太平御览 · 李昉 · Chapter 76 of 1000

皇王部·卷一

PinyinModern Translation
Size

xù huáng wáng shàng

这句话大意是:○叙皇王上。

shàng shū wěi yuē dì zhě tiān hào wáng zhě rén chēng

这句话大意是:《尚书纬》曰:帝者天号,王者人称。

tiān yǒu wǔ dì yǐ lì míng rén yǒu sān wáng yǐ zhèng dù

这句话大意是:天有五帝以立名,人有三王以正度。

tiān zǐ jué chēng yě

这句话大意是:天子,爵称也。

huáng zhě huáng huáng yě

这句话大意是:皇者,煌煌也。

luò shū yuē huáng dào quē gù dì zhě xìng

这句话大意是:《洛书》曰:皇道缺,故帝者兴。

yì kūn líng tú yuē zài zhèng bù sī gōng wèi chēng zhī yuē dì

这句话大意是:《易坤灵图》曰:在政不私公位,称之曰帝。

yì wěi yuē dì zhě tiān hào yě

这句话大意是:《易纬》曰:帝者,天号也。

dé pèi tiān dì bù sī gōng wèi chēng zhī yuē dì

这句话大意是:德配天地,不私公位,称之曰帝。

tiān zǐ zhě jì tiān zhì wù gǎi zhèng yī tǒng gè dé qí yí fù tiān mǔ de yǐ yǎng shēng rén zhì zūn zhī hào yě

这句话大意是:天子者,继天治物,改正一统,各得其宜,父天母地,以养生人,至尊之号也。

dà jūn zhě jūn rén zhī shèng yě

这句话大意是:大君者,君人之盛也。

yì qián záo dù yuē dì wáng xīng wáng bì chá bā bù guān guà zhī fú wù zhī yīng dòng

这句话大意是:《易干凿度》曰:帝王兴亡,必察八部,观卦之符,物之应动。

bā bù zhě bā bù zhī fāng hou jiāng xìng yǐ mèng yuè hou jiāng wáng yǐ jì yuè guān fēi guà zhī fú rú zhèn zé yǒu lóng xùn zé yǒu jī zhī lèi wù wèi yún wù yě

这句话大意是:(八部者,八部之方,候将兴以孟月,候将亡以季月,观非卦之符,如震则有龙,巽则有鸡之类,物谓云物也。

yòu yuē xìng wū rén lì wū lǐ bì wū yì dìng wū xìn chéng wū zhì

这句话大意是:又曰:兴于仁,立于礼,毕于义,定于信,成于智。

wǔ zhě dào dé zhī fēn tiān xià zhī jì shèng wáng zhī suǒ yǐ tōng tiān yì ér míng zhì dào yě

这句话大意是:五者,道德之分,天下之际,圣王之所以通天意而明至道也。

yòu yuē wáng zhě tiān xià suǒ guī

这句话大意是:又曰:王者,天下所归;。

tiān zǐ zhě jì tiān lǐ wù gǎi yī tǒng zhèng

这句话大意是:天子者,继天理物,改一统政;。

dà jūn zhě rén jūn zhī shèng dé

这句话大意是:大君者,人君之盛德。

dà huà xíng wū wàn rén yi chù wáng zhě shī dà huà wèi dà jūn yě

这句话大意是:大化行于万人,宜处王者,施大化,为大君也。

zhōu shū yuē sān wáng zhī tǒng ruò xún lián huán

这句话大意是:《周书》曰:三王之统,若循连环。

zhōu zé fù shǐ qióng zé fǎn běn

这句话大意是:周则复始,穷则反本。

shàng shū dà chuán yuē sān wáng zhī zhì rú huán zhī wú duān rú shuǐ zhī shèng huǒ

这句话大意是:《尚书大传》曰:三王之治,如环之无端,如水之胜火。

yòu yuē gǔ zhě tiān zǐ yǒu sì lín qián yuē yí hòu yuē chéng zuǒ yuē fǔ yòu yuē bì

这句话大意是:又曰:古者,天子有四邻:前曰疑,后曰丞,左曰辅,右曰弼。

yǒu wèn wú yǐ duì zé zhī yí

这句话大意是:有问无以对,责之疑;。

kě zhì ér bù zhì zé zhī chéng

这句话大意是:可志而不志,责之丞;。

kě zhèng ér bù zhèng zé zhī fǔ

这句话大意是:可正而不正,责之辅;。

kě yáng ér bù yáng zé zhī bì

这句话大意是:可扬而不扬,责之弼。

hán shī wài zhuàn yuē míng wáng yǒu sān jù yī yuē chù zūn wèi ér kǒng bù wén qí guò èr yuē dé zhì ér kǒng jiāo

这句话大意是:《韩诗外传》曰:明王有三惧:一曰处尊位而恐不闻其过,二曰得志而恐骄;。

sān yuē wén tiān xià zhī zhì dào ér kǒng bù néng xíng

这句话大意是:三曰闻天下之至道而恐不能行。

yòu yuē jūn zhě qún yě

这句话大意是:又曰:君者,群也。

qún tiān xià wàn mín ér chú qí hài zhě wèi zhī jūn

这句话大意是:群天下万民而除其害者,谓之君。

wáng zhě wǎng yě tiān xià wǎng zhī

这句话大意是:王者,往也,天下往之。

shàn yǎng shēng rén zhě yě gù rén zūn zhī

这句话大意是:善养生人者也,故人尊之;。

shàn biàn zhì rén zhě yě gù rén ān zhī

这句话大意是:善辩治人者也,故人安之。

shàn xiǎn shè rén zhě yě gù rén qīn zhī

这句话大意是:善显设人者也,故人亲之;。

shàn fěn shì rén zhě yě gù rén yuè zhī

这句话大意是:善粉饰人者也,故人悦之。

sì dé jù ér tiān xià wǎng zhī sì dé wú yī ér tiān xià qù zhī

这句话大意是:四德具而天下往之,四德无一而天下去之。

wǎng zhī zhī wèi wáng qù zhī zhī wèi wáng gù yuē dào cún zé guó cún dào wáng zé guó wáng

