太平御览 · 李昉 · Chapter 621 of 1000

治道部·卷二

PinyinModern Translation
Size

chén

这句话大意是:○臣。

wéi zhāo shì míng yuē chén shèn yě

这句话大意是:韦昭《释名》曰:臣,慎也。

shèn wū qí shì yǐ fèng shàng yě

这句话大意是:慎于其事以奉上也。

xiào jīng shuō yuē chén zhě jiān yě

这句话大意是:《孝经说》曰:臣者,坚也。

shǒu jié míng dù xiū yì fèng zhí yě

这句话大意是:守节明度,修义奉职也。

yì yuē wáng chén jiǎn jiǎn fěi gōng zhī gù

这句话大意是:《易》曰:王臣蹇蹇,匪躬之故。

jiǎn guà

这句话大意是:(蹇卦。

shū yuē chén wú yǒu zuò fú zuò wēi wáng shí

这句话大意是:《书》曰:臣无有作福作威王食。

chén zhī yǒu zuò fú zuò wēi wáng shí qí hài yú ér jiā xiōng yú ér guó

这句话大意是:臣之有作福作威王食,其害于而家,凶于而国。

yòu yuē xióng pí zhī shì bù èr xīn zhī chén bǎo yì wáng jiā yòng duān mìng yú shàng dì

这句话大意是:又曰:熊罴之士,不二心之臣,保乂王家,用端命于上帝。

shī yuē jìn jué hǔ chén hǎn rú xiāo hǔ

这句话大意是:《诗》曰:进厥虎臣,阚如虓虎。

hǎn hū kǎn qiè

这句话大意是:(阚,呼槛切。

lǐ yuē wèi yǒu dà shǐ yuē liǔ zhuāng qǐn jí

这句话大意是:《礼》曰:卫有大史曰柳庄,寝疾。

gōng yuē ruò jí gé suī dāng jì bì gào

这句话大意是:公曰:"若疾革,虽当祭必告。

gōng zài bài qǐ shǒu qǐng wū shī yuē yǒu chén liǔ zhuāng yě zhě fēi guǎ rén zhī chén shè jì zhī chén yě

这句话大意是:"公再拜稽首,请于尸曰:"有臣柳庄也者,非寡人之臣,社稷之臣也。

wén zhī sǐ qǐng wǎng

这句话大意是:闻之死,请往。

bù shì fú ér wǎng suì yǐ suì zhī

这句话大意是:"不释服而往,遂以襚之。

yòu yuē wéi rén chén zhě shā qí shēn yǒu yì wū jūn zé wèi zhī

这句话大意是:又曰:为人臣者,杀其身,有益于君,则为之。

kuàng yú qí shēn yǐ shàn qí jūn hu

这句话大意是:况于其身以善其君吗?

zhōu gōng yōu wéi zhī

这句话大意是:周公优为之。

yú dú wéi yū

这句话大意是:(于读为迂。

yū guǎng yě dà yě

这句话大意是:迂,广也,大也。

yòu yuē gù shì wū gōng yuē chén shì wū jiā yuē pū

这句话大意是:又曰:故仕于公曰臣,仕于家曰仆。

yòu yuē dà chén fǎ xiǎo chén lián guān zhí xiāng xù jūn chén xiāng zhèng guó zhī féi yě

这句话大意是:又曰:大臣法,小臣廉,官职相序,君臣相正,国之肥也。

yòu yuē wéi rén chén xià zhě yǒu jiàn ér wú shàn yǒu wáng ér wú jí

这句话大意是:又曰:为人臣下者,有谏而无讪,有亡而无疾。

sòng ér wú chǎn jiàn ér wú jiāo dài zé zhāng ér xiāng zhī xiāng zhù yě

这句话大意是:颂而无谄,谏而无骄,怠则张而相之,(相,助也。

fèi zé shou zhou ér gèng zhī wèi zhī shè jì zhī yì

这句话大意是:)废则扌帚而更之,谓之社稷之役。

yì wèi yě

这句话大意是:(役,为也。

yòu yuē zi yán zhī shì jūn xiān zī qí yán bài zì xiàn qí shēn yǐ chéng qí xìn

这句话大意是:又曰:子言之:事君先资其言,拜自献其身,以成其信。

shì gù jūn yǒu zé wū qí chén chén yǒu sǐ wū qí yán gù qí shòu lù bù wū qí shòu zuì yì guǎ

这句话大意是:是故君有责于其臣,臣有死于其言,故其受禄不诬,其受罪益寡。

zǐ yuē shì jūn dà yán rù zé wàng dà lì xiǎo yán rù zé wàng xiǎo lì

现代白话:孔子说:事君大言,入则望大利,小言,入则望小利。

gù jūn zi bù yǐ xiǎo yán shòu dà lù bù yǐ dà yán shòu xiǎo lù

现代白话:故有德行的人不以小言受大禄,不以大言受小禄。

zǐ yuē shì jūn bù xià dá bù shàng cí fēi qí rén fú zì

现代白话:孔子说:事君不下达,不尚辞,非其人弗自。

zǐ yuē shì jūn yuǎn ér jiàn zé chǎn yě

现代白话:孔子说:事君远而谏,则谄也;。

jìn ér bù jiàn zé shī lì yě

这句话大意是:近而不谏,则尸利也。

zǐ yuē ěr chén shǒu hé zǎi zhèng bǎi guān dà chén lǜ sì fāng

现代白话:孔子说:迩臣守和,宰正百官,大臣虑四方。

zǐ yuē shì jūn yù jiàn bù yù chén

现代白话:孔子说:事君欲谏不欲陈。

shī yún xīn hu ài yǐ xiá bù wèi yǐ

现代白话:《诗》云:"心乎爱了,遐不谓了。

zhōng xīn cáng zhī hé rì wàng zhī

这句话大意是:中心藏之,何日忘之?

