元史 · 宋濂 · Chapter 158 of 210

列传·卷四十五

PinyinModern Translation
Size

yáo shū

这句话大意是:姚枢。

yáo shū zì gōng mào liǔ chéng rén hòu qiān luò yáng

这句话大意是:姚枢,字公茂,柳城人,后迁洛阳。

shǎo lì xué nèi hàn sòng jiǔ jiā shi qí yǒu wáng zuǒ lüè yáng wéi zhōng nǎi yǔ zhī xié jìn tài zōng

这句话大意是:少力学,内翰宋九嘉识其有王佐略,杨惟中乃与之偕觐太宗。

suì yǐ wèi nán fá zhào shū cóng wéi zhōng jí jūn zhōng qiú rú dào shì yī bǔ zhě

这句话大意是:岁乙未,南伐,诏枢从惟中即军中求儒、道、释、医、卜者。

huì pò zǎo yáng zhǔ jiàng jiāng jǐn kēng zhī shū lì biàn fēi zhào shū yì tā rì hé yǐ fù mìng nǎi cù shù rén táo rù huáng zhú zhōng tuō sǐ

现代白话:会破枣阳,主将将尽坑之,枢力辨非诏书意,他日凭什么复命,乃蹙数人逃入篁竹中脱死。

bá dé ān dé míng rú zhào fù shǐ de chéng yí zhū xī zhī shū

这句话大意是:拔德安,得名儒赵复,始得程颐、朱熹之书。

xīn chǒu cì jīn fú wèi yān jīng xíng tái láng zhōng

这句话大意是:辛丑,赐金符,为燕京行台郎中。

shí yá lǔ wǎ chì xíng tái wéi shì huò lù yǐ shū mù zhǎng fēn jí zhī

这句话大意是:时牙鲁瓦赤行台,惟事货赂,以枢幕长,分及之。

shū yī qiè jù jué yīn qì guān qù

这句话大意是:枢一切拒绝,因弃官去。

xié jiā lái huī zhōu zuò jiā miào bié wèi shì fèng kǒng zǐ jí sòng rú zhōu dūn yí děng xiàng kān zhū jīng huì xué zhě dú shū míng qín ruò jiāng zhōng shēn

这句话大意是:携家来辉州,作家庙,别为室奉孔子及宋儒周惇颐等象,刊诸经,惠学者,读书鸣琴,若将终身。

shí xǔ héng zài wèi zhì huī jiù lù chéng zhū suǒ zhù shū yǐ guī wèi qí tú yuē nǎng suǒ shòu shòu jiē fēi jīn shǐ wén jìn xué zhī xù

这句话大意是:时许衡在魏,至辉,就录程、朱所注书以归,谓其徒曰:“曩所授受皆非,今始闻进学之序。

jì ér jìn shì yī shū yǐ jū

这句话大意是:”既而尽室依枢以居。

shì zǔ zài qián dǐ qiǎn zhào bì zhào shū zhì dà xǐ dài yǐ kè lǐ

这句话大意是:世祖在潜邸,遣赵璧召枢至,大喜,待以客礼。

xún jí zhì dào nǎi wéi shū shù qiān yán shǒu chén èr dì sān wáng zhī dào yǐ zhì guó píng tiān xià zhī dà jīng huì wèi bā mù yuē xiū shēn lì xué zūn xián qīn qīn wèi tiān ài mín hào shàn yuǎn nìng

这句话大意是:询及治道,乃为书数千言,首陈二帝三王之道,以治国平天下之大经,汇为八目,曰:修身,力学,尊贤,亲亲,畏天,爱民,好善,远佞。

cì jí jiù shí zhī bì wèi tiáo sān shí yuē lì shěng bù zé shù zhèng chū yī gāng jǔ jì zhāng lìng bù xíng yú cháo ér biàn yú xī

这句话大意是:次及救时之弊,为条三十,曰:“立省部,则庶政出一,纲举纪张,令不行于朝而变于夕。

pì cái xíng jǔ yì yí shèn quán xuǎn tài zhí yuán zé bù zhuān shì jué ér rén cái chū

这句话大意是:辟才行,举逸遗,慎铨选,汰职员,则不专世爵而人才出。

bān fèng lù zé zāng huì sāi ér gōng dào kāi

这句话大意是:班俸禄,则赃秽塞而公道开。

dìng fǎ jīn shěn xíng yù zé shōu shēng shā zhī quán yú cháo zhū hóu bù dé ér zhuān qiū shān zhī zuì bù zhì gǒu miǎn háo fà zhī guò miǎn lí jí fǎ ér yuān yì yǒu shēn

这句话大意是:定法津,审刑狱,则收生杀之权于朝,诸侯不得而专,丘山之罪不致苟免,毫发之过免罹极法,而冤抑有伸。

shè jiān sī míng chù zhì zé shàn liáng jiān yǔ kě de ér jǔ cì

这句话大意是:设监司,明黜陟,则善良奸窳可得而举刺。

gé zhēng liǎn zé bù zú bù héng yú zhū qiú

这句话大意是:阁征敛,则部族不横于诛求。

jiǎn yì chuán zé zhōu jùn bù kùn yú xū suǒ

这句话大意是:简驿传,则州郡不困于需索。

xiū xué xiào chóng jīng shù jīng jié xiào yǐ wéi yù rén cái hòu fēng sú měi jiào huà zhī jī shǐ shì bù tōu yú wén huá

这句话大意是:修学校,崇经术,旌节孝,以为育人才、厚风俗、美教化之基,使士不媮于文华。

zhòng nóng sāng kuān fù shuì shěng yáo yì jìn yóu duò zé mín lì shū bù qū yú fú wěi qiě miǎn xí gōng jì zhě suì jiā fù yì qín gēng zhī zhě rì jiù jī hán

这句话大意是:重农桑,宽赋税,省徭役,禁游惰,则民力纾,不趋于浮伪,且免习工技者岁加富溢,勤耕织者日就饥寒。

sù jūn zhèng shǐ tián lǐ bù zhī xíng yíng wǎng fù zhī rǎo rǎng

这句话大意是:肃军政,使田里不知行营往复之扰攘。

zhōu kuì fá xù guān guǎ shǐ diān lián wú gào zhě yǒu yǎng

这句话大意是:周匮乏,恤鳏寡,使颠连无告者有养。

bù tún tián yǐ shí biān shù tōng cáo yùn yǐ lǐn jīng dū

这句话大意是:布屯田以实边戍,通漕运以廪京都。

tíng zhài fù zé jiǎ hú bù dé yǐ zi wèi mǔ pò chēng dài zhī jiā

这句话大意是:停债负,则贾胡不得以子为母,破称贷之家。

guǎng chǔ xù fù cháng píng yǐ dài xiōng huāng lì píng zhǔn yǐ quán wù gū què lì biàn yǐ sāi xìng tú dù gào jié yǐ jué sòng yuán

这句话大意是:广储蓄、复常平以待凶荒,立平准以权物估,却利便以塞幸途,杜告讦以绝讼源。

gè shū shī zhāng zhī fāng qí xià běn mò jiān gāi xì dà bù yí

这句话大意是:”各疏施张之方,其下本末兼该,细大不遗。

shì zǔ qí qí cái dòng bì zhào wèn qiě shǐ shòu shì zǐ jīng

这句话大意是:世祖奇其才,动必召问,且使授世子经。

xiàn zōng jí wèi zhào fán jūn mín zài chì lǎo wēn shān nán zhě tīng shì zǔ zǒng zhī

这句话大意是:宪宗即位,诏凡军民在赤老温山南者,听世祖总之。

shì zǔ jì fèng zhào yàn qún xià ba jiǔ jiāng chū qiǎn rén zhǐ shū wèn yuē qīng zhě zhū chén jiē hè rǔ dú mò rán hé yé

现代白话:世祖既奉诏,宴群下,罢酒将出,遣人止枢,问曰:“顷者诸臣皆贺,你独默然,何耶?

duì yuē jīn tiān xià tǔ de zhī guǎng rén mín zhī yīn cái fù zhī fù yǒu jiā hàn dì zhě hu

这句话大意是:”对曰:“今天下土地之广,人民之殷,财赋之阜,有加汉地者吗?

jūn mín wú jǐn yǒu zhī tiān zǐ hé wéi

现代白话:军民我尽有之,天子何为?

yì shí tíng chén jiān zhī bì huǐ ér jiàn duó bù ruò wéi chí bīng quán gòng yì zhī xū qǔ zhī yǒu sī zé shì shùn lǐ ān

这句话大意是:异时廷臣间之,必悔而见夺,不若惟持兵权,供亿之需取之有司,则势顺理安。

shì zǔ yuē lǜ suǒ bù jí zhě

这句话大意是:”世祖曰:“虑所不及者。

nǎi yǐ wén xiàn zōng cóng zhī

这句话大意是:”乃以闻,宪宗从之。

shū yòu qǐng zhì tún tián jīng lüè sī yú biàn yǐ tú sòng

这句话大意是:枢又请置屯田经略司于汴以图宋;。

zhì dōu yùn sī yú wèi zhuǎn sù yú hé

这句话大意是:置都运司于卫,转粟于河。

xiàn zōng dà fēng tóng xìng chì shì zǔ yú nán jīng guān zhōng zì zé qí yī

这句话大意是:宪宗大封同姓,敕世祖于南京、关中自择其一。

shū yuē nán jīng hé xǐ wú cháng tǔ báo shuǐ qiǎn xì lǔ shēng zhī bù ruò guān zhōng jué tián shàng shàng gǔ míng tiān fǔ lù hǎi

这句话大意是:枢曰:“南京河徙无常,土薄水浅,舄卤生之,不若关中厥田上上,古名天府陆海。

yú shì shì zǔ yuàn yǒu guān zhōng

这句话大意是:”于是世祖愿有关中。

rén zǐ xià cóng shì zǔ zhēng dà lǐ zhì qū xiān nǎo er zhī de

这句话大意是:壬子夏,从世祖征大理,至曲先脑儿之地。

yè yàn shū chén sòng tài zǔ qiǎn cáo bīn qǔ nán táng bù shā yī rén shì bù yì sì shì

这句话大意是:夜宴,枢陈宋太祖遣曹彬取南唐不杀一人、市不易肆事。

míng rì shì zǔ jù ān hū yuē rǔ zuó xī yán cáo bīn bù shā zhě wú néng wéi zhī wú néng wéi zhī

现代白话:明日,世祖据鞍呼曰:“你昨夕言曹彬不杀者,我能为之,我能为之!

shū mǎ shàng hè yuē shèng rén zhī xīn rén míng rú cǐ shēng mín zhī xìng yǒu guó zhī fú yě

这句话大意是:”枢马上贺曰:“圣人之心,仁明如此,生民之幸,有国之福也。

míng nián shī jí dà lǐ chéng chì shū liè bó wèi qí shū zhǐ shā zhī lìng fēn hào jiē mò yóu shì mín de xiāng wán bǎo

这句话大意是:”明年,师及大理城,饬枢裂帛为旗,书止杀之令,分号街陌,由是民得相完保。

bǐng chén shū rù jiàn

这句话大意是:丙辰,枢入见。

huò chán wáng fǔ dé zhōng tǔ xīn xiàn zōng qiǎn ā lán dá r dà wéi gōu kǎo zhì jú guān zhōng yǐ bǎi sì shí èr tiáo tuī jí jīng lüè xuān fǔ guān lì xià jí zhēng shāng wú yí yuē sì zhōng jú rì rù cǐ zuì zhě wéi liú hēi mǎ shǐ tiān zé yǐ wén yú xī zhū zhī

这句话大意是:或谗王府得中土心,宪宗遣阿蓝答儿大为钩考,置局关中,以百四十二条推集经略宣抚官吏,下及征商无遗,曰:“俟终局日,入此罪者惟刘黑马、史天泽以闻,余悉诛之。

shì zǔ wén zhī bù lè

这句话大意是:”世祖闻之不乐。

shū yuē dì jūn yě xiōng yě

这句话大意是:枢曰:“帝,君也,兄也;。

dài wáng wèi huáng dì chén yě

这句话大意是:大王为皇弟,臣也。

shì nán yǔ jiào yuǎn jiāng shòu huò

这句话大意是:事难与较,远将受祸。

mò ruò jǐn wáng dǐ fēi zhǔ zì guī cháo tíng wéi jiǔ jū móu yí jiāng zì shì

这句话大意是:莫若尽王邸妃主自归朝廷,为久居谋,疑将自释。

jí shì zǔ jiàn xiàn zōng jiē qì xià jìng bù lìng yǒu suǒ bái ér zhǐ yīn ba gōu kǎo jú

这句话大意是:”及世祖见宪宗,皆泣下,竟不令有所白而止,因罢钩考局。

shì zǔ jí wèi lì shí dào xuān fǔ shǐ yǐ shū shǐ dōng píng

这句话大意是:世祖即位,立十道宣抚使,以枢使东平。

jì zhì jùn zhì quàn nóng jiǎn chá èr rén yǐ jiān zhī tuī wù lì yǐ jūn fù yì ba tiě guān

这句话大意是:既至郡,置劝农、检察二人以监之,推物力以均赋役,罢铁官。

èr nián bài tài zǐ tài shī

这句话大意是:二年,拜太子太师。

shū yuē huáng tài zǐ wèi lì ān kě xiān yǒu tài shī

这句话大意是:枢曰:“皇太子未立,安可先有太师?

yǐ suǒ shòu zhì hái zhōng shū shì jiàn xǔ héng chuán

这句话大意是:”以所受制还中书,事见《许衡传》。

gǎi dà sī nóng

这句话大意是:改大司农。

shū zòu yuē zài tài zōng shì zhào kǒng zǐ wǔ shí yī dài sūn yuán cuò réng xí fēng yǎn shèng gōng zú qí zi yǔ zú rén zhēng qiú xí jué sòng zhī qián fān dì shí yuē dì wǎng lì xué sì yǒu chéng dé dá cái wǒ zé guān zhī

这句话大意是:枢奏曰:“在太宗世,诏孔子五十一代孙元措仍袭封衍圣公,卒,其子与族人争求袭爵,讼之潜藩,帝时曰:‘第往力学,俟有成德达才,我则官之。

yòu qū fù yǒu tài cháng yǎ yuè xiàn zōng mìng dōng píng shǒu chén niǎn qí gē gōng wǔ láng yǔ lè sè zǔ dòu zhì rì yuè shān dì qīn lín guān chì dōng píng shǒu chén yuán quē chōng bǔ wú chuò yì xí

