qǐ zhe yōng zhí xú zhēng yuè jǐn shí èr yuè fán yī nián
这句话大意是：起著雍执徐正月，尽十二月，凡一年。
zhì hé yuán nián
这句话大意是：◎致和元年。
chūn zhēng yuè jiǎ xū xiǎng tài miào
这句话大意是：春，正月，甲戌，享太庙。
mìng huì cán mài tú
这句话大意是：命绘《蚕麦图》。
yǐ hài zhào bǎi sī fán bù fù rèn jí shàn lí zhí zhě duó qí guān
这句话大意是：乙亥，诏：“百司凡不赴任及擅离职者，夺其官；。
bì chāi qiǎn zhě chī zhī
这句话大意是：避差遣者，笞之。
jiān chá yù shǐ zōu wéi hēng yán shí xiǎng tài miào sān xiàn guān jiù jiē xūn qī dà chén ér jìn yǐ hù bù dà chén wèi yà xiàn rén jì shū yuǎn lǐ nán yán sù
这句话大意是：监察御史邹惟亨言：“时享太庙，三献官旧皆勋戚大臣，而近以户部大臣为亚献，人既疏远，礼难严肃。
qǐng réng jiù zhì yǐ shěng tái shū mì sù wèi zhòng chén wèi zhī
这句话大意是：请仍旧制，以省、台、枢密、宿卫重臣为之。
dīng chǒu bān nóng sāng jiù zhì shí sì tiáo yú tiān xià réng lì yǒu sī yǐ chá qín duò
这句话大意是：丁丑，颁《农桑旧制》十四条于天下，仍厉有司以察勤惰。
dì jiāng tián liǔ lín
这句话大意是：帝将畋柳林。
jǐ mǎo yù shǐ wáng xiàn děng yǐ suì jī jiàn dì yuē qí jìn wèi shì wú rǎo mín jiā mìng yù shǐ èr rén xún chá zhī
这句话大意是：己卯，御史王献等以岁饥谏，帝曰：“其禁卫士毋扰民家，命御史二人巡察之。
zhàn chéng lái gòng fāng wù qiě yán wèi jiāo zhǐ suǒ qīn zhào yù jiě zhī
这句话大意是：占城来贡方物，且言为交趾所侵，诏谕解之。
jìn sēng dào nì shāng shuì
这句话大意是：禁僧道匿商税。
xīn sì jìng jiāng yáo kòu líng chuān lín guì èr xiàn mìng guǎng xī zhāo tǎo zhī
这句话大意是：辛巳，静江猺寇灵川、临桂二县，命广西招讨之。
wù zǐ ba hé nán tiě yě tí jǔ sī guī yǒu sī
这句话大意是：戊子，罢河南铁冶提举司归有司。
dà dū jí hé jiān dà míng zhū lù jī zhèn zhī
这句话大意是：大都及河间、大名诸路饥，赈之。
èr yuè gēng shēn zhào gǎi yuán zhì hé
这句话大意是：二月，庚申，诏改元致和。
miǎn hé nán zì shí qián liáng yī nián bèi zāi zhōu jùn shuì liáng yī nián liú mín fù yè zhě chà shuì sān nián yí yù xì sān nián bù jué zhě xián shì zhī
这句话大意是：免河南自实钱粮一年，被灾州郡税粮一年，流民复业者差税三年，疑狱系三年不决者咸释之。
guǐ hài jiě zhōu yán chí hēi lóng dī huài diào xī xiū yán dīng xiū zhī
这句话大意是：癸亥，解州盐池黑龙堤坏，调悉休盐丁修之。
zhèn shǎn xī zhū lù jī
这句话大意是：赈陕西诸路饥。
sān yuè gēng wǔ yún nán ān lóng zhài tǔ guān cén shì zhōng yǔ qí dì shì xìng xiāng gōng jí qí mín sān wàn èr qiān hù lái fù suì shū bù sān qiān pǐ qǐng lì xuān fǔ sī yǐ zǒng zhī bù yǔn
这句话大意是：三月，庚午，云南安龙寨土官岑世忠与其弟世兴相攻，籍其民三万二千户来附，岁输布三千匹，请立宣抚司以总之，不允。
zhì zhōu yī yǐ shì xìng zhī zhōu shì zhī xiàn èr tīng shì zhōng jǔ yòng réng yù qí xiōng dì gòng chǔ
这句话大意是：置州一，以世兴知州事，知县二，听世忠举用，仍谕其兄弟共处。
dá shí tè mù ěr dōu ěr sū yán zāi yì wèi mǐ yóu guān lì yǐ zuì chù ba zhě yuàn fěi suǒ zhì qǐng liàng cái xù yòng cóng zhī
现代白话：达实特穆你、都你苏，言灾异未弭，由官吏以罪黜罢者怨悱所致，请量才叙用，从之。
xīn wèi dà tiān yuán yán shèng sì xiǎn zōng shén yù diàn chéng zhì zǒng guǎn fǔ yǐ sī cái yòng
这句话大意是：辛未，大天源延圣寺显宗神御殿成，置总管府以司财用。
jǐ mǎo dì yù xìng shèng diàn shòu wú liàng fó jiè yú dì shī
这句话大意是：己卯，帝御兴圣殿受无量佛戒于帝师。
gēng chén mìng sēng qiān rén xiū fó shì yú zhèn guó sì
这句话大意是：庚辰，命僧千人修佛事于镇国寺。
jiǎ shēn qiǎn hù bù shàng shū li jiā nǔ wǎng yán guān sì hǎi shén réng jí yì xiū hǎi àn
这句话大意是：甲申，遣户部尚书李嘉努往盐官祀海神，仍集议修海岸。
bǐng xū dì shī mìng sēng xiū fó shì yú yán guān zhōu zào fú tú èr bǎi yī shí liù yǐ yàn hǎi yì
这句话大意是：丙戌，帝师命僧修佛事于盐官州，造浮屠二百一十六，以厌海溢。
dì tián yú liǔ lín yǐ jí hái gōng
这句话大意是：帝畋于柳林，以疾还宫。
shí qiān shōu shū mì yuàn shì yǎ kè tè mù ěr jiān zǒng huán wèi
现代白话：时签收枢密院事雅克特穆你兼总环卫，。
yǐ dì zài wèi wǔ nián
这句话大意是：以帝在位五年，。
gēn běn wèi gù
这句话大意是：根本未固，。
ér dōu ěr sū jiǎo bì zì yòng
现代白话：而都你苏狡愎自用，。
rén xīn bù fù
这句话大意是：人心不附，。
suì móu lì wǔ zōng zhī zǐ yǐ jiào dà gōng
这句话大意是：遂谋立武宗之子以徼大功，。
zhū wáng mǎn tú ā mù ěr tái tài cháng lǐ yí shǐ gé hǎi qí zōng zhèng dá lū gá qí kù kù chu děng yì yǔ yǎ kè tè mù ěr móu yuē zhǔ shàng zhī jí rì zhēn
现代白话：诸王满图、阿穆你台、太常礼仪使噶海齐、宗正达噜噶齐库库楚等亦与雅克特穆你谋曰：“主上之疾日臻，。
jīn jiāng wǎng shàng dōu
这句话大意是：今将往上都，。
rú yǒu bù huì
这句话大意是：如有不讳，。
wú dǎng hù cóng zhě zhí zhū wáng dà chén shā zhī
现代白话：我党扈从者执诸王大臣杀之，。
jū dà dū zhě jí fù dà dū shěng tái guān
这句话大意是：居大都者即缚大都省台官，。
xuān yán tài zǐ yǐ zhì
这句话大意是：宣言太子已至，。
zhèng wèi chén jí
这句话大意是：正位宸极，。
chuán xí shǒu yù zhū guān
这句话大意是：传檄守御诸关，。
zé dà shì jì yǐ
现代白话：则大事济了。
wù zǐ dì rú shàng dōu mǎn tú kù kù chu děng hù cóng xī ān wáng lǎ tè nà shí li jū shǒu yǎ kè tè mù ěr yì liú jīng shī
现代白话：戊子，帝如上都，满图、库库楚等扈从，西安王喇特纳实哩居守，雅克特穆你亦留京师。
zhèn hé nán sì chuān jī
这句话大意是：赈河南、四川饥。
xià sì yuè bǐng shēn qīn zhōu yáo huáng yàn děng wéi kòu mìng hú guǎng xíng shěng bèi zhī
这句话大意是：夏，四月，丙申，钦州猺黄焱等为寇，命湖广行省备之。
jǐ hài dá shí tè mù ěr dōu ěr sū qǐng fán měng gǔ sè mù rén xiào hàn fǎ dīng yōu zhě chú qí míng cóng zhī
现代白话：己亥，达实特穆你、都你苏请凡蒙古、色目人效汉法丁忧者除其名，从之。
jǐ yǒu yù shǐ yáng zhuō děng yǐ mín jī qǐng fēn sēng dào chǔ sù jì zhī bù bào
这句话大意是：己酉，御史杨倬等以民饥，请分僧道储粟济之，不报。
wù wǔ jìn wěi zào jīn yín qì
这句话大意是：戊午，禁伪造金银器。
shì yuè chóng míng zhōu dà fēng hǎi yì
这句话大意是：是月，崇明州大风，海溢。
wǔ yuè jiǎ zǐ qiǎn guān fēn hù liú mín huán xiāng réng jìn jù zhì qiān rén zhě zhàng yī bǎi
这句话大意是：五月，甲子，遣官分护流民还乡，仍禁聚至千人者杖一百。
bǐng yín guǎng xī pǔ níng xiàn sēng chén qìng ān zuò luàn jiàn hào gǎi yuán
这句话大意是：丙寅，广西普宁县僧陈庆安作乱，僭号，改元。
guǐ yǒu jí zài jīng liú mín fèi jí zhě gěi liáng qiǎn hái
这句话大意是：癸酉，籍在京流民废疾者，给粮遣还。
dà lǐ nù jiāng diān tǔ guān ā āi nǐ kòu lè chén zhū zhài mìng yún nán xíng shěng dū bīng bǔ zhī
这句话大意是：大理怒江甸土官阿哀你寇乐辰诸寨，命云南行省督兵捕之。
gēng chén yǒu liú xīng dà rú fǒu qí guāng zhú de
这句话大意是：庚辰，有流星大如缶，其光烛地。
qiū qī yuè xīn yǒu shuò níng xià dì zhèn
这句话大意是：秋，七月，辛酉朔，宁夏地震。
gēng wǔ dì bēng yú shàng dōu nián sān shí liù
这句话大意是：庚午，帝崩于上都，年三十六。
zàng qǐ niǎn gǔ
这句话大意是：葬起辇谷。
dì zài wèi zāi yì shù jiàn rán néng shǒu zǔ zōng zhī fǎ tiān xià hào chēng zhì píng
这句话大意是：帝在位，灾异数见，然能守祖宗之法，天下号称治平。
jǐ mǎo dà níng lù dì zhèn
这句话大意是：己卯，大宁路地震。
yǐ yǒu huáng hòu huáng tài zǐ jiàng zhǐ yù ān bǎi xìng
这句话大意是：乙酉，皇后、皇太子降旨谕安百姓。
yǎ kè tè mù ěr wén dì bēng móu yú xī ān wáng lǎ tè nà shí li yīn jié yǒng shì
现代白话：雅克特穆你闻帝崩，谋于西安王喇特纳实哩，阴结勇士。
bā yuè jiǎ wǔ lí míng bǎi guān jí xìng shèng gōng yǎ kè tè mù ěr lǜ ā lǎ tè mù ěr fú lún qí děng yī shí qī rén bīng jiē lòu rèn hào yú zhòng yuē wǔ zōng huáng dì yǒu zi èr rén dà tǒng suǒ zài dāng yíng lì zhī gǎn yǒu bù shùn zhě zhǎn
现代白话：八月，甲午，黎明，百官集兴圣宫，雅克特穆你率阿喇特穆你、佛伦齐等一十七人，兵皆露刃，号于众曰：“武宗皇帝有子二人，大统所在，当迎立之，敢有不顺者斩！
nǎi shǒu fù píng zhāng zhèng shì wū ba tú ěr ba yán chè ěr fēn mìng yǒng shì zhí zhōng shū zuǒ chéng tuō duō cān zhī zhèng shì wáng shì xī cān yì tuō kè tuō wú bǐng dào shì yù shǐ tè mò gé qiū shì jié tài zǐ zhān shì chéng wáng huán děng jiē xià yù