zǐ yuē shì jūn nán jìn ér yì tuì zé wèi yǒu xù

现代白话:"孔子说:事君难进而易退,则位有序;。

yì jìn ér nán tuì zé luàn yě

这句话大意是:易进而难退,则乱也。

zǐ yuē shì jūn sān wéi ér bù chū jìng zé lì lù yě

现代白话:孔子说:事君三违而不出境,则利禄也。

suī yuē bú yào wú fú xìn yě

现代白话:虽曰不要,我弗信也。

zǐ yuē shì jūn shèn shǐ ér jìng zhōng

现代白话:孔子说:事君慎始而敬终。

zǐ yuē shì jūn kě guì kě jiàn kě fù kě pín kě shēng kě shā ér bù kě shǐ wéi luàn

现代白话:孔子说:事君可贵可贱,可富可贫,可生可杀,而不可使为乱。

luàn wèi wéi fèi shì jūn zhī lǐ

这句话大意是:(乱谓违废事君之礼。

yòu yuē zǐ yuē dà chén bù qīn bǎi xìng bù níng zé zhōng jìng bù zú ér fù guì yǐ guò yě

现代白话:又曰:孔子说:大臣不亲,百姓不宁,则忠敬不足而富贵已过也。

dà chén bù zhì ér ěr chén bǐ yǐ

现代白话:大臣不治而迩臣比了。

zhōng jìng bù zú wèi chén bù zhōng wū jūn jūn bù jìng qí chén

这句话大意是:(忠敬不足谓臣不忠于君,君不敬其臣。

ěr jìn yě

这句话大意是:迩,近也。

yán jìn yǐ jiàn yuǎn yán dà yǐ jiàn xiǎo hù yán zhī jì sī xiāng qīn yě

这句话大意是:言近以见远,言大以见小,互言之记私相亲也。

gù dà chén bù kě bù jìng yě shì mín zhī biǎo yě

这句话大意是:)故大臣不可不敬也,是民之表也;。

ěr chén bù kě bù shèn yě shì mín zhī dào yě

这句话大意是:迩臣不可不慎也,是民之道也。

mín zhī dào yán mín yóu cóng yě

这句话大意是:(民之道,言民犹从也。

jūn wú yǐ xiǎo móu dà wú yǐ yuǎn yán jìn wú yǐ nèi tú wài zé dà chén bù yuàn ěr chén bù jí ér yuǎn chén bù bì yǐ

现代白话:)君毋以小谋大,毋以远言近,毋以内图外,则大臣不怨,迩臣不疾,而远臣不蔽了。

zuǒ zhuàn yuē shí què chún chén yě yuàn zhōu xū ér hòu yǔ yān

现代白话:《左传》曰:石碏,纯臣也,怨州吁而厚与呢。

dà yì miè qīn qí shì zhī wèi hu

这句话大意是:大义灭亲,其是之谓吗?

yòu yuē jìn huì gōng zú huái gōng mìng wú cóng wáng rén

这句话大意是:又曰:晋惠公卒,怀公,命无从亡人。

qī qī ér bù zhì wú shè

这句话大意是:期期而不至,无赦。

hú tū zhī zǐ máo jí yǎn cóng zhòng ěr zài qín fú zhào

这句话大意是:狐突之子毛及偃从重耳在秦,弗召。

huái gōng zhí hú tū yuē zǐ lái zé miǎn

这句话大意是:怀公执狐突曰:"子来则免。

duì yuē zi zhī néng shì fù jiào zhī zhōng gǔ zhī zhì yě

这句话大意是:"对曰:"子之能仕,父教之忠,古之制也。

cè míng wěi zhì èr nǎi pì yě

这句话大意是:策名委质,贰乃辟也。

jīn chén zhī zǐ míng zài zhòng ěr yǒu nián shù yǐ

现代白话:今臣之子,名在重耳,有年数了。

ruò yòu zhào zhī jiào zhī èr yě

这句话大意是:若又召之,教之贰也。

fù jiào zǐ èr hé yǐ shì jūn

现代白话:父教子贰,凭什么事君?

xíng zhī bù làn jūn zhī míng yě chén zhī yuàn yě

这句话大意是:刑之不滥,君之明也,臣之愿也。

yín xíng yǐ chěng shuí zé wú zuì

这句话大意是:淫刑以逞,谁则无罪?

chén wén mìng yǐ

现代白话:臣闻命了。

nǎi shā zhī

这句话大意是:"乃杀之。

yòu yuē qín yī hé wèi jìn hóu yuē liáng chén jiāng sǐ tiān mìng bù gū

这句话大意是:又曰:秦医和谓晋侯曰:"良臣将死,天命不估。

zhào mèng yuē shuí dāng liáng chén

这句话大意是:"赵孟曰:"谁当良臣?

duì yuē zhǔ shì wèi yǐ

现代白话:"对曰:"主是谓了。

zhǔ xiāng jìn guó wū jīn bā nián

这句话大意是:主相晋国,于今八年。

jìn guó wú luàn zhū hóu wú quē kě wèi liáng yǐ

现代白话:晋国无乱,诸侯无阙,可谓良了。

hé wén zhī guó zhī dà chén róng qí chǒng lù rèn qí dà jié yǒu zāi huò xìng ér wú gǎi yān bì shòu qí jiù