这句话大意是:’又曲阜有太常雅乐,宪宗命东平守臣辇其歌工舞郎与乐色俎豆至日月山,帝亲临观,饬东平守臣,员阙充补,无辍肄习。

qiě bì xià mǐn shèng xián zhī hòu shī shū bù tōng yǔ fán shù děng jì mìng luò shì yáng yōng xuǎn kǒng yán mèng sān zú zhū sūn jùn xiù zhě jiào zhī qǐ zhēn shòu yōng jiào guān yǐ chéng guó jiā yù cái dài pìn fēng dòng sì fāng zhī měi

这句话大意是:且陛下闵圣贤之后《诗》、《书》不通,与凡庶等,既命洛士杨庸选孔、颜、孟三族诸孙俊秀者教之,乞真授庸教官,以成国家育材待聘风动四方之美。

wáng yōng liàn xí gù shí yi lìng tí jǔ lǐ yuè shǐ bù zhì bēng huài

这句话大意是:王镛炼习故实,宜令提举礼乐,使不致崩坏。

jiē cóng zhī

这句话大意是:”皆从之。

zhào fù zhōng shū yì shì jí jiǎng dìng tiáo gé qiě miǎn yù yuē yáo shū cí bì tái sī zhèn shén jiā yān

现代白话:诏赴中书议事,及讲定条格,且勉谕曰:“姚枢辞避台司,朕甚嘉呢。

shěng zhōng shù wù xū lài yī èr lǎo chéng tóng xīn tú zàn qí yǔ shàng shū liú sù wǎng jǐn nǎi xīn qí shàng wú yǐn

这句话大意是:省中庶务,须赖一二老成同心图赞,其与尚书刘肃往尽乃心,其尚无隐。

jí xiū tiáo gé chéng yǔ chéng xiàng shǐ tiān zé zòu zhī dì shēn jiā nà

这句话大意是:”及修条格成,与丞相史天泽奏之,帝深嘉纳。

li tǎn móu pàn dì wèn qīng liào hé rú

现代白话:李璮谋叛,帝问:“卿料怎么样?

duì yuē shǐ tǎn chéng wú běi zhēng zhī xìn bīn hǎi dǎo yàn bì guān jū yōng huáng hài rén xīn wéi shàng cè

现代白话:”对曰:“使璮乘我北征之衅,濒海捣燕,闭关居庸,惶骇人心,为上策。

yǔ sòng lián hé fù gù chí jiǔ shù rǎo biān shǐ wú ba yú bēn jiù wèi zhōng cè

现代白话:与宋连和,负固持久,数扰边,使我罢于奔救,为中策。

rú chū bīng jǐ nán dài shān dōng zhū hóu yìng yuán cǐ chéng qín ěr

这句话大意是:如出兵济南,待山东诸侯应援,此成擒耳。

dì yuē jīn zéi jiāng ān chū

这句话大意是:”帝曰:“今贼将安出?

duì yuē chū xià cè

这句话大意是:”对曰:“出下策。

chū dì cháng lùn tiān xià rén cái jí wáng wén tǒng shū yuē cǐ rén xué shù bù chún yǐ yóu shuì gàn zhū hóu tā rì bì fǎn

这句话大意是:”初,帝尝论天下人材,及王文统,枢曰:“此人学术不纯,以游说干诸侯,他日必反。

zhì shì wén tǒng guǒ yīn tǎn fú zhū

这句话大意是:”至是,文统果因璮伏诛。

sì nián bài zhōng shū zuǒ chéng zòu ba shì hóu zhì mù shǒu

这句话大意是:四年,拜中书左丞,奏罢世侯,置牧守。

huò yán zhōng shū zhèng shì dà huài dì nù dà chén zuì qiě bù cè zhě shū shàng yán

这句话大意是:或言中书政事大坏,帝怒,大臣罪且不测者,枢上言:。

tài zǔ kāi chuàng kuà yuè qián gǔ shī zhì wèi huáng

这句话大意是:太祖开创,跨越前古,施治未遑。

zì hòu shù cháo guān shèng xíng làn mín kùn cái dān

这句话大意是:自后数朝,官盛刑滥,民困财殚。

bì xià tiān zī rén shèng zì xī zài qián tīng shèng diǎn fǎng lǎo chéng rì jiǎng zhì dào

这句话大意是:陛下天资仁圣,自昔在潜,听圣典,访老成,日讲治道。

rú xíng zhōu hé nán shǎn xī jiē bù zhì zhī shèn zhě wèi zhì ān fǔ jīng lüè xuān fǔ sān shǐ sī

这句话大意是:如邢州、河南、陕西,皆不治之甚者,为置安抚、经略、宣抚三使司。

qí fǎ xuǎn rén yǐ jū zhí bān fèng yǐ yǎng lián qù wū làn yǐ qīng zhèng quàn nóng sāng yǐ fù mín

这句话大意是:其法,选人以居职,颁俸以养廉,去污滥以清政,劝农桑以富民。

bù jí sān nián hào chēng dà zhì

这句话大意是:不及三年,号称大治。

zhū lù zhī mín wàng bì xià zhī zhěng jǐ rú chì zǐ zhī qiú mǔ

这句话大意是:诸路之民望陛下之拯己,如赤子之求母。

xiān dì zhì xiá

这句话大意是:先帝陟遐,。

guó nàn bìng xìng

这句话大意是:国难并兴,。

tiān kāi shèng rén

这句话大意是:天开圣人,。

zuǎn chéng dà tǒng

这句话大意是:缵承大统,。

jí yòng lì dài yí zhì

这句话大意是:即用历代遗制,。

nèi lì shěng bù

这句话大意是:内立省部,。

wài shè jiān sī

这句话大意是:外设监司,。

zì zhōng tǒng zhì jīn wǔ liù nián jiān

这句话大意是:自中统至今五六年间,。

wài wǔ nèi pàn jì jì bù jué

这句话大意是:外侮内叛继继不绝,。

rán néng shǐ guān lí zhài fù

这句话大意是:然能使官离债负,。

mín ān fù yì

这句话大意是:民安赋役,。

fǔ kù cū shí

这句话大意是:府库粗实,。

cāng lǐn cū wán

这句话大意是:仓廪粗完,。

chāo fǎ cū xíng

这句话大意是:钞法粗行,。

guó yòng cū zú

这句话大意是:国用粗足,。

guān lì qiān zhuǎn

这句话大意是:官吏迁转,。

zhèng shì gēng xīn

这句话大意是:政事更新,。

jiē bì xià kè bǎo zǔ zōng zhī jī xìn yòng xiān wáng zhī fǎ suǒ zhì

这句话大意是:皆陛下克保祖宗之基、信用先王之法所致。

jīn chuàng shǐ zhì dào zhèng yi shàng dá tiān xīn xià jié mín xīn mù qīn zú yǐ gù běn jiàn chǔ fù yǐ zhòng zuò dìng dà chén yǐ dāng guó kāi jīng yán yǐ gé xīn xiū biān bèi yǐ fáng yú xù liáng xiǎng yǐ dài qiàn lì xué xiào yǐ yù cái quàn nóng sāng yǐ hòu shēng

这句话大意是:今创始治道,正宜上答天心,下结民心,睦亲族以固本,建储副以重祚,定大臣以当国,开经筵以格心,修边备以防虞,蓄粮饷以待歉,立学校以育才,劝农桑以厚生。

shì kě yǐ guāng xiān liè chéng dì dé yí zǐ sūn liú yuǎn yù

现代白话:是能够光先烈,成帝德,遗子孙,流远誉。

yǐ bì xià cái lüè xíng cǐ yǒu yú

这句话大意是:以陛下才略,行此有余。

ěr zhě fú wén cōng tīng rì fán cháo tíng zhèng lìng rì gǎi yuè yì rú mù shǐ zāi ér fù yí wū jì jià ér fù huǐ

这句话大意是:迩者伏闻聪听日烦,朝廷政令日改月异,如木始栽而复移,屋既架而复毁。

yuǎn jìn chén mín bù shèng zhàn jù wéi kǒng dà běn yī fèi yuǎn yè nán chéng wèi bì xià zhī hòu yōu guó jiā zhī zhòng hài

这句话大意是:远近臣民不胜战惧,惟恐大本一废,远业难成,为陛下之后忧,国家之重害。

dì nù wèi shì

这句话大意是:帝怒为释。

shí nián bài zhāo wén guǎn dà xué shì xiáng dìng lǐ yí shì

这句话大意是:十年,拜昭文馆大学士,详定礼仪事。

qí nián xiāng yáng xià suì yì qǔ sòng

这句话大意是:其年,襄阳下,遂议取宋。

shū zòu rú qiú dà jiàng fēi yòu chéng xiàng ān tóng zhī shū mì yuàn bó yán bù kě

这句话大意是:枢奏如求大将,非右丞相安童、知枢密院伯颜不可。

shí yī nián shū yán bì xià jiàng bù shā rén zhī zhào

这句话大意是:十一年,枢言:“陛下降不杀人之诏。

bó yán jì jiāng bīng bù yú shí xi qǐ shǔ chuān dōng bó hǎi yú jiàng chéng sān shí hù yú bǎi wàn zì gǔ píng nán wèi yǒu rú cǐ zhī shén jié zhě

这句话大意是:伯颜济江,兵不逾时,西起蜀川,东薄海隅,降城三十,户逾百万,自古平南,未有如此之神捷者。

jīn zì xià cú qiū yī chéng bù jiàng jiē yóu jūn guān bù sī guó zhī dà jì bù tǐ bì xià zhī shēn rén lì cái piāo shā suǒ zhì

这句话大意是:今自夏徂秋,一城不降,皆由军官不思国之大计,不体陛下之深仁,利财剽杀所致。

yáng zhōu jiāo shān huái ān rén shū sǐ zhàn wǒ suī kè shèng suǒ shāng yì duō

这句话大意是:扬州、焦山、淮安,人殊死战,我虽克胜,所伤亦多。

sòng zhī bù néng wèi guó shěn yǐ ér lín ān wèi kěn qīng xià hǎo shēng è sǐ rén zhī cháng qíng gài bù gǎn yě wéi jù wú zhāo lái zhǐ shā zhī xìn bù jiān ěr

现代白话:宋之不能为国审了,而临安未肯轻下,好生恶死,人之常情,盖不敢也,惟惧我招徕止杀之信不坚耳。

yi shēn zhǐ shā zhī zhào shǐ shǎng fá bì lì ēn xìn bì xíng shèng lǜ bù láo jūn lì bù fèi yǐ

现代白话:宜申止杀之诏,使赏罚必立,恩信必行,圣虑不劳,军力不费了。

yòu qǐng jìn sòng biān bèi qíng miàn jí zhū làn xíng

这句话大意是:”又请禁宋鞭背、黥面及诸滥刑。

shí sān nián bài hàn lín xué shì chéng zhǐ

这句话大意是:十三年,拜翰林学士承旨。

shí qī nián zú nián qī shí bā shì yuē wén xiàn

这句话大意是:十七年,卒,年七十八,谥曰文献。

shū tiān zhì hán hóng ér rén shù gōng mǐn ér jiǎn qín wèi cháng yí rén qī jǐ

这句话大意是:枢天质含弘而仁恕,恭敏而俭勤,未尝疑人欺己。

yǒu fù qí dé yì bù liú yuàn

这句话大意是:有负其德,亦不留怨。

yōu huàn zhī lái bú jiàn yán sè

这句话大意是:忧患之来,不见言色。

yǒu lái jí móu bì fǎn fù gào zhī

这句话大意是:有来即谋,必反复告之。

zi wěi shì wèi píng zhāng zhèng shì

这句话大意是:子炜,仕为平章政事;。

cóng zǐ suì guān zhì hàn lín xué shì chéng zhǐ yǐ wén zhāng dà jiā zhī míng zú shì yuē wén

这句话大意是:从子燧,官至翰林学士承旨,以文章大家知名,卒谥曰文。

xǔ héng

这句话大意是:许衡。

xǔ héng zì zhòng píng huái zhī hé nèi rén yě shì wèi nóng

这句话大意是:许衡,字仲平,怀之河内人也,世为农。

fù tōng bì dì hé nán yǐ tài hé jiǔ nián jiǔ yuè shēng héng yú xīn zhèng xiàn

这句话大意是:父通,避地河南,以泰和九年九月生衡于新郑县。

yòu yǒu yì zhì qī suì rù xué shòu zhāng jù wèn qí shī yuē dú shū hé wéi

这句话大意是:幼有异质,七岁入学,授章句,问其师曰:“读书何为?

shī yuē qǔ kē dì ěr

这句话大意是:”师曰:“取科第耳!

yuē rú sī ér yǐ hu

这句话大意是:”曰:“如斯而已吗?

shī dà qí zhī

这句话大意是:”师大奇之。

měi shòu shū yòu néng wèn qí zhǐ yì

这句话大意是:每授书,又能问其旨义。

jiǔ zhī shī wèi qí fù mǔ yuē r yǐng wù bù fán tā rì bì yǒu dà guò rén zhě wú fēi qí shī yě

现代白话:久之,师谓其父母曰:“儿颖悟不凡,他日必有大过人者,我非其师也。

suì cí qù fù mǔ qiáng zhī bù néng zhǐ

这句话大意是:”遂辞去,父母强之不能止。

rú shì zhě fán gèng sān shī

这句话大意是:如是者凡更三师。

shāo zhǎng shì xué rú jī kě rán zāo shì luàn qiě pín wú shū

这句话大意是:稍长,嗜学如饥渴,然遭世乱,且贫无书。

cháng cóng rì zhě jiā jiàn shū shū yì yīn qǐng yù sù shǒu chāo guī

这句话大意是:尝从日者家见《书》疏义,因请寓宿,手抄归。

jì táo nàn cú lái shān shǐ de yì wáng fǔ sì shuō

这句话大意是:既逃难徂徕山,始得《易》王辅嗣说。

shí bīng luàn zhōng héng yè sī zhòu sòng shēn tǐ ér lì jiàn zhī yán dòng bì kuí zhū yì ér hòu fā