现代白话：”乃手缚平章政事乌巴图你、巴延彻你，分命勇士执中书左丞托多，参知政事王士熙、参议托克托、吴秉道、侍御史特默格、邱世杰、太子詹事丞王桓等，皆下狱。
yǎ kè tè mù ěr yǔ xī ān wáng rù shǒu nèi tíng fēn chǔ fù xīn yú shū mì zì dōng huá mén jiā dào zhòng liè jūn shì shǐ rén chuán mìng wǎng lái qí zhōng yǐ fáng xiè lòu
现代白话：雅克特穆你与西安王入守内庭，分处腹心于枢密，自东华门夹道重列军士，使人传命往来其中，以防泄漏。
yú shì jí fǔ kù lù fú yìn zhào bǎi guān rù nèi tīng mìng
这句话大意是：于是籍府库，录符印，召百官入内听命。
shí zhōu wáng hé shí lā fāng yuǎn zài shā mò
这句话大意是：时周王和实拉方远在沙漠，。
cù wèi néng zhì
这句话大意是：猝未能至，。
lǜ shēng tā biàn
这句话大意是：虑生他变，。
nǎi qiǎn qián hé nán xíng shěng cān zhèng míng liè dòng ā qián xuān zhèng shǐ dá lǐ mǎ shí lēi
这句话大意是：乃遣前河南行省参政明埒栋阿、前宣政使达里玛实勒，。
chí yì yíng huái wáng tú bo tè mù ěr yú jiāng líng
现代白话：驰驿迎怀王图卜特穆你于江陵，。
mì yǐ yì yù hé nán xíng shěng píng zhāng shì wù shì ba yán
这句话大意是：密以意谕河南行省平章事物事巴延，。
lìng jiǎn bīng yǐ bèi hù cóng
这句话大意是：令简兵以备扈从。
shì rì
这句话大意是：是日，。
tuī qián hú guǎng xíng shěng zuǒ chéng xiàng bài bù hā wèi zhōng shū zuǒ chéng xiàng
这句话大意是：推前湖广行省左丞相拜布哈为中书左丞相，。
tài zǐ zhān shì tǎ sī hā yā wèi zhōng shū hu zhāng zhèng shì
这句话大意是：太子詹事塔斯哈雅为中书乎章政事，。
qián hú guǎng xíng shěng yòu chéng sū sū wèi zhōng shū zuǒ chéng
这句话大意是：前湖广行省右丞苏苏为中书左丞，。
qián shǎn xī xíng shěng cān zhī zhèng shì wáng bù lín jì dá wèi shū mì fù shǐ
这句话大意是：前陕西行省参知政事王布璘济达为枢密副使，。
yǔ zhōng shū yòu chéng zhào shì yán hàn lín xué shì chéng zhǐ yī lēi qí tōng zhèng yuàn shǐ dá shén fēn diǎn jī wù
这句话大意是：与中书右丞赵世延、翰林学士承旨伊勒齐、通政院使达什分典机务。
diào bīng shǒu yù guān yào yǐ zhū wèi bīng tún jīng shī chū fǔ kù kào jūn shì
这句话大意是：调兵守御关要，以诸卫兵屯京师，出府库犒军士。
zhū wèi jūn wú tǒng zhǔ zhě yòu yǒu yè xuǎn jí bà tuì jūn guān jiē gěi zhī fú pái yǐ dài diào qiǎn jì shòu mìng wèi zhī suǒ xiè nǎi zhǐ shǐ nán xiàng bài zhòng jiē è rán shǐ zhī yǒu dìng xiàng
这句话大意是：诸卫军无统属者，又有谒选及罢退军官，皆给之符牌以待调遣，既受命，未知所谢，乃指使南向拜，众皆愕然，始知有定向。
yǎ kè tè mù ěr zhí sù jìn zhōng dá dàn bú mèi yī xī huò zài xǐ rén mò zhī qí chù
现代白话：雅克特穆你直宿禁中，达旦不寐，一夕或再徙，人莫知其处。
dì sà dūn zi téng jí sī shí liú shàng dōu mì qiǎn dá shí tè mù ěr zhào zhī jiē qì qí qī zǐ lái guī
现代白话：弟萨敦，子腾吉斯，时留上都，密遣达实特穆你召之，皆弃其妻子来归。
yǐ wèi diào zhū wèi bīng shǒu jū yōng guān jí lú ér lǐng
这句话大意是：乙未，调诸卫兵守居庸关及卢儿岭。
bǐng shēn qiǎn zuǒ wèi lǜ shǐ tú lū jiàng bīng zhūn bái mǎ diān lóng zhèn wèi zhǐ huī shǐ è tú màn jiàng bīng tún tài hé lǐng
这句话大意是：丙申，遣左卫率使图噜将兵屯白马甸，隆镇卫指挥使鄂图曼将兵屯泰和岭。
dīng yǒu fā zhōng wèi bīng shǒu qiān mín zhèn yòu qiǎn sà lǐ bù hā děng wǎng jiāng líng qù huái wáng zǎo fā qiě lìng dá shí tè mù ěr jiáo wèi shǐ zhě zì nán lái yán huái wáng yǐ cì jìn wén shǐ mín wú jīng yí
现代白话：丁酉，发中卫兵守迁民镇，又遣萨里布哈等往江陵趣怀王早发，且令达实特穆你矫为使者自南来，言怀王已次近闻，使民无惊疑。
wù xū zhēng xuān jìng wáng mài nú zhū wáng yǎ kè bù hā yú shān dōng
这句话大意是：戊戌，征宣靖王迈奴、诸王雅克布哈于山东。
jǐ hài zhēng bīng liáo yáng
这句话大意是：己亥，征兵辽阳。
míng liè dòng ā děng zhì biàn liáng yǐ qí móu mì gào ba yán ba yán yuē cǐ wú jūn zhī zǐ yě
现代白话：明埒栋阿等至汴梁，以其谋密告巴延，巴延曰：“此我君之子也。
jí jí liáo shǔ gào yǐ gù
这句话大意是：”即集僚属，告以故。
yú shì kuài jì cāng lǐn fǔ kù gǔ sù jīn bó zhī shù shèng yú gòng yù láo xì shàn xiū tú lǚ wěi jī shì mǎ chú liáng gòng yì zhī xū yǐ jí shǎng lài kào láo zhī yòng mǐ bù bèi zhì
这句话大意是：于是会计仓廪府库谷粟金帛之数，乘舆供御牢饩膳羞、徒旅委积士马刍粮供亿之须，以及赏赉犒劳之用，靡不备至；。
bù zú zé xí zhōu xiàn mù mín zhé shū míng nián tián zū jí dài shāng rén huò zī yuē bèi xī yǐ cháng
这句话大意是：不足，则檄州县募民折输明年田租及贷商人货资，约倍息以偿；。
yòu bù zú zé yāo dōng nán cháng fù zhī jīng hé nán zhě zhǐ zhī yǐ gěi qí fèi
这句话大意是：又不足，则邀东南常赋之经河南者止之以给其费。
zhēng fā mín dīng zēng zhì yì mǎ bǔ chéng lǔ jùn háo chí xiū zhàn shǒu zhī jù yán jiào luó chì hòu rì pī jiān zhí ruì yǔ liáo zuǒ shǔ yuàn chóu qí pián yí
这句话大意是：征发民丁，增置驿马，补城橹，浚濠池，修战守之具，严徼逻斥堠，日披坚执锐，与僚佐属掾筹其便宜。
jí qiǎn mǎng lài kòu bù hā yǐ qí shì chí gào huái wáng yòu shǐ luó lè bào yǎ kè tè mù ěr yuē gōng jìn lì jīng shī hé nán shì wǒ dāng zì xiào
现代白话：即遣莽赉扣布哈以其事驰告怀王，又使罗勒报雅克特穆你曰：“公尽力京师，河南事我当自效。
ba yán bié mù yǒng shì wǔ qiān rén yǐ yíng huái wáng ér gōng lè bīng yǐ sì
这句话大意是：”巴延别募勇士五千人以迎怀王，而躬勒兵以俟。
cān zhèng tuō kè tái yuē jīn měng gǔ jūn mǎ yǔ sù wèi zhī shì jiē zài shàng dōu ér lìng tè mò ān jūn shǒu zhū ài wú kǒng cǐ shì zhī bù kě chéng yě
现代白话：参政托克台曰：“今蒙古军马与宿卫之士皆在上都，而令特默谙军守诸隘，我恐此事之不可成也。
wǒ děng tú bǎo xìng mìng tā hé jì zāi
现代白话：我等图保性命，它何计啊！
ba yán bù cóng qí yán
这句话大意是：”巴延不从其言。
shì yè tuō kè tái huái rèn yù shā ba yán wèi biàn
这句话大意是：是夜，托克台怀刃欲杀巴延为变；。
ba yán jué bá jiàn shā zhī duó qí suǒ bù jūn qì shōu mǎ qiān èr bǎi pǐ
这句话大意是：巴延觉，拔剑杀之，夺其所部军器，收马千二百匹。
huái wáng mìng sà li bù hā bài ba yán hé nán xíng shěng zuǒ chéng xiàng
这句话大意是：怀王命萨哩布哈拜巴延河南行省左丞相。
gēng zǐ fā zōng rén wèi bīng zēng shǒu qiān mín zhèn
这句话大意是：庚子，发宗仁卫兵增守迁民镇。
xīn chǒu qiǎn wàn hù chè lǐ tè mù ěr jiàng bīng zhūn hé zhōng
现代白话：辛丑，遣万户彻里特穆你将兵屯河中。
guǐ mǎo hé nán xíng shěng shā píng zhāng jì lǐ yòu chéng jì tè mù ěr
现代白话：癸卯，河南行省杀平章济里、右丞济特穆你。
shì rì míng liè dòng ā děng zhì jiāng líng
这句话大意是：是日，明埒栋阿等至江陵。
jiǎ chén huái wáng fā jiāng líng qiǎn shǐ zhào zhèn nán wáng tè mù ěr bù hā wēi shùn wáng kuān yù bù hā hú guǎng xíng shěng tè mù ěr bù hā lái huì
现代白话：甲辰，怀王发江陵，遣使召镇南王特穆你布哈、威顺王宽御布哈、湖广行省特穆你布哈来会。
zhí hú guǎng xíng shěng zuǒ chéng mǎ hé mó sòng jīng shī yǐ jí sài dài zhī
这句话大意是：执湖广行省左丞玛合谟送京师，以集赛代之。
bǐng wǔ qiǎn qián xī tái yù shǐ lài mǎ hè ba děng yù shǎn xī
这句话大意是：丙午，遣前西台御史赉玛赫巴等谕陕西。
dīng wèi mìng sà dūn yǐ bīng shǒu jū yōng guān téng jí sī zhūn gǔ běi kǒu
这句话大意是：丁未，命萨敦以兵守居庸关，腾吉斯屯古北口。
wù shēn fù lìng nài màn tái wèi běi shǐ chēng zhōu wáng cóng zhū wáng bīng zhěng jià nán lái zhōng wài nǎi ān
这句话大意是：戊申，复令柰曼台为北使，称周王从诸王兵整驾南来，中外乃安。
jǐ yǒu shàng dōu zhū wáng men tú ā mù ěr tái zōng zhèng dá lū gá qí kù kù chu qián hé nán xíng shěng píng zhāng zhèng shì mǎ lū jí xián shì dú xué shì wū lǔ sī bù hā tài cháng lǐ yí yuàn shǐ gé hǎi qí děng shí bā rén tóng móu yuán dà dū shì jué dōu ěr sū shā zhī
现代白话：己酉，上都诸王们图、阿穆你台、宗正达噜噶齐库库楚、前河南行省平章政事玛噜、集贤侍读学士乌鲁斯布哈、太常礼仪院使噶海齐等十八人，同谋援大都，事觉，都你苏杀之。
gēng xū huái wáng zhì biàn liáng qián hàn lín xué shì chéng zhǐ ā ěr hā yā yǐ fù yōu jiā jū wén wáng lái jí yì fú chū yíng
现代白话：庚戌，怀王至汴梁，前翰林学士承旨阿你哈雅，以父忧家居，闻王来，即易服出迎。