现代白话:和闻之:国之大臣荣其宠禄,任其大节,有灾祸兴而无改呢,必受其咎。

yòu yuē chén wú yǔ wèi chǔ wáng yuē tiān zǐ jīng lüè zhū hóu zhèng fēng

这句话大意是:又曰:陈无宇谓楚王曰:"天子经略,诸侯正封。

fēng lüè zhī nèi hé fēi jūn tǔ

这句话大意是:封略之内,何非君土;。

shí tǔ zhī máo shuí fēi jūn chén

这句话大意是:食土之毛,谁非君臣。

máo cǎo yě

这句话大意是:(毛,草也。

gù shī yuē pǔ tiān zhī xià mò fēi wáng tǔ

这句话大意是:)故《诗》曰:'普天之下,莫非王土;。

shuài tǔ zhī bīn mò fēi wáng chén

这句话大意是:率土之滨,莫非王臣。

shī xiǎo yǎ

这句话大意是:'(《诗·小雅》。

bīn yá

这句话大意是:滨,涯。

tiān yǒu shí rì jiǎ zhì guǐ

这句话大意是:)天有十日,(甲至癸。

rén yǒu shí děng xià suǒ yǐ shì shàng shàng suǒ yǐ gòng shén yě

这句话大意是:)人有十等,下所以事上,上所以共神也。

gù wáng chén gōng gōng chén dài fū dài fū chén shì shì chén zào zào chén yú yú chén lì lì chén liáo liáo chén pú pú chén tái

这句话大意是:故王臣公,公臣大夫,大夫臣士,士臣皂,皂臣舆,舆臣隶,隶臣僚,僚臣仆,仆臣台。

mǎ yǒu yǔ niú yǒu mù yǐ dài bǎi shì

这句话大意是:马有圉,牛有牧,以待百事。

chūn qiū shuō yuē zhèng qì wèi dì jiān qì wéi chén chén zhī

这句话大意是:《春秋说》曰:正气为帝,间气为臣,臣之。

lún yǔ yuē shùn yǒu chén wǔ rén ér tiān xià zhì

这句话大意是:《论语》曰:舜有臣五人而天下治。

wǔ wáng yuē yǔ yǒu luàn chén shí rén

这句话大意是:武王曰:"予有乱臣十人。

luàn zhì yě

这句话大意是:"(乱,治也。

yòu yuē jì zǐ rán wèn zhòng yóu rǎn qiú kě wèi dà chén yǔ

这句话大意是:又曰:季子然问:"仲由、冉求可谓大臣与?

zǐ yuē suǒ wèi dà chén zhě yǐ dào shì jūn bù kě zé zhǐ

现代白话:"孔子说:"所谓大臣者,以道事君,不可则止。

jīn yóu yǔ qiú yě kě wèi jù chén yǐ

现代白话:今由与求也,可谓具臣了。

yán bèi guān shù ér yǐ

这句话大意是:"(言备官数而已。

xiào jīng yuē jūn zǐ zhī shì shàng yě jìn sī jìn zhōng tuì sī bǔ guò jiāng shùn qí měi kuāng jiù qí è

现代白话:《孝经》曰:有德行的人之事上也,进思尽忠,退思补过,将顺其美,匡救其恶。

gù shàng xià néng xiāng qīn yě

这句话大意是:故上下能相亲也。

hàn shū yuē zhāng liáng wèi cháng chí bīng wèi jiāng cháng wèi huà cè chén

这句话大意是:《汉书》曰:张良未尝持兵为将,常为画策臣。

yòu yuē jiàng hòu zhōu bó wèi chéng xiàng ba qū chū yì shén de

这句话大意是:又曰:绛侯周勃为丞相,罢,趋出,意甚得。

shàng lǐ zhī gōng cháng mù sòng zhī

这句话大意是:上礼之恭,常目送之。

yuán àng jìn yuē chéng xiàng hé rú rén yě

现代白话:袁盎进曰:"丞相怎么样人也。

shàng yuē shè jì chén

这句话大意是:"上曰:"社稷臣。

àng yuē jiàng hòu suǒ wèi gōng chén fēi shè jì chén

这句话大意是:"盎曰:"绛侯所谓功臣,非社稷臣。

shè jì chén zhě zhǔ cún yǔ cún zhǔ wáng yǔ wáng

这句话大意是:社稷臣者,主存与存,主亡与亡。

yòu yuē shàng jū jìn zhōng zhào zhōu yà fu cì shí

这句话大意是:又曰:上居禁中,召周亚夫赐食。

yīn qū chū shàng mù sòng zhī yuē cǐ yàng yàng fēi yòu zhǔ chén yě

这句话大意是:因趋出,上目送之曰:"此怏怏,非幼主臣也。

yòu yuē xīn qìng jì jū chǔ gōng jiǎn shí yǐn bèi fú yóu jié yuē

这句话大意是:又曰:辛庆忌居处恭俭,食饮被服尤节约。

rán xìng hǎo yú mǎ hào wèi xiān míng wéi shì wèi shē

这句话大意是:然性好舆马,号为鲜明,惟是为奢。

xún yuè hàn jì yuē chén yǒu liù yǒu wáng chén yǒu liáng chén yǒu zhí chén yǒu jù chén yǒu bì chén yǒu nìng chén

这句话大意是:荀悦《汉纪》曰:臣有六:有王臣,有良臣,有直臣,有具臣,有嬖臣,有佞臣。

yǐ dào shì jūn fěi gōng zhī gù dá jié tōng fāng lì gōng xīng huà shì wèi wáng chén

