qì píng shí sàn

这句话大意是:陈新涂妻李氏《冬至诗》曰:灵象寻数回,四气凭时散。

yīn lǜ gǔ wēi yáng dà míng jiāng qǐ dàn

这句话大意是:阴律鼓微阳,大明将启旦。

gǎn xīng shí lái duō xīn suí shì huā nán

这句话大意是:感兴时来多,心随逝花难。

shì yàn jí zhōng táng jiā bīn yíng cháo guǎn

这句话大意是:式宴集中堂,嘉宾盈朝馆。

wèi cáo zhí dōng zhì xiàn wà lǚ sòng biǎo yuē fú jiàn jiù yí guó jiā dōng zhì xiàn lǚ gòng wà suǒ yǐ yíng fú jiàn zhǎng xiān chén huò wèi zhī sòng

这句话大意是:魏曹植《冬至献袜履颂表》曰:伏见旧仪:国家冬至献履贡袜,所以迎福践长,先臣或为之颂。

chén jì wán qí jiā zǎo yuàn shù cháo qìng

这句话大意是:臣既玩其嘉藻,愿述朝庆。

qiān zǎi chāng qī yī yáng jiā jié

这句话大意是:千载昌期,一阳嘉节。

sì fāng jiāo tài wàn huì zhāo sū

这句话大意是:四方交泰,万汇昭苏。

yà suì yíng xiáng lǚ cháng nà qìng

这句话大意是:亚岁迎祥,履长纳庆。

bù shèng gǎn jié qíng xì wéi wò bài biǎo fèng hè bìng xiàn wén lǚ qī liàng wà ruò gān fù

这句话大意是:不胜感节,情系帷幄,拜表奉贺,并献纹履七量,袜若干副。

shàng xiàn yǐ wén jǐn xiàn

这句话大意是:上献以闻,谨献。

✦ You read 时序部·卷十三

Don't lose your spot.

Free account remembers where you stopped across all 12,000 books. Pro unlocks pinyin on every line, modern Mandarin translations, AI rewrites, audio read-along, and the workbook — for $2.50/month, billed annually.