zhì biàn jiāo wáng mìng wèi hé nán xíng shěng píng zhāng zhèng shì
这句话大意是：至汴郊，王命为河南行省平章政事。
ba yán shǔ tuó jiān huàn jiǎ zhòu yǔ bǎi guān fù lǎo dǎo rù xián fǔ fú chēng wàn suì jí kòu shǒu quàn jìn
这句话大意是：巴延属橐鞬，擐甲胄，与百官父老导入，咸俯伏称万岁，即叩首劝进。
wáng jiě jīn kǎi bǎo dāo jí hǎi dōng bái gǔ wén bào cì ba yán míng rì hù cóng běi xíng
这句话大意是：王解金铠、宝刀及海东白鹘、文豹赐巴延，明日，扈从北行。
ā ěr hā yā zhèn biàn gāo jià dí sù yǐ zhì liáng chǔ mìng jìn jùn fēn zhì róng qì yuè shì zú kuò mǎ mín jiān yǐ bèi bù yú
现代白话：阿你哈雅镇汴，高价籴粟以峙粮储，命近郡分治戎器，阅士卒，括马民间，以备不虞。
xīn hài sà lǐ bù hā zhì zì jiāng líng yán huái wáng yǐ qǐ tú
这句话大意是：辛亥，萨里布哈至自江陵，言怀王已启涂。
shì rì bài yǎ kè tè mù ěr zhī shū mì yuàn shì
现代白话：是日，拜雅克特穆你知枢密院事。
rén zǐ ā sū wèi zhǐ huī shǐ tuō kè tuō mù ěr shuài qí jūn zì shàng dōu lái guī jí mìng shǒu gǔ běi kǒu
现代白话：壬子，阿苏卫指挥使托克托穆你，帅其军自上都来归，即命守古北口。
guǐ chǒu shàng dōu zhū wáng jí yòng shì chén yǐ bīng fēn dào fàn jīng jī liú liáo wáng tuō kè tuō zhū wáng bó luō tè mù ěr tài shī duō dài zuǒ chéng xiàng dōu ěr sū zhī shū mì yuàn shì tè mù ěr tú jū shǒu
现代白话：癸丑，上都诸王及用事臣，以兵分道犯京畿，留辽王托克托、诸王博啰特穆你、太师多岱、左丞相都你苏、知枢密院事特穆你图居守。
jiǎ yín lài mǎ hè ba děng zhì shǎn xī jiē jiàn shā
这句话大意是：甲寅，赉玛赫巴等至陕西，皆见杀。
yǐ mǎo tuō kè tuō mù ěr jí shàng dōu zhū wáng shí lǎ píng zhāng zhèng shì nài mǎ dài zhān shì qí chè zhàn yú yí xīng zhǎn qí chè yú zhèn qín nài mǎ dài sòng jīng shī shā zhī shí lǎ bài zǒu
现代白话：乙卯，托克托穆你及上都诸王实喇、平章政事柰玛岱、詹事奇彻战于宜兴，斩奇彻于阵，擒柰玛岱，送京师杀之，实喇败走。
bǐng chén yǎ kè tè mù ěr lǜ bǎi guān bèi fǎ jià xiào yíng
现代白话：丙辰，雅克特穆你率百官备法驾效迎。
dīng sì huái wáng zhì jīng shī rù jū dà nèi
这句话大意是：丁巳，怀王至京师，入居大内。
guì chì wèi zhǐ huī shǐ tuō kè shí lǜ qí jūn zì shàng dōu lái guī mìng shǒu gǔ běi kǒu
这句话大意是：贵赤卫指挥使托克实率其军自上都来归，命守古北口。
wù wǔ huái wáng yǐ sū sū wèi zhōng shū píng zhāng zhèng shì qián yù shǐ zhōng chéng cáo lì wèi zhōng shū yòu chéng jiāng zhè xíng shěng cān zhī zhèng shì zhāng you liàng wèi zhōng shū cān zhī zhèng shì hé nán xíng shěng zuǒ chéng xiàng ba yán wèi yù shǐ dài fū zhōng shū zuǒ chéng zhào shì yán wèi yù shǐ zhōng chéng
这句话大意是：戊午，怀王以苏苏为中书平章政事，前御史中丞曹立为中书右丞，江浙行省参知政事张友谅为中书参知政事，河南行省左丞相巴延为御史大夫，中书左丞赵世延为御史中丞。
jǐ wèi yǐ hé nán wàn hù yī sū dài ěr tóng zhī shū mì yuàn shì
现代白话：己未，以河南万户伊苏岱你同知枢密院事。
shàng dōu liáng wáng wàng qìn yòu chéng xiàng dá shí tè mù ěr tài wèi bù hā píng zhāng zhèng shì mǎ lǔ yù shǐ dài fū níng zhū děng bīng cì yú lín
现代白话：上都梁王旺沁、右丞相达实特穆你、太尉布哈、平章政事玛鲁、御史大夫宁珠等兵次榆林。
lóng zhèn wèi zhǐ huī shǐ hè shàn móu fù shàng dōu zuò qì shì jí qí jiā
这句话大意是：隆镇卫指挥使赫善，谋附上都，坐弃市，籍其家。
jiǔ yuè gēng shēn shuò yǎ kè tè mù ěr dū shī jū yōng guān qiǎn sà dūn xí shàng dōu bīng yú yú lín jī bài zhī zhuī zhì huái lái ér hái
现代白话：九月，庚申朔，雅克特穆你督师居庸关，遣萨敦袭上都兵于榆林，击败之，追至怀来而还。
lóng zhèn wèi zhǐ huī shǐ è duō màn yǐ bīng xí shàng dōu zhū wáng míng lǐ tuō mù ěr tuō mù qí yú tuó luó tái
现代白话：隆镇卫指挥使鄂多曼，以兵袭上都诸王明里托穆你、托穆齐于陀罗台；。
zhí zhī guī yú jīng shī
这句话大意是：执之，归于京师。
shí dōu ěr sū zài shàng dōu lì huáng tài zǐ lǎ shí jìn ba wèi huáng dì nián fāng jiǔ suì gǎi yuán tiān shùn
现代白话：时都你苏在上都，立皇太子喇实晋巴为皇帝，年方九岁，改元天顺。
mìng yǒu sī kuò mǎ
这句话大意是：命有司括马。
zhōng shū zuǒ chéng xiàng bài bù hā yán huí huí rén hā hā dí zì zhì zhì jiān dài guān chāo wéi zhì bié wǎng fān bāng de bǎo huò wú suàn fǎ dāng méi guān ér dōu ěr sū sī qí zhǒng rén bù xǔ
现代白话：中书左丞相拜布哈言：“回回人哈哈迪，自至治间贷官钞，违制别往番邦，得宝货无算，法当没官，而都你苏私其种人，不许。
jīn qǐng jí qí jiā
这句话大意是：今请籍其家。
cóng zhī
这句话大意是：”从之。
yǎ kè tè mù ěr qǐng shì mǎ hā mó cóng zhī
现代白话：雅克特穆你请释玛哈谟，从之。
shǎn xī bīng rù hé zhōng fǔ jié xíng yòng kù chāo wàn bā qiān dìng shā tóng zhī huì shì bù lún tú
这句话大意是：陕西兵入河中府，劫行用库钞万八千锭，杀同知会事布伦图。
rén xū mìng sū sū xuān yù zhōng wài yuē xī zài shì zǔ yǐ jí liè shèng lín yù xián mìng zhòng shū shěng gāng wéi bǎi sī zǒng cái shù zhèng fán qián gǔ quán xuǎn xíng fá xīng zào wǎng bù sī zhī
这句话大意是：壬戌，命苏苏宣谕中外曰：“昔在世祖以及列圣临御，咸命中书省纲维百司，总裁庶政，凡钱谷、铨选、刑罚、兴造，罔不司之。
zì jīn chú shū mì yuàn yù shǐ tái qí yú zhū sī jí zuǒ yòu jìn shì gǎn yǒu gé yuè zhōng shū zòu qǐng zhèng wù zhě yǐ wéi zhì lùn
这句话大意是：自今除枢密院、御史台，其馀诸司及左右近侍，敢有隔越中书奏请政务者，以违制论。
jiān chá yù shǐ qí jiū yán zhī
这句话大意是：监察御史其纠言之。
yǐ gāo chāng wáng tè mù ěr bù hā zhī shū mì yuàn shì é sēn tè wèi xuān huī yuàn shǐ
现代白话：以高昌王特穆你布哈知枢密院事，额森特为宣徽院使。
zhēng wǔ wèi tún tián bīng fù jīng shī cì shàng dōu jiàng shì lái guī xī chāo gè yǒu chà
这句话大意是：征五卫屯田兵赴京师，赐上都将士来归昔钞各有差。
shū mì yuàn yán hé nán xíng shěng jūn liè shù huái xi jù tóng guān hé zhōng bù yuǎn
这句话大意是：枢密院言：“河南行省军列戍淮西，距潼关、河中不远；。
hú guǎng xíng shěng jūn wéi píng yáng bǎo dìng liǎng wàn hù hào chēng jīng ruì
这句话大意是：湖广行省军，唯平阳、保定两万户，号称精锐；。
qǐng fā qí huáng shù jūn yī wàn rén jí liǎng wàn hù jūn wèi sān wàn mìng hú guǎng cān zhèng zhèng áng xiāo wàn hù tuō kè tuō mù ěr jiāng zhī bìng huáng hé wèi yíng yǐ biàn zhēng qiǎn
现代白话：请发蕲、黄戍军一万人及两万户军为三万，命湖广参政郑昂霄、万户托克托穆你将之，并黄河为营，以便征遣。
cóng zhī
这句话大意是：”从之。
zhào yǎ kè tè mù ěr fù quē
现代白话：召雅克特穆你赴阙。
shàng dōu zhū wáng é sēn tè mù ěr liáo dōng píng zhāng tú mén dài ěr yǐ bīng rù qiān mín zhèn qiǎn sà dūn wǎng jù zhì jì zhōu dōng liú shā hé lèi zhàn bài zhī
现代白话：上都诸王额森特穆你、辽东平章图们岱你，以兵入迁民镇，遣萨敦往拒，至蓟州东流沙河，累战，败之。
dīng mǎo yǎ kè tè mù ěr lǜ zhū wáng dà chén qǐng zǎo zhèng dà wèi yǐ ān tiān xià huái wáng gù cí yuē dà xiōng zài shuò mò yǔ gǎn wěn tiān xù hu
现代白话：丁卯，雅克特穆你率诸王、大臣，请早正大位以安天下，怀王固辞曰：“大兄在朔漠，予敢紊天序乎！
yǎ kè tè mù ěr yuē rén xīn xiàng bèi zhī jī jiān bù róng fà yī huò shī zhī shì qí wú jí
现代白话：”雅克特穆你曰：“人心向背之机，间不容发，一或失之，噬脐无及。
huái wáng yuē bì bù dé yǐ dāng míng zhe wú yì yǐ shì tiān xià ér hòu kě
现代白话：”怀王曰：“必不得已，当明著我意以示天下而后可。
qiǎn yuán shuài ā tú ěr shǒu jū yōng guān
现代白话：遣元帅阿图你守居庸关。
shàng dōu jūn gōng bēi lóu kǒu zhǐ huī shǐ yī sū dài ěr yù zhī bù kè
现代白话：上都军攻碑楼口，指挥使伊苏岱你御之，不克。
wù chén yǐ dà sī nóng míng liè dòng ā dà dū liú shǒu kù kù tái bìng wèi zhōng shū píng zhāng zhèng shì
这句话大意是：戊辰，以大司农明埒栋阿、大都留守库库台并为中书平章政事。
mù yǒng shì cóng jūn qiǎn shǐ fēn háng hé jiān bǎo dìng zhēn dìng jí hé nán děng lù kuò mín mǎ zhēng yān líng xiàn hé xī jūn fù quē
这句话大意是：募勇士从军，遣使分行河间、保定、真定及河南等路，括民马，征鄢陵县河西军赴阙。
mìng xiāng yáng wàn hù yáng kè zhōng dèng zhōu wàn hù sūn jié yǐ bīng shǒu wǔ guān
这句话大意是：命襄阳万户杨克忠、邓州万户孙节以兵守武关。