这句话大意是:以道事君,匪躬之故,达节通方,立功兴化,是谓王臣;。

zhōng shùn bù shī sù yè fěi xiè xún lǐ ài hé yǐ fǔ shàng dé shì wèi liáng chén

这句话大意是:忠顺不失,夙夜匪懈,循理爱和,以辅上德,是谓良臣;。

fàn yán fú yì dǐ shǐ fú náo zhí jiàn è fēi bù bì sǐ zuì shì wèi zhí chén

这句话大意是:犯颜拂意,砥矢弗挠,直谏遏非,不避死罪,是为直臣;。

fèng fǎ shǒu zhí wú néng wǎng lái shì wèi jù chén

这句话大意是:奉法守职,无能往来,是谓具臣;。

biàn pì gǒu róng shùn yì cóng yú shì wèi bì chén

这句话大意是:便僻苟容,顺意从谀,是谓嬖臣;。

qīng xiǎn chán huí wū shàng huò xià zhuān quán shàn chǒng wéi lì shì wu shì wèi nìng chén

这句话大意是:倾险谗回,诬上惑下,专权擅宠,惟利是务,是谓佞臣。

huò yǒu jūn ér wú chén huò yǒu chén ér wú jūn

这句话大意是:或有君而无臣,或有臣而无君。

yòng shàn zé zhì yòng è zé luàn nán zé jiāo zhēng gù míng zhǔ shèn suǒ yòng yān

现代白话:用善则治,用恶则乱,难则交争,故明主慎所用呢。

yòu dōng guān jì yuē jì zūn sǐ hòu měi zhì cháo huì shàng cháng tàn yuē ān dé yōu guó fèng gōng zhī chén rú jì zhēng lǔ zhě

这句话大意是:又《东观记》曰:祭遵死后,每至朝会,上常叹曰:"安得忧国奉公之臣如祭征虏者!

shěn yuē sòng shū yuē xiè hóng wēi wèi zhèn xi zī yì cān jūn

这句话大意是:沈约《宋书》曰:谢弘微为镇西谘议参军。

tài zǔ jí wèi wèi huáng mén shì láng yǔ wáng huá wáng yù shǒu yīn jǐng rén liú chén děng hào yuē wǔ chén

这句话大意是:太祖即位,为黄门侍郎,与王华、王昙首、殷景仁、刘湛等号曰五臣。

qiān shàng shū shì bù láng

这句话大意是:迁尚书侍部郎。

táng shū yuē huò yǒu yán wèi zhēng ē dǎng qīn qī zhě dì shǐ yù shǐ dài fū wēn yàn bó àn yàn wú zhuàng

这句话大意是:《唐书》曰:或有言魏征阿党亲戚者,帝使御史大夫温彦博按验无状。

yàn bó yuē zhēng wéi rén chén xū cún xíng jì bù néng yuǎn bì xián yí suì zhāo cǐ bàng

这句话大意是:彦博曰:"征为人臣,须存形迹,不能远避嫌疑,遂招此谤。

dì lìng yàn bó ràng zhēng yuē zì jīn yǐ hòu bù dé bù cún xíng jì

这句话大意是:"帝令彦博让征,曰:"自今以后,不得不存形迹。

tā rì zhēng rù zòu yuē chén wén jūn chén xié qì yì tóng yī tǐ bù cún gōng dào wéi shì xíng jī

这句话大意是:"它日,征入奏曰:"臣闻君臣叶契,义同一体,不存公道,惟事形迹。

ruò jūn chén shàng xià tóng zūn cǐ lù zé bāng zhī xìng sàng huò wèi kě zhī

这句话大意是:若君臣上下同遵此路,则邦之兴丧或未可知。

yuàn bì xià shǐ chén wèi liáng chén wù shǐ chén wèi zhōng chén

这句话大意是:愿陛下使臣为良臣,勿使臣为忠臣。

dì yuē zhōng liáng yǒu yì hu

这句话大意是:"帝曰:"忠良有异吗?

zhēng yuē liáng chén jì qì gāo yáo shì yě

这句话大意是:"征曰:"良臣,稷、契、皋陶是也;。

zhōng chén lóng féng bǐ gàn shì yě

这句话大意是:忠臣,龙逢、比干是也。

liáng chén shǐ shēn huò měi míng jūn shòu xiǎn hào zǐ sūn chuán shì fú lù wú jiāng

这句话大意是:良臣使身获美名,君受显号,子孙传世,福禄无疆。

zhōng chén shēn shòu zhū yí jūn xiàn dà è jiā guó bìng sàng kōng yǒu qí míng

这句话大意是:忠臣身受诛夷,君陷大恶,家国并丧,空有其名。

yǐ cǐ ér yán xiāng qù yuǎn yǐ

现代白话:以此而言,相去远了。

yòu yuē lú huái shèn lín zhōng yí biǎo yuē sòng jǐng lì xìng gōng zhí zhí xīn zhēn gù

这句话大意是:又曰:卢怀慎临终遗表曰:"宋璟立性公直,执心贞固。

wén xué zú yǐ jīng wu shí lüè zú yǐ zuǒ shí

这句话大意是:文学足以经务,识略足以佐时。

dòng wéi zhí dào xíng bù gǒu hé

这句话大意是:动惟直道,行不苟合。

wén zhū cháo yě zhī shuō shí wèi shè jì zhī chén

这句话大意是:闻诸朝野之说,实为社稷之臣。

yàn zǐ chūn qiū yuē jǐng gōng wèn yú yàn zǐ yuē zhōng chén zhī shì jūn hé ruò

现代白话:《晏子春秋》曰:景公问于晏孔子说:"忠臣之事君何若?