这句话大意是:往之之谓王,去之之谓亡,故曰道存则国存,道亡则国亡。

dà dài lǐ yuē gǔ zhě tiān zǐ cháng yǐ jì dōng kǎo dé yǐ guān zhì luàn dé shī

这句话大意是:《大戴礼》曰:古者,天子常以季冬考德,以观治乱得失。

yòu yuē xī yáo qǔ rén yǐ zhuàng shùn qǔ rén yǐ yán tāng qǔ rén yǐ shēng wén wáng qǔ rén yǐ dù

这句话大意是:又曰:昔尧取人以状,舜取人以言,汤取人以声,文王取人以度。

lǐ yuē jūn tiān xià yuē tiān zǐ

这句话大意是:《礼》曰:君天下,曰天子。

yòu yuē tiān zǐ yǐ dé wèi chē yǐ lè wèi yù

这句话大意是:又曰:天子以德为车,以乐为御。

yòu yuē xī xiān wáng shàng yǒu dé zūn yǒu dào rèn yǒu néng jǔ xián ér zhì zhī jù zhòng yǐ shì zhī

这句话大意是:又曰:昔先王尚有德,尊有道,任有能,举贤而置之,聚众以誓之。

shì gù yīn tiān shì tiān yīn dì shì de

这句话大意是:是故因天事天,因地事地。

yòu yuē dì kù néng xù xīng chén yǐ zhe zhòng

这句话大意是:又曰:帝喾能序星辰以著众,。

yáo néng shǎng jūn xíng fǎ yǐ yì zhōng

这句话大意是:尧能赏均刑法以义终,。

shùn qín zhòng shì ér yě sǐ

这句话大意是:舜勤众事而野死,。

gǔn zhàng hóng shuǐ ér jí sǐ

这句话大意是:鲧障洪水而殛死,。

yǔ néng xiū gǔn zhī gōng

这句话大意是:禹能修鲧之功,。

huáng dì zhèng míng bǎi wù yǐ míng mín gòng cái

这句话大意是:黄帝正名百物以明民共财,。

zhuān xū néng xiū zhī

这句话大意是:颛顼能修之,。

tāng yǐ kuān zhì mín ér chú qí nüè

这句话大意是:汤以宽治民而除其虐,。

wén wáng yǐ wén zhì

这句话大意是:文王以文治,。

wǔ wáng yǐ wǔ gōng qù rén zhī zāi

这句话大意是:武王以武功去人之灾,。

cǐ jiē yǒu gōng liè wū rén zhě yě

这句话大意是:此皆有功烈于人者也。

yòu yuē wàng tiān xià yǒu sān chóng qí guǎ guò yǐ hū

现代白话:又曰:王天下有三重,其寡过了吗?

sān chóng sān wáng zhī lǐ yě

这句话大意是:(三重,三王之礼也。

yòu yuē kǒng zǐ yuē dà dào zhī xíng yě yǔ sān dài zhī yīng qiū wèi zhī dǎi yě ér yǒu zhì yān

现代白话:又曰:孔孔子说:"大道之行也,与三代之英,丘未之逮也,而有志呢。

dà dào wèi wǔ dì shí yě

这句话大意是:(大道,谓五帝时也。

dà dào zhī xíng yě tiān xià wéi gōng xuǎn xián yǔ néng jiǎng xìn xiū mù

这句话大意是:)大道之行也,天下为公,选贤与能,讲信修睦。

gù rén bù dú qīn qí qīn bù dú zi qí zi

这句话大意是:故人不独亲其亲,不独子其子;。

shǐ lǎo yǒu suǒ zhōng zhuàng yǒu suǒ yòng yòu yǒu suǒ zhǎng

这句话大意是:使老有所终,壮有所用,幼有所长。

shì gù móu bì ér bù xīng dào qiè luàn zéi ér bù zuò

这句话大意是:是故谋闭而不兴,盗窃乱贼而不作。

gù wài hù ér bù bì shì wèi dà tóng

这句话大意是:故外户而不闭,是谓大同。

tóng yóu hé píng yě

这句话大意是:(同犹和平也。

yòu yuē gù shèng rén zuò zé bì yǐ tiān dì wèi běn yǐ yīn yáng wèi duān yǐ sì shí wèi bǐng yǐ rì xīng wèi jì yuè yǐ wéi liàng guǐ shén yǐ wéi tú wǔ xíng yǐ wéi zhì lǐ yì yǐ wéi qì rén qíng yǐ wéi tián sì líng yǐ wéi chù

这句话大意是:又曰:故圣人作,则必以天地为本,以阴阳为端,以四时为柄,以日星为纪,月以为量,鬼神以为徒,五行以为质,礼义以为器,人情以为田,四灵以为畜。

yòu yuē gù shèng rén xiū yì zhī bǐng lǐ zhī xù yǐ zhì rén qíng

这句话大意是:又曰:故圣人修义之柄、礼之序,以治人情。

gù rén qíng zhě shèng rén zhī tián yě

这句话大意是:故人情者,圣人之田也。

lǐ dòu wēi yí yuē dì zhě de qí yīng huá wáng zhě de qí gēn hé bà zhě de qí fù zhī

这句话大意是:《礼斗威仪》曰:帝者得其英华,王者得其根核,霸者得其附支。

gù dì dào bù xíng bù néng wáng wáng dào bù xíng bù néng bà bà dào bù xíng bù néng shǒu qí shēn

这句话大意是:故帝道不行不能王,王道不行不能霸,霸道不行不能守其身。

lǐ hán wén jiā yuē shān zé zhě sān huáng wǔ dì zhī gǎn yìng yě

这句话大意是:《礼含文嘉》曰:山泽者,三皇五帝之感应也。

chūn qiū yǎn kǒng tú yuē zhèng qì wèi dì jiān qì wéi chén gōng shāng wèi xìng xiù qì wéi rén

这句话大意是:《春秋演孔图》曰:正气为帝,间气为臣,宫商为姓,秀气为人。

zhèng qì wèi ruò mù zé rén de cāng lóng zhī xíng líng wēi yǎng zhī qì shǐ zé de zhū niǎo zhī xíng chì biāo nù zhī qì yǐ shēng zhī