这句话大意是:时兵乱中,衡夜思昼诵,身体而力践之,言动必揆诸义而后发。

cháng shǔ zhōng guò hé yáng kě shén dào yǒu lí zhòng zhēng qǔ dàn zhī héng dú wēi zuò shù xià zì ruò

这句话大意是:尝暑中过河阳,渴甚,道有梨,众争取啖之,衡独危坐树下自若。

huò wèn zhī yuē fēi qí yǒu ér qǔ zhī bù kě yě

这句话大意是:或问之,曰:“非其有而取之,不可也。

rén yuē shì luàn cǐ wú zhǔ

这句话大意是:”人曰:“世乱,此无主。

yuē lí wú zhǔ wú xīn dú wú zhǔ hu

现代白话:”曰:“梨无主,我心独无主吗?

zhuǎn lǔ liú wèi rén jiàn qí yǒu dé shāo shāo cóng zhī

这句话大意是:”转鲁留魏,人见其有德,稍稍从之。

jū sān nián wén luàn qiě dìng nǎi hái huái

这句话大意是:居三年,闻乱且定,乃还怀。

wǎng lái hé luò jiān cóng liǔ chéng yáo shū de yī luò chéng shì jí xīn ān zhū shì shū yì dà yǒu de

这句话大意是:往来河、洛间,从柳城姚枢得伊洛程氏及新安朱氏书,益大有得。

xún jū sū mén yǔ shū jí dòu mò xiāng jiǎng xí

这句话大意是:寻居苏门,与枢及窦默相讲习。

fán jīng zhuàn zi shǐ lǐ yuè míng wù xīng lì bīng xíng shí huò shuǐ lì zhī lèi wú suǒ bù jiǎng ér kǎi rán yǐ dào wéi jǐ rèn

这句话大意是:凡经传、子史、礼乐、名物、星历、兵刑、食货、水利之类,无所不讲,而慨然以道为己任。

cháng yǔ rén yuē gāng cháng bù kě yī rì ér wáng yú tiān xià gǒu zài shàng zhě wú yǐ rèn zhī zé zài xià zhī rèn yě

这句话大意是:尝语人曰:“纲常不可一日而亡于天下,苟在上者无以任之,则在下之任也。

fán sàng jì qǔ jià bì zhēng yú lǐ yǐ chàng qí xiāng rén xué zhě jìn shèng

这句话大意是:”凡丧祭娶嫁,必征于礼,以倡其乡人,学者浸盛。

jiā pín gōng gēng sù shú zé shí sù bù shú zé shí kāng hé cài rú chǔ zhī tài rán ōu sòng zhī shēng wén hù wài rú jīn shí

这句话大意是:家贫躬耕,粟熟则食,粟不熟则食糠核菜茹,处之泰然,讴诵之声闻户外如金石。

cái yǒu yú jí yǐ fēn zhū zú rén jí zhū shēng zhī pín zhě

这句话大意是:财有余,即以分诸族人及诸生之贫者。

rén yǒu suǒ yí yī háo fú yì fú shòu yě

这句话大意是:人有所遗,一毫弗义,弗受也。

shū cháng bèi zhào rù jīng shī yǐ qí xuě zhāi jū héng mìng shǒu zhě guǎn zhī héng jù bù shòu

这句话大意是:枢尝被召入京师,以其雪斋居衡,命守者馆之,衡拒不受。

tíng yǒu guǒ shú làn duò dì tóng zǐ guò zhī yì bù nì shì ér qù qí jiā rén huà zhī rú cǐ

这句话大意是:庭有果熟烂堕地,童子过之,亦不睨视而去,其家人化之如此。

jiǎ yín shì zǔ chū wáng qín zhōng yǐ yáo shū wèi quàn nóng shǐ jiào mín gēng zhí

这句话大意是:甲寅,世祖出王秦中,以姚枢为劝农使,教民畊植。

yòu sī suǒ yǐ huà qín rén nǎi zhào héng wèi jīng zhào tí xué

这句话大意是:又思所以化秦人,乃召衡为京兆提学。

qín rén xīn tuō yú bīng yù xué wú shī wén héng lái rén rén mò bù xǐ xìng lái xué

这句话大意是:秦人新脱于兵,欲学无师,闻衡来,人人莫不喜幸来学。

jùn xiàn jiē jiàn xué xiào mín dà huà zhī

这句话大意是:郡县皆建学校,民大化之。

shì zǔ nán zhēng nǎi hái huái xué zhě pān liú zhī bù dé cóng sòng zhī lín tóng ér guī

这句话大意是:世祖南征,乃还怀,学者攀留之不得,从送之临潼而归。

zhōng tǒng yuán nián shì zǔ jí huáng dì wèi zhào zhì jīng shī

这句话大意是:中统元年,世祖即皇帝位,召至京师。

shí wáng wén tǒng yǐ yán lì jìn wèi píng zhāng zhèng shì héng shū bèi rù shì yán zhì luàn xiū qī bì yǐ yì wèi běn

这句话大意是:时王文统以言利进为平章政事,衡、枢辈入侍,言治乱休戚,必以义为本。

wén tǒng huàn zhī

这句话大意是:文统患之。

qiě dòu mò rì yú dì qián pái qí xué shù yí héng yǔ zhī wèi biǎo lǐ nǎi zòu yǐ shū wèi tài zǐ tài shī mò wèi tài zǐ tài fù héng wèi tài zǐ tài bǎo yáng wèi zūn yòng zhī shí bù shǐ shù shì shàng yě

这句话大意是:且窦默日于帝前排其学术,疑衡与之为表里,乃奏以枢为太子太师,默为太子太傅,衡为太子太保,阳为尊用之,实不使数侍上也。

mò yǐ lǚ gōng wén tǒng bù zhōng yù yīn dōng gōng yǐ bì huò yǔ shū bài mìng jiāng rù xiè

这句话大意是:默以屡攻文统不中,欲因东宫以避祸,与枢拜命,将入谢。

héng yuē cǐ bù ān yú yì yě gū wù lùn

这句话大意是:衡曰:“此不安于义也,姑勿论。

lǐ shī fū yǔ tài zǐ wèi dōng xī xiāng shī fū zuò tài zǐ nǎi zuò

这句话大意是:礼,师傅与太子位东西乡,师傅坐,太子乃坐。

gōng děng dù néng fù cǐ hu

这句话大意是:公等度能复此吗?

bù néng zé shī dào zì wǒ fèi yě

这句话大意是:不能,则师道自我废也。

shū yǐ wéi rán nǎi xiāng yǔ huái zhì lì diàn xià wǔ cí nǎi miǎn

这句话大意是:”枢以为然,乃相与怀制立殿下,五辞乃免。

gǎi mìng shū dà sī nóng mò hàn lín shì jiǎng xué shì héng guó zǐ jì jiǔ

这句话大意是:改命枢大司农,默翰林侍讲学士,衡国子祭酒。

wèi jǐ héng yì xiè bìng guī

这句话大意是:未几,衡亦谢病归。

zhì yuán èr nián dì yǐ ān tóng wèi yòu chéng xiàng yù héng fǔ zhī fù zhào zhì jīng shī mìng yì shì zhōng shū shěng

这句话大意是:至元二年,帝以安童为右丞相,欲衡辅之,复召至京师,命议事中书省。

héng nǎi shàng shū yuē

这句话大意是:衡乃上疏曰:。

chén xìng shí yú lòu xué shù huāng shū bù yì xū míng ǒu chén shèng tīng

这句话大意是:臣性识愚陋,学术荒疏,不意虚名,偶尘圣听。

bì xià hǎo xián lè shàn shě duǎn qǔ cháng suī yǐ chén zhī bù cái zì jiǎ yín zhì jīn shí yǒu sān nián fán bā bèi zhào zhǐ zhōng huái zì niàn hé yǐ bào sāi

现代白话:陛下好贤乐善,舍短取长,虽以臣之不才,自甲寅至今十有三年,凡八被诏旨,中怀自念,凭什么报塞。

yòu rì zhě miàn fèng dé yīn dīng níng kěn zhì zhōng shū dà wù róng chén jìn yán

这句话大意是:又日者面奉德音,叮咛恳至,中书大务,容臣尽言。

chén suī hūn yú hé bì xià zhī dài rú cǐ qí hòu gǎn bù qìng jié suǒ yǒu bì yì wàn fēn

这句话大意是:臣虽昏愚,荷陛下知待如此其厚,敢不罄竭所有,裨益万分。

mèng zǐ yǐ zé nàn yú jūn wèi zhī gōng chén shàn bì xié wèi zhī jìng

这句话大意是:孟子以“责难于君谓之恭,陈善闭邪谓之敬”;。

kǒng zǐ wèi yǐ dào shì jūn bù kě zé zhǐ

这句话大意是:孔子谓“以道事君,不可则止”。

chén zhī suǒ shǒu dà yì gài rú cǐ yě

这句话大意是:臣之所守,大意盖如此也。

fú wàng bì xià kuān qí bù nìng chá qí zhì huái zé qū qū zhī yú yì huò yǒu xiǎo bǔ yún

这句话大意是:伏望陛下宽其不佞,察其至怀,则区区之愚,亦或有小补云。

qí yī yuē zì gǔ lì guó jiē yǒu guī mó

这句话大意是:其一曰:自古立国,皆有规模。

xún ér xíng zhī zé zhì gōng kě qī

这句话大意是:循而行之,则治功可期。

fǒu zé xīn yí mù xuàn biàn yì fēn gèng wèi jiàn qí kě yě

这句话大意是:否则心疑目眩,变易分更,未见其可也。

xī zǐ chǎn xiāng shuāi zhōu zhī liè guó kǒng míng zhì xī shǔ zhī yī yú qiě yǒu dìng lùn zhōng shēn yóu zhī

这句话大意是:昔子产相衰周之列国,孔明治西蜀之一隅,且有定论,终身由之;。

ér táng táng tiān xià kě wú yí dìng zhī shuō ér wàng wéi zhī zāi

现代白话:而堂堂天下,可无一定之说而妄为之啊?

kǎo zhī qián dài běi fāng zhī yǒu zhōng xià zhě bì xíng hàn fǎ nǎi kě cháng jiǔ

这句话大意是:考之前代,北方之有中夏者,必行汉法乃可长久。

gù hòu wèi liáo jīn lì nián zuì duō tā bù néng zhě jiē luàn wáng xiāng jì shǐ cè jù zǎi zhāo rán kě kǎo

这句话大意是:故后魏、辽、金历年最多,他不能者,皆乱亡相继,史册具载,昭然可考。

shǐ guó jiā ér jū shuò mò zé wú shì lùn cǐ yě

这句话大意是:使国家而居朔漠,则无事论此也。

jīn rì zhī zhì fēi cǐ xī yi

这句话大意是:今日之治,非此奚宜?

fu lù xíng yi chē shuǐ xíng yi zhōu fǎn zhī zé bù néng xíng

这句话大意是:夫陆行宜车,水行宜舟,反之则不能行;。

yōu yàn shí hán shǔ hàn shí rè fǎn zhī zé bì yǒu biàn

这句话大意是:幽燕食寒,蜀汉食热,反之则必有变。

yǐ shì lùn zhī guó jiā zhī dāng háng hàn fǎ wú yí yě

这句话大意是:以是论之,国家之当行汉法无疑也。

rán wàn shì guó sú lèi cháo xūn jiù yī dàn qū zhī xià cóng chén pū zhī móu gǎi jiù wáng guó zhī sú qí shì yǒu shèn nán zhě

这句话大意是:然万世国俗,累朝勋旧,一旦驱之下从臣仆之谋,改就亡国之俗,其势有甚难者。

qiè cháng sī zhī hán zhī yǔ shǔ gù wèi bù tóng

这句话大意是:窃尝思之,寒之与暑,固为不同。

rán hán zhī biàn shǔ yě shǐ yú wēi wēn wēn ér rè rè ér shǔ jī bǎi yǒu bā shí èr rì ér hán shǐ jǐn

这句话大意是:然寒之变暑也,始于微温,温而热,热而暑,积百有八十二日而寒始尽。

shǔ zhī biàn hán qí shì yì rán shì yì jī zhī zhī yàn yě

这句话大意是:暑之变寒,其势亦然,是亦积之之验也。

gǒu néng jiàn zhī mó zhī dài yǐ suì yuè xīn jiān ér què shì yì ér cháng wèi yǒu bù kě biàn zhě

这句话大意是:苟能渐之摩之,待以岁月,心坚而确,事易而常,未有不可变者。

cǐ zài bì xià zūn xìn ér jiān shǒu zhī bù zá xiǎo rén bù zé jìn xiào bù xù liú yán zé zhì zhì zhī gōng shù jī kě chéng yǐ

现代白话:此在陛下尊信而坚守之,不杂品行较差的人,不责近效,不恤流言,则致治之功,庶几可成了。

èr yuē zhōng shū zhī wu bù shèng qí fán rán qí dà yào zài yòng rén lì fǎ èr zhě ér yǐ yǐ

现代白话:二曰:中书之务不胜其烦,然其大要在用人、立法二者而已了。

jìn ér pì zhī fā zhī zài shǒu bù yǐ shǒu lǐ ér yǐ zhì lǐ

这句话大意是:近而譬之:发之在首,不以手理而以栉理;。

shí zhī zài qì bù yǐ shǒu qǔ ér yǐ bǐ qǔ

这句话大意是:食之在器,不以手取而以匕取。

shǒu suī bù néng ér yòng zhì yǔ bǐ shì jí shǒu zhī wèi yě

这句话大意是:手虽不能,而用栉与匕,是即手之为也。

shàng zhī yòng rén hé yǐ yì cǐ

现代白话:上之用人,凭什么异此。

rán rén zhī xián fǒu wèi zhī qí xiáng gù bù kě de ér jù yòng yě

这句话大意是:然人之贤否,未知其详,固不可得而遽用也。

rán huò yǐ zhī qí shú wèi jūn zǐ shú wèi xiǎo rén ér fù huàn dé huàn shī mò gǎn jìn tuì tú yuē zhī rén ér shí bù néng yòng rén yì hé yì zāi

现代白话:然或已知其孰为有德行的人,孰为品行较差的人,而复患得患失,莫敢进退,徒曰知人,而实不能用人,亦何益啊!