jǐ sì zhù yù bǎo chéng
这句话大意是：己巳，铸御宝成。
lì xíng shū mì yuàn yú biàn liáng yǐ tóng zhī shū mì yuàn yī sū dài ěr zhī xíng shū mì yuàn shì
现代白话：立行枢密院于汴梁，以同知枢密院伊苏岱你知行枢密院事；。
jiàng bīng xíng shì tài xíng zhū guān xi jī hé zhōng tóng guān jūn yǐ zhé dié nǔ fēn gěi shǒu guān jūn shì
这句话大意是：将兵行视太行诸关，西击河中、潼关军，以折叠弩分给守关军士。
xīn wèi cháng fú yè tài miào
这句话大意是：辛未，常服谒太庙。
shì rì é bo dé hū lēi tè mò gé qì shì
这句话大意是：是日，额卜德呼勒、特默格弃市。
tuō duō wáng shì xī ba yán chè ěr tuō huan děng gè liú yú yuǎn zhōu bìng jí qí jiā
现代白话：托多、王士熙、巴延彻你、托欢等各流于远州，并籍其家。
rén shēn huái wáng jí huáng dì wèi yú dà míng diàn shòu zhū wáng bǎi guān cháo hè dà shè
这句话大意是：壬申，怀王即皇帝位于大明殿，受诸王百官朝贺，大赦。
zhào yuē wǒ shì zǔ hùn yī hǎi yǔ yuán lì dìng zhì yǐ yī tǒng xù zōng qīn gè shòu fēn dì wù gǎn wàng shēng jì yú
这句话大意是：诏曰：“我世祖混一海宇，爰立定制，以一统绪，宗亲各受分地，勿敢妄生觊觎。
shì zǔ zhī hòu chéng zōng wǔ zōng rén zōng yīng zōng yǐ gōng tiān xià zhī xīn yǐ cì xiāng chuán zōng wáng guì qī xián zūn zǔ xùn
这句话大意是：世祖之后，成宗、武宗、仁宗、英宗，以公天下之心，以次相传，宗王贵戚，咸遵祖训。
zhì yú jìn dǐ jù yǒu méng shū yuàn shǒu fān fú ér yǔ zéi chén tè kè shí é sēn tè mù ěr děng qián tōng yīn móu mào gàn bǎo wèi shǐ yīng zōng bù xìng lí yú dà gù
现代白话：至于晋邸，具有盟书，愿守籓服，而与贼臣特克实、额森特穆你等潜通阴谋，冒干宝位，使英宗不幸罹于大故。
lián xiōng dì bō yuè nán běi biàn lì jiān xiǎn lín yù zhī shì qǐ fù yù wén
这句话大意是：联兄弟播越南北，遍历艰险，临御之事，岂复与闻！
zhèn yǐ shū fù zhī gù shùn chéng wéi jǐn yú jīn liù nián zāi yì dié jiàn
这句话大意是：朕以叔父之故，顺承唯谨，于今六年，灾异迭见。
quán chén dōu ěr sū wū bài dōu lǎ zhuān quán zì yòng shū yuǎn xūn jiù fèi qì zhōng liáng biàn luàn zǔ zōng fǎ dù kōng fǔ kù yǐ sī qí dǎng lèi
现代白话：权臣都你苏、乌拜都喇，专权自用，疏远勋旧，废弃忠良，变乱祖宗法度，空府库以私其党类。
dà xíng shàng bīn lì yú lì yòu xiǎn wò guó bǐng yòng chéng qí jiān
这句话大意是：大行上宾，利于立幼，显握国柄，用成其奸。
zōng wáng dà chén yǐ zōng shè zhī zhòng tǒng xù zhī zhèng xié móu tuī dài shǔ yú miǎo gōng
这句话大意是：宗王、大臣以宗社之重，统绪之正，协谋推戴，属于眇躬。
zhèn yǐ fēi dé yi sì dà xiōng gù ràng zài sān
这句话大意是：朕以菲德，宜俟大兄，固让再三。
zōng shì jiàng xiàng bǎi liáo qí lǎo yǐ wéi shén qì bù kě yǐ jiǔ xū tiān xià bù kě yǐ wú zhǔ zhōu wáng liáo gé shuò mò mín shù huáng huáng yǐ jí sān yuè chéng kěn pò qiè
现代白话：宗室、将相，百僚、耆老，以为神器不能够久虚，天下不能够无主，周王辽隔朔漠，民庶皇皇，已及三月，诚恳迫切。
zhèn gū cóng qí qǐng jǐn sì dà xiōng zhī zhì yǐ suì zhèn gù ràng zhī xīn
这句话大意是：朕姑从其请，谨俟大兄之至，以遂朕固让之心。
yǐ yú zhì hé yuán nián jiǔ yuè shí sān rì jí huáng dì wèi yú dà míng diàn
这句话大意是：已于致和元年九月十三日，即皇帝位于大明殿。
qí yǐ zhì hé yuán nián wèi tiān lì yuán nián kě dà shè tiān xià
这句话大意是：其以致和元年为天历元年，可大赦天下。
guǐ yǒu fēng yǎ kè tè mù ěr wèi tài píng wáng yǐ tài píng lù wèi shí yì cì píng jiāng guān dì wǔ bǎi qǐng jiā kāi fǔ yí tóng sān sī shàng zhù guó lù jūn guó zhòng shì zhōng shū yòu chéng xiàng jiān xiū guó shǐ
现代白话：癸酉，封雅克特穆你为太平王，以太平路为食邑，赐平江官地五百顷，加开府仪同三司、上柱国、录军国重事、中书右丞相、监修国史。
shí liáo dōng tú mén dài ěr bīng zhì jì zhōu jí rì mìng yǎ kè tè mù ěr jiàng bīng jī zhī
现代白话：时辽东图们岱你兵至蓟州，即日命雅克特穆你将兵击之。
jǐ hài cì sān hé ér wàng qìn děng jūn yǐ pò jū yōng guān suì jìn zhūn sān zhǒng
这句话大意是：己亥，次三河，而旺沁等军已破居庸关，遂进屯三冢。
bǐng zǐ yǎ kè tè mù ěr rù shí bèi dào ér jìn dīng chǒu dǐ yú hé guān
现代白话：丙子，雅克特穆你蓐食倍道而进，丁丑，抵榆河关。
dì chū qí huà mén shì shī jiāng qīn dū zhàn yǎ kè tè mù ěr dān qí qǐng jiàn yuē bì xià chū mín bì jīng
现代白话：帝出齐化门视师，将亲督战，雅克特穆你单骑请见曰：“陛下出，民必惊。
fán jiǎn kòu zhī shì yī yǐ zé chén yuàn bì xià jí hái gōng yǐ ān lí shù
这句话大意是：凡剪寇之事，一以责臣，愿陛下亟还宫以安黎庶。
dì nǎi hái
这句话大意是：”帝乃还。
xiān shì zhēng zuǒ yòu ā sū wèi jūn lǎo yòu fù jīng shī bù xíng zhě zhǎn jí qí jiā
这句话大意是：先是征左右阿苏卫军老幼赴京师，不行者斩，籍其家。
ā sū wèi zhǐ huī hū tú bù hā tǎ hā tè mù ěr děng yú shì gòu biàn
现代白话：阿苏卫指挥呼图布哈、塔哈特穆你等于是构变。
shì jué xiè sòng jīng shī zhǎn yǐ xùn
这句话大意是：事觉，械送京师，斩以徇。
wù yín yù zhōng wài yuē jìn yǐ jiān chén dōu ěr sū é bo dé liè lēi qián tōng yīn móu biàn yì zǔ zōng chéng xiàn jì yǐ míng zhèng qí zuì
现代白话：戊寅，谕中外曰：“近以奸臣都你苏、额卜德埒勒，潜通阴谋，变易祖宗成宪，既已明正其罪。
fán huí huí zhǒng rén bù yù qí shì zhě qí ān yè wù jù
这句话大意是：凡回回种人不预其事者，其安业勿惧；。
yǒu yīn ér shān huò qí rén zhě zuì zhī
这句话大意是：有因而煽惑其人者，罪之。
mìng liú shǒu sī wán jīng chéng jūn shí chéng chéng shǒu yù
这句话大意是：命留守司完京城，军十乘城守御。
yǎ kè tè mù ěr yǔ wàng qìn qián jūn yù yú yú hé běi fèn jī bài zhī zhuī zhì hóng qiáo běi
现代白话：雅克特穆你与旺沁前军遇于榆河北，奋击，败之，追至红桥北。
wàng qìn jiāng shū mì fù shǐ ā lǎ tè mù ěr zhǐ huī hū tú tè mù ěr yǐn bīng huì zhàn
现代白话：旺沁将枢密副使阿喇特穆你、指挥呼图特穆你引兵会战。
ā lǎ tè mù ěr zhí gē rù là yǎ kè tè mù ěr cè shēn yǐ dāo gé qí gē jiù zhuó zhī zhōng qí zuǒ bì
现代白话：阿喇特穆你执戈入剌，雅克特穆你侧身以刀格其戈，就斫之，中其左臂；。
bù jiàng hé shàng chí jī hū tú tè mù ěr yì zhōng qí zuǒ bì
现代白话：部将和尚驰击呼图特穆你，亦中其左臂。
èr rén xiāo jiàng yě dí wèi duó qì suì què yīn jù hóng qiáo
这句话大意是：二人，骁将也，敌为夺气，遂却，因据红桥。
liǎng jūn zǔ shuǐ ér zhèn mìng shàn shè zhě shè zhī suì tuì shī yú bái fú nán
这句话大意是：两军阻水而阵，命善射者射之，遂退师于白浮南。
mìng zhī yuàn yī sū dài ěr ba dōu ěr yī nè sī děng fēn wèi sān duì zhāng liǎng yì yǐ jiǎo zhī dí jūn bài zǒu
现代白话：命知院伊苏岱你、巴都你、伊讷斯等分为三队，张两翼以角之，敌军败走。
gēng chén zhào yù yù shǐ tái jīn hòu jiān chá yù shǐ lián fǎng sī fán yǒu cì jǔ bìng zhe qí zuì wú zé wù wàng yǐ yán
这句话大意是：庚辰，诏谕御史台：“今后监察御史、廉访司，凡有刺举，并著其罪，无则勿妄以言。
lián fǎng sī shū lì dāng yǐ zhí guān jiào shòu lì yuán xiāng gòng jìn shì cān yòng
这句话大意是：廉访司书吏，当以职官、教授、吏员、乡贡进士参用。
jiā fēng hàn qián jiāng jūn guān yǔ wèi xiǎn líng yì yǒng wǔ ān yīng jì wáng qiǎn shǐ sì qí miào
这句话大意是：加封汉前将军关羽为“显灵义勇武安英济王”，遣使祀其庙。
xīn sì yǎ kè tè mù ěr yǔ shàng dōu jūn dà zhàn yú bái fú zhī yě yǎ kè tè mù ěr shǒu bì qī rén
现代白话：辛巳，雅克特穆你与上都军大战于白浮之野，雅克特穆你手毙七人。
huì rì bū duì lěi ér sù yè èr gǔ qiǎn ā lǎ tè mù ěr děng jiāng jīng ruì bǎi qí gǔ zào shè qí yíng dí zhòng jīng rǎo zì xiāng jī zhì dàn shǐ wù rén mǎ sǐ shāng wú shù
现代白话：会日晡，对垒而宿，夜二鼓，遣阿喇特穆你等将精锐百骑，鼓噪射其营，敌众惊扰，自相击，至旦始悟，人马死伤无数。
rén wǔ tiān dà wù wàng qìn děng cuàn shēn shān gǔ
这句话大意是：壬午，天大雾，旺沁等窜身山谷；。
guǐ wèi jí sàn zú fù lái zhàn
这句话大意是：癸未，集散卒复来战。
yǎ kè tè mù ěr lǜ shī zhù bái fú xi jiān bì bù dòng
现代白话：雅克特穆你率师驻白浮西，坚壁不动。
shì yè yòu mìng sà dūn qián jūn rào qí hòu bù qǔ ba dōu ěr yā qí qián
现代白话：是夜，又命萨敦前军绕其后，部曲巴都你压其前。
jiā yíng chuī tóng jiǎo yǐ zhèn dàng zhī dí luàn zì xiāng jī yǐ nǎi xi dùn
这句话大意是：夹营吹铜角以震荡之，敌乱，自相击，已乃西遁。
chí míng zhuī jí yú chāng píng běi zhǎn shǒu shù qiān jí jiàng zhě wàn yú rén
这句话大意是：迟明，追及于昌平北，斩首数千级，降者万馀人。
dì qiǎn shǐ cì yǎ kè tè mù ěr shàng zūn yù zhǐ yuē chéng xiàng měi lín zhèn gōng mào shǐ shí tuō yǒu bù yú nài hé
现代白话：帝遣使赐雅克特穆你上尊，谕旨曰：“丞相每临阵，躬冒矢石，脱有不虞，奈何？
zì jīn dì yǐ dà jiàng qí gǔ píng gāo dū zhàn kě yě
这句话大意是：自今第以大将旗鼓凭高督战可也。
yǎ kè tè mù ěr duì yuē fán zhàn chén bì yǐ shēn xiān zhī
现代白话：”雅克特穆你对曰：“凡战，臣必以身先之。
ruò wěi zhī zhū jiāng wàn yī shī lì huǐ jiāng hé jí
这句话大意是：若委之诸将，万一失利，悔将何及！
shì rì dí jūn zài zhàn zài běi wàng qìn dān qí wáng mìng sà dūn zhuī zhī bù jí hái zhì chāng píng nán
这句话大意是：”是日，敌军再战再北，旺沁单骑亡命，萨敦追之不及，还至昌平南。
é bào gǔ běi kǒu bù shǒu shàng dōu jūn lüè shí cáo nǎi qiǎn sà dūn wèi xiān qū yǎ kè tè mù ěr yǐ dà jūn jì qí hòu
现代白话：俄报古北口不守，上都军掠石槽，乃遣萨敦为先驱，雅克特穆你以大军继其后。
zhì shí cáo dí jūn fāng chuī yǎn qí bù bèi zhí dǎo zhī
这句话大意是：至石槽，敌军方炊，掩其不备，直捣之。
dà jūn bìng jìn zhuī jī sì shí lǐ zhì niú tóu shān qín fù mǎ bó luō tè mù ěr děng xiàn què xià lù zhī
现代白话：大军并进，追击四十里，至牛头山，擒驸马博啰特穆你等献阙下，戮之。
gè wèi jiàng shì jiàng zhě bù kě shèng jì yú bīng bēn cuàn
这句话大意是：各卫将士降者不可胜计，馀兵奔窜。
yè qiǎn sà dūn xí zhī zhú chū gǔ běi kǒu
这句话大意是：夜，遣萨敦袭之，逐出古北口。
qīng ān wáng kù bù hā děng jiāng shǎn xī bīng qián yóu tóng guān nán shuǐ mén rù wàn hù bó luō qì guān zǒu kù bù hā děng fēn jù shǎn zhōu zhū xiàn yǐn bīng qián jìn hé nán gào jí zhī shǐ xiá zhì
这句话大意是：清安王库布哈等将陕西兵潜由潼关南水门入，万户博啰弃关走，库布哈等分据陕州诸县，引兵前进，河南告急之使狎至。
dīng hài tú mén dài ěr jí zhū wáng é sēn tè mù ěr jūn xiàn tōng zhōu jiāng xí jīng shī
现代白话：丁亥，图们岱你及诸王额森特穆你军陷通州，将袭京师。
yǎ kè tè mù ěr jí yǐn jūn hái huì jīng chéng lǐ cháng zhào mù dīng zhuàng jí bǎi gōng hé wàn rén yǔ bīng shì wéi wǔ chéng chéng shǒu yù
现代白话：雅克特穆你急引军还，会京城里长，召募丁壮及百工合万人，与兵士为伍，乘城守御。
mìng jū yōng guān jí jì níng bǎo dé líng shí dài guō lán shí fén xí jí zhōu zhū guān jiē chuān qiàn lěi shí wèi gù diào dīng zhuàng shǒu zhī
这句话大意是：命居庸关及冀宁、保德、灵石、代、崞、岚石、汾、隰、吉州诸关，皆穿堑垒石为固，调丁壮守之。
wù zǐ shǎn xī xíng tái yù shǐ dài fū é sēn tè mù ěr yǐn bīng cóng dà qìng guān dù hé qín hé zhōng fǔ guān shā zhī
现代白话：戊子，陕西行台御史大夫额森特穆你引兵从大庆关渡河，擒河中府官，杀之。
wàn hù sà lǐ tè mù ěr jūn kuì ér dùn guān dài lǐng jiē qì chéng zǒu é sēn tè mù ěr xī yǐ qí dǎng dài zhī
现代白话：万户萨里特穆你军溃而遁，官带领皆弃城走，额森特穆你悉以其党代之。
yǒu sī chí zhào zì jiāng zhè hái yán xíng shěng chén yì yǒu bù fú zhě zhào qiǎn shǐ wèn bù jìng zhuàng jiāng xī zhū zhī
这句话大意是：有司持诏自江浙还，言行省臣意有不服者，诏遣使问不敬状，将悉诛之。
zhōng shū zuǒ sī láng zhōng cè dān yán yú yǎ kè tè mù ěr yuē shàng xīn jí wèi yún nán sì chuān yóu wèi dìng nǎi yǐ shǐ chén yī yán shā xíng shěng dà chén kǒng fēi shèng dé shì
现代白话：中书左司郎中策丹言于雅克特穆你曰：“上新即位，云南、四川犹未定，乃以使臣一言杀行省大臣，恐非盛德事。
kuàng jiāng zhè háo shē zhī de shǐ chén bù dé yàn qí suǒ xū zé zào yán yǐ xiàn zhī ěr
这句话大意是：况江浙豪奢之地，使臣不得厌其所需，则造言以陷之耳。
yǎ kè tè mù ěr yǐ yán yú dì shì nǎi zhǐ
现代白话：”雅克特穆你以言于帝，事乃止。
dōng shí yuè jǐ chǒu shuò rì jiāng hūn yǎ kè tè mù ěr dǐ tōng zhōu
现代白话：冬，十月，己丑朔，日将昏，雅克特穆你抵通州。
chéng tú mén dài ěr děng chū zhì jī zhī dí jūn láng bèi zǒu dù lù hé
现代白话：乘图们岱你等初至，击之，敌军狼狈走，渡潞河。
gēng yín jiā hé ér jūn dí liè zhí shú jiē yī yǐ zhān yī rán huǒ wèi yí bīng yè dùn
这句话大意是：庚寅，夹河而军，敌列植秫秸，衣以毡衣，然火为疑兵夜遁。
xīn mǎo dù hé zhuī zhī
这句话大意是：辛卯，渡河追之。
shàng dōu zhū wáng hū lǎ tái děng bīng rù zǐ jīng guān jiàng shì jiē kuì qiǎn tuō kè tuō mù ěr děng jiàng bīng sì qiān yuán zhī
现代白话：上都诸王呼喇台等兵入紫荆关，将士皆溃，遣托克托穆你等将兵四千援之。
zǐ jīng guān kuì zú nán zǒu bǎo dìng yīn sì piāo lüè tóng zhī lù shì ā lǐ xī jí gù cài guó gōng zhāng guī zi wǔ chāng wàn hù jǐng wǔ děng lǜ mín chí tǐng jī sǐ shù bǎi rén
这句话大意是：紫荆关溃卒南走保定，因肆剽掠，同知路事阿里锡及故蔡国公张珪子武昌万户景武等率民持梃击死数百人。
rén chén é sēn tè jūn zhì bǎo dìng shā ā lǐ xī jí zhāng jǐng wǔ xiōng dì wǔ rén bìng qǔ qí jiā zī
这句话大意是：壬辰，额森特军至保定，杀阿里锡及张景武兄弟五人，并取其家赀。
guǐ sì yǎ kè tè mù ěr jí yáng dí wáng tài píng guó wáng duō luó dài děng zhàn yú tán zi shān zhī zǎo lín téng jí sī xiàn zhèn shā tài píng sǐ zhě bì yě
现代白话：癸巳，雅克特穆你及阳翟王太平、国王多罗岱等战于檀子山之枣林，腾吉斯陷阵，杀太平，死者蔽野。
yú xiāo dùn qiǎn sà dūn zhuī zhī bù jí ér hái
这句话大意是：馀宵遁，遣萨敦追之，不及而还。
hū lǎ tái děng bīng zì zǐ jīng guān jìn bī zhuō zhōu zhì liáng xiāng yóu qí fàn nán chéng
这句话大意是：忽喇台等兵自紫荆关进逼涿州，至良乡，游骑犯南城。
jiǎ wǔ tuō kè tuō mù ěr zhāng jí yǔ é sēn tè hé bīng jī zhī zhuǎn zhàn zhì lú gōu qiáo hū lǎ tái bèi chuàng jù qiáo ér sù
现代白话：甲午，托克托穆你、章吉与额森特合兵击之，转战至卢沟桥，呼喇台被创，据桥而宿。
yǐ wèi yǎ kè tè mù ěr lǜ zhū jiāng xún běi shān ér xi lìng tuō xián xì náng shèng cuò dòu yǐ sì mǎ shì xíng qiě shí chén yè jiān chéng zhì yú lú gōu hé hū lǎ tái wén zhī wàng fēng xi zǒu
现代白话：乙未，雅克特穆你率诸将循北山而西，令脱衔系囊，盛莝豆以饲马，士行且食，晨夜兼程，至于卢沟河，呼喇台闻之，望风西走。
shì rì kǎi xuán rù zì sù qīng mén dì dà yuè
这句话大意是：是日，凯旋，入自肃清门，帝大悦。
bǐng shēn cì yàn xìng shèng diàn jìn huān ér ba
这句话大意是：丙申，赐宴兴圣殿，尽欢而罢。
dīng yǒu yǐ jìn shān xiàn mín shí rén cháng wèi wàng qìn xiāng dǎo zhū qí wéi shǒu zhě sì rén yú gè zhàng yī bǎi jí qí jiā zī qī zǐ fēn cì shǒu guān jūn shì
这句话大意是：丁酉，以缙山县民十人尝为旺沁乡导，诛其为首者四人，馀各杖一百，籍其家赀，妻子分赐守关军士。
wù xū zhū jiāng zhuī ā lǎ tè mù ěr děng zhì zǐ jīng guān huò zhī sòng jīng shī jiē qì shì
现代白话：戊戌，诸将追阿喇特穆你等至紫荆关，获之，送京师，皆弃市。
jǐ hài tú mén dài ěr jūn fù rù gǔ běi kǒu yǎ kè tè mù ěr yǐ shī fù zhī zhàn yú tán zhōu nán yě bài zhī
现代白话：己亥，图们岱你军复入古北口，雅克特穆你以师赴之，战于檀州南野，败之。
dōng lù měng gǔ wàn hù hā lǎ nà huái lǜ huī xià wàn rén jiàng yú bīng jiē kuì tú mén dài ěr zǒu hái liáo dōng
现代白话：东路蒙古万户哈喇那怀率麾下万人降，馀兵皆溃，图们岱你走还辽东。
yǐ wèi shǐ zhě bān zhào yú gān sù zhì shǎn xī xíng shěng xíng tái guān tu huǐ zhào shū xiè shǐ zhě sòng shàng dōu
这句话大意是：乙未，使者颁诏于甘肃，至陕西行省，行台官涂毁诏书，械使者送上都。
xiāng níng wáng ba lǎ shí lǐ yǐn bīng rù jì níng shā lüě lì mín
这句话大意是：湘宁王巴喇实里引兵入冀宁，杀掠吏民；。
shí tài xíng zhū guān shǒu bèi jiē quē jì níng lù lái gào jí chì wàn hù hé shàng jiàng bīng yóu gù guān yuán zhī
这句话大意是：时太行诸关守备皆缺，冀宁路来告急，敕万户和尚将兵由故关援之。
jì níng lù guān mù mín bīng yíng dí hé shàng yǐ shī wèi diàn shā huò shén zhòng
这句话大意是：冀宁路官募民兵迎敌，和尚以师为殿，杀获甚众。
huì shàng dōu bīng dà zhì hé shàng tuì bǎo gù guān jì níng suì xiàn
这句话大意是：会上都兵大至，和尚退保故关，冀宁遂陷。
chū qí wáng yī lū tè mù ěr dōng lù měng gǔ yuán shuài bù hā tè mù ěr wén dì jí wèi nǎi qù shàng dōu wéi zhī