duì yuē yǒu nán bù sǐ chū wáng bù sòng

这句话大意是:"对曰:"有难不死,出亡不送。

gōng bù shuō yuē jūn liè dì ér fù zhī shū jué ér guì zhī yǒu nán bù sǐ chū wáng bù sòng qí shuō hé yě

这句话大意是:"公不说,曰:"君裂地而富之,疏爵而贵之,有难不死,出亡不送,其说何也?

duì yuē yán ér jiàn yòng zhōng shēn wú nán chén hé sǐ yān

现代白话:"对曰:"言而见用,终身无难,臣何死呢?

jiàn ér jiàn cóng zhōng shēn bù chū chén hé sòng yān

现代白话:谏而见从,终身不出,臣何送呢?

kǒng cóng zǐ yuē fu wéi rén chén jiàn fēi ér bù zhēng yǐ xiàn zhǔ wū wēi wáng zuì zhī dà zhě yě

这句话大意是:《孔丛子》曰:夫为人臣,见非而不争,以陷主于危亡,罪之大者也。

rén zhǔ jí chén bì yǐ ér è zhī zī chén yǐ jī zǐ bǐ gàn zhī zhōng huò zhī dà zhě yě

这句话大意是:人主疾臣弼已而恶之,资臣以箕子、比干之忠,惑之大者也。

yòu yuē wèi zhǔ wèn hé rú kě wèi dà chén

现代白话:又曰:魏主问:"怎么样可谓大臣?

zi gāo dá yuē dà chén zé bì qǔ zhòng rén zhī xuǎn néng fàn yán jiàn zhēng gōng zhèng wú sī zhě

这句话大意是:"子高答曰:"大臣则必取众人之选,能犯颜谏争,公正无私者。

chén jì shì chéng zhǔ cái qí shǎng shì bài chén zhí qí jiù

这句话大意是:陈计事成,主裁其赏,事败,臣执其咎。

zhǔ rèn zhī ér wú yí chén dāng zhī ér fú bì

这句话大意是:主任之而无疑,臣当之而弗避。

jūn zǒng qí qì chén xíng qí yì

这句话大意是:君总其契,臣行其义。

rán zé bù cāi qí rén chén bù yǐn wū qí jūn

这句话大意是:然则不猜其人,臣不隐于其君。

gù dòng wú guò jì jǔ wú bài shì

这句话大意是:故动无过计,举无败事。

shì yǐ chén zhǔ bìng yǒu dé yě

这句话大意是:是以臣主并有德也。

yòu yuē wèi chū gōng shǐ rén wèn kǒng zǐ yuē guǎ rén zhī rèn chén wú dà xiǎo yán wèn guān chá zhī yóu fù shī rén hé gù

现代白话:又曰:卫出公使人问孔孔子说:"寡人之任臣,无大小,言问观察之,犹复失人,为什么?

dá yuē rú jūn zhī yán cǐ jí suǒ yǐ shī zhī yě

这句话大意是:"答曰:"如君之言,此即所以失之也。

rén jì nán zhī fēi yán wèn suǒ jiān guān chá suǒ jǐn

这句话大意是:人既难知,非言问所监、观察所尽。

qiě rén jūn suǒ lǜ zhě duō duō lǜ zé yì bù jīng

这句话大意是:且人君所虑者多,多虑则意不精。

yǐ bù jīng zhī yì chá nán zhī zhī rén yi qí yǒu shī yě

这句话大意是:以不精之意,察难知之人,宜其有失也。

jūn wèi zhī wén hu

这句话大意是:君未之闻吗?

xī zhě shùn chén yáo guān cái rèn shì yáo yī cóng zhī zuǒ yòu yuē rén jūn yòng shì dāng zì rèn ěr mù ér qǔ xìn wū rén wú nǎi bù kě hu

这句话大意是:昔者舜臣尧,官才任士,尧一从之,左右曰:'人君用士,当自任耳目,而取信于人,无乃不可吗?

yáo yuē wú zhī jǔ shùn jǐ ěr mù zhī yǐ

现代白话:'尧曰:'我之举舜,己耳目之了。

jīn shùn suǒ jǔ wú yòu ěr mù zhī

现代白话:今舜所举,我又耳目之。

shì zé ěr mù rén zhōng wú yǐ yǐ yě

这句话大意是:是则耳目人,终无已已也。

jūn gǒu fù kě fù zhě zé jǐ bù láo xián cái bù shī yǐ

现代白话:'君苟付可付者,则己不劳,贤才不失了。

yòu yuē mèng yì zi wèn shū yuē qīn sì lín hé wèi yě

这句话大意是:又曰:孟懿子问:"《书》曰:'钦四邻'何谓也?

kǒng zǐ yuē wáng zhě qián yǒu yí hòu yǒu chéng zuǒ yǒu fǔ yòu yǒu bì wèi zhī sì jìn

现代白话:"孔孔子说:"王者前有疑,后有丞,左有辅,右有弼,谓之四近。

yán qián hòu zuǒ yòu jìn chén dāng jìng wèi zhī

这句话大意是:言前后左右近臣,当敬畏之。

bù kě yǐ fēi qí rén yě

现代白话:不能够非其人也。

yòu yuē mèng shì zhī chén pàn

这句话大意是:又曰:孟氏之臣畔。

wǔ bó wèn kǒng zǐ yuē rú hé

现代白话:武伯问孔孔子说:"如何?