rén mò bù yǐn shí yě dú shàn fū wèi néng diào wǔ wèi zhī hé

这句话大意是:人莫不饮食也,独膳夫为能调五味之和;。

mò bù dǔ rì yuè yě dú xīng guān wèi néng bù kuī shí zhī shù zhě chéng yǐ de qí fǎ gù yě

这句话大意是:莫不睹日月也,独星官为能步亏食之数者,诚以得其法故也。

gǔ rén yǒu yán yuē wèi gāo bì yīn qiū líng wéi xià bì yīn chuān zé wéi zhèng bì yīn xiān wáng zhī dào

这句话大意是:古人有言曰:“为高必因丘陵,为下必因川泽,为政必因先王之道。

jīn lǐ xiàng zhī tán dòng yǐ gǔ wèi gòu xì bù zhī jīn rì kǒu zhī suǒ shí shēn zhī suǒ yī jiē gǔ rén yí fǎ ér bù kě wéi zhě qǐ tiān xià zhī dà guó jiā zhī zhòng ér gǔ zhī chéng fǎ fǎn kě wéi yá

这句话大意是:”今里巷之谈,动以古为诟戏,不知今日口之所食,身之所衣,皆古人遗法而不可违者,岂天下之大,国家之重,而古之成法反可违邪?

qí yì fú sī shén yǐ

现代白话:其亦弗思甚了!

fu zhì rén zhě fǎ yě shǒu fǎ zhě rén yě

这句话大意是:夫治人者法也,守法者人也。

rén fǎ xiāng wéi shàng ān xià shùn ér zǎi zhí yōu yóu yú láng miào zhī shàng bù fán bù láo cǐ suǒ wèi shěng yě

这句话大意是:人法相维,上安下顺,而宰执优游于廊庙之上,不烦不劳,此所谓省也。

fu lì fǎ yòng rén jīn suī wèi néng jù rú gǔ xī rán yǐ shì zhě dāng gěi fèng yǐ yǎng qí lián wèi shì zhě dāng kuān lì tiáo gé bǐ jiù xù yòng zé shī zhí zhī yuàn shǎo kě shū yǐ

现代白话:夫立法用人,今虽未能遽如古昔,然已仕者当给俸以养其廉,未仕者当宽立条格,俾就叙用,则失职之怨少可舒了。

wài shè jiān sī yǐ chá wū làn nèi zhuān lì bù yǐ dìng zī lì zé fēi fèn zhī qiú jiàn kě xi yǐ

现代白话:外设监司以察污滥,内专吏部以定资历,则非分之求渐可息了。

zài rèn sān rèn yì gāo jǔ xià zé rén cái jué wèi lüè kě píng yǐ

现代白话:再任三任,抑高举下,则人才爵位略可平了。

zhì yú guì jiā zhī shì xí pǐn guān zhī rèn zi bǎn jí zhī shù xù dāng yì zhī yì bù kě huǎn yě

这句话大意是:至于贵家之世袭,品官之任子,版籍之数,续当议之,亦不可缓也。

qí sān yuē mín shēng yǒu yù wú zhǔ nǎi luàn shàng tiān juàn mìng zuò zhī jūn shī cǐ gài yǐ zhì nán rèn zhī fēi yǔ zhī kě ān zhī de ér yú zhī yě

这句话大意是:其三曰:民生有欲,无主乃乱,上天眷命,作之君师,此盖以至难任之,非予之可安之地而娱之也。

shì yǐ yáo shùn yǐ lái shèng dì míng wáng mò bù jīng jīng yè yè xiǎo xīn wèi shèn zhě chéng zhī tiān zhī suǒ bì zhì nán zhī rèn chū bù kě yǐ yì xīn chù zhī yě

现代白话:是以尧、舜以来,圣帝明王,莫不兢兢业业、小心畏慎者,诚知天之所畀至难之任,初不能够易心处之也。

zhī qí wéi nán ér yǐ nán chǔ zé nán huò kě wèi

这句话大意是:知其为难而以难处,则难或可为;。

bù zhī wéi nán ér yǐ yì chù zé tā rì zhī nán yǒu bù kě wèi zhě yǐ

现代白话:不知为难而以易处,则他日之难有不可为者了。

kǒng zǐ yuē wèi jūn nán wéi chén bù yì

现代白话:孔孔子说:“为君难,为臣不易。

wéi chén zhī dào chén yǐ gào zhī ān tóng yǐ

现代白话:”为臣之道,臣已告之安童了。

zhì wéi jūn zhī nán yóu bì xià suǒ dāng zhuān yì yě

这句话大意是:至为君之难,尤陛下所当专意也。

chén qǐng yán qí qiè ér yào zhě

这句话大意是:臣请言其切而要者:。

fū rén jūn bù huàn chū yán zhī nán ér huàn jiàn yán zhī nán

这句话大意是:夫人君不患出言之难,而患践言之难。

zhī jiàn yán zhī nán zé qí chū yán bù róng bù shèn yǐ

现代白话:知践言之难,则其出言不容不慎了。

xī liú ān shì háng yī bù wàng yǔ qī nián ér hòu chéng

这句话大意是:昔刘安世行一不妄语,七年而后成。

fu ān shì yī shì rén yě

这句话大意是:夫安世一士人也,。

suǒ jiāo zhě yī jiā zhī qīn yī xiāng zhī zhòng yě

这句话大意是:所交者一家之亲、一乡之众也,。

tóng liè zhī chén bù guò shù shí bǎi rén ér zhǐ ěr

这句话大意是:同列之臣不过数十百人而止耳,。

ér yán yóu ruò cǐ

这句话大意是:而言犹若此,。

kuàng tiān xià zhī dà

这句话大意是:况天下之大,。

zhào mín zhī zhòng

这句话大意是:兆民之众,。

shì yǒu wàn biàn

这句话大意是:事有万变,。

rì yǒu wàn jī

这句话大意是:日有万机,。

rén jūn yǐ yī shēn yī xīn ér chóu zuò zhī

这句话大意是:人君以一身一心而酬酢之,。

yù yán zhī wú shī

这句话大意是:欲言之无失,。

qǐ yì néng zāi

现代白话:岂易能啊?

gù yǒu xī zhī suǒ yán ér jīn rì wàng zhī zhě

这句话大意是:故有昔之所言而今日忘之者,。

jīn zhī suǒ mìng ér hòu rì zì wéi zhě

这句话大意是:今之所命而后日自违者,。

kě fǒu yì tóng

这句话大意是:可否异同,。

fēn gēng biàn yì

这句话大意是:纷更变易,。

jì gāng bù dé bù

这句话大意是:纪纲不得布,。

fǎ dù bù dé lì

这句话大意是:法度不得立,。

chén xià wú suǒ chí xún

这句话大意是:臣下无所持循,。

jiān rén yīn yǐ wéi bì

这句话大意是:奸人因以为弊,。

tiān xià zhī rén yí huò jīng xuàn

这句话大意是:天下之人疑惑惊眩,。

qiě yì qí wú fǎ wú xìn yī zhì yú cǐ yě

这句话大意是:且议其无法无信一至于此也。

cǐ wú tā zhì nán zhī de bù yǐ nán chǔ ér yǐ yì chù gù yě

这句话大意是:此无他,至难之地不以难处,而以易处故也。

gǒu cóng dà xué zhī dào yǐ xiū shēn wèi běn fán yī yán yī dòng bì qiú qí rán yǔ qí suǒ dāng rán bù qiān yú ài bù bì yú zēng bù yīn yú xǐ bù jī yú nù xū xīn duān yì shú sī ér shěn chǔ zhī suī yǒu bù zhōng zhě gài xiān yǐ

现代白话:苟从《大学》之道,以修身为本,凡一言一动,必求其然与其所当然,不牵于爱,不蔽于憎,不因于喜,不激于怒,虚心端意,熟思而审处之,虽有不中者盖鲜了。

nài hé wéi rén shàng zhě duō lè shū sì wéi rén chén zhě duō shì róng yuè

这句话大意是:奈何为人上者多乐舒肆,为人臣者多事容悦。

róng yuè běn wèi sī yě sī xīn shèng zé bù wèi rén yǐ

现代白话:容悦本为私也,私心盛则不畏人了;。

shū sì běn wèi yù yě yù xīn shèng zé bù wèi tiān yǐ

现代白话:舒肆本为欲也,欲心盛则不畏天了。

yǐ bù wèi tiān zhī xīn yǔ bù wèi rén zhī xīn gǎn hé wú jiān zé qí suǒ wu zhě jiē kuài xīn shì ěr

这句话大意是:以不畏天之心,与不畏人之心,感合无间,则其所务者皆快心事耳。

kuài xīn zé kǒu yù yán ér yán shēn yù dòng ér dòng yòu ān kěn jīng jīng yè yè yǐ xiū shēn wèi běn yī yán yī dòng shú sī ér shěn chǔ zhī hu

这句话大意是:快心则口欲言而言,身欲动而动,又安肯兢兢业业,以修身为本,一言一动,熟思而审处之吗?

cǐ rén jūn jiàn yán zhī nán ér yòu nán yú tiān xià zhī rén yě

这句话大意是:此人君践言之难,而又难于天下之人也。

rén zhī qíng wěi yǒu yì yǒu xiǎn xiǎn zhě nán zhī yì zhě yì zhī cǐ tè xì fū rén zhī xiǎn yì zhě rán yě

这句话大意是:人之情伪,有易有险,险者难知,易者易知,此特系夫人之险易者然也。

rán yòu yǒu zhòng guǎ zhī fēn yān

现代白话:然又有众寡之分呢。

guǎ zé yì zhī zhòng zé nán zhī gù zài shàng zhě nán yú zhī xià ér zài xià zhě yì yú zhī shàng qí shì rán yě

这句话大意是:寡则易知,众则难知,故在上者难于知下,而在下者易于知上,其势然也。

chù nán zhī zhī de yù nán zhī zhī rén yù qí bú jiàn qī yě nán yǐ

现代白话:处难知之地,御难知之人,欲其不见欺也难了。

xī bāo zhěng gāng yán qiào zhí hào wèi míng chá rán yī xiǎo lì ér néng qī zhī

这句话大意是:昔包拯刚严峭直,号为明察,然一小吏而能欺之。

rán zhěng yī jīng yǐn ěr qí jiàn qī yú rén bù guò wù yī shì hài yī rén ér yǐ

这句话大意是:然拯一京尹耳,其见欺于人,不过误一事、害一人而已。

rén jūn chù yì zhào zhī shàng cāo yǔ duó jìn tuì shǎng fá shēng shā zhī quán bù xìng jiàn qī zé yǐ fēi wéi shì yǐ shì wèi fēi qí hài yǒu bù kě shèng jì yě

这句话大意是:人君处亿兆之上,操予夺进退赏罚生杀之权,不幸见欺,则以非为是,以是为非,其害有不可胜既也。

rén jūn wéi wú xǐ nù yě yǒu xǐ nù zé zàn qí xǐ yǐ shì ēn gǔ qí nù yǐ zhāng shì

这句话大意是:人君惟无喜怒也,有喜怒,则赞其喜以市恩,鼓其怒以张势。

rén jūn wéi wú ài zēng yě yǒu ài zēng zé jiǎ qí ài yǐ jì sī jiè qí zēng yǐ fù yuàn

这句话大意是:人君惟无爱憎也,有爱憎,则假其爱以济私,藉其憎以复怨。

shèn zhì běn wú xǐ yě kuáng zhī shǐ xǐ běn wú nù yě jī zhī shǐ nù běn bù zú ài yě ér kuáng yù zhī shǐ ài běn wú kě zēng yě ér qiáng duǎn zhī shǐ zēng

这句话大意是:甚至本无喜也,诳之使喜,本无怒也,激之使怒,本不足爱也,而诳誉之使爱,本无可憎也,而强短之使憎。

ruò shì zé jìn zhě wèi bì wèi jūn zǐ tuì zhě wèi bì wèi xiǎo rén yǔ zhě wèi bì wèi yǒu gōng duó zhě wèi bì wèi yǒu zuì yǐ zhì shǎng zhī fá zhī shēng zhī shā zhī xiǎn yǒu de qí zhèng zhě

现代白话:若是,则进者未必为有德行的人,退者未必为品行较差的人,予者未必为有功,夺者未必为有罪,以至赏之、罚之、生之、杀之,鲜有得其正者。

rén jūn bù wù qí shòu qī yě ér fǎn rèn zhī yǐ fáng tiān xià zhī qī qī ér zhì cǐ shàng kě fáng yá

这句话大意是:人君不悟其受欺也,而反任之以防天下之欺,欺而至此,尚可防邪?

dà dǐ rén jūn yǐ zhī rén wèi guì yǐ yòng rén wèi jí

这句话大意是:大抵人君以知人为贵,以用人为急。

yòng de qí rén zé wú shì yú fáng yǐ

现代白话:用得其人,则无事于防了。

jì bù chū cǐ zé suǒ jìn zhě zhēng jìn zhī rén ěr hào lì zhī rén ěr wú chǐ zhī rén ěr

这句话大意是:既不出此,则所近者争进之人耳,好利之人耳,无耻之人耳。

bǐ xié qí zhà shù qiān xī wàn jìng yǐ gǔ jūn xīn yù fáng qí qī suī yáo shùn bù néng yě

这句话大意是:彼挟其诈术,千蹊万径,以蛊君心,欲防其欺,虽尧、舜不能也。

fu xián zhě yǐ gōng wèi xīn yǐ ài wèi xīn bù wéi lì huí bù wéi shì qū zhì zhī zhōu xíng zé zhù shì de qí zhèng tiān xià bèi qí zé qí yú rén guó zhòng gù rú cǐ yě