现代白话：初，齐王伊噜特穆你，东路蒙古元帅布哈特穆你，闻帝即位，乃趣上都，围之。
shàng dōu lǚ bài shì cù
这句话大意是：上都屡败，势蹙。
xīn chǒu dōu ěr sū fèng huáng dì bǎo chū jiàng liáng wáng wàng qìn dùn liáo wáng tuō kè tuō wèi qí wáng suǒ shā suì shōu shàng dōu zhū wáng fú yìn
现代白话：辛丑，都你苏奉皇帝宝出降，梁王旺沁遁，辽王托克托为齐王所杀，遂收上都诸王符印；。
tiān shùn dì lǎ shí jìn ba bù zhī suǒ zhōng
这句话大意是：天顺帝喇实晋巴不知所终。
rén yín yǐ xuān huī shǐ é sēn tè zhī xíng shū mì yuàn shì xuān huī fù shǐ zhāng jí wéi xíng shū mì yuàn fù shǐ yǔ zhī shū mì yuàn shì yī sū dài ěr děng jiàng bīng xi xíng jī tóng guān jūn
现代白话：壬寅，以宣徽使额森特知行枢密院事，宣徽副使章吉为行枢密院副使，与知枢密院事伊苏岱你等将兵西行，击潼关军。
yǐ zhāng guī nǚ guī é sēn tè
这句话大意是：以张珪女归额森特。
guǐ mǎo é sēn tè mù ěr jūn zhì jìn níng běn lù jūn jiē dùn
现代白话：癸卯，额森特穆你军至晋宁，本路军皆遁。
jiǎ chén jìn dǐ jí liáo wáng suǒ xiá lù fǔ zhōu xiàn dá lū gá qí bìng bà miǎn jìn gù xuǎn liú guān dài zhī
这句话大意是：甲辰，晋邸及辽王所辖路府州县达噜噶齐并罢免禁锢，选流官代之。
bǐng wǔ zhōng shū shěng yán
这句话大意是：丙午，中书省言；。
fán yǒu zuì zhě jì jí qí jiā zī yòu méi qí qī zǐ fēi gǔ zhě zuì rén bù nú zhī yì jīn hòu qǐng wù méi rén qī zǐ
这句话大意是：“凡有罪者，既籍其家赀，又没其妻子，非古者罪人不孥之意，今后请勿没人妻子。
zhì kě
这句话大意是：”制可。
dīng wèi gào jì yú nán jiāo
这句话大意是：丁未，告祭于南郊。
jǐ yǒu shǎn xī bīng duó wǔ guān wàn hù yáng kè zhōng děng bīng kuì
这句话大意是：己酉，陕西兵夺武关，万户杨克忠等兵溃。
gēng xū dì yù xìng shèng diàn qí wáng yī lū tè mù ěr jí zhū wáng dà chén fèng shàng huáng dì bǎo
现代白话：庚戌，帝御兴圣殿，齐王伊噜特穆你及诸王大臣奉上皇帝宝。
dōu ěr sū děng cóng zhì jīng shī xià zhī yù
现代白话：都你苏等从至京师，下之狱。
fēn qiǎn shǐ zhě xí xíng shěng nèi jùn bà bīng yǐ ān bǎi xìng
这句话大意是：分遣使者檄行省内郡罢兵，以安百姓。
rén zǐ yǐ hé nán jiāng xī hú guǎng rù gòng jiā é tài pín lìng jiǎn qí shù yǐ shěng yì chuán
这句话大意是：壬子，以河南、江西、湖广入贡𫛤鹅太频，令减其数以省驿传。
guǐ chǒu yǎ kè tè mù ěr cí zhī shū mì yuàn shì mìng qí shū fù dōng lù měng gǔ yuán shuài bù hā tè mù ěr dài zhī
现代白话：癸丑，雅克特穆你辞知枢密院事，命其叔父东路蒙古元帅布哈特穆你代之。
yù shǐ tái yán jìn běi bīng duó zǐ jīng guān guān jūn kuì zǒu lüè bǎo dìng zhī mín
这句话大意是：御史台言：“近北兵夺紫荆关，官军溃走，掠保定之民。
běn lù guān yǔ gù píng zhāng zhāng guī zi jǐng wǔ děng wǔ rén
这句话大意是：本路官与故平章张珪子景武等五人。
lǜ qí mín yǐ jī guān jūn é sēn tè bù sì zòu wén zhé shàn shā guān lì jí guī wǔ zǐ
这句话大意是：率其民以击官军，额森特不俟奏闻，辄擅杀官吏及珪五子。
guī fù zǔ sān shì wèi guó xūn chén jí guī zi yǒu zuì guī zhī qī nǚ yòu hé zuì yān
现代白话：珪父祖三世，为国勋臣，即珪子有罪，珪之妻女又何罪呢！
jīn jì jí qí jiā yòu yǐ qí nǚ guī é sēn tè chéng fēi guó jiā dài yù xūn chén zhī yì
这句话大意是：今既籍其家，又以其女归额森特，诚非国家待遇勋臣之意。
dì mìng zhōng shū gé zhèng zhī
这句话大意是：”帝命中书革正之。
jiǎ yín ba huī zhèng yuàn gǎi lì chǔ qìng shǐ sī
这句话大意是：甲寅，罢徽政院，改立储庆使司。
xiāng níng wáng ba lǎ shí ěr zhī jì níng hái cì mǎ yì yuán shuài yī sū dài ěr zhí sòng jīng shī
现代白话：湘宁王巴喇实你之冀宁，还，次马邑，元帅伊苏岱你执送京师。
dīng sì huǐ xiǎn zōng shì shēng shùn zōng fù yòu mù dì èr shì chéng zōng fù yòu mù dì sān shì wǔ zōng fù zuǒ zhāo dì sān shì rén zōng fù zuǒ zhāo dì sì shì yīng zōng fù yòu mù dì sì shì
这句话大意是：丁巳，毁显宗室，升顺宗祔右穆第二室，成宗祔右穆第三室，武宗祔左昭第三室，仁宗祔左昭第四室，英宗祔右穆第四室。
jiā mìng yǎ kè tè mù ěr wèi dá lǎ hǎn réng mìng zǐ sūn shì xí qí hào
现代白话：加命雅克特穆你为达喇罕，仍命子孙世袭其号。
wù wǔ zhào tíng chén yuē fán jīn chén liáo wéi chéng xiàng yǎ kè tè mù ěr dài fū ba yán xǔ jiān sān zhí shǔ shì yú zhě bìng cóng jiǎn shěng
现代白话：戊午，诏廷臣曰：“凡今臣僚，惟丞相雅克特穆你、大夫巴延许兼三职署事，馀者并从简省。
bǎi sī shì dāng zòu zhě gòng yì yǐ wén bù xǔ dú qǐng
这句话大意是：百司事当奏者，共议以闻，不许独请。
shàng dōu guān lì zì bā yuè èr shí yī rì yǐ hòu zhuó yòng zhě bìng zhuī shōu qí zhì
这句话大意是：上都官吏，自八月二十一日以后擢用者，并追收其制。
chì tiān xià sēng dào yǒu qī zhě jiē lìng wèi mín
这句话大意是：敕：“天下僧道有妻者，皆令为民。
dào shā tài wèi bù hā
这句话大意是：盗杀太尉布哈。
chū bù hā chéng guó jiā duō shì lǜ zhòng piāo lüè jū yōng yǐ běi jiē wèi suǒ rǎo zhì shì dào rù qí jiā shā zhī
这句话大意是：初，布哈乘国家多事，率众剽掠，居庸以北，皆为所扰，至是盗入其家，杀之。
xīng hé lù dāng dào sǐ zuì xíng bù yì yǐ wéi bù hā bù dào zhòng suǒ wén zhī yù dào shā zhī ér běn lù yǐn qí cán piào zhī zuì dú yǐ dào wén yú fǎ bù dàng
这句话大意是：兴和路当盗死罪，刑部议，以为：“布哈不道，众所闻知，遇盗杀之，而本路隐其残剽之罪，独以盗闻，于法不当。
zhōng shū yǐ wén dì jiā qí yì
这句话大意是：”中书以闻，帝嘉其议。
shì yuè hé nán xíng shěng píng zhāng ā ěr hā yā jí shěng xiàn guān wèn yù xi bīng zhī cè wú yǒu yán zhě
现代白话：是月，河南行省平章阿你哈雅，集省宪官问御西兵之策，无有言者。
ā ěr hā yā yuē biàn zài nán běi zhī jiāo shǐ xī rén de zhì cǐ zé jiāng nán sān xǐng zhī dào bù tōng yú jī diàn jūn lǚ yìng jiē hé rì xi hu
现代白话：阿你哈雅曰：“汴在南北之交，使西人得至此，则江南三省之道，不通于畿甸，军旅应接，何日息乎！
fu shì yǒu huǎn jí qīng zhòng jīn zhòng mò rú zú bīng jí mò rú zú shí
这句话大意是：夫事有缓急轻重，今重莫如足兵，急莫如足食。
wú zhēng hú guǎng zhī píng yáng bǎo dìng liǎng yì jūn yǔ wú shěng zhī shān xīn yì lú zhōu yí tán pào nǔ shǒu zhū jūn yǐ bèi hǔ láo
现代白话：我征湖广之平阳、保定两翼军，与我省之邓新翼、庐州、沂、郯砲弩手诸军以备虎牢；。
yù zhōu hā lǎ lǔ dèng zhōu sūn wàn hù liǎng jūn yǐ bèi wǔ guān jīng zǐ kǒu
这句话大意是：裕州哈喇鲁、邓州孙万户两军以备武关、荆子口；。
yǐ shǔ jùn zhī bīng jí měng gǔ liǎng dū wàn hù zuǒ yòu liǎng wèi zhū bù dīng zhuàng zhī kě rù jūn zhě gěi mǎ chéng zī zhuāng lì xíng wu yǐ cì bèi zhū ài
这句话大意是：以属郡之兵及蒙古两都万户左右两卫诸部丁壮之可入军者，给马乘、资装，立行伍，以次备诸隘；。
què pí děng tún bīng běn zì xiāng shān zhū jūn lái tián zhě hái qí jūn yì yǐ mín zhī dīng zhuàng shǐ shǒu xiāng yáng
这句话大意是：芍陂等屯兵本自襄、邓诸军来田者，还其军，益以民之丁壮，使守襄阳；。
bái tǔ xiá zhōu zhū ài bié qiǎn tǎ hǎi yǐ bèi zì shǔ zhì zhě kuò biàn rǔ jīng xiāng liǎng huái zhī mǎ yǐ gěi zhī
现代白话：白土、峡州诸隘，别遣塔海以备自蜀至者，括汴、你荆、襄、两淮之马以给之。
fǔ kù bù zú zé mìng jùn xiàn jiǎ zhū yīn fù zhī jiā
这句话大意是：府库不足，则命郡县假诸殷富之家。
ān fēng děng jùn zhī sù sù huáng hé yùn zhì yú shǎn dí zhū biàn rǔ jìn jùn zhě zé yùn zhì xíng yáng yǐ dá yú hǔ láo
现代白话：安丰等郡之粟，溯黄河运至于陕，籴诸汴、你，近郡者则运至荥阳以达于虎牢。
wú yǔ zhū jūn gè fèn zhōng yì yǐ cóng wáng shì yi wú bù jì zhě
现代白话：我与诸军各奋忠义以从王事，宜无不济者。
zhòng yuē wéi mìng
这句话大意是：”众曰：“唯命。
jí rì bù fèn xíng shì shǐ lián fǎng shǐ dǒng shǒu zhōng qiān shì xī sū wǎng nán yáng yòu chéng tú tè mù ěr lián fǎng shǐ bù yán wǎng hǔ láo fēn qiǎn bīng mǎ tīng qí diào yòng kuì xiǎng xiāng wàng ā ěr hā yā qīn yuè shí zhī zì hǔ láo zhī nán zhì yú xiāng hàn wú bù bì gěi
现代白话：即日部分行事，使廉访使董守忠、佥事锡苏往南阳，右丞图特穆你、廉访使布延往虎牢，分遣兵马，听其调用，馈饷相望，阿你哈雅亲阅实之，自虎牢之南至于襄汉，无不毕给。
shí cháo tíng zhì xíng shū mì yuàn yǐ zǒng xi shì xiāng hàn jīng hú hé nán jùn xiàn jiē quē guān ā ěr hā yā pián yí zé cái yǐ shǐ zhī cháo tíng jiē cóng qí qǐng
现代白话：时朝廷置行枢密院以总西事，襄汉、荆湖、河南郡县皆缺官，阿你哈雅便宜择才以使之，朝廷皆从其请。
yǐ ér xi bīng běi xíng zhě dù hé zhōng yǐ qū huái mèng cí nán xíng zhě tè mò gé guò wǔ guān cán dèng zhōu zhí qū xiāng yáng gōng pò jùn yì sān shí yú suǒ guò shā guān lì fén lú shè qiě xi jié náng jiā tè yǐ shǔ bīng zhì
这句话大意是：已而西兵北行者，度河中以趋怀、孟、磁，南行者特默格过武关，残邓州，直趋襄阳，攻破郡邑三十馀，所过杀官吏，焚庐舍，且西结囊嘉特，以蜀兵至。
ā ěr hā yā dié zhī zhī yì dū xiǎng xi xíng qiǎn xíng yuàn guān tǎ hǎi lǐng bīng gōng tè mò kè yòu shè bèi jiāng huáng zhì tiě shéng yú xiá kǒu zuò zhōu jiàn yǐ dài zhàn
现代白话：阿你哈雅谍知之，益督饷西行，遣行院官塔海领兵攻特默克，又设备江、黄，置铁绳于峡口，作舟舰以待战。
shí jiǔ rì yǔ xi bīng yù yú gǒng xiàn zhī shí dù zhuǎn zhàn jí mù liǎng jūn shā shāng yǔ duò jiàn gǔ sǐ zhě xiāng děng ér hǔ láo suì wèi dí yǒu bīng chǔ jù wàn yī dàn xī wáng
这句话大意是：十九日，与西兵遇于巩县之石渡，转战及暮，两军杀伤与堕涧谷死者相等，而虎牢遂为敌有，兵储巨万，一旦悉亡。
zhū jūn liǎn bīng ér tuì èr shí èr rì zhì biàn mín dà kǒng
这句话大意是：诸军敛兵而退，二十二日，至汴，民大恐。
ā ěr hā yā qián hòu qiǎn shǐ gào yú cháo zhé wèi é sēn tè suǒ liú bù dé cháo tíng yīn wèn
现代白话：阿你哈雅前后遣使告于朝，辄为额森特所留，不得朝廷音问。
ā ěr hā yā qīn chū fǔ xún qí mín xiū chéng guān yǐ bèi chōng tū jiè zú wǔ yǐ yán shǒu wèi suī dāng wēi jí yí rán rú píng shí zhòng lài yǐ ān
现代白话：阿你哈雅亲出拊循其民，修城关以备冲突，戒卒伍以严守卫，虽当危急，怡然如平时，众赖以安。
shí yī yuè gēng shēn yǐ jiāng nán xíng tái yù shǐ wáng jū rén yán tài jìn suì bái shēn rù guān zhě
这句话大意是：十一月，庚申，以江南行台御史王琚仁言，汰近岁白身入官者。
chì xíng tái fán yǒu jiū hé bì yóu yù shǐ tái chén zòu wù jìng yǐ fēng shì wén
这句话大意是：敕行台：“凡有纠劾，必由御史台陈奏，勿径以封事闻。
xīn yǒu é sēn tè bīng zhì wǔ ān é sēn tè mù ěr yǐ jūn jiàng
现代白话：”辛酉，额森特兵至武安，额森特穆你以军降。
hé dōng zhōu xiàn wén zhī jǐn shā qí suǒ shǔ guān lì
这句话大意是：河东州县闻之，尽杀其所署官吏。
guǐ hài dì sù zhāi gōng
这句话大意是：癸亥，帝宿斋宫；。
jiǎ zǐ fú yǎn miǎn xiǎng yú tài miào
这句话大意是：甲子，服兖冕，享于太庙。
shì rì xi bīng bī biàn chéng jiāng bǎi lǐ ér jìn
这句话大意是：是日，西兵逼汴城，将百里而近。
ā ěr hā yā zhào xíng yuàn xiàn sī zhū jiāng lì gào zhī yuē wú hé guó hòu ēn wéi yǒu yī sǐ yǐ bào shàng
现代白话：阿你哈雅召行院、宪司、诸将吏告之曰：“我荷国厚恩，惟有一死以报上。
dí yì wū hé zhī zhòng hé suǒ shòu mìng ér gǎn fàn wǒ
这句话大意是：敌亦乌合之众，何所受命而敢犯我！
chéng shǐ zhī shèng tiān zǐ zhī mìng zé zhòng jū ér sàn ěr
这句话大意是：诚使知圣天子之命，则众沮而散耳。
wú jīn qiǎn shǐ gào yú cháo qǐng xiáng zhào shè qí xié zhòng guà wù ér zhěng jūn xī xiàng yǐ lín zhī
现代白话：我今遣使告于朝，请降诏赦其胁众诖误，而整军西向以临之。
bié qiǎn jīng qí shù qiān shàng lóng mén rào chū qí hòu shǐ zhī jìn wú suǒ tóu tuì wú suǒ guī bì chéng qín yú gǒng luò zhī jiān yǐ
现代白话：别遣精骑数千上龙门，绕出其后，使之进无所投，退无所归，必成擒于巩、洛之间了。
zhòng jiē yuē shàn
这句话大意是：”众皆曰：“善！
jí rì yǔ xíng yuàn chū shī
这句话大意是：”即日与行院出师。
huì shǐ zhě zì dà dōu hái yán qí wáng yǐ kè shàng dōu fèng bǎo xǐ lái guī kè rì zhì jīng ā ěr hā yā nǎi zhì jiǔ xiāng hè fā shū gào shǔ jùn jí jiāng nán sān xǐng
现代白话：会使者自大都还，言齐王已克上都，奉宝玺来归，刻日至京，阿你哈雅乃置酒相贺，发书告属郡及江南三省。
yòu mù shì de lán zhū zhě jī shū yù zhī cháo tíng yì qiǎn dū hù yī lū tè mù ěr yǐ zhào fàng sàn xi jūn zhī zài hǔ láo zhě
现代白话：又募士得兰珠者，赍书谕之，朝廷亦遣都护伊噜特穆你以诏放散西军之在虎牢者。
xi jūn duō yù sàn zǒu qiě wén xíng shěng yuàn yǐ bīng zhì cháo tíng yòu shǐ cān zhèng xiè bù hā qīn yù zhī jìng ān wáng nǎi qiǎn shǐ sì bèi yǔ lán zhū lái qǐng mìng qūn xún ér qù
这句话大意是：西军多欲散走，且闻行省院以兵至，朝廷又使参政泻布哈亲谕之，靖安王乃遣使四辈与兰珠来请命，逡巡而去。
ā ěr hā yā nǎi jiě yán liǎn yú cái yǐ huán mín cóng shǎn xī qiú mín zhī bèi fú lüè zhě guī qí jiā fán shù qiān rén shǎn xī guān lì bèi huò zhě yì jiē qiǎn hái
现代白话：阿你哈雅乃解严，敛馀财以还民，从陕西求民之被俘掠者归其家，凡数千人，陕西官吏被获者亦皆遣还。
cháo tíng qiān ā ěr hā yā wèi shǎn xī xíng tái yù shǐ dài fū yǐ suí dìng zhī
现代白话：朝廷迁阿你哈雅为陕西行台御史大夫以绥定之。
gēng wǔ mìng zǒng sù wèi guān fēn jiǎn suǒ mù yǒng shì fēi jiù cháng sù wèi zhě jiē bà qù
这句话大意是：庚午，命总宿卫官分简所募勇士，非旧尝宿卫者皆罢去。
rì běn bó shāng zhì fú jiàn bó yì zhě zhè jiāng xíng shěng xuǎn lián lì zhēng qí shuì
这句话大意是：日本舶商至福建博易者，浙江行省选廉吏征其税。
zhōng shū shěng yán jīn suì jì ba yìn chāo běn lái suì nǐ yìn zhì yuán chāo yī bǎi yī shí jiǔ wàn èr qiān dìng zhōng tǒng chāo sì wàn dìng
这句话大意是：中书省言：“今岁既罢印钞本，来岁拟印至元钞一百一十九万二千锭，中统钞四万锭。
jiān chá yù shǐ yán hù bù chāo fǎ suì huì qí shù yì gù yǐ xīn qī yú liú tōng bù chū qí shù
这句话大意是：”监察御史言：“户部钞法，岁会其数，易故以新，期于流通，不出其数。
ěr zhě dōu ěr sū yǐ shàng dōu jīng fèi bù zú mìng yǒu sī kè bǎn yìn chāo
现代白话：迩者都你苏以上都经费不足，命有司刻板印钞；。
jīn shì yǐ dìng yi jí shōu huǐ
这句话大意是：今事已定，宜急收毁。
cóng zhī
这句话大意是：”从之。
jiān chá yù shǐ sà lǐ bù hā suǒ nuò mù yú yǐn zhāng shì hóng yán cháo tíng zhèng wù shǎng fá wèi xiān gōng zuì jì míng tiān xià sī dìng
这句话大意是：监察御史萨里布哈、索诺木、于饮、张士弘言：“朝廷政务，赏罚为先，功罪既明，天下斯定。
jìn yīn tè men dé ěr shàn quán qiè wèi jiǎ xíng shǎng yǐ jì qí sī gāng jì shǐ wěn dài zhì tài dìng jué shǎng yì làn
现代白话：近因特们德你擅权窃位，假刑赏以济其私，纲纪始紊，迨至泰定，爵赏益滥。
bǐ yǐ bīng xìng yòng rén shén jí rán shǎng fá bù kě bù yán yi mìng yǒu sī wu hé yú qíng míng shì chù zhì
这句话大意是：比以兵兴，用人甚急，然赏罚不可不严，宜命有司，务合舆情，明示黜陟。
gōng zuì jì míng shǎng fá yōu dāng zé cháo tíng sù qīng jì gāng zhèn jǔ ér tiān xià zhì yǐ
现代白话：功罪既明，赏罚攸当，则朝廷肃清，纪纲振举，而天下治了。
dì jiā nà zhī
这句话大意是：”帝嘉纳之。
xīn wèi tè mò gé bīng rù xiāng yáng běn lù guān jiē dùn
这句话大意是：辛未，特默格兵入襄阳，本路官皆遁。
xiāng yáng xiàn yǐn gǔ tíng guī zhǔ bù zhāng dé dú bù qù xi bīng zhí zhī shǐ jiàng bù qū sǐ zhī
这句话大意是：襄阳县尹谷廷珪、主簿张德独不去，西兵执之使降，不屈，死之。
shí qiān shū mì yuàn shì tǎ hǎi yōng bīng nán yáng bù jiù
这句话大意是：时佥枢密院事塔海拥兵南阳不救。
rén yín yǎ kè tè mù ěr yán xiàng zhě shàng dōu jǔ bīng zhū wáng shí lǎ shū mì tóng zhī ā qí lǎ děng shí rén nán wàng gōng què gǔ zào qí dǎng jù mìng nì zhàn qíng bù kě shù
现代白话：壬寅，雅克特穆你言：“向者上都举兵，诸王实喇、枢密同知阿奇喇等十人，南望宫阙鼓噪，其党拒命逆战，情不可恕。
zhào gè zhàng yī bǎi qī liú yuǎn zhōu jí qí jiā zī
这句话大意是：”诏各杖一百七，流远州，籍其家赀。
jiǎ xū jū tài dìng hòu yōng jí lǎ shì yú dōng ān zhōu
这句话大意是：甲戌，居泰定后雍吉喇氏于东安州。
bǐng zǐ sū sū zuò shòu lù zhàng zhī xǐ xiāng yáng
这句话大意是：丙子，苏苏坐受赂，杖之，徙襄阳；。
yǐ mǔ nián lǎo zhào liú zhī jīng shī
这句话大意是：以母年老，诏留之京师。
dīng chǒu yǐ gōng sì tài miào lǐ chéng yù dà míng diàn shòu zhū wáng bǎi guān cháo hè
这句话大意是：丁丑，以躬祀太庙礼成，御大明殿，受诸王、百官朝贺。
jīng wáng yī sū bù gàn qiǎn shǐ chuán xí zhì xiāng yáng tè mò gé yǐn bīng zǒu
这句话大意是：荆王伊苏布干遣使传檄至襄阳，特默格引兵走。
jǐ mǎo zhōng shū shěng yán nèi wài liú guān nián jí zhì shì zhě bìng yī jiē xù shòu yǐ zhì chì jīn hòu bù xū zòu wén
这句话大意是：己卯，中书省言：“内外流官年及致仕者，并依阶叙授以制敕，今后不须奏闻。
