sū chāo
这句话大意是:苏绰。
sū chāo zì lìng chāo wǔ gōng rén wèi shì zhōng zé zhī jiǔ shì sūn yě
这句话大意是:苏绰字令绰,武功人,魏侍中则之九世孙也。
lěi shì èr qiān dàn
这句话大意是:累世二千石。
fù xié wǔ gōng jùn shǒu
这句话大意是:父协,武功郡守。
chāo shǎo hǎo xué bó lǎn qún shū yóu shàn suàn shù
这句话大意是:绰少好学,博览群书,尤善筭术。
cóng xiōng ràng wèi fén zhōu cì shǐ tài zǔ jiàn yú dōng dōu mén wài
这句话大意是:从兄让为汾州刺史,太 祖饯于东都门外。
lín bié wèi ràng yuē qīng jiā zǐ dì zhī zhōng shuí kě rèn yòng zhě
这句话大意是:临别,谓让曰 :“卿家子弟之中,谁可任用 者?
ràng yīn jiàn chāo
这句话大意是:”让因荐绰。
tài zǔ nǎi zhào wéi xíng tái láng zhōng
这句话大意是:太祖乃召为行台郎中。
zài guān suì yú tài zǔ wèi shēn zhī zhī
这句话大意是:在官岁余,太祖未深 知之。
rán zhū cáo yí shì jiē xún yú chāo ér hòu dìng
这句话大意是:然诸曹疑事,皆询于绰而后定。
suǒ xíng gōng wén chāo yòu wèi zhī tiáo shì
这句话大意是:所行公文,绰又为之条 式。
tái zhōng xián chēng qí néng
这句话大意是:台中咸称其能。
hòu tài zǔ yǔ pú yè zhōu huì dá lùn shì huì dá bù néng duì qǐng chū wài yì zhī
这句话大意是:后太祖与仆射周惠达论事,惠达不能对, 请出外议之。
nǎi zhào chāo gào yǐ qí shì chāo jí wéi liàng dìng
这句话大意是:乃召绰,告以其事,绰即为量定。
huì dá rù chéng tài zǔ chēng shàn wèi huì dá yuē shuí yǔ qīng wèi cǐ yì zhě
这句话大意是:惠达入呈,太 祖称善,谓惠达曰 :“谁与卿为此议者?
huì dá yǐ chāo duì yīn chēng qí yǒu wáng zuǒ zhī cái
这句话大意是:”惠达以绰对,因称 其有王佐之才。
tài zǔ yuē wú yì wén zhī jiǔ yǐ
现代白话:太祖曰 :“我亦闻之久了 。
xún chú zhù zuò zuǒ láng
这句话大意是:”寻除著作佐郎。
shǔ tài zǔ yǔ gōng qīng wǎng kūn míng chí guān yú xíng zhì chéng xī hàn gù cāng de gù wèn zuǒ yòu mò yǒu zhī zhě
这句话大意是:属太祖与公卿往昆明池观渔,行至城西汉故仓地,顾问左 右,莫有知者。
huò yuē sū chāo bó wù duō tōng qǐng wèn zhī
这句话大意是:或曰:“苏绰博物多通,请问之。
tài zǔ nǎi zhào chāo
这句话大意是:”太祖乃召绰。
jù yǐ zhuàng duì
这句话大意是:具以状对。
tài zǔ dà yuè yīn wèn tiān de zào huà zhī shǐ lì dài xīng wáng zhī jī
这句话大意是:太祖大悦,因问天地造化之始,历代兴亡之迹。
chāo jì yǒu kǒu biàn yìng duì rú liú
这句话大意是:绰 既有口辩,应对如流。
tài zǔ yì xǐ
这句话大意是:太祖益喜。
nǎi yǔ chāo bìng mǎ xú xíng zhì chí jìng bù shè wǎng gǔ ér hái
这句话大意是:乃与绰并马徐行至池,竟不 设网罟而还。
suì liú chāo zhì yè wèn yǐ zhì dào tài zǔ wò ér tīng zhī
这句话大意是:遂留绰至夜,问以治道,太祖卧而听之。
chāo yú shì zhǐ chén dì wáng zhī dào jiān shù shēn hán zhī yào
这句话大意是:绰于是 指陈帝王之道,兼述申韩之要。
tài zǔ nǎi qǐ zhěng yī wēi zuò bù jué xī zhī qián xí
这句话大意是:太祖乃起,整衣危坐,不觉膝 之前席。
yǔ suì dá shǔ bù yàn
这句话大意是:语遂达曙不厌。
jí cháo wèi zhōu huì dá yuē sū chāo zhēn qí shì yě wú fāng rèn zhī yǐ zhèng
现代白话:诘朝,谓周惠达曰 :“苏绰真奇士也, 我方任之以政 。
jí bài dà xíng tái zuǒ chéng cān diǎn jī mì
这句话大意是:”即拜大行台左丞,参典机密。
zì shì chǒng yù rì lóng
这句话大意是:自是宠遇日隆。
chāo shǐ zhì wén àn chéng xù zhū chū mò rù jí jì zhàng hù jí zhī fǎ