这句话大意是:夫贤者以公为心,以爱为心,不为利回,不为势屈,置之周行,则庶事得其正,天下被其泽,其于人国,重固如此也。

fu xián zhě zāo shí bù ǒu wu zì tāo huì shì gù wèi yì zhī yě

这句话大意是:夫贤者遭时不偶,务自韬晦,世固未易知也。

suī huò zhī zhī ér wú suǒ yuán yǐn zé rén jūn wú yóu zhī yě

这句话大意是:虽或知之,而无所援引,则人君无由知也。

rén jūn zhī zhī rán zhào zhī mìng zhī fàn rú sī yǎng xián zhě yǒu bù xiè yě

这句话大意是:人君知之,然召之命之,泛如厮养,贤者有不屑也。

suī huò jiē zhī yǐ mào dài zhī yǐ lǐ rán ér yán bú jiàn yòng xián zhě bù chǔ yě

这句话大意是:虽或接之以貌,待之以礼,然而言不见用,贤者不处也。

huò yòng qí yán yě ér fù shǐ xiǎo rén cān zhī zé xiǎo lì qī jìn xiào yǒu yòng xián zhī míng wú yòng xián zhī shí xián zhě yì qǐ kěn shī wèi sù cān yǐ qǔ jī yú tiān xià zāi

现代白话:或用其言也,而复使品行较差的人参之,责小利,期近效,有用贤之名,无用贤之实,贤者亦岂肯尸位素餐以取讥于天下啊!

cǐ tè nán jìn zhě yě ér yòu yǒu nán hé zhě yān

现代白话:此特难进者也,而又有难合者呢。

rén jūn chù chóng gāo zhī de dà dǐ lè wén rén guò ér bù lè yú wén jǐ zhī guò wu kuài jǐ zhī xīn ér bù wu kuài mín zhī xīn

这句话大意是:人君处崇高之地,大抵乐闻人过,而不乐于闻己之过,务快己之心,而不务快民之心。

xián zhě bì yù kuāng ér zhèng zhī fú ér ān zhī rú yáo shùn zhī zhèng yáo shùn zhī ān ér hòu yǐ gù qí shì héng nán hé

这句话大意是:贤者必欲匡而正之,扶而安之,如尧、舜之正、尧、舜之安而后已,故其势恒难合。

kuàng fu jiān xié nìng xìng chǒu zhèng ér è zhí sì wèi dǐ huǐ duō fāng yǐ xiàn zhī jiāng jiàn zuì lì zhī bù miǎn yòu kě wàng qí zhù shì de qí zhèng ér tiān xià bèi qí zé yá

这句话大意是:况夫奸邪佞幸,丑正而恶直,肆为诋毁,多方以陷之,将见罪戾之不免,又可望其庶事得其正,而天下被其泽邪!

zì gǔ jí jīn duān rén yǎ shì suǒ yǐ zhòng yú jìn ér qīng yú tuì zhě gài yǐ cǐ ěr

这句话大意是:自古及今,端人雅士所以重于进而轻于退者,盖以此耳。

dà yǔ shèng rén wén shàn jí bài yì yóu jiè zhī yǐ rèn xián wù èr qù xié wù yí hòu shì rén zhǔ yi rú hé yě

这句话大意是:大禹圣人,闻善即拜,益犹戒之以“任贤勿贰,去邪勿疑”,后世人主宜如何也?

cǐ rèn xián zhī nán yě

这句话大意是:此任贤之难也。

jiān xié zhī rén qí wèi xīn yě xiǎn qí yòng shù yě qiǎo

这句话大意是:奸邪之人,其为心也险,其用术也巧。

wéi xiǎn yě gù qiān tai wàn zhuàng ér rén mò néng zhī

这句话大意是:惟险也,故千态万状而人莫能知;。

wéi qiǎo yě gù qiān xī wàn jìng ér rén mò néng yù

这句话大意是:惟巧也,故千蹊万径而人莫能御。

qí chǎn shì gōng qí jié shì zhí qí qī shì kě xìn qí nìng shì kě jìn

这句话大意是:其谄似恭,其讦似直,其欺似可信,其佞似可近。

wu yǐ kuī rén jūn zhī xǐ nù ér yíng hé zhī qiè qí shì yǐ lì jǐ zhī wēi jì qí yù yǐ jié zhǔ zhī ài

这句话大意是:务以窥人君之喜怒而迎合之,窃其势以立己之威,济其欲以结主之爱。

ài lóng yú shàng wēi shàn yú xià dà chén bù gǎn yì jìn qīn bù gǎn yán dú bèi tiān xià ér shàng mò zhī zhī zhì shì ér qiú qù zhī yì yǐ nán yǐ

现代白话:爱隆于上,威擅于下,大臣不敢议,近亲不敢言,毒被天下而上莫之知,至是而求去之,亦已难了。

suī rán cǐ tè rén zhǔ zhī bù wù zhě yě yóu yǒu shuō yān

现代白话:虽然,此特人主之不悟者也,犹有说呢。

rú yǔ wén shì jí zhī nìng tài zōng zhuó jiàn qí qíng ér bù néng chì

这句话大意是:如宇文士及之佞,太宗灼见其情而不能斥;。

lǐ lín fǔ dù xián jí néng míng huáng dòng jiàn qí jiān ér bù néng tuì

这句话大意是:李林甫妒贤嫉能,明皇洞见其奸而不能退。

yá zhī huò rén yǒu rú cǐ zhě kě bù wèi zāi

现代白话:邪之惑人,有如此者,可不畏啊!

fu shàng yǐ chéng ài xià zé xià yǐ zhōng bào shàng gǎn yìng zhī lǐ rán yě

这句话大意是:夫上以诚爱下,则下以忠报上,感应之理然也。

rán kǎo zhī wǎng xī yǒu bù kě yǐ cháng qíng lùn zhě

现代白话:然考之往昔,有不能够常情论者。

yǔ yì hóng shuǐ yǐ jiù mín qǐ yòu néng jìng chéng jì yǔ zhī dào qí zé shēn yǐ rán yī chuán ér tài kāng shī dào zé wàn xìng chóu yuàn ér qù zhě hé yá

现代白话:禹抑洪水以救民,启又能敬承继禹之道,其泽深了,然一传而太康失道,则万姓仇怨而去者,何邪?

hàn gāo dì qǐ bù yī tiān xià yǐng cóng xíng yáng zhī nán jì xìn zhì juān shēng yǐ fù jí zé rén xīn zhī guī kě jiàn yǐ

现代白话:汉高帝起布衣,天下影从,荥阳之难,纪信至捐生以赴急,则人心之归可见了。

jí tiān xià jǐ dìng ér shā zhōng yǒu móu fǎn zhě yòu hé yá

这句话大意是:及天下己定,而沙中有谋反者,又何邪?

qiè cháng sī zhī mín zhī dài jūn běn yú tiān mìng chū wú bù shùn zhī xīn tè yóu shǐ zhī shī wàng shǐ zhī bù píng rán hòu yuàn nù shēng yān

现代白话:窃尝思之,民之戴君,本于天命,初无不顺之心,特由使之失望,使之不平,然后怨怒生呢。

yǔ qǐ ài mín rú chì zǐ ér tài kāng yì yù yǐ miè dé shì yǐ shī wàng

这句话大意是:禹、启爱民如赤子,而太康逸豫以灭德,是以失望;。

hàn gāo yǐ kuān rén dé tiān xià jí qí yǐ dìng nǎi yǐ ài zēng xíng zhū shǎng shì yǐ bù píng

这句话大意是:汉高以宽仁得天下,及其已定,乃以爱憎行诛赏,是以不平。

gǔ jīn rén jūn fán yǒu ēn zé yú mín ér mín yuàn qiě nù zhě jiē lèi cǐ yě

这句话大意是:古今人君,凡有恩泽于民,而民怨且怒者,皆类此也。

fū rén jūn yǒu wèi zhī chū jì chū měi yán ér gào tiān xià yǐ jì ér shí bù néng fù gù yuàn shēng yān

现代白话:夫人君有位之初,既出美言而告天下了,既而实不能副,故怨生呢。

děng rén chén ěr wú dà xiāng yuǎn rén jūn tè yǐ jǐ zhī sī ér hòu yī rén zé qí báo zhě yǐ jí zhī yǐ kuàng yú báo yǒu gōng ér hòu yǒu zuì rén dé bù nù yú xīn xié

现代白话:等人臣耳,无大相远,人君特以己之私而厚一人,则其薄者已疾之了,况于薄有功而厚有罪,人得不怒于心邪?

bì rú gǔ zhě dà xué zhī dào yǐ xiū shēn wèi běn yī yán yī dòng jǔ kě yǐ wèi tiān xià zhī fǎ yī shǎng yī fá jǔ kě yǐ hé tiān xià zhī gōng zé yì zhào zhī xīn jiāng bù qiú ér zì dé yòu qǐ yǒu shī wàng bù píng zhī lèi zāi

现代白话:必如古者《大学》之道,以修身为本,一言一动,举能够为天下之法,一赏一罚,举能够合天下之公,则亿兆之心,将不求而自得,又岂有失望不平之累啊!

sān dài ér xià chēng shèng zhì zhě wú rú hàn zhī wén jǐng rán kǎo zhī dāng shí tiān xiàng shù biàn shān bēng dì zhèn wèi yì jù shù shì jiāng xiǎo zé yǒu shuǐ hàn zhī zāi dà zé yǒu luàn wáng zhī yīng fēi tú rán ér yǐ yě

这句话大意是:三代而下,称盛治者,无如汉之文、景,然考之当时,天象数变,山崩地震,未易遽数,是将小则有水旱之灾,大则有乱亡之应,非徒然而已也。

ér wén jǐng kè chéng tiān xīn yī yǐ yǎng mín wèi wu jīn nián quàn nóng sāng míng nián jiǎn tián zū kěn ài rú cǐ yi qí mín xīn de ér hé qì yīng yě

这句话大意是:而文、景克承天心,一以养民为务,今年劝农桑,明年减田租,恳爱如此,宜其民心得而和气应也。

chén qiè jiàn qián nián qiū bèi chū xī fāng huì chū dōng fāng qù nián dōng huì jiàn dōng fāng fù jiàn xī fāng

这句话大意是:臣窃见前年秋孛出西方,彗出东方,去年冬彗见东方,复见西方。

yì zhě wèi dāng chú jiù bù xīn yǐ yìng tiān biàn

这句话大意是:议者谓当除旧布新,以应天变。

chén yǐ wéi hé ruò zhí fǎ wén jǐng zhī gōng jiǎn ài mín wéi lǐ míng yì zhèng ér kě xìn yě

这句话大意是:臣以为曷若直法文、景之恭俭爱民,为理明义正而可信也。

tiān zhī shù jūn běn wéi xià mín

这句话大意是:天之树君,本为下民。

gù mèng zǐ wèi mín wéi zhòng jūn wèi qīng shū yì yuē tiān shì zì wǒ mín shì tiān tīng zì wǒ mín tīng

这句话大意是:故孟子谓“民为重,君为轻”,《书》亦曰“天视自我民视,天听自我民听”。

yǐ shì lùn zhī zé tiān zhī dào héng zài yú xià héng zài yú bù zú yě

这句话大意是:以是论之,则天之道恒在于下,恒在于不足也。

jūn rén zhě bù qiú zhī xià ér qiú zhī gāo bù qiú zhī bù zú ér qiú zhī yǒu yú sī qí suǒ yǐ zhào tiān biàn yě

这句话大意是:君人者,不求之下而求之高,不求之不足而求之有余,斯其所以召天变也。

qí biàn yǐ shēng qí xiàng yǐ zhe guāi lì zhī jǐ yǐ méng yóu qiě yīn réng gù xí yì qí xià ér sǔn qí bù zú wèi zhī shùn tiān bù yì nán hu

现代白话:其变已生,其象已著,乖戾之几已萌,犹且因仍故习,抑其下而损其不足,谓之顺天,不是也很难吗?

cǐ liù zhě jiē nán zhī mù yě

这句话大意是:此六者,皆难之目也。

jǔ qí yào zé xiū dé yòng xián ài mín sān zhě ér yǐ

这句话大意是:举其要,则修德、用贤、爱民三者而已。

cǐ wèi zhì běn

这句话大意是:此谓治本。

běn lì zé jì gāng kě bù fǎ dù kě xíng zhì gōng kě bì

这句话大意是:本立,则纪纲可布,法度可行,治功可必。

fǒu zé ài è xiāng gōng shàn è jiāo bìng shēng mín bù miǎn yú shuǐ huǒ yǐ shì wèi zhì wàn bù néng yě

这句话大意是:否则爱恶相攻,善恶交病,生民不免于水火,以是为治,万不能也。

qí sì yuē yǔ gǔ zhī shèng jūn bì yuē yáo shùn

这句话大意是:其四曰:语古之圣君,必曰尧、舜;。

yǔ gǔ zhī xián xiàng bì yuē jì qì

这句话大意是:语古之贤相,必曰稷、契。

gài yáo shùn néng zhī tiān dào ér shùn chéng zhī jì qì yòu zhī yáo shùn zhī xīn ér fǔ zàn zhī cǐ suǒ yǐ wéi fǎ yú tiān xià kě chuán yú hòu shì yě

这句话大意是:盖尧、舜能知天道而顺承之,稷、契又知尧、舜之心而辅赞之,此所以为法于天下,可传于后世也。

fu tiān dào hǎo shēng ér bù sī yáo yǔ shùn yì hǎo shēng ér bù sī

这句话大意是:夫天道好生而不私,尧与舜亦好生而不私。

ruò kè míng jùn dé zhì yú lí mín yú biàn jìng shòu rén shí zhì yú shù jì xián xī cǐ shùn chéng tiān dào zhī shí yě

这句话大意是:若“克明俊德”,至于“黎民于变”,“敬授人时”,至于“庶绩咸熙”,此顺承天道之实也。

jì bō bǎi gǔ yǐ hòu mín shēng qì fū wǔ jiào yǐ shàn mín xīn cǐ fǔ zàn yáo shùn zhī shí yě

这句话大意是:稷播百谷以厚民生,契敷五教以善民心,此辅赞尧、舜之实也。

chén cháng fù shú tuī yǎn sī zhī yòu sī cān zhī wǎng gǔ shèng xián zhī yán wú bù tóng yàn zhī lì dài zhì luàn zhī jī wú bù hé

这句话大意是:臣尝复熟推衍,思之又思,参之往古圣贤之言无不同,验之历代治乱之迹无不合。

gài cǐ dào zhī xíng mín kě shǐ fù bīng kě shǐ qiáng rén cái kě shǐ shèng guó shì kě shǐ zhòng sù yè niàn zhī zhì shú yě

这句话大意是:盖此道之行,民可使富,兵可使强,人才可使盛,国势可使重,夙夜念之至熟也。

jīn guó jiā tú zhī liǎn cái zhī qiǎo ér bù zhī shēng cái zhī yóu

这句话大意是:今国家徒知敛财之巧,而不知生财之由;。

tú zhī fáng rén zhī qī ér bù yù yǎng rén zhī shàn

这句话大意是:徒知防人之欺,而不欲养人之善;。

tú huàn fǎ lìng zhī nán xíng ér bù huàn fǎ lìng wú kě xíng zhī de

这句话大意是:徒患法令之难行,而不患法令无可行之地。

chéng néng yōu zhòng nóng mín wù rǎo wù hài qū yóu duò zhī rén ér guī zhī nán mǔ kè zhī zhǒng yì kěn yù ér dū xíng zhī shí nián zhī hòu cāng fǔ zhī jī dāng fēi jīn rì zhī bǐ yǐ

现代白话:诚能优重农民,勿扰勿害,驱游惰之人而归之南亩,课之种艺,恳喻而督行之,十年之后,仓府之积,当非今日之比了。

zì dū yì ér zhì zhōu xiàn

这句话大意是:自都邑而至州县,。

jiē shè xué xiào

这句话大意是:皆设学校,。

shǐ huáng zǐ yǐ xià zhì yú shù rén zhī zǐ dì

这句话大意是:使皇子以下至于庶人之子弟,。

jiē rù yú xué

这句话大意是:皆入于学,。

yǐ míng fù zǐ jūn chén zhī dà lún

这句话大意是:以明父子君臣之大伦,。

zì sǎ sào yìng duì yǐ zhì píng tiān xià zhī yào dào

这句话大意是:自洒扫应对以至平天下之要道,。

shí nián yǐ hòu

这句话大意是:十年已后,。

shàng zhī suǒ yǐ yù xià

这句话大意是:上知所以御下,。

xià zhī suǒ yǐ shì shàng

这句话大意是:下知所以事上,。

shàng xià hé mù

这句话大意是:上下和睦,。

yòu fēi jīn rì zhī bǐ yǐ

现代白话:又非今日之比了。

èr zhě zhī xíng wàn mù sī jǔ fǒu zé tā jiē bù kě qī yě

这句话大意是:二者之行,万目斯举,否则他皆不可期也。

shì dào yě yáo shùn zhī dào yě

这句话大意是:是道也,尧、舜之道也。

mèng zǐ yuē wǒ fēi yáo shùn zhī dào bù gǎn yǐ chén yú wáng qián

现代白话:孟孔子说:“我非尧、舜之道,不敢以陈于王前。

chén yú qū qū qiè yì yuàn xué yě

这句话大意是:”臣愚区区,窃亦愿学也。

qí wǔ yuē tiān xià suǒ yǐ dìng zhě mín zhì dìng zé shì ān yú shì nóng ān yú nóng gōng shāng ān yú wèi gōng shāng zé zài shàng zhī rén yǒu kě ān zhī lǐ yǐ

现代白话:其五曰:天下所以定者,民志定,则士安于士,农安于农,工商安于为工商,则在上之人有可安之理了。

fu mín bù ān yú bái wū bì qiú lù shì

这句话大意是:夫民不安于白屋,必求禄仕;。

shì bù ān yú bēi wèi bì qiú zūn róng

这句话大意是:仕不安于卑位,必求尊荣。

sì fāng wàn lǐ fú còu bìng jìn gè huái wú yàn wú chǐ zhī xīn zài shàng zhī rén kě bù wèi hán xīn zāi

现代白话:四方万里,辐辏并进,各怀无厌无耻之心,在上之人可不为寒心啊!

chén wén qǔ tiān xià zhě shàng yǒng gǎn shǒu tiān xià zhě shàng tuì ràng

这句话大意是:臣闻取天下者尚勇敢,守天下者尚退让。

qǔ yě shǒu yě gè yǒu qí yi jūn rén zhě bù kě bù shěn yě

这句话大意是:取也守也,各有其宜,君人者不可不审也。

fu shěn ér hòu fā fā wú bù zhōng fǒu zé chù shì ér jù xǐ nù xǐ nù zhī sè jiàn yú mào yán chū yú kǒu rén jiē zhī zhī

这句话大意是:夫审而后发,发无不中,否则触事而遽喜怒,喜怒之色见于貌,言出于口,人皆知之。

xú kǎo qí gù zhī qí wú kě xǐ zhě zé bì huǐ qí xǐ zhī shī wú kě nù zhě zé bì huǐ qí nù zhī shī shèn zhì xiān xǐ ér hòu nù xiān nù ér hòu xǐ hào lìng shù biàn xǐ nù bù jié zhī gù yě

这句话大意是:徐考其故,知其无可喜者则必悔其喜之失,无可怒者则必悔其怒之失,甚至先喜而后怒,先怒而后喜,号令数变,喜怒不节之故也。

shì yǐ xiān wáng qián xīn gōng mò bù yì xǐ nù qí wèi fā yě suī zhì jìn mò néng zhī qí fā yě suī zhì qīn mò néng yí shì yǐ hào lìng jiǎn ér wú huǐ zé wú bù zhōng jié yǐ

现代白话:是以先王潜心恭默,不易喜怒,其未发也,虽至近莫能知其发也,虽至亲莫能移,是以号令简而无悔,则无不中节了。

fu shù biàn bù kě yě

这句话大意是:夫数变,不可也;。

shù shī xìn yóu bù kě yě

这句话大意是:数失信,尤不可也。

zhōu yōu wú dào gù bù xù cǐ jīn wú cǐ hé kǔ shǐ rén zhī bù xìn yě

这句话大意是:周幽无道,故不恤此,今无此,何苦使人之不信也。

shū zòu dì jiā nà zhī

这句话大意是:书奏,帝嘉纳之。

héng zì xiàn dì duō zòu chén jí tuì jiē xuē qí cǎo gù qí yán duō mì shì hǎn de wén suǒ chuán zhě tè cǐ ěr

这句话大意是:衡自见帝,多奏陈,及退,皆削其草,故其言多秘,世罕得闻,所传者特此耳。

héng duō bìng dì tīng wǔ rì yī zhì shěng shí cì shàng fāng míng yào měi jiǔ yǐ tiáo yǎng zhī

这句话大意是:衡多病,帝听五日一至省,时赐尚方名药美酒以调养之。

sì nián nǎi tīng qí guī huái

这句话大意是:四年,乃听其归怀。

wǔ nián fù zhào hái zòu duì yì mì

这句话大意是:五年,复召还,奏对亦秘。

liù nián mìng yǔ tài cháng qīng xú shì lóng dìng cháo yí yí chéng dì lín guān shén yuè

这句话大意是:六年,命与太常卿徐世隆定朝仪,仪成,帝临观,甚悦。

yòu zhào yǔ tài bǎo liú bǐng zhōng zuǒ chéng zhāng wén qiān dìng guān zhì héng lì kǎo gǔ jīn fēn bìng tǒng shǔ zhī xù qù qí quán shè zēng zhì rǒng cháng cè zhì zhě fán shěng bù yuàn tái jùn xiàn yǔ fu hòu fēi chǔ fān bǎi sī suǒ lián shǔ tǒng zhì dìng wèi tú

这句话大意是:又诏与太保刘秉忠、左丞张文谦定官制,衡历考古今分并统属之序,去其权摄增置冗长侧置者,凡省部、院台、郡县与夫后妃、储藩、百司所联属统制,定为图。

qī nián zòu shàng zhī

这句话大意是:七年,奏上之。

yì rì shǐ jí gōng qīng zá yì zhōng shū yuàn tái xíng yí zhī tǐ héng yuē zhōng shū zuǒ tiān zǐ zǒng guó zhèng yuàn tái yi jù chéng

这句话大意是:翌日,使集公卿杂议中书、院台行移之体,衡曰:“中书佐天子总国政,院台宜具呈。

shí shāng tǐng zài shū mì gāo míng zài tái jiē bù lè yù dìng wèi zī bǐng yīn dà yán yǐ dòng héng yuē tái yuàn jiē zōng qīn dà chén ruò yī wǔ huò bù kě cè

这句话大意是:”时商挺在枢密,高鸣在台,皆不乐,欲定为咨禀,因大言以动衡曰:“台院皆宗亲大臣,若一忤,祸不可测。

héng yuē wú lùn guó zhì ěr hé yǔ yú rén

现代白话:”衡曰:“我论国制耳,何与于人?

suì yǐ qí yán zhì dì qián dì yuē héng yán shì yě wú yì yì ruò shì

现代白话:”遂以其言质帝前,帝曰:“衡言是也,我意亦若是。

wèi jǐ ā hé mǎ wèi zhōng shū píng zhāng zhèng shì lǐng shàng shū shěng liù bù shì yīn shàn quán shì qīng cháo yě yī shí dà chén duō ā zhī héng měi yǔ zhī yì bì zhèng yán bù shǎo ràng

这句话大意是:未几,阿合马为中书平章政事,领尚书省六部事,因擅权,势倾朝野,一时大臣多阿之,衡每与之议,必正言不少让。

yǐ ér qí zi yòu yǒu qiān shū mì yuàn zhī mìng héng dú zhí yì yuē guó jiā shì quán bīng mín cái sān zhě ér yǐ

这句话大意是:已而其子又有佥枢密院之命,衡独执议曰:“国家事权,兵民财三者而已。

jīn qí fù diǎn mín yǔ cái zi yòu diǎn bīng bù kě

这句话大意是:今其父典民与财,子又典兵,不可。

dì yuē qīng lǜ qí fǎn yá

这句话大意是:”帝曰:“卿虑其反邪?

héng duì yuē bǐ suī bù fǎn cǐ fǎn dào yě

这句话大意是:”衡对曰:“彼虽不反,此反道也。

ā hé mǎ yóu shì xián zhī jí jiàn héng yi zài zhōng shū yù yīn yǐ shì zhōng zhī

这句话大意是:”阿合马由是衔之,亟荐衡宜在中书,欲因以事中之。

é chú zuǒ chéng héng lǚ rù cí miǎn dì mìng zuǒ yòu yè héng chū

这句话大意是:俄除左丞,衡屡入辞免,帝命左右掖衡出。

héng chū jí yù hái zòu yuē bì xià mìng chén chū qǐ chū shěng yá

这句话大意是:衡出及阈,还奏曰:“陛下命臣出,岂出省邪?

dì xiào yuē chū diàn mén ěr

这句话大意是:”帝笑曰:“出殿门耳。

cóng xìng shàng jīng nǎi lùn liè ā hé mǎ zhuān quán wǎng shàng dù zhèng hài mín ruò gān shì bù bào

这句话大意是:”从幸上京,乃论列阿合马专权罔上、蠹政害民若干事,不报。

yīn xiè bìng qǐng jiě jī wù

这句话大意是:因谢病请解机务。

dì cè rán zhào qí zi shī kě rù yù zhǐ qiě mìng jǔ zì dài zhě

这句话大意是:帝恻然,召其子师可入,谕旨,且命举自代者。

héng zòu yuē yòng rén tiān zǐ zhī dà bǐng yě

这句话大意是:衡奏曰:“用人,天子之大柄也。

chén xià fàn lùn qí xián fǒu zé kě ruò shòu zhī yǐ wèi zé dāng duàn zì chén zhōng bù kě shǐ chén xià yǒu shì ēn zhī jiàn yě

这句话大意是:臣下泛论其贤否则可,若授之以位,则当断自宸衷,不可使臣下有市恩之渐也。

dì jiǔ yù kāi tài xué huì héng qǐng ba yì lì nǎi cóng qí qǐng

这句话大意是:帝久欲开太学,会衡请罢益力,乃从其请。

bā nián yǐ wéi jí xián dà xué shì jiān guó zi jì jiǔ qīn wéi zé měng gǔ dì zǐ bǐ jiào zhī

这句话大意是:八年,以为集贤大学士,兼国子祭酒,亲为择蒙古弟子俾教之。

héng wén mìng xǐ yuē cǐ wú shì yě

现代白话:衡闻命,喜曰:“此我事也。

guó rén zi dà pǔ wèi sàn shì tīng zhuān yī ruò zhì zhī shàn lèi zhōng hán yǎng shù nián jiāng bì wèi guó yòng

这句话大意是:国人子大朴未散,视听专一,若置之善类中涵养数年,将必为国用。

nǎi qǐng zhēng qí dì zǐ wáng zǐ liú jì wěi hán sī yǒng yē lǜ yǒu shàng lǚ duān shàn yáo suì gāo níng bái dòng sū yù yáo dūn sūn ān liú ān zhōng shí èr rén wéi bàn dú

这句话大意是:”乃请征其弟子王梓、刘季伟、韩思永、耶律有尚、吕端善、姚燧、高凝、白栋、苏郁、姚敦、孙安、刘安中十二人为伴读。

zhào yì zhào zhī lái jīng shī fēn chǔ gè zhāi yǐ wéi zhāi cháng

这句话大意是:诏驿召之来京师,分处各斋,以为斋长。

shí suǒ xuǎn dì zǐ jiē yòu zhì héng dài zhī rú chéng rén ài zhī rú zi chū rù jìn tuì qí yán ruò jūn chén

这句话大意是:时所选弟子皆幼稚,衡待之如成人,爱之如子,出入进退,其严若君臣。

qí wèi jiào yīn jué yǐ míng shàn yīn míng yǐ kāi bì xiāng qí dòng xī yǐ wéi zhāng chí

这句话大意是:其为教,因觉以明善,因明以开蔽,相其动息以为张弛。

kè sòng shǎo xiá jí xí lǐ huò xí shū suàn

这句话大意是:课诵少暇,即习礼,或习书算。

shǎo zhě zé lìng xí bài guì yī ràng jìn tuì yìng duì huò shè huò tóu hú fù zhě fá dú shū ruò gān biàn

这句话大意是:少者则令习拜跪、揖让、进退、应对,或射,或投壶,负者罚读书若干遍。

jiǔ zhī zhū shēng rén rén zì dé zūn shī jìng yè xià zhì tóng zǐ yì zhī sān gāng wǔ cháng wéi shēng rén zhī dào