cóng zhī
这句话大意是：”从之。
zhū wèi hàn jūn jí zhōu xiàn dīng zhuàng suǒ gěi jiǎ zhòu bīng zhàng jiē lìng hái guān
这句话大意是：诸卫汉军及州县丁壮所给甲胄兵仗，皆令还官。
gēng yín qiǎn shǐ fèng yíng huáng xiōng zhōu wáng hé shí lā yú mò běi
这句话大意是：庚寅，遣使奉迎皇兄周王和实拉于漠北。
yǐ zhōng zhèng yuàn shǐ jìng yǎn wèi zhōng shū píng zhāng zhèng shì
这句话大意是：以中政院使敬俨为中书平章政事。
rén wǔ dì sān huáng zǐ bǎo níng gèng wéi tài píng nè mìng dà sī nóng mài zhū bǎo yǎng yú qí jiā
这句话大意是：壬午，第三皇子宝宁更为太平讷，命大司农迈珠保养于其家。
zhào xíng shū mì yuàn bà bīng hái
这句话大意是：诏行枢密院罢兵还。
guǐ mǎo shàng dōu zuǒ chéng xiàng dōu ěr sū fú zhū zhé qí shī yú shì liáng wáng wàng qìn yì cì sǐ mǎ mó xī níng zhū sà shí mì shí é sēn tè mù ěr děng jiē qì shì
现代白话：癸卯，上都左丞相都你苏伏诛，磔其尸于市，梁王旺沁亦赐死，玛谟锡、宁珠、萨实密实、额森特穆你等皆弃市。
shí cháo yì yù jǐn lù cháo chén zhī zài shàng dōu zhě jìng yǎn kàng lùn wèi shì jiē xún lì cóng xíng shā zhī fēi zuì zhòng lài yǐ huò miǎn
这句话大意是：时朝议欲尽戮朝臣之在上都者，敬俨杭论，谓是皆循例从行，杀之非罪，众赖以获免。
jiǎ shēn mìng wēi shùn wáng kù chūn bù hā hái zhèn hú guǎng
这句话大意是：甲申，命威顺王库春布哈还镇湖广。
xiān shì dì cháng mìng wáng zhēng bā fān ér shǔ shěng náng jiā tè jù mìng wèi píng
这句话大意是：先是，帝尝命王征八番，而蜀省囊嘉特拒命未平。
nán tái yù shǐ qín qǐ zōng yán wǔ chāng zhòng zhèn dāng bèi shàng liú zhī shī qīn wáng bù kě yuǎn qù
这句话大意是：南台御史秦起宗言：“武昌重镇，当备上流之师，亲王不可远去。
lì zhǐ zhī
这句话大意是：”力止之。
jí wáng rù jiàn dì wèi yuē bā fān zhī xíng fēi qín yuán qīng jǐ wèi shī jì suì qiǎn wáng hái zhèn
这句话大意是：及王入见，帝谓曰：“八番之行，非秦元卿，几为失计”遂遣王还镇。
cháo yì yǐ qǐ zōng zhì shǔ mù fǔ wàng qí míng yǐ qí zì chēng zhī yuē qín yuán qīng cháng yǐn bǐ gǎi yuē qǐ zōng qí juàn zhù rú cǐ
这句话大意是：朝议以起宗治蜀，幕府忘其名，以其字称之曰秦元卿，尝引笔改曰“起宗”，其眷注如此。
wèi jǐ bài zhōng tái yù shǐ
这句话大意是：未几，拜中台御史。
qǐ zōng guǎng píng shēn shuǐ rén yě
这句话大意是：起宗，广平深水人也。
yù shǐ zhōng chéng zhào shì yán yǐ lǎo jí cí zhí bù xǔ
这句话大意是：御史中丞赵世延以老疾辞职，不许。
yòng gù zhōng chéng cuī yù gù shì jiā píng zhāng zhèng shì jū qián zhí
这句话大意是：用故中丞崔彧故事，加平章政事，居前职。
bǐng xū yǐ ā lǔ huī tè mù ěr děng liù rén zài shàng dōu yù jǔ yì bù kè ér sǐ bìng cì zèng shì xù qí jiā
现代白话：丙戌，以阿鲁辉特穆你等六人在上都欲举义，不克而死，并赐赠谥，恤其家。
qiǎn zhū wèi bīng gè hái zhèn
这句话大意是：遣诸卫兵各还镇。
liáo wáng tuō kè tuō zhī zǐ ba dōu jù dǎng chū piāo lüè chì xuān dé fǔ guān bǔ zhī
这句话大意是：辽王托克托之子巴都聚党出剽掠，敕宣德府官捕之。
sì chuān xíng shěng píng zhāng náng jiā tè zì chēng zhèn xī wáng yǐ qí shěng zuǒ chéng tuō kè tuō wèi píng zhāng qián yún nán lián fǎng shǐ yáng jìng wèi zuǒ chéng shā qí shěng píng zhāng kuān chūn děng chēng bīng shāo jué zhàn dào
这句话大意是：四川行省平章囊嘉特自称镇西王，以其省左丞托克托为平章，前云南廉访使杨静为左丞，杀其省平章宽春等，称兵烧绝栈道。
wū méng lù jiào shòu dù yán xiào wèi shèng míng jì tǒng fāng nèi dà níng shěng chén dāng hái bīng rù cháo zhù miǎn yī fāng zhī hài náng jiā tè zhàng zhī yī bǎi qī jìn gù zhī
这句话大意是：乌蒙路教授杜岩肖，谓“圣明继统，方内大宁，省臣当还兵入朝，庶免一方之害”，囊嘉特杖之一百七，禁锢之。
shí èr yuè gēng yín mìng tōng zhèng yuàn zhěng chì měng gǔ yì zhū guān ài cháng huǐ mín wū zhī sāi zhě cì mín chāo bǐ wán zhī
这句话大意是：十二月，庚寅，命通政院整饬蒙古驿，诸关隘尝毁民屋之塞者，赐民钞，俾完之。
bǐng wǔ yè wǔ zōng shén yù diàn
这句话大意是：丙午，谒武宗神御殿。
yù shǐ tái yán é sēn tè jiàng bīng suǒ zhì shàn shā guān lì fú lüě zǐ nǚ dài cái
这句话大意是：御史台言额森特将兵所至，擅杀官吏，俘掠子女贷财；。
zhào xíng bù jū zhī jí qí jiā zhàng zhī cuàn yú nán níng mìng qí qī guī fù mǔ jiā
这句话大意是：诏刑部鞫之，籍其家，杖之，窜于南宁，命其妻归父母家。
gēng zǐ shè tiān xià
这句话大意是：庚子，赦天下。
xīn chǒu jiāng nán xíng tái yù shǐ yán liáo wáng tuō kè tuō zì qí zǔ fù yǐ lái lǚ wèi pàn nì gài yīn suǒ fēng dì dà wù zhòng
这句话大意是：辛丑，江南行台御史言：“辽王托克托，自其祖父以来，屡为叛逆，盖因所封地大物众。
yi xuē wáng hào chù qí zǐ sūn yuǎn fāng ér xī qí yuán fēng fēn dì
这句话大意是：宜削王号，处其子孙远方，而析其元封分地。
zhào zhōng wài yǔ xūn jiù yì qí shì
这句话大意是：”诏中外与勋旧议其事。
jiǎ yín fù qiǎn shǐ sà dí děng fèng yíng huáng xiōng yú mò běi
这句话大意是：甲寅，复遣使萨迪等奉迎皇兄于漠北。
dīng sì fēng xī ān wáng lǎ tè nà shí li wèi yù wáng
这句话大意是：丁巳，封西安王喇特纳实哩为豫王。
wù wǔ zhào měng gǔ sè mù rén yuàn dīng fù mǔ yōu zhě tīng rú jiù zhì
这句话大意是：戊午，诏：“蒙古、色目人愿丁父母忧者，听如旧制。
shì yuè jiā shì yán zhēn qīng zhèng liè wén zhōng gōng mìng yǒu sī suì shí zhì jì
这句话大意是：是月，加谥颜真卿正烈文忠公，命有司岁时致祭。
shǎn xī zì tài dìng èr nián zhì shì suì bù yǔ dà jī mín xiāng shí
这句话大意是：陕西自泰定二年至是岁不雨，大饥，民相食。
shuò mò zhū wáng jiē quàn zhōu wáng nán hái wáng suì fā zhū wáng chá ā tái yán biān yuán shuài duō lā tè wàn hù mǎ lū děng xián shuài shī hù xíng jiù chén bó luō shàng jiā nǔ hǎ bā ěr tú jiē cóng
现代白话：朔漠诸王皆劝周王南还，王遂发，诸王察阿台、沿边元帅多拉特、万户玛噜等，咸帅师扈行，旧臣博啰、尚嘉努、哈巴你图皆从。
zhì jīn shān lǐng běi xíng shěng píng zhāng zhèng shì hé ní fèng yíng wǔ níng wáng kù kù tú mìng zhī shū mì yuàn shì tè mù ěr bù hā jì zhì nǎi mìng bó luō rú jīng shī
现代白话：至金山，岭北行省平章政事和尼奉迎，武宁王库库图命知枢密院事特穆你布哈继至，乃命博啰如京师。
liǎng dū zhī mín wén wáng shǐ zhě zhì huān hū yuē tiān zǐ shí zì běi lái yǐ
现代白话：两都之民闻王使者至，欢呼曰：“天子实自北来了！
zhū wáng jiù chén zhēng xiān yíng yè suǒ zhì chéng jù
这句话大意是：”诸王旧臣争先迎谒，所至成聚。
shì suì liǎng dū gòu bīng cáo zhōu hòu zhì zhí gū zhě bù guǒ shū fù cáo ér nán hái
这句话大意是：是岁，两都构兵，漕舟后至直沽者不果输，复漕而南还。
xíng shěng yù zuò zuì dū yùn zhě hǎi dào dōu cáo yùn wàn hù wáng kè jìng yuē ruò píng shí ér wǎng fǎn rú shì chéng wèi kě zuì
这句话大意是：行省欲坐罪督运者，海道都漕运万户王克敬曰：“若平时而往返如是，诚为可罪。
jīn dǎo wàn sǐ wán suǒ cáo ér hái qǐ de yǐ zāi
现代白话：今蹈万死完所漕而还，岂得已啊！
qǐng lìng qí jì shí shù fù cì nián suǒ cáo zhōu dá jīng shī
这句话大意是：请令其计石数，附次年所漕舟达京师。
cóng zhī
这句话大意是：”从之。
yǎ kè tè mù ěr yì fēng ba yán wáng jué zhòng lùn fù zhī
现代白话：雅克特穆你议封巴延王爵，众论附之；。
cān yì zhōng shū shěng shì cè dān dú bù yán yǎ kè tè mù ěr wèn gù cè dān yuē ba yán yǐ wèi tài bǎo wèi liè sān gōng ér fù jiā wáng fēng hòu zài yǒu dà gōng jiāng hé yǐ chù zhī
现代白话：参议中书省事策丹独不言，雅克特穆你问故，策丹曰：“巴延已为太保，位列三公，而复加王封，后再有大功，将凭什么处之？
qiě chéng xiàng fēng wáng chū zì shàng yì
这句话大意是：且丞相封王，出自上意。
jīn yù jiā tài bǎo wáng fēng chéng xiàng yi qǐng yú shàng wáng jué fēi zhōng shū xuǎn fǎ yě
这句话大意是：今欲加太保王封，丞相宜请于上，王爵非中书选法也。
suì qǐn qí yì
这句话大意是：”遂寝其议。
qián jí xián zhí xué shì shān wén yuán zú
这句话大意是：前集贤直学士邓文原卒。
wén yuán nèi yán ér wài shù jiā pín ér xíng lián zì zhì shì guī zhào wèi hàn lín shì jiǎng xué shì fù bài lǐng běi hú nán dào sù zhèng lián fǎng shǐ jiē yǐ jí bù fù
这句话大意是：文原内严而外恕，家贫而行廉，自致仕归，召为翰林侍讲学士，复拜岭北、湖南道肃政廉访使，皆以疾不赴。
hòu shì wén sù
这句话大意是：后谥文肃。