dá yuē rén chén ér pàn tiān xià zhī suǒ bù róng yě

这句话大意是:"答曰:"人臣而畔,天下之所不容也。

qí jiāng zì fǎn zǐ gū dài zhī

这句话大意是:其将自反,子姑待之。

sān xún guǒ zì guī mèng shì

这句话大意是:"三旬,果自归孟氏。

wǔ bó jiāng zhí zhī fǎng wū fū zǐ

现代白话:武伯将执之,访于孔子。

fū zǐ yuē wú yě

现代白话:夫孔子说:"无也。

zi zhī wū chén lǐ yì bù zhì shì yǐ qù zi

这句话大意是:子之于臣,礼意不至,是以去子。

jīn qí fǎn zuì yǐ fǎn chú yòu hé zhí yān

现代白话:今其反,罪以反除,又何执呢?

zi xiū lǐ yǐ dài zhī zé chén qù zi jiāng ān wǎng zāi

现代白话:子修礼以待之,则臣去子,将安往啊?

wǔ bó nǎi zhǐ

这句话大意是:"武伯乃止。

mèng zǐ yuē mèng zǐ jiàn qí xuān wáng yuē suǒ wèi gù guó zhě shì chén zhī wèi yě

这句话大意是:《孟子》曰:孟子见齐宣王曰:"所谓故国者,世臣之谓也。

shì chén xiān shì jiù guó yě

这句话大意是:(世臣,先世旧国也。

wáng zhě dāng yǒu lěi shì xiū dé zhī chén cháng néng fǔ qí jūn yǐ dào yě

这句话大意是:王者当有累世修德之臣,常能辅其君以道也。

wáng wú qīn chén yǐ

现代白话:)王无亲臣了。

jīn wáng wú kě qīn rèn zhī chén

这句话大意是:(今王无可亲任之臣。

xī zhě suǒ jìn jīn rì bù zhī qí wáng yě

这句话大意是:)昔者所进,今日不知其亡也。

yán wáng qǔ rén bù xiáng shěn wǎng rì zhī suǒ zhī chén jīn rì wèi è dāng zhū wáng wáng wú zhī zhī

这句话大意是:"(言王取人不详审,往日之所知臣,今日为恶当诛亡,王无知之。

wáng yuē wú hé yǐ shi qí bù cái ér shě zhī

现代白话:)王曰:"我凭什么识其不才而舍之?

yuē guó jūn jìn xián rú bù dé yǐ jiāng shǐ bēi yú zūn shū yú qi kě bù shèn yǔ

这句话大意是:"曰:"国君进贤如不得已,将使卑逾尊,疏逾戚,可不慎与?

yán guó jūn yù jìn yòng rén dāng liú yì kǎo zé rú shǐ hū yán bù jīng xīn yì rú bù dé yǐ ér qǔ bèi guān zé shǐ zūn bēi qīn shū xiāng yú yě

这句话大意是:"(言国君欲进用人,当留意考择,如使忽言不精心意,如不得已而取备官,则使尊卑亲疏相逾也。

yòu yuē jǐng zǐ yuē nèi zé fù zǐ wài zé jūn chén rén zhī dà lún yě

现代白话:又曰:景孔子说:"内则父子,外则君臣,人之大伦也。

fù zǐ zhǔ ēn jūn chén zhǔ jìng

这句话大意是:父子主恩,君臣主敬。

yòu yuē gù jiāng dà yǒu wéi zhī jūn bì yǒu suǒ bù zhào zhī chén yù yǒu móu yān zé jiù zhī

现代白话:又曰:故将大有为之君,必有所不召之臣,欲有谋呢,则就之。

gù tāng zhī wū yī yǐn xué yān ér hòu chén zhī

现代白话:故汤之于伊尹,学呢而后臣之。

gù bù láo ér wáng

这句话大意是:故不劳而王。

huán gōng zhī wū guǎn zhòng xué yān ér hòu chén zhī gù bù láo ér bà

现代白话:桓公之于管仲,学呢而后臣之,故不劳而霸。

yòu yuē yù wèi jūn jǐn jūn dào

这句话大意是:又曰:欲为君,尽君道;。

yù wéi chén jǐn chén dào

这句话大意是:欲为臣,尽臣道。

èr zhě jiē fǎ yáo shùn ér yǐ yǐ

现代白话:二者皆法尧、舜而已了。

yòu yuē zài guó yuē shì jǐng zhī chén zài yě yuē cǎo mǎng zhī chén

这句话大意是:又曰:在国曰市井之臣,在野曰草莽之臣。

dǒng zi yuē shàng chén shì jūn yǐ rén zhōng chén shì jūn yǐ shēn xià chén shì jūn yǐ zhì

这句话大意是:《董子》曰:上臣事君以人,中臣事君以身,下臣事君以质。

hán zǐ yuē wéi chén yě běi miàn wěi zhì wú yǒu èr xīn

这句话大意是:《韩子》曰:为臣也,北面委质,无有二心。

cháo tíng bù cí jiàn jūn lǚ bù cí nán shùn zhǔ zhī fǎ ér wú shì fēi yě

这句话大意是:朝廷不辞贱,军旅不辞难,顺主之法而无是非也。

gù yǒu kǒu bù yǐ sī yán yǒu mù bù yǐ sī shì

这句话大意是:故有口不以私言,有目不以私视。

lǚ shì chūn qiū yuē wèi xiāng wáng yǔ qún chén yǐn jiǔ hān zhǔ wèi qún chén zhù lìng qún chén jiē dé zhì

这句话大意是:《吕氏春秋》曰:魏襄王与群臣饮,酒酣,主为群臣祝,令群臣皆得志。

shǐ qǐ xìng ér duì yuē qún chén huò xián huò bù xiào xián zhě dé zhì zé kě bù xiào zhě dé zhì zé bù kě

这句话大意是:史起兴而对曰:"群臣或贤或不肖,贤者得志则可,不肖者得志则不可。

wáng yuē jiē rú xī mén bào zhī wéi rén chén yě

这句话大意是:"王曰:"皆如西门豹之为人臣也。

shǐ qǐ duì yuē wèi shì zhī xíng tián yě yǐ bǎi mǔ qiū dú èr bǎi mǔ shì tián è yě

这句话大意是:"史起对曰:"魏氏之行田也以百亩,邺独二百亩,是田恶也。

zhāng shuǐ zài páng ér xī mén bào bù zhī yòng shì qí yú yě

这句话大意是:漳水在旁,而西门豹不知用,是其愚也。

yòu yuē zhù lì shū shì jǔ áo gōng zì yǐ wéi bù zhī ér qù jū wū hǎi shàng

这句话大意是:又曰:柱厉叔事莒敖公,自以为不知而去,居于海上。

jǔ áo gōng yǒu nán zhù lì shū cí qí you ér wǎng sǐ zhī

这句话大意是:莒敖公有难,柱厉叔辞其友而往死之。

qí you yuē zi zì yǐ wéi bù zhī gù qù jīn yòu wǎng sǐ zhī shì zhī yǔ bù zhī wú yì bié yě

这句话大意是:其友曰:"子自以为不知,故去,今又往死之,是知与不知无异别也。

zhù lì shū yuē bù rán

这句话大意是:"柱厉叔曰:"不然。

zì yǐ wéi bù zhī gù qù

这句话大意是:自以为不知,故去;。

jīn sǐ ér bù qù shì guǒ zhī wǒ yě

这句话大意是:今死而不去,是果知我也。

wú jiāng sǐ zhī yǐ chǒu hòu shì zhī rén bù zhī qí chén zhě yě

现代白话:我将死之,以丑后世之人不知其臣者也。

suǒ yǐ jī jūn rén zhě zhī xíng ér lì rén chén zhī jié yě

这句话大意是:所以激君人者之行,而厉人臣之节也。

xíng jī jié lì zhōng chén xìng yú de chá

这句话大意是:行激节厉,忠臣幸于得察。

zhōng chén chá zé jūn dào gù yǐ

现代白话:忠臣察,则君道固了。

huái nán zǐ yuē zhōu gōng shì wén wáng xíng wú zhuān zhì shì wú yóu jǐ shēn ruò bù shèng yī yán ruò bù chū kǒu

这句话大意是:《淮南子》曰:周公事文王,行无专制,事无由己,身若不胜衣,言若不出口。

yǒu suǒ fèng chóu lǚ qián dòng dòng zhǔ zhǔ rú bù néng rú jiāng shī zhī kě wèi néng zǐ yǐ

现代白话:有所奉筹褛前,洞洞嘱嘱,如不能,如将失之,可谓能子了。

jí jì wén wǔ zhī yè lǚ tiān zǐ zhī guó zé píng yí dí zhī luàn zhū guǎn cài zhī zuì wú suǒ gù wèn

这句话大意是:及继文武之业,履天子之国,则平夷狄之乱,诛管蔡之罪,无所顾问。

wēi dòng tiān dì shēng shè hǎi nèi

这句话大意是:威动天地,声慑海内。

kě wèi néng wǔ yǐ

现代白话:可谓能武了。

chéng wáng zhǎng běi miàn zhì zhèng wěi zhì ér chén shì zhī qǐng ér hòu xíng wú shàn zì zhī yì wú jīn fá zhī sè kě wèi néng chén yǐ

现代白话:成王长,北面致政,委质而臣事之,请而后行,无擅恣之意,无矜伐之色,可谓能臣了。

shuō yuàn yuē rén chén zhī shù suí shùn fù mìng wú suǒ gǎn zhuān

这句话大意是:《说苑》曰:人臣之术,随顺复命,无所敢专。

yì bù gǒu hé wèi bù gǒu zūn bì yǒu yì wū guó bì yǒu bǔ yú jūn gù qí shēn zūn ér zǐ sūn bǎo zhī

这句话大意是:议不苟合,位不苟尊,必有益于国,必有补于君,故其身尊而子孙保之。

chén zhī xíng yǒu liù xié liù zhèng xíng liù zhèng zé róng fàn liù xié zé rǔ

这句话大意是:臣之行有六邪六正,行六正则荣,犯六邪则辱。

xián chén chù liù zhèng zhī dào bù xíng liù xié zhī shù gù shàng ān ér xià zhì

这句话大意是:贤臣处六正之道,不行六邪之术,故上安而下治。

shēng zé jiàn lè sǐ zé jiàn sī

这句话大意是:生则见乐,死则见思。

cǐ rén chén zhī běn yě

这句话大意是:此人臣之本也。

yòu yuē zǐ gòng wèn kǒng zǐ wéi chén shú dà

这句话大意是:又曰:子贡问孔子:"为臣孰大?

yuē qí yǒu bào shū zhèng yǒu dōng lǐ zǐ pí

这句话大意是:"曰:"齐有鲍叔,郑有东里子皮。

zǐ gòng yuē qí wú guǎn zhòng zhèng wú zǐ chǎn hu

这句话大意是:"子贡曰:"齐无管仲,郑无子产吗?