这句话大意是:久之,诸生人人自得,尊师敬业,下至童子,亦知三纲五常为生人之道。

shí nián quán chén lǚ huǐ hàn fǎ zhū shēng lǐn shí huò bù jì héng qǐng hái huái

这句话大意是:十年,权臣屡毁汉法,诸生廪食或不继,衡请还怀。

dì yǐ wèn hàn lín xué shì wáng pán pán duì yuē héng jiào rén yǒu fǎ zhū shēng xíng kě cóng zhèng cǐ guó zhī dà tǐ yi wù tīng qí qù

这句话大意是:帝以问翰林学士王磐,磐对曰:“衡教人有法,诸生行可从政,此国之大体,宜勿听其去。

dì mìng zhū lǎo chén yì qí qù liú dòu mò wèi héng kěn qǐng zhī nǎi tīng héng hái yǐ zàn shàn wáng xún shè xué shì

这句话大意是:”帝命诸老臣议其去留,窦默为衡恳请之,乃听衡还,以赞善王恂摄学事。

liú bǐng zhōng děng zòu qǐ yǐ héng dì zǐ yē lǜ yǒu shàng sū yù bái dòng wèi zhù jiào yǐ shǒu héng guī ju cóng zhī

这句话大意是:刘秉忠等奏,乞以衡弟子耶律有尚、苏郁、白栋为助教,以守衡规矩,从之。

guó jiā zì dé zhōng yuán yòng jīn dà míng lì zì dà dìng shì zhèng hòu liù qī shí nián qì shuò jiā shí jiàn chà

这句话大意是:国家自得中原,用金《大明历》,自大定是正后六七十年,气朔加时渐差。

dì yǐ hǎi yǔ hùn yī yi xié shí zhèng rì

这句话大意是:帝以海宇混一,宜协时正日。

shí sān nián zhào wáng xún dìng xīn lì

这句话大意是:十三年,诏王恂定新历。

xún yǐ wéi lì jiā zhī lì shǔ ér bù zhī lì lǐ yi de héng lǐng zhī nǎi yǐ jí xián dà xué shì jiān guó zi jì jiǔ jiào lǐng tài shǐ yuàn shì zhào zhì jīng

这句话大意是:恂以为历家知历数而不知历理,宜得衡领之,乃以集贤大学士兼国子祭酒,教领太史院事,召至京。

héng yǐ wéi dōng zhì zhě lì zhī běn ér qiú lì běn zhě zài yàn qì

这句话大意是:衡以为冬至者历之本,而求历本者在验气。

jīn suǒ yòng sòng jiù yí zì biàn hái zhì jīng shī yǐ zì guāi chuǎn jiā zhī suì jiǔ guī huán bù yè

这句话大意是:今所用宋旧仪,自汴还至京师,已自乖舛,加之岁久,规环不叶。

nǎi yǔ tài shǐ lìng guō shǒu jìng děng xīn zhì yí xiàng guī biǎo zì bǐng zǐ zhī dōng rì cè guǐ jǐng de dīng chǒu wù yín jǐ mǎo sān nián dōng zhì jiā shí jiǎn dà míng lì shí jiǔ kè èr shí fēn yòu zēng sǔn gǔ suì yú suì chà fǎ shàng kǎo chūn qiū yǐ lái dōng zhì wú bù jǐn hé

这句话大意是:乃与太史令郭守敬等新制仪象圭表,自丙子之冬日测晷景,得丁丑、戊寅、己卯三年冬至加时,减《大明历》十九刻二十分,又增损古岁余岁差法,上考春秋以来冬至,无不尽合。

yǐ yuè shí chōng jí jīn mù èr xīng jù yàn dōng zhì rì chán xiào jiù lì tuì qī shí liù fēn

这句话大意是:以月食冲及金木二星距验冬至日躔,校旧历退七十六分。

yǐ rì zhuǎn chí jí zhōng píng xíng dù yàn yuè lí sù dù jiā jiù lì sān shí kè

这句话大意是:以日转迟疾中平行度验月离宿度,加旧历三十刻。

yǐ xiàn dài guǎn kuī cè chì dào sù dù

这句话大意是:以线代管窥测赤道宿度。

yǐ sì zhèng dìng qì lì sǔn yì xiàn yǐ dìng rì zhī yíng suō

这句话大意是:以四正定气立损益限,以定日之盈缩。

fēn èr shí bā xiàn wèi sān bǎi sān shí liù yǐ dìng yuè zhī chí jí

这句话大意是:分二十八限为三百三十六,以定月之迟疾。

yǐ chì dào biàn jiǔ dào dìng yuè xíng

这句话大意是:以赤道变九道定月行。

yǐ chí jí zhuǎn dìng dù fēn dìng shuò ér bù yòng píng xíng dù

这句话大意是:以迟疾转定度分定朔,而不用平行度。

yǐ rì yuè shí hé shí kè dìng huì ér bù yòng xū jìn fǎ

这句话大意是:以日月实合时刻定晦,而不用虚进法。

yǐ chán lí tiǎo nǜ dìng jiāo shí

这句话大意是:以躔离朓朒定交食。

qí fǎ shì gǔ jiē mì ér yòu xī qù zhū lì jī nián yuè rì fǎ zhī fù huì zhě yī běn tiān dào zì rán zhī shù kě yǐ shī zhī yǒng jiǔ ér wú bì

现代白话:其法视古皆密,而又悉去诸历积年月日法之傅会者,一本天道自然之数,能够施之永久而无弊。

zì yú zhèng é wán quē gài fēi yī shì

这句话大意是:自余正讹完阙,盖非一事。

shí qī nián lì chéng zòu shàng zhī cì míng yuē shòu shí lì bān zhī tiān xià

这句话大意是:十七年,历成,奏上之,赐名曰《授时历》,颁之天下。

liù yuè yǐ jí qǐng hái huái

这句话大意是:六月,以疾请还怀。

huáng tài zǐ wèi qǐng yú dì yǐ zi shī kě wèi huái mèng lù zǒng guǎn yǐ yǎng zhī qiě shǐ dōng gōng guān lái yù héng yuē gōng wú yǐ dào bù xíng wèi yōu yě gōng ān zé dào héng yǒu shí yǐ qí shàn yào zì ài

现代白话:皇太子为请于帝,以子师可为怀孟路总管以养之,且使东宫官来谕衡曰:“公毋以道不行为忧也,公安则道行有时了,其善药自爱。

shí bā nián héng bìng jí jiā rén cí héng yuē wú yī rì wèi sǐ níng bù yǒu shì yú zǔ kǎo

现代白话:”十八年,衡病革,家人祠,衡曰:“我一日未死,宁不有事于祖考。

fú ér qǐ diàn xiàn rú yí

这句话大意是:”扶而起,奠献如仪。

jì chè jiā rén jùn yí yí rú yě

这句话大意是:既撤,家人馂,怡怡如也。

yǐ ér zú nián qī shí sān

这句话大意是:已而卒,年七十三。

shì rì dà léi diàn fēng bá mù

这句话大意是:是日,大雷电,风拔木。

huái rén wú guì jiàn shào zhǎng jiē kū yú mén

这句话大意是:怀人无贵贱少长,皆哭于门。

sì fāng xué shì wén fù jiē jù kū

这句话大意是:四方学士闻讣,皆聚哭。

yǒu shù qiān lǐ lái jì kū mù xià zhě

这句话大意是:有数千里来祭哭墓下者。

héng shàn jiào qí yán xù xù suī yǔ tóng zǐ yǔ rú kǒng shāng zhī

这句话大意是:衡善教,其言煦煦,虽与童子语,如恐伤之。

gù suǒ zhì wú guì jiàn xián bù xiào jiē lè cóng zhī suí qí cái hūn míng dà xiǎo jiē yǒu suǒ de kě yǐ wèi shì yòng

现代白话:故所至,无贵贱贤不肖皆乐从之,随其才昏明大小,皆有所得,能够为世用。

suǒ qù rén jiē kū qì bù rěn shě fú niàn qí jiào rú jīn kē yù tiáo zhōng shēn bù gǎn wàng

这句话大意是:所去,人皆哭泣,不忍舍,服念其教如金科玉条,终身不敢忘。

huò wèi cháng jí mén chuán qí xù yú ér zhé jié lì xíng wèi míng shì zhě wǎng wǎng yǒu zhī

这句话大意是:或未尝及门,传其绪余,而折节力行为名世者,往往有之。

tīng qí yán suī wǔ rén sú shì yì duān zhī tú wú bù gǎn wù zhě

这句话大意是:听其言,虽武人俗士、异端之徒,无不感悟者。

chéng xiàng ān tóng yī jiàn héng yǔ tóng liè yuē ruò bèi zì wèi bù xiāng shàng xià gài shí bǎi yǔ qiān wàn yě

这句话大意是:丞相安童一见衡,语同列曰:“若辈自谓不相上下,盖十百与千万也。

hàn lín chéng zhǐ wáng pán qì gài yī shì shǎo suǒ yǔ kě dú jiàn héng yuē xiān shēng shén míng yě

这句话大意是:”翰林承旨王磐气概一世,少所与可,独见衡曰:“先生,神明也。

dà dé yuán nián zèng róng lù dà fū sī tú shì wén zhèng

这句话大意是:”大德元年,赠荣禄大夫、司徒,谥文正。

zhì dà èr nián jiā zhèng xué chuí xiàn zuǒ yùn gōng chén tài fù kāi fǔ yí tóng sān sī fēng wèi guó gōng

这句话大意是:至大二年,加正学垂宪佐运功臣、太傅、开府仪同三司,封魏国公。

huáng qìng èr nián zhào cóng sì kǒng zǐ miào tíng

这句话大意是:皇庆二年,诏从祀孔子庙廷。

yán yòu chū yòu zhào lì shū yuàn jīng zhào yǐ sì héng gěi tián fèng cí shì míng lǔ zhāi shū yuàn

这句话大意是:延祐初,又诏立书院京兆以祀衡,给田奉祠事,名鲁斋书院。

lǔ héng jū wèi shí suǒ shǔ zhāi míng yě

这句话大意是:鲁,衡居魏时所署斋名也。

zi shī kě

这句话大意是:子师可。

dòu mò lǐ jùn mín fù

这句话大意是:窦默(李俊民附)。

dòu mò zì zǐ shēng chū míng jié zì hàn qīng guǎng píng féi xiāng rén

这句话大意是:窦默,字子声,初名杰,字汉卿,广平肥乡人。

yòu zhī dú shū yì rán yǒu lì zhì

这句话大意是:幼知读书,毅然有立志。

zú zǔ wàng wèi jùn gōng cáo lìng xí lì shì bù kěn jiù

这句话大意是:族祖旺,为郡功曹,令习吏事,不肯就。

huì guó bīng fá jīn mò wèi suǒ fú

这句话大意是:会国兵伐金,默为所俘。

tóng shí bèi fú zhě sān shí rén jiē jiàn shā wéi mò de tuō guī qí xiāng

这句话大意是:同时被俘者三十人,皆见杀,惟默得脱,归其乡。

jiā pò mǔ dú cún jīng bù zhī yú mǔ zǐ jù de jí mǔ jìng wáng fú bìng gǎo zàng

这句话大意是:家破,母独存,惊怖之余,母子俱得疾,母竟亡,扶病藁葬。

ér dà bīng fù zhì suì nán zǒu dù hé yī mǔ dǎng wú shì

这句话大意是:而大兵复至,遂南走渡河,依母党吴氏。

yī zhě wáng wēng qī yǐ nǚ shǐ yè yī

这句话大意是:医者王翁妻以女,使业医。

zhuǎn kè cài zhōu yù míng yī li hào shòu yǐ tóng rén zhēn fǎ

这句话大意是:转客蔡州,遇名医李浩,授以铜人针法。

jīn zhǔ qiān cài mò kǒng bīng qiě zhì yòu zǒu dé ān

这句话大意是:金主迁蔡,默恐兵且至,又走德安。

xiào gǎn lìng xiè xiàn zi yǐ yī luò xìng lǐ zhī shū shòu zhī mò zì yǐ wéi xī wèi cháng xué ér xué zì cǐ shǐ

这句话大意是:孝感令谢宪子以伊洛性理之书授之,默自以为昔未尝学,而学自此始。

shì zhōng shū yáng wéi zhōng fèng zhǐ zhāo jí rú dào shì zhī shì mò nǎi běi guī yǐn yú dà míng yǔ yáo shū xǔ héng zhāo mù jiǎng xí zhì wàng qǐn shí

这句话大意是:适中书杨惟中奉旨招集儒、道、释之士,默乃北归,隐于大名,与姚枢、许衡朝暮讲习,至忘寝食。

jì hái féi xiāng yǐ jīng shù jiào shòu yóu shì zhī míng

这句话大意是:继还肥乡,以经术教授,由是知名。

shì zǔ zài qián dǐ qiǎn zhào zhī mò biàn xìng míng yǐ zì huì

这句话大意是:世祖在潜邸,遣召之,默变姓名以自晦。

shǐ zhě bǐ qí yǒu rén wǎng jiàn ér wēi fú zhǒng qí hòu mò bù dé yǐ nǎi bài mìng

这句话大意是:使者俾其友人往见,而微服踵其后,默不得已,乃拜命。

jì zhì wèn yǐ zhì dào mò shǒu yǐ sān gāng wǔ cháng wèi duì

这句话大意是:既至,问以治道,默首以三纲五常为对。

shì zǔ yuē rén dào zhī duān shú dà yú cǐ

这句话大意是:世祖曰:“人道之端,孰大于此。

shī cǐ zé wú yǐ lì yú shì yǐ

现代白话:失此,则无以立于世了。

mò yòu yán dì wáng zhī dào zài chéng yì zhèng xīn xīn jì zhèng zé cháo tíng yuǎn jìn mò gǎn bù yī yú zhèng

这句话大意是:”默又言:“帝王之道,在诚意正心,心既正,则朝廷远近莫敢不一于正。

yī rì fán sān zhào yǔ yǔ zòu duì jiē chēng zhǐ zì shì jìng dài jiā lǐ bù lìng zàn qù zuǒ yòu

这句话大意是:”一日凡三召与语,奏对皆称旨,自是敬待加礼,不令暂去左右。

shì zǔ wèn jīn zhī míng zhì dào zhě mò jiàn yáo shū jí zhào yòng zhī

这句话大意是:世祖问今之明治道者,默荐姚枢,即召用之。

é mìng huáng zǐ zhēn jīn cóng mò xué cì yǐ yù dài gōu yù zhī yuē cǐ jīn nèi fǔ gù wù rǔ lǎo rén pèi fú wèi yi qiě shǐ wǒ zi jiàn zhī rú jiàn wǒ yě

现代白话:俄命皇子真金从默学,赐以玉带钩,谕之曰:“此金内府故物,你老人,佩服为宜,且使我子见之如见我也。

jiǔ zhī qǐng nán hái mìng dà míng shùn dé gè gěi tián zhái yǒu sī suì jù yī wù yǐ wéi cháng

这句话大意是:”久之,请南还,命大名、顺德各给田宅,有司岁具衣物以为常。

shì zǔ jí wèi zhào zhì shàng dōu wèn yuē zhèn yù qiú rú táng wèi zhēng zhě yǒu qí rén hu

这句话大意是:世祖即位,召至上都,问曰:“朕欲求如唐魏征者,有其人吗?

mò duì yuē fàn yán jiàn zhèng gāng yì bù qū zé xǔ héng qí rén yě

这句话大意是:”默对曰:“犯颜谏诤,刚毅不屈,则许衡其人也。

shēn shí yuǎn lǜ yǒu zǎi xiàng cái zé shǐ tiān zé qí rén yě

这句话大意是:深识远虑,有宰相才,则史天泽其人也。

tiān zé shí xuān fǔ hé nán dì jí zhào bài yòu chéng xiàng yǐ mò wèi hàn lín shì jiǎng xué shì

这句话大意是:”天泽时宣抚河南,帝即召拜右丞相,以默为翰林侍讲学士。

shí chū jiàn zhōng shū shěng píng zhāng zhèng shì wáng wén tǒng pō jiàn wěi rèn mò shàng shū yuē

这句话大意是:时初建中书省,平章政事王文统颇见委任,默上书曰:。

chén shì bì xià shí yǒu yú nián shù chéng gù wèn yù wén shèng xùn yǒu yǐ jiàn bì xià jí yú qiú zhì wèi cháng bù yǐ lì shēng mín ān shè jì wèi xīn

这句话大意是:臣事陛下十有余年,数承顾问,与闻圣训,有以见陛下急于求治,未尝不以利生民安社稷为心。

shí xiān dì zài shàng jiān chén shàn quán zǒng tiān xià cái fù cāo zhí zài shǒu gòng jìn qí huò xuàn yào fēn huá yǐ yú yuè shàng xīn

这句话大意是:时先帝在上,奸臣擅权,总天下财赋,操执在手,贡进奇货,炫耀纷华,以娱悦上心。

qí shàn jié péng dǎng lí jiàn gǔ ròu zhě jiē cǐ tú yě

这句话大意是:其扇结朋党、离间骨肉者,皆此徒也。

cǐ tú dāng lù bì xià suǒ yǐ bù néng jǐn qí chū xīn

这句话大意是:此徒当路,陛下所以不能尽其初心。

jiù shì yī niàn hán yǎng yǒu nián yǐ

现代白话:救世一念,涵养有年了。

jīn tiān shùn rén yīng dàn dēng dà bǎo tiān xià shēng mín mò bù huān xīn yǒng yuè yǐn lǐng shèng zhì

这句话大意是:今天顺人应,诞登大宝,天下生民,莫不欢忻踊跃,引领盛治。

rán píng zhì tiān xià bì yòng zhèng rén duān shì chún wěn xiǎo rén yī shí gōng lì zhī shuō bì bù néng dìng lì guó jiā jī běn wèi zǐ sūn jiǔ yuǎn zhī jì

现代白话:然平治天下,必用正人端士,唇吻品行较差的人一时功利之说,必不能定立国家基本,为子孙久远之计。

qí mài lì xiàn qín qǐ lián qǔ chǒng zhě shǐ bù dé xíng qí zhì sī kě yǐ

现代白话:其卖利献勤、乞怜取宠者,使不得行其志,斯可了。

ruò fú gōu jù chuǎi mó yǐ lì hài jīng dòng rén zhǔ zhī yì zhě wú tā yì zài bìn chì zhū xián dú zhí zhèng bǐng ěr cǐ sū zhāng zhī liú yě wéi bì xià chá zhī

这句话大意是:若夫钩距揣摩,以利害惊动人主之意者,无他,意在摈斥诸贤,独执政柄耳,此苏、张之流也,惟陛下察之。

fú wàng bié xuǎn gōng míng yǒu dào zhī shì shòu yǐ zhòng rèn zé tiān xià xìng shèn

这句话大意是:伏望别选公明有道之士,授以重任,则天下幸甚。

tā rì mò yǔ wáng è yáo shū jù zài dì qián fù miàn chì wén tǒng yuē cǐ rén xué shù bù zhèng jiǔ jū xiàng wèi bì huò tiān xià

这句话大意是:他日,默与王鹗、姚枢俱在帝前,复面斥文统曰:“此人学术不正,久居相位,必祸天下。

dì yuē rán zé shuí kě xiāng zhě

这句话大意是:”帝曰:“然则谁可相者?

mò yuē yǐ chén guān zhī wú rú xǔ héng

这句话大意是:”默曰:“以臣观之,无如许衡。

dì bú yuè ér ba

这句话大意是:”帝不悦而罢。

wén tǒng shēn jì zhī nǎi qǐng yǐ mò wèi tài zǐ tài fù mò cí yuē tài zǐ wèi hào wèi zhèng chén bù gǎn xiān shòu tài fù zhī míng

这句话大意是:文统深忌之,乃请以默为太子太傅,默辞曰:“太子位号未正,臣不敢先受太傅之名。

nǎi fù yǐ wéi hàn lín shì jiǎng xué shì xiáng jiàn xǔ héng chuán

这句话大意是:”乃复以为翰林侍讲学士,详见《许衡传》。

mò é xiè bìng guī wèi jǐ wén tǒng fú zhū dì zhuī yì qí yán wèi jìn chén yuē nǎng yán wáng wén tǒng bù kě yòng zhě wéi dòu hàn qīng yī rén

这句话大意是:默俄谢病归,未几,文统伏诛,帝追忆其言,谓近臣曰:“曩言王文统不可用者,惟窦汉卿一人。

xiàng shǐ gèng yǒu yī èr rén yán zhī zhèn níng bù zhī sī yé

这句话大意是:向使更有一二人言之,朕宁不之思耶?

zhào hái cì dì jīng shī mìng yǒu sī yuè gěi lǐn lù guó yǒu dà zhèng zhé yǐ fǎng zhī

这句话大意是:”召还,赐第京师,命有司月给廪禄,国有大政,辄以访之。

mò yǔ wáng pán děng qǐng fēn zhì hàn lín yuàn zhuān zhǎng měng gǔ wén zì yǐ hàn lín xué shì chéng zhǐ sā de mí dǐ lǐ zhǔ zhī

这句话大意是:默与王磐等请分置翰林院,专掌蒙古文字,以翰林学士承旨撒的迷底里主之;。

qí hàn lín jiān guó shǐ yuàn réng jiù zuǎn xiū guó shǐ diǎn zhì gào bèi gù wèn yǐ hàn lín xué shì chéng zhǐ jiān xiū qǐ jū zhù hé lǐ huò sūn zhǔ zhī

这句话大意是:其翰林兼国史院,仍旧纂修国史,典制诰,备顾问,以翰林学士承旨兼修起居注和礼霍孙主之。

dì kě qí zòu

这句话大意是:帝可其奏。

mò yòu yán sān dài suǒ yǐ fēng sú chún hòu lì shǔ cháng jiǔ zhě jiē shè xué yǎng shì suǒ zhì

这句话大意是:默又言:“三代所以风俗淳厚、历数长久者,皆设学养士所致。

jīn yi jiàn xué lì shī bó xuǎn guì zú zǐ dì jiào zhī yǐ shì fēng huà zhī běn

这句话大意是:今宜建学立师,博选贵族子弟教之,以示风化之本。

dì jiā nà zhī

这句话大意是:”帝嘉纳之。

mò cháng yǔ liú bǐng zhōng yáo shū liú sù shāng tǐng shì shàng qián mò yán jūn yǒu guò jǔ chén dāng zhí yán dōu yú xū fú gǔ zhī suǒ shàng

这句话大意是:默尝与刘秉忠、姚枢、刘肃、商挺侍上前,默言:“君有过举,臣当直言,都俞吁咈,古之所尚。

jīn zé bù rán jūn yuē kě chén yì yǐ wéi kě jūn yuē fǒu chén yì yǐ wéi fǒu fēi shàn zhèng yě

这句话大意是:今则不然,君曰可,臣亦以为可,君曰否,臣亦以为否,非善政也。

míng rì fù shì dì yú wò diàn

这句话大意是:”明日,复侍帝于幄殿。

liè zhě shī yī gǔ dì nù shì chén huò cóng páng dà shēng wèi yi jiā zuì

这句话大意是:猎者失一鹘,帝怒,侍臣或从旁大声谓宜加罪。

dì è qí yíng hé mìng zhàng zhī shì liè zhě bù wèn

这句话大意是:帝恶其迎合,命杖之,释猎者不问。

jì tuì bǐng zhōng děng hè mò yuē fēi gōng chéng jié zhǔ zhī ān dé gǎn wù zhì cǐ

这句话大意是:既退,秉忠等贺默曰:“非公诚结主知,安得感悟至此。

zhì yuán shí èr nián mò nián bā shí gōng qīng jiē wǎng hè dì wén zhī gǒng shǒu yuē cǐ bèi xián zhě ān dé qǐng yú shàng dì jiǎn qù shù nián liú zhèn zuǒ yòu gòng zhì tiān xià xī jīn lǎo yǐ

现代白话:至元十二年,默年八十,公卿皆往贺,帝闻之,拱手曰:“此辈贤者,安得请于上帝,减去数年,留朕左右,共治天下,惜今老了!

chàng rán zhě jiǔ zhī

这句话大意是:”怅然者久之。

mò jì lǎo bù shì shì dì shù qiǎn zhōng shǐ yǐ zhēn wán jí zhū qì wù wǎng cún wèn yān

现代白话:默既老,不视事,帝数遣中使以珍玩及诸器物往存问呢。

shí qī nián jiā zhāo wén guǎn dà xué shì zú nián bā shí wǔ

这句话大意是:十七年,加昭文馆大学士,卒,年八十五。

fù wén dì shēn wéi jiē dào hòu jiā fèng cì huáng tài zǐ yì fù yǐ chāo èr qiān guàn mìng yǒu sī hù sòng guī zàng féi xiāng

这句话大意是:讣闻,帝深为嗟悼,厚加赗赐,皇太子亦赙以钞二千贯,命有司护送归葬肥乡。

mò wéi rén lè yì píng jū wèi cháng píng pǐn rén wù yú rén jū wēn rán rú zhě yě

这句话大意是:默为人乐易,平居未尝评品人物,与人居,温然儒者也。

zhì lùn guó jiā dà jì miàn shé tíng zhèng rén wèi jí àn wú yǐ guò zhī

这句话大意是:至论国家大计,面折廷诤,人谓汲黯无以过之。

dì cháng wèi shì chén yuē zhèn qiú xián sān shí nián wéi de dòu hàn qīng jí lǐ jùn mín èr rén

这句话大意是:帝尝谓侍臣曰:“朕求贤三十年,惟得窦汉卿及李俊民二人。

yòu yuē rú dòu hàn qīng zhī xīn yáo gōng mào zhī cái hé ér wéi yī sī kě wèi quán rén yǐ

现代白话:”又曰:“如窦汉卿之心,姚公茂之才,合而为一,斯可谓全人了。

hòu lèi zèng tài shī fēng wèi guó gōng shì wén zhèng

这句话大意是:”后累赠太师,封魏国公,谥文正。

zi lǚ jí xián dà xué shì

这句话大意是:子履,集贤大学士。

lǐ jùn mín zì yòng zhāng zé zhōu rén

这句话大意是:李俊民,字用章,泽州人。

de hé nán chéng shì chuán shòu zhī xué

这句话大意是:得河南程氏传受之学。

jīn chéng ān zhōng jǔ jìn shì dì yī yìng fèng hàn lín wén zì

这句话大意是:金承安中,举进士第一,应奉翰林文字。

wèi jǐ qì guān bù shì yǐ suǒ xué jiào shòu xiāng lǐ cóng zhī zhě shén shèng zhì yǒu bù yuǎn qiān lǐ ér lái zhě

这句话大意是:未几,弃官不仕,以所学教授乡里,从之者甚盛,至有不远千里而来者。

jīn yuán nán qiān yǐn yú sōng shān hòu xǐ huái zhōu é fù yǐn yú xī shān

这句话大意是:金源南迁,隐于嵩山,后徙怀州,俄复隐于西山。

jì ér biàn qǐ cāng cù rén fú qí xiān zhī

这句话大意是:既而变起仓猝,人服其先知。

jùn mín zài hé nán shí yǐn shì jīng xiān shēng zhě shòu yǐ shào yōng huáng jí shù

这句话大意是:俊民在河南时,隐士荆先生者,授以邵雍《皇极》数。

shí zhī zhī shù zhě wú chū liú bǐng zhōng zhī yòu yì zì yǐ wéi fú jí yě

这句话大意是:时之知数者,无出刘秉忠之右,亦自以为弗及也。

shì zǔ zài qián fān yǐ ān chē zhào zhī yán fǎng wú xū rì

这句话大意是:世祖在潜藩,以安车召之,延访无虚日。

jù qǐ hái shān shì zǔ zhòng wéi qí yì qiǎn zhōng guì rén hù sòng zhī

这句话大意是:遽乞还山,世祖重违其意,遣中贵人护送之。

yòu cháng lìng zhāng zhòng yī wèn yǐ zhēn xiáng jí jí wèi qí yán jiē yàn

这句话大意是:又尝令张仲一问以祯祥,及即位,其言皆验。

ér jùn mín yǐ sǐ cì shì zhuāng jìng xiān shēng

这句话大意是:而俊民已死,赐谥庄静先生。

Want to learn Chinese with visual scenes and structured paths?

Start Learning Chinese →