这句话大意是:绰始制文案程序,朱出墨入,及计帐、户籍之法。
dà tǒng sān nián qí shén wǔ sān dào rù kòu zhū jiāng xián yù fēn bīng yù zhī dú chāo yì yǔ tài zǔ tóng
这句话大意是:大统三年,齐神武三道入寇,诸将咸欲分兵御之,独绰意 与太祖同。
suì bìng lì jù dòu tài qín zhī yú tóng guān
这句话大意是:遂并力拒窦泰,擒之于潼关。
sì nián jiā wèi jiāng jūn yòu guāng lù dài fu fēng měi yáng xiàn zǐ yì sān bǎi hù
这句话大意是:四年,加卫将军、右 光禄大夫,封美阳县子,邑三百户。
jiā tōng zhí sàn qí cháng shì jìn jué wèi bó zēng yì èr bǎi hù
这句话大意是:加通直散骑常侍,进爵为 伯,增邑二百户。
shí nián shòu dà xíng tái dù zhī shàng shū lǐng zhù zuò jiān sī nóng qīng
这句话大意是:十年,授大行台度支尚书,领著作,兼司农 卿。
tài zǔ fāng yù gé yì shí zhèng wu hóng qiáng guó fù mín zhī dào gù chāo de jǐn qí zhì néng zàn chéng qí shì
这句话大意是:太祖方欲革易时政,务弘强国富民之道,故绰得尽其智能, 赞成其事。
jiǎn guān yuán zhì èr zhǎng bìng zhì tún tián yǐ zī jūn guó
这句话大意是:减官员,置二长,并置屯田以资军国。
yòu wèi liù tiáo zhào shū zòu shī xíng zhī
这句话大意是:又为六条诏 书,奏施行之。
qí yī xiān zhì xīn yuē
这句话大意是:其一,先治心,曰:。
fán jīn zhī fāng bó shǒu lìng jiē shòu mìng tiān cháo chū lín xià guó lùn qí zūn guì bìng gǔ zhī zhū hóu yě
这句话大意是:凡今之方伯守令,皆受命天朝,出临下国,论其尊贵,并 古之诸侯也。
shì yǐ qián shì dì wáng měi chēng gòng zhì tiān xià zhě wéi liáng zǎi shǒu ěr
这句话大意是:是以前世帝王,每称共治天下者,唯良宰守耳。
míng zhī bǎi liáo qīng yǐn suī gè yǒu suǒ sī rán qí zhì mín zhī běn mò ruò zǎi shǒu zhī zuì zhòng yě
这句话大意是:明知百僚卿尹,虽各有所司,然其治民之本,莫若宰守之最重 也。
fán zhì mín zhī tǐ xiān dāng zhì xīn
这句话大意是:凡治民之体,先当治心。
xīn zhě yī shēn zhī zhǔ bǎi xíng zhī běn
这句话大意是:心者,一身之主,百行之本。
xīn bù qīng jìng zé sī lǜ wàng shēng
这句话大意是:心 不清净,则思虑妄生。
sī lǜ wàng shēng zé jiàn lǐ bù míng
这句话大意是:思虑妄生,则见理不明。
jiàn lǐ bù míng zé shì fēi miù luàn
这句话大意是:见理不明,则 是非谬乱。
shì fēi miù luàn zé yī shēn bù néng zì zhì ān néng zhì mín yě
这句话大意是:是非谬乱,则一身不能自治,安能治民也!
shì yǐ zhì mín zhī yào zài qīng xīn ér yǐ
这句话大意是:是以治 民之要,在清心而已。
fu suǒ wèi qīng xīn zhě fēi bù tān huò cái zhī wèi yě nǎi yù shǐ xīn qì qīng hé zhì yì duān jìng
这句话大意是:夫所谓清心者,非不贪货财之谓也,乃 欲使心气清和,志意端静。
xīn hé zhì jìng zé xié pì zhī lǜ wú yīn ér zuò
这句话大意是:心和志静,则邪僻之虑,无因而作。
xié pì bù zuò zé fán suǒ sī niàn wú bù jiē de zhì gōng zhī lǐ
这句话大意是:邪僻不作,则凡所思念,无不皆得至公之理。
lǜ zhì gōng zhī lǐ yǐ lín qí mín zé bǐ xià mín shú bù cóng huà
这句话大意是:率至公之理以临 其民,则彼下民孰不从化。
shì yǐ chēng zhì mín zhī běn xiān zài zhì xīn
这句话大意是:是以称治民之本,先在治心。
qí cì yòu zài zhì shēn
这句话大意是:其次又在治身。
fán rén jūn zhī shēn zhě nǎi bǎi xìng zhī biǎo yī guó zhī de yě
这句话大意是:凡人君之身者,乃百姓之表,一国之的也。
biǎo bù zhèng bù kě qiú zhí yǐng
这句话大意是:表不正,不可求直影;。
de bù míng bù kě zé shè zhòng
这句话大意是:的不明,不可责射中。