这句话大意是:(正气为若木,则人得苍龙之形,灵威仰之气,史则得朱鸟之形,赤熛怒之气以生之。

yòu yuē tiān zǐ jiē wǔ dì jīng bǎo gè yǒu tí xù cì yùn xiāng jù qǐ bì yǒu shén líng fú jì zhū shén fú zhù shǐ kāi jiē lì suì

这句话大意是:又曰:天子皆五帝精宝,各有题序,次运相据,起必有神灵符纪,诸神扶助,使开阶立遂。

yòu yuē wáng zhě cháng zhì tú lù zuò páng yǐ zì zhèng

这句话大意是:又曰:王者,常置图箓坐旁以自正。

chūn qiū yuán mìng bāo yuē huáng zhě huáng huáng yě

这句话大意是:《春秋元命苞》曰:皇者,煌煌也。

dào làn rán xiǎn míng

这句话大意是:道,烂然显明。

dì zhě dì yě

这句话大意是:帝者,谛也。

chūn qiū wén yào gōu yuē wáng zhě wǎng yě

这句话大意是:《春秋文耀钩》曰:王者,往也。

shén suǒ xiàng wǎng rén suǒ guī lè

这句话大意是:神所向往,人所归乐。

chūn qiū yùn dǒu shū yuē mì xī nǚ wā shén nóng shì wèi sān huáng yě

这句话大意是:《春秋运斗枢》曰:宓牺、女娲、神农,是谓三皇也。

huáng zhě hé yuán lǚ zhōng kāi yīn bù gāng zhǐ tiān huà dì shén huà qián tōng

这句话大意是:皇者,合元履中,开阴布纲,指天画地,神化潜通。

chūn qiū hé chéng tú yuē dà dì zhī jīng qǐ sān hé zhī zhōu zhōng tǔ zhī yú

这句话大意是:《春秋合诚图》曰:大帝之精,起三河之州、中土之腴。

yòu yuē dà dì guān wǔ cǎi yī qīng yī hēi xià shang bào rì yuè

这句话大意是:又曰:大帝冠五彩,衣青衣,黑下裳,抱日月。

rì zài shàng yuè zài xià huáng sè zhèng fāng jū yuē jiān míng yuē wǔ guāng

这句话大意是:日在上,月在下,黄色正方居曰间,名曰五光。

zhèng huáng ér míng wéi wǔ guāng zhě gài yǐ huáng wèi zhì ér zhòng cǎi jiù shì zhī gù yuē wǔ sè cǐ dà dì rén xiàng páng wén yě

这句话大意是:(正黄而名为五光者,盖以黄为质而众彩就饰之,故曰五色,此大帝人象旁文也。

chūn qiū bǎo qián tú yuē tiān zǐ zhì zūn yě shén jīng yǔ tiān de tōng xuè qì hán wǔ dì jīng rén shòu tiān dì qì ér shēng gù jīng shén yǔ tiān de tōng

这句话大意是:《春秋保干图》曰:天子至尊也,神精与天地通,血气含五帝精,(人受天地气而生,故精神与天地通。

tiān ài zhī zǐ yě

这句话大意是:)天爱之子也。

chūn qiū zuǒ zhù qī yuē tiān zǐ fǎ dòu zhū hóu yīng sù

这句话大意是:《春秋佐助期》曰:天子法斗,诸侯应宿。

chūn qiū qián tán ba yuē tiān zǐ yǒu sān bǎo

这句话大意是:《春秋潜潭巴》曰:天子有三宝。

wèi xuán jī yù héng de qí dù yě

这句话大意是:(谓璇玑玉衡得其度也。

chūn qiū fán lù yuē dé móu tiān dì zhě chēng huáng dì

这句话大意是:《春秋繁露》曰:德侔天地者,称皇帝。

tiān yòu ér zi zhī hào chēng tiān zǐ

这句话大意是:天祐而子之号,称天子。

xiào jīng yuán shén qì yuē wáng dé zhēn wén bèi xiàng lián biǎo wàn jīng qǔ shì tí lèi shè shù xiū jīng gōng rén shàng yì zǔ lǐ xíng xìn wò quán rèn zhì shùn dào xíng rén jù zài zhì dé

这句话大意是:《孝经援神契》曰:王德珍文备象,连表万精,曲饰题类,设术修经,躬仁尚义,祖礼行信,握权任智,顺道形人,俱在至德。

xiào jīng gōu mìng jué yuē sān huáng bù wǔ dì zhòu

这句话大意是:《孝经钩命诀》曰:三皇步,五帝骤;。

sān wáng chí wǔ bà wù

这句话大意是:三王驰,五霸鹜。

huò chēng dì wáng jiē shàng chēng tiān zǐ míng yǐ jué shì tiān

这句话大意是:或称帝王,接上称天子,明以爵事天;。

jiē xià chēng dì wáng míng yǐ hào lìng chén xià

这句话大意是:接下称帝王,明以号令臣下。

lún yǔ zhāi qiān shèng chéng jìn yuē dì bù xiān yì rèn dào dé wáng bù xiān lì shàng rén yì bà bù xiān zhèng shàng wǔ lì

这句话大意是:《论语摘·褰圣承进》曰:帝不先义任道德,王不先力尚仁义,霸不先正尚武力。

lún yǔ zhuàn kǎo yán xiān yuē kǎo líng chà dé zhī yáo bù shùn zhòu yǔ chí tāng wù

这句话大意是:《论语撰考讠韱》曰:考灵差德,知尧步、舜骤、禹驰、汤骛。

dé yǒu yōu liè gù yuē xíng zhuǎn jí yě

这句话大意是:德有优劣,故曰行转疾也。

jiā yǔ yuē kǒng zǐ guān hu míng táng dǔ sì mén zhī yōng yǒu yáo shùn jié zhòu zhī xiàng yòu yǒu zhōu gōng xiāng chéng wáng zhī tú

这句话大意是:《家语》曰:孔子观乎明堂,睹四门之墉,有尧、舜、桀、纣之象,又有周公相成王之图。

kǒng zǐ wèi cóng zhě yuē fu míng jìng suǒ yǐ chá xíng wǎng gǔ suǒ yǐ zhī jīn

这句话大意是:孔子谓从者曰:"夫明镜所以察形,往古所以知今。

yòu yuē jì kāng zi wèn wū kǒng zǐ yuē jiù wén wǔ dì zhī míng ér bù zhī qí shí qǐng wèn hé wèi

现代白话:又曰:季康子问于孔孔子说:"旧闻五帝之名,而不知其实,请问何谓?

kǒng zǐ yuē xī qiū yě wén zhū lǎo dān tiān yǒu wǔ xíng mù jīn huǒ shuǐ jí tǔ fēn shí huà yù yǐ chéng wàn wù qí shén wèi zhī wǔ dì

现代白话:"孔孔子说:"昔丘也,闻诸老聃,天有五行:木、金、火、水及土,分时化育,以成万物,其神谓之五帝。

gǔ zhī wáng zhě qǔ fǎ wǔ xíng yì dài gǎi hào wǔ xíng gēng wáng shǐ zhōng xiāng shēng yì xiàng qí yì yě

这句话大意是:古之王者,取法五行,易代改号五行更王,始终相生,亦象其义也。

gù qí shēng wèi míng wáng zhě ér sǐ pèi wǔ xíng

这句话大意是:故其生为明王者,而死配五行。

bái hǔ tōng yuē dì wáng zhě hào yě

这句话大意是:《白虎通》曰:帝王者,号也。

hào zhě gǔ zhī biǎo yě

这句话大意是:号者,古之表也。

suǒ yǐ biǎo gōng míng dé hào lìng chén xià

这句话大意是:所以表功明德,号令臣下。

dé hé tiān zhě chēng dì

这句话大意是:德合天者,称帝;。

rén yì hé zhě chēng wáng

这句话大意是:仁义合者,称王。

bié yōu liè yě

这句话大意是:别优劣也。

yòu yuē huáng jūn yě měi yě dà yě

这句话大意是:又曰:皇,君也,美也,大也。

tiān rén zhī zǒng měi dà zhī chēng yě

这句话大意是:天人之总,美大之称也。

shí zhì zǒng chēng zhī

这句话大意是:时质总称之。

hàn shū yuē yáo shùn yǔ jì yǔ zhī wéi shàn zé xíng huān dōu yù yǔ wèi è zé zhū

这句话大意是:《汉书》曰:尧、舜,禹、稷与之为善则行,驩兜欲与为恶则诛。

kě yǔ wéi shàn bù kě yǔ wèi è shì wèi shàng zhì

这句话大意是:可与为善,不可与为恶,是谓上智。

jié zhòu lóng páng bǐ gàn yù yǔ wéi shàn zé zhū zi huá chóng hóu yǔ zhī wèi è zé xíng bù kě yǔ wéi shàn kě yǔ wèi è shì wéi xià yú

这句话大意是:桀、纣,龙逄、比干欲与为善则诛,子华、崇侯与之为恶则行,不可与为善,可与为恶,是为下愚。

yīng shào hàn guān yí yuē huáng zhě dà yě yán qí huáng huáng shèng měi

这句话大意是:应劭《汉官仪》曰:皇者,大也,言其煌煌盛美。

dì zhě dé xiàng tiān dì yán qí néng xíng tiān dào jǔ cuò shěn dì fù tiān mǔ de wèi tiān xià zhǔ

这句话大意是:帝者,德象天地,言其能行天道,举措审谛,父天母地,为天下主。

hàn zá shì yuē hàn yǒu tiān xià hào yuē huáng dì zì chēng zhèn rén chén chēng zhī yuē bì xià qí mìng lìng zhì gào yì guān chē mǎ qì xiè bǎi wù yuē shèng yú

这句话大意是:《汉杂事》曰:汉有天下,号曰皇帝,自称朕,人臣称之曰陛下,其命令、制诰、衣冠、车马、器械百物,曰乘舆。

suǒ zài yuē xíng zài suǒ zhì yuē xìng suǒ jū yuē mǒu jìn zhōng suǒ jìn yuē yù

这句话大意是:所在曰行在,所至曰幸,所居曰某禁中,所进曰御。

tiān zǐ zhì zūn bù gǎn xiè dú zhī gù tuō wū shèng yú

这句话大意是:(天子至尊,不敢亵凟之,故托于乘舆。

tiān zǐ yǐ tiān xià wéi jiā bù yǐ jīng shī gōng shì wèi cháng chǔ zé dāng shèng yú yǐ xíng tiān xià yóu diào zhī chē jià

这句话大意是:天子以天下为家,不以京师宫室为常处,则当乘舆以行天下,犹调之车驾。

jīn suī zài jīng shī jīng shī yán xíng zài suǒ xún shòu tiān xià suǒ zòu shì chù jiē wèi gōng zài cháng ān zé yuē cháng ān gōng zài tài shān zé yuē fèng shāng gōng wéi dāng shí suǒ zhì

这句话大意是:今虽在京师,京师言行在,所巡狩天下,所奏事处皆为宫,在长安则曰长安宫,在泰山则曰奉商宫,惟当时所至。

dì wáng shì jì yuē tiān zǐ zhì zūn zhī dìng míng yě

这句话大意是:《帝王世纪》曰:天子,至尊之定名也。

yīng shén shòu mìng wèi tiān suǒ zǐ gù wèi zhī tiān zǐ

这句话大意是:应神受命,为天所子,故谓之天子。

kǒng zǐ yuē tiān zǐ zhī dé gǎn tiān dì dòng bā fāng

现代白话:孔孔子说:"天子之德,感天地,洞八方。

shì yǐ gōng hé shén zhě chēng huáng dé hé tiān de chēng dì yì míng yuē chēng wáng

这句话大意是:"是以功合神者称皇,德合天地称帝,义名曰称王。

wéi yào dòng jì yuē zì tiān dì pōu pàn jūn shì zǎi rén kě de ér yán zhě wéi páo xī huà guà shén nóng zuò jia huáng dì yú fú zuì wéi zhāo xiǎn qí yú fēi shū jì suǒ shù nán kě jì yān

现代白话:《韦曜洞纪》曰:自天地剖判,君世、宰人可得而言者,惟庖牺画卦、神农作稼、黄帝舆服,最为昭显,其馀非书记所述,难可纪呢。

liù tāo yuē wáng zhě zhī dào rú lóng zhī shǒu gāo jū ér yuǎn wàng shēn shì ér shěn tīng

这句话大意是:《六韬》曰:王者之道,如龙之首,高居而远望,深视而审听。

shén qí xíng ér sàn qí jīng ruò tiān gāo ér bù kě jí ruò yuān shēn ér bù kě cè

这句话大意是:神其形而散其精,若天高而不可极,若渊深而不可测。

gù kě nù ér bù nù chén nǎi wèi hǔ

这句话大意是:故可怒而不怒,臣乃为虎;。

kě shā ér bù shā dà zéi nǎi fā

这句话大意是:可杀而不杀,大贼乃发。

yòu yuē xī bǎi huáng shì lì lù shì lí lián shì xuān yuán shì hè xū shì zūn lú shì zhù róng shì cǐ gǔ zhī wáng zhě yě

这句话大意是:又曰:昔柏皇氏、栗陆氏、骊连氏、轩辕氏、赫胥氏、尊卢氏、祝融氏,此古之王者也。

wèi shǐ mín mín huà

这句话大意是:未使民,民化;。

wèi shǎng mín mín quàn

这句话大意是:未赏民,民劝。

cǐ jiē gǔ zhī shàn wéi zhèng zhě yě

这句话大意是:此皆古之善为政者也。

zhì wū fú xī shì shén nóng shì jiào huà ér bù zhū

这句话大意是:至于伏羲氏、神农氏,教化而不诛;。

huáng dì yáo shùn zhū ér bù nù

这句话大意是:黄帝、尧、舜,诛而不怒。

gǔ zhī bù biàn zhě yǒu miáo yǒu zhī yáo huà ér qǔ zhī

这句话大意是:古之不变者,有苗有之,尧化而取之。

yáo dé shuāi shùn huà ér shòu zhī

这句话大意是:尧德衰,舜化而受之;。

shùn dé shuāi yǔ huà ér qǔ zhī

这句话大意是:舜德衰,禹化而取之。

tài gōng fú fú yīn móu yuē wǔ wáng yuē sān huáng zhī zhì wú lǐ yì ér mín lì zhī hé yě

这句话大意是:《太公伏符阴谋》曰:武王曰:"三皇之治,毋礼义而民利之,何也?

tài gōng yuē sān huáng zhī shí jìn zhī zé lì qù zhī zé bìng

这句话大意是:"太公曰:"三皇之时,近之则利,去之则病。

suǒ wèi shàng shèng shén dé ér zhì qí cì jiào ér huà zhī jìn shèng shǎng fá zhī

这句话大意是:所谓上圣神德而治,其次教而化之,近圣赏罚之。

guǎn zǐ yuē huáng dì lì míng tái zhī yì shàng guān wū xián yě

这句话大意是:《管子》曰:黄帝立明台之议,上观于贤也;。

yáo yǒu qú shì zhī wèn xià tīng wū mín yě

这句话大意是:尧有衢室之问,下听于民也;。

shùn yǒu gào shàn zhī jīng ér zhǔ bù bì yě

这句话大意是:舜有告善之旌,而主不蔽也;。

yǔ lì jiàn jiàn gǔ wū cháo ér bèi píng yáo yě

这句话大意是:禹立建谏鼓于朝,而备评谣也;。

tāng yǒu zǒng jiē zhī tíng guān rén fěi yě

这句话大意是:汤有总街之庭,观人诽也;。

wǔ wáng yǒu líng tái zhī gōng xián zhě jìn yě

这句话大意是:武王有灵台之宫,贤者进也。

cǐ gǔ shèng dì míng wáng suǒ yǐ yǒu ér wù shī de ér wù wáng yě

这句话大意是:此古圣帝明王所以有而勿失,得而勿亡也。

yòu yuē míng yī zhě huáng chá dào zhě dì tōng dé zhě wáng móu dé bīng shèng zhě bà

这句话大意是:又曰:明一者皇,察道者帝,通德者王,谋得兵胜者霸。

yòu yuē huán zi wèn yuē sān wáng zhě jì shā qí jūn yǐ jīn yán rén yì zé bì yǐ sān wáng wéi fǎ dù bù shí qí gù hé yě

现代白话:又曰:桓子问曰:"三王者,既杀其君了,今言仁义,则必以三王为法度,不识其故何也?

duì yuē xī zhě yǔ píng zhì tiān xià jí jié ér luàn zhī tāng fàng jié yǐ dìng yǔ gōng yě

这句话大意是:"对曰:"昔者,禹平治天下,及桀而乱之,汤放桀以定禹功也;。

tāng píng zhì tiān xià jí zhòu ér luàn zhī wǔ wáng fá zhòu yǐ dìng tāng gōng yě

这句话大意是:汤平治天下,及纣而乱之,武王伐纣以定汤功也。

shàn zhī fá bù shàn zì gǔ zhì jīn wèi yǒu gǎi zhī jūn hé yí yān

现代白话:善之伐不善,自古至今,未有改之,君何疑呢!

yòu yuē yán shì mǎn shì yán táng mǎn táng shì wèi shèng wáng

这句话大意是:又曰:言室满室,言堂满堂,是谓圣王。

yòu yuē xī zhě qī shí jiǔ dài zhī jūn fǎ zhì bù yī hào lìng bù tóng rán jù wàng tiān xià zhě hé yě

这句话大意是:又曰:昔者七十九代之君,法制不一,号令不同,然俱王天下者,何也?

bì guó fù ér sù duō yě

这句话大意是:必国富而粟多也。

fu fù guó duō sù shēng wū nóng gù xiān wáng guì zhī

这句话大意是:夫富国多粟生于农,故先王贵之。

yàn zǐ yuē gǔ zhě yǒu zhì yī luán lǐng ér wàng tiān xià zhě yǒu chǔ céng cháo kū xué ér wàng tiān xià zhě

这句话大意是:《晏子》曰:古者有紩衣挛领而王天下者,有处层巢窟穴而王天下者。

lǎo zi yuē shèng rén chù wú wéi zhī shì xíng bù yán zhī jiào wàn wù zuò ér bù cí shēng ér bù yǒu wèi ér bù shì gōng chéng ér bù jū

这句话大意是:《老子》曰:圣人处无为之事,行不言之教,万物作而不辞,生而不有,为而不恃,功成而不居。

fu wéi bù jū shì yǐ bù qù

这句话大意是:夫惟不居,是以不去。

yòu yuē bù shàng xián shǐ mín bù zhēng

这句话大意是:又曰:不尚贤,使民不争;。

bù guì nán de zhī huò shǐ mín bù wéi dào

这句话大意是:不贵难得之货,使民不为盗;。

bú jiàn kě yù shǐ xīn bù luàn

这句话大意是:不见可欲,使心不乱。

shì yǐ shèng rén zhī zhì xū qí xīn shí qí fù ruò qí zhì qiáng qí gǔ cháng shǐ mín wú zhī wú yù

这句话大意是:是以圣人之治,虚其心,实其腹,弱其志,强其骨,常使民无知无欲。

shǐ fu zhī zhě bù gǎn wèi yě

这句话大意是:使夫知者不敢为也。

wú wéi zé wú bù zhì yě

这句话大意是:无为,则无不治也。

yòu yuē dào dà tiān dà de dà wáng yì dà

这句话大意是:又曰:道大、天大、地大,王亦大。

yù zhōng yǒu sì dà ér wáng jū qí yī

这句话大意是:域中有四大,而王居其一。

yòu yuē shèng rén wú cháng xīn yǐ bǎi xìng xīn wèi xīn shàn zhě wú shàn zhī

现代白话:又曰:圣人无常心,以百姓心为心:善者,我善之;。

bù shàn zhě wú yì shàn zhī de shàn yǐ

现代白话:不善者,我亦善之,得善了!

xìn zhě wú xìn zhī

现代白话:信者,我信之;。

bù xìn zhě wú yì xìn zhī de xìn yǐ

现代白话:不信者,我亦信之,得信了!

shèng rén zài tiān xià xī rán

这句话大意是:圣人在,天下歙然。

wèi tiān xià hún qí xīn bǎi xìng jiē zhù qí ěr mù shèng rén jiē hái zhī

这句话大意是:为天下浑其心,百姓皆注其耳目,圣人皆孩之。

yòu yuē shèng rén zhī yán yún wǒ wú wéi ér mín zì huà

这句话大意是:又曰:圣人之言云:"我无为,而民自化;。

wǒ wú shì ér mín zì fù

这句话大意是:我无事,而民自富;。

wǒ hǎo jìng ér mín zì zhèng

这句话大意是:我好静,而民自正;。

wǒ wú yù ér mín zì pǔ

这句话大意是:我无欲,而民自朴。

yòu yuē shèng rén zhí zuǒ qì ér bù zé wū rén gù yǒu dé sī qì wú dé sī chè

这句话大意是:又曰:圣人执左契而不责于人,故有德司契,无德司撤。

shèng rén zhī xīn yǔ bǎi xìng xīn yóu zuǒ yòu qì ěr

这句话大意是:(圣人之心,与百姓心犹左右契耳。

qì lái zé hé gù shàng xià xiāng qīn yuàn yòng bù zuò hòu shì bù néng zhí zuǒ qì yǐ yìng wù ér shǒu cháng zhé yǐ guǐ mín yòng cǐ lái hé bì yǒu yú yuàn yǐ

现代白话:契来则和,故上下相亲,怨用不作,后世不能,执左契以应物,而守常辙以轨民,用此来和,必有馀怨了。

yòu yuē jiāng hǎi suǒ yǐ néng wéi bǎi gǔ wáng zhě yǐ qí shàn xià zhī yě

这句话大意是:又曰:江海所以能为百谷王者,以其善下之也。

shì yǐ shèng rén yù shàng rén yě bì yǐ qí yán xià zhī

这句话大意是:是以圣人欲上人也,必以其言下之;。

yù xiān rén yě bì yǐ qí shēn hòu zhī

这句话大意是:欲先人也,必以其身后之。

gù chǔ shàng fú hài shì yǐ tiān xià lè tuī ér bù yàn yě

这句话大意是:故处上弗害,是以天下乐推而不厌也。

dǒng zi yuē wèi tiān zǐ bù kě bù chéng tiān yì bì shùn qí dào rán hòu wèi ān

这句话大意是:《董子》曰:为天子,不可不承天意,必顺其道,然后为安。

yòu yuē gǔ zhī zào wén zì zhě sān huà ér wèi zhī wáng

这句话大意是:又曰:古之造文字者,三画而谓之王。

sān huà zhě tiān de rén yě

这句话大意是:三画者,天、地、人也。

lián qí zhōng zhě tōng qí dào yě

这句话大意是:连其中者,通其道也。

mèng zǐ yuē rén jiē yǒu bù rěn rén zhī xīn

这句话大意是:《孟子》曰:人皆有不忍人之心。

yán rén rén jiē yǒu bù rěn jiā è wū rén zhī xīn yě

这句话大意是:(言人人皆有不忍加恶于人之心也。

xiān wáng yǒu bù rěn rén zhī xīn sī yǒu bù rěn rén zhī zhèng yǐ yǐ bù rěn rén zhī xīn xíng bù rěn rén zhī zhèng zhì tiān xià kě yùn zhī zhǎng shàng yě

现代白话:)先王有不忍人之心,斯有不忍人之政了,以不忍人之心,行不忍人之政,治天下可运之掌上也。

yòu yuē wǔ bà zhě sān wáng zhī zuì rén yě

这句话大意是:又曰:五霸者,三王之罪人也。

zhào tái qīng zhāng jù yuē wǔ bà dà guó kāng zhèng yǐ lǜ zhū hóu yě

这句话大意是:(赵台卿章句曰:五霸大国康政以率诸侯也。

qí huán jìn wén qín mù sòng xiāng chu zhuāng shì yě

这句话大意是:齐桓、晋文、秦穆、宋襄、楚庄是也。

sān wáng xià yǔ shāng tāng zhōu wén wáng yě

这句话大意是:三王,夏禹、商汤、周文王也。

jīn zhī zhū hóu wǔ bà zhī zuì rén yě

这句话大意是:)今之诸侯,五霸之罪人也。

tiān zǐ tǎo ér bù fá zhū hóu fá ér bù tǎo

这句话大意是:天子讨而不伐,诸侯伐而不讨。

sūn qīng zǐ yuē rén jūn zhě jiàng lǐ zūn xián ér wáng zhòng fǎ ài rén ér bà hào lì duō zhà ér wēi

这句话大意是:《孙卿子》曰:人君者,降礼尊贤而王,重法爱人而霸,好利多诈而危。

yù jìn sì páng mò rú zhōng yāng gù wáng zhě bì jū tiān xià zhī zhōng yě

这句话大意是:欲近四旁,莫如中央,故王者必居天下之中也。

yòu yuē cuì ér wáng bó ér bà wú yī yān ér wáng

现代白话:又曰:粹而王,駮而霸,无一呢而亡。

yòu yuē guó zhě tiān xià zhī lì yòng yě

这句话大意是:又曰:国者,天下之利用也;。

rén zhǔ zhě tiān zhī lì shì yě

这句话大意是:人主者,天之利势也。

dé dào yǐ chí zhī zé dà ān dà róng jī shàn zhī yuán yě

这句话大意是:得道以持之则大安大荣,积善之源也。

bù dé dào yǐ chí zhī zé dà wēi yě

这句话大意是:不得道以持之则大危也。

yì lì ér wáng xìn lì ér bà quán móu lì ér wáng

这句话大意是:义立而王,信立而霸,权谋立而亡。

xíng yī bú yì shā yī wú zuì ér dé tiān xià rén zhě bù wéi yě

这句话大意是:行一不义、杀一无罪而得天下,仁者不为也。

zhuāng zi yuē dào zhí yuē gǔ zhī qín shòu duō ér rén mín shǎo wū shì rén jiē cháo jū yǐ bì zhī zhòu shi xiàng lì mù qī mù shàng gù mìng zhī yuē yǒu cháo shì zhī mín

这句话大意是:《庄子》曰:盗跖曰:"古之禽兽多而人民少,于是人皆巢居以避之,昼拾橡栗,暮栖木上,故命之曰有巢氏之民。

gǔ zhě rén bù zhī yī fú xià zé duō jī xīn dōng zé yáng zhī gù mìng zhī yuē zhī shēng zhī rén

这句话大意是:古者人不知衣服,夏则多积薪,冬则炀之,故命之曰知生之人。

shén nóng zhī dài wò zé jū jū qǐ zé yú yú

这句话大意是:神农之代,卧则居居,起则于于。

zhī qí mǔ bù zhī qí fù yǔ mí lù tóng chǔ gēng ér shí zhī ér yī wú yǒu xiāng hài zhī xīn

这句话大意是:知其母,不知其父,与麋鹿同处,耕而食,织而衣,无有相害之心。

cǐ zhì dé zhī lóng yě

这句话大意是:此至德之隆也。

yòu yuē fu dì wáng zhī dé yǐ tiān dì wèi zōng yǐ dào dé wéi zhǔ yǐ wú wéi wèi cháng

这句话大意是:又曰:夫帝王之德以天地为宗,以道德为主,以无为为常。

wú wéi yě yòng wèi tiān xià ér yǒu yú

这句话大意是:无为也,用为天下而有余。

yòu yuē tiān dào yùn ér wú suǒ jī gù wàn wù chéng

这句话大意是:又曰:天道运而无所积,故万物成;。

dì dào yùn ér wú suǒ jī gù tiān xià guī

这句话大意是:帝道运而无所积,故天下归;。

shèng dào yùn ér wú suǒ jī gù hǎi nèi fú

这句话大意是:圣道运而无所积,故海内服。

cǐ sān zhě zì wù zhī xìng ér wú suǒ qiān zhì

这句话大意是:(此三者恣物之性而无所牵滞。

míng wū tiān tōng wū shèng liù tōng sì pì wū dì wáng zhī dé zhě qí zì wèi yě

这句话大意是:)明于天,通于圣,六通四辟于帝王之德者,其自为也。

fu xū jìng tián dàn jì mò wú wéi zhě wàn wù zhī běn

这句话大意是:夫虚静恬淡寂寞无为者,万物之本。

yǐ cǐ chù shàng dì wáng tiān zǐ zhī dé yě

这句话大意是:以此处上,帝王天子之德也。

yòu yuē guǎng chéng zǐ yuē de wú dào zhě shàng wèi huáng ér xià wèi wáng

现代白话:又曰:广成孔子说:"得我道者,上为皇而下为王;。

guō pú yuē huáng wáng zhī chēng suí shì zhī shàng xià ěr

这句话大意是:(郭璞曰:皇王之称,随世之上下耳。

qí wū de tōng biàn zhī dào yǐ yīng wú qióng yī yě

这句话大意是:其于得通变之道以应无穷,一也。

shī wú dào zhě shàng jiàn guāng ér xià wèi tǔ

现代白话:)失我道者,上见光而下为土。

shī wú qióng zhī dào zé zì xìn wū yī biàn ér bù néng jūn tóng shàng xià yǐ gù fǔ yǎng yì xīn yě

现代白话:(失无穷之道,则自信于一,变而不能均同上下了,故俯仰异心也。

yòu yuē hè xū shì zhī shí mín jū bù zhī suǒ wéi xíng bù zhī suǒ zhī hán bǔ ér xī gǔ fù ér yóu

这句话大意是:又曰:赫胥氏之时,民居不知所为,行不知所之,含哺而熙,鼓腹而游。

mín néng yǐ cǐ yǐ

现代白话:民能以此了。

yòu yuē xī róng chéng shì dà tíng shì bǎi huáng shì zhōng yāng shì lì lù shì lí lián shì xuān yuán shì hè xū shì zūn lú shì zhù róng shì fú xī shì shén nóng shì dàng shì shí yě mín jié shéng ér yòng zhī guō xiàng yuē zú yǐ jì yào ér yǐ yě

这句话大意是:又曰:昔容成氏、大庭氏、柏皇氏、中央氏、栗陆氏、骊连氏、轩辕氏、赫胥氏、尊卢氏、祝融氏、伏羲氏、神农氏,当是时也,民结绳而用之,(郭象曰:足以纪要而已也。

gān qí shí měi qí fú shì gù cháng gān dāng gù cháng měi ruò sī fu chǐ mí zé wú shí xián yǐ

现代白话:)甘其食,美其服,(适故常甘,当故常美,若思夫侈靡,则无时慊了。

lè qí sú ān qí jū lín guó xiāng wàng jī gǒu zhī yīn xiāng wén mín zhì lǎo sǐ ér bù xiāng wǎng lái

这句话大意是:)乐其俗,安其居,邻国相望,鸡狗之音相闻,民至老死而不相往来。

wú qiú zhī zhì yě

这句话大意是:(无求之至也。

ruò cǐ zhī shí zé zhì zhì yě yǐ

这句话大意是:)若此之时,则至治也已。

yòu yuē gǔ zhī wàng tiān xià zhě zhī suī luò tiān xià bù zì lǜ yě

这句话大意是:又曰:古之王天下者,知虽落天下不自虑也;。

biàn suī diāo wàn wù bù zì shuō yě

这句话大意是:辩虽雕万物不自说也;。

néng suī qióng hǎi nèi bù zì wèi yě

这句话大意是:能虽穷海内不自为也。

tiān bù chǎn ér wàn wù huà de bù zhǎng ér wàn wù yù dì wáng wú wéi ér tiān xià gōng

这句话大意是:天不产而万物化,地不长而万物育,帝王无为而天下功。

gù yuē mò shén wū tiān mò fù wū de mò dà wū dì wáng

这句话大意是:故曰:"莫神于天,莫富于地,莫大于帝王。

gù yuē dì wáng zhī dé pèi tiān dì

这句话大意是:"故曰:"帝王之德配天地。

cǐ chéng tiān dì chí wàn wù ér yòng rén jūn zhī dào yě

这句话大意是:"此乘天地、驰万物而用,人君之道也。

yòu yuē zhì dé zhī shì bù shàng xián bù shǐ néng mín rú yě lù zhèng ér bù zhī yǐ wéi yì xiāng ài ér bù zhī yǐ wéi rén shí ér bù zhī yǐ wéi zhōng dāng ér bù zhī yǐ wéi xìn

这句话大意是:又曰:至德之世不尚贤,不使能,民如野鹿,正而不知以为义,相爱而不知以为仁,实而不知以为忠,当而不知以为信。

yòu yuē shèng rén zhī jìng yě fēi yuē qí jìng yě shàn gù jìng yě

这句话大意是:又曰:圣人之静也,非曰其静也善,故静也。

wàn wù wú zú yǐ náo xīn zhě gù jìng yě

这句话大意是:万物无足以挠心者,故静也。

guō xiàng yuē náo luàn yě

这句话大意是:(郭象曰:挠乱也。

fu líng jìng tián dàn jì mò wú wéi zhě tiān dì zhī píng ér dào dé zhī zhì yě gù dì wáng shèng rén xiū yān

现代白话:)夫灵静恬淡寂寞无为者,天地之平而道德之至也,故帝王圣人休呢。

táng zǐ yuē jūn rén zhě chéng nán miàn zhī zūn cāo shā shēng zhī bǐng wēi rú qiū shuāng ēn rú chūn yǎng hé qiú ér bù dé hé huà ér bù cóng

这句话大意是:《唐子》曰:君人者,乘南面之尊,操杀生之柄,威如秋霜,恩如春养,何求而不得,何化而不从?

jūn rén zhě dāng yǐ jiāng hǎi wèi fù shān lín wèi miàn dāng shǐ qí guān zhě bù zhī jiāng hǎi hé cáng shān lín hé yǒu

这句话大意是:君人者,当以江海为腹,山林为面,当使其观者不知江海何藏,山林何有?

sū zǐ yuē tiān zǐ zuò jiǔ zhòng zhī nèi shù sāi qí mén liú yǐ yì míng héng yǐ yǐn tīng luán yǐ yì chí

这句话大意是:《苏子》曰:天子坐九重之内,树塞其门,旒以翳明,衡以隐听,鸾以抑驰。

lù zi yuē sān huáng chuí cè ér wǔ dì fán shǒu táng yú àn pèi yǔ tāng chí yuán suī shǐ zhōu gōng yù héng zhòng ní cù jié gù bù yǐ yě

这句话大意是:《陆子》曰:三皇垂策而五帝繁手,唐虞按辔,禹汤驰辕,虽使周公御衡,仲尼促节,固不已也。

sūn chuò zǐ yuē dào yī zhě dì dé chōng zhě wáng yī rén zhàng yì zhě bà

这句话大意是:《孙绰子》曰:道一者帝,德充者王,依仁仗义者霸。

wú wéi ér zhì zhě dào yě wèi néng bù shì zhě dé yě

这句话大意是:无为而治者道也,为能不恃者德也。

cún sān wáng guó rén yě

这句话大意是:存三亡国,仁也;。

zé gòng bù rù yì yě

这句话大意是:责贡不入,义也。

shèn zi yuē xī zhě tiān zǐ shǒu néng yī ér zǎi fū shè fú zú néng xíng ér xiāng zhě dǎo jìn kǒu néng yán ér xíng rén chēng cí gù wú shī yán shī lǐ yě

这句话大意是:《慎子》曰:昔者,天子手能依而宰夫设服,足能行而相者导进,口能言而行人称辞,故无失言失礼也。

yòu yuē gǔ zhě lì tiān zǐ guì zhī zhě fēi yǐ lì yī rén yuē tiān xià wú yī guì zé lǐ wú yóu tōng

这句话大意是:又曰:古者立天子,贵之者非以利一人,曰天下无一贵,则理无由通。

tōng lǐ wèi tiān xià yě

这句话大意是:通理,为天下也。

gù lì tiān zǐ wèi tiān xià yě fēi lì tiān xià wèi tiān zǐ yě

这句话大意是:故立天子为天下也,非立天下为天子也;。

lì guó jūn yǐ wéi guó yě fēi lì guó yǐ wéi jūn yě

这句话大意是:立国君以为国也,非立国以为君也。

✦ You read 皇王部·卷一

Don't lose your spot.

Free account remembers where you stopped across all 12,000 books. Pro unlocks pinyin on every line, modern Mandarin translations, AI rewrites, audio read-along, and the workbook — for $2.50/month, billed annually.