kǒng zǐ yuē wú wén jìn xián wéi shàn

现代白话:"孔孔子说:"我闻进贤为善。

bào shū jìn guǎn zhòng zǐ pí jìn zǐ chǎn

这句话大意是:鲍叔进管仲,子皮进子产。

wèi wén guǎn zhòng zǐ chǎn yǒu suǒ jìn yě

这句话大意是:未闻管仲、子产有所进也。

xīn xù yuē qín yù fá chu shǐ zhě wǎng guān chu zhī bǎo qì

这句话大意是:《新序》曰:秦欲伐楚,使者往观楚之宝器。

chǔ wáng wén zhī zhào lìng yǐn zi xi ér wèn yān yuē qín yù guān chu bǎo qì wú hé shì zhī bì suí hóu zhī zhū kě shì zhū hu

现代白话:楚王闻之,召令尹子西而问呢,曰:"秦欲观楚宝器,我和氏之璧,隋侯之珠,可示诸吗?

lìng yǐn zi xi duì yuē chén bù zhī yě

这句话大意是:"令尹子西对曰:"臣不知也。

zhào zhāo xī xù ér wèn yān zhāo xī xù duì yuē cǐ yù guān wú guó zhī dé shī ér tú zhī

现代白话:"召昭奚恤而问呢,昭奚恤对曰:"此欲观我国之得失而图之。

guó zhī bǎo qì zài yú xián chén fu zhū yù wán hǎo zhī wù fēi guó suǒ zhòng bǎo zhě

这句话大意是:国之宝器在于贤臣,夫珠玉玩好之物,非国所重宝者。

yú shì suì shǐ zhāo xī xù yīng zhī

这句话大意是:"于是遂使昭奚恤应之。

xī xù chēng yuē chǔ guó zhī suǒ bǎo zhě xián chén yě

这句话大意是:奚恤称曰:"楚国之所宝者,贤臣也。

lǐ bǎi xìng shí cāng lǐn shǐ mín rén gè dé qí suǒ lìng yǐn zi xi zài cǐ

这句话大意是:理百姓,实仓廪,使民人各得其所,令尹子西在此。

fèng guī zhāng shǐ zhū hóu jiě fèn juàn zhī nán jiāo liǎng guó zhī xīn shǐ wú bīng gé yōu dà zōng zi áo zài cǐ

这句话大意是:奉珪璋,使诸侯,解忿狷之难,交两国之忻,使无兵革忧,大宗子敖在此。

shǒu fēng jiāng jǐn jìng jiè bù qīn lín guó lín guó yì bú jiàn qīn yè gōng zǐ gāo zài cǐ

这句话大意是:守封疆,谨境界,不侵邻国,邻国亦不见侵,叶公子高在此。

lǐ shī lǚ zhěng bīng róng yǐ dāng qiáng dí

这句话大意是:理师旅,整兵戎,以当强敌;。

tí fú gǔ yǐ dòng bǎi wàn zhī zhòng shǐ fù tāng huǒ dǎo bái rèn chū wàn sǐ bù gù yī shēng sī mǎ zi fǎn zài cǐ

这句话大意是:提桴鼓,以动百万之众,使赴汤火,蹈白刃,出万死不顾一生,司马子反在此。

ruò huái bà wáng zhī yú yì cuō zhì luàn zhī yú fēng zhāo xī xù zài cǐ

这句话大意是:若怀霸王之馀义,撮治乱之余风,昭奚恤在此。

wéi dà guó zhī suǒ guān

这句话大意是:惟大国之所观。

qín shǐ zhě qú rán wú yǐ duì fǎn yán yú qín yuē chu duō xián chén wèi kě móu yě

这句话大意是:"秦使者瞿然无以对,反言于秦曰:"楚多贤臣,未可谋也。

suì bù gǎn fá

这句话大意是:"遂不敢伐。

yòu yuē zhōu shě shì zhào jiǎn zǐ lì mén sān rì sān yè

这句话大意是:又曰:周舍事赵简子,立门三日三夜。

jiǎn zǐ shǐ rén chū wèn zhī fū zǐ jiāng hé yǐ lìng wǒ

现代白话:简子使人出问之:"孔子将凭什么令我?

zhōu shě yuē chén yuàn wèi è è chén mò bǐ cāo dú suí jūn zhī hòu sī jūn zhī guò ér shū zhī

这句话大意是:"周舍曰:"臣愿为谔谔臣,墨笔操牍,随君之后,司君之过而书之。

rì yǒu jì yě yuè yǒu xiào yě suì yǒu yuē yě

这句话大意是:日有记也,月有效也,岁有约也。

jiǎn zǐ yuè zhī

这句话大意是:"简子悦之。

jiǎ yì xīn shū yuē zhì zú yǐ móu guó shì xíng zú yǐ wéi rén shī rén zú yǐ wéi shàng xià zhī shēng

这句话大意是:贾谊《新书》曰:智足以谋国事,行足以为人师,仁足以为上下之声;。

guó yǒu fǎ zé shǒu zhī jūn yǒu nán zé sǐ zhī wèi zhī dà chén yě

这句话大意是:国有法则守之,君有难则死之,谓之大臣也。

gǔ shī wèi jūn jì bù yì wéi chén liáng dú nán

这句话大意是:《古诗》:"为君既不易,为臣良独难。

yīng qú bǎi yī shī yuē máng máng jiǔ zhōu nèi mò fēi dì zhě mín

这句话大意是:应璩《百一诗》曰:茫茫九州内,莫非帝者民。

mín yǒu zhōng xìn xíng mò fēi dì zhě chén

这句话大意是:民有忠信行,莫非帝者臣。

✦ You read 治道部·卷二

Don't lose your spot.

Free account remembers where you stopped across all 12,000 books. Pro unlocks pinyin on every line, modern Mandarin translations, AI rewrites, audio read-along, and the workbook — for $2.50/month, billed annually.