jīn jūn shēn bù néng zì zhì ér wàng zhì bǎi xìng shì yóu qū biǎo ér qiú zhí yǐng yě
这句话大意是:今君身不能自治, 而望治百姓,是犹曲表而求直影也;。
jūn xíng bù néng zì xiū ér yù bǎi xìng xiū xíng zhě shì yóu wú de ér zé shè zhòng yě
这句话大意是:君行不能自修,而欲百姓 修行者,是犹无的而责射中也。
gù wéi rén jūn zhě bì xīn rú qīng shuǐ xíng rú bái yù
这句话大意是:故为人君者,必心如清水,形 如白玉。
gōng xíng rén yì gōng xíng xiào tì gōng xíng zhōng xìn gōng xíng lǐ ràng gōng xíng lián píng gōng xíng jiǎn yuē rán hòu jì zhī yǐ wú juàn jiā zhī yǐ míng chá
这句话大意是:躬行仁义,躬行孝悌,躬行忠信,躬行礼让,躬行廉 平,躬行俭约,然后继之以无倦,加之以明察。
xíng cǐ bā zhě yǐ xun qí mín
这句话大意是:行此八者,以 训其民。
shì yǐ qí rén wèi ér ài zhī zé ér xiàng zhī bù dài jiā jiào rì jiàn ér zì xìng xíng yǐ
现代白话:是以其人畏而爱之,则而象之,不待家教日见而自兴 行了。
qí èr dūn jiào huà yuē
这句话大意是:其二,敦教化,曰:。
tiān dì zhī xìng wéi rén wéi guì
这句话大意是:天地之性,唯人为贵。
míng qí yǒu zhōng hé zhī xīn rén shù zhī xíng yì yú mù shí bù tóng qín shòu gù guì zhī ěr
这句话大意是:明其有中和之心,仁恕之行,异于 木石,不同禽兽,故贵之耳。
rán xìng wú cháng shǒu suí huà ér qiān
这句话大意是:然性无常守,随化而迁。
huà yú dūn pǔ zhě zé zhì zhí
这句话大意是:化于敦 朴者,则质直;。
huà yú jiāo wěi zhě zé fú bó
这句话大意是:化于浇伪者,则浮薄。
fú bó zhě zé shuāi bì zhī fēng
这句话大意是:浮薄者,则衰弊之风;。
zhì zhí zhě zé chún hé zhī sú
这句话大意是:质直者,则淳和之俗。
shuāi bì zé huò luàn jiāo xìng chún hé zé tiān xià zì zhì
这句话大意是:衰弊则祸乱交兴,淳和则天下自治。
zhì luàn xīng wáng wú bù jiē yóu suǒ huà yě
这句话大意是:治 乱兴亡,无不皆由所化也。
rán shì dào diāo sàng yǐ shù bǎi nián
这句话大意是:然世道雕丧,已数百年。
dà luàn zī shén qiě èr shí suì
这句话大意是:大乱滋甚,且二十岁。
mín bú jiàn dé wéi bīng gé shì wén
这句话大意是:民不见德, 唯兵革是闻;。
shàng wú jiào huà wéi xíng fá shì yòng
这句话大意是:上无教化,惟刑罚是用。
ér zhōng xīng shǐ ěr dà nàn wèi píng jiā zhī yǐ shī lǚ yīn zhī yǐ jī jǐn fán bǎi cǎo chuàng lǜ duō quán yí
现代白话:而中兴始你,大难未平, 加之以师旅,因之以饥馑,凡百草创,率多权宜。
zhì shǐ lǐ ràng fú xìng fēng sú wèi gǎi
这句话大意是:致使礼让弗 兴,风俗未改。
bǐ nián shāo dēng rěn yáo fù chà qīng yī shí bù qiè zé jiào huà kě xiū yǐ
现代白话:比年稍登稔,徭赋差轻,衣食不切,则教化可 修了。
fán zhū mù shǒu lìng zhǎng yi xǐ xīn gé yì shàng chéng cháo zhǐ xià xuān jiào huà yǐ
现代白话:凡诸牧守令长,宜洗心革意,上承朝旨,下宣教化了。
fu huà zhě guì néng shàn zhī yǐ chún fēng jìn zhī yǐ tài hé bèi zhī yǐ dào dé shì zhī yǐ pǔ sù
这句话大意是:夫化者,贵能扇之以淳风,浸之以太和,被之以道德,示 之以朴素。
shǐ bǎi xìng wěi wěi zhōng qiān yú shàn xié wěi zhī xīn shì yù zhī xìng qián yǐ xiāo huà ér bù zhī qí suǒ yǐ rán cǐ zhī wèi huà yě
这句话大意是:使百姓亹亹,中迁于善,邪伪之心,嗜欲之性,潜 以消化,而不知其所以然,此之谓化也。
rán hòu jiào zhī yǐ xiào tì shǐ mín cí ài
这句话大意是:然后教之以孝悌,使 民慈爱;。
jiào zhī yǐ rén shùn shǐ mín hé mù
这句话大意是:教之以仁顺,使民和睦;。
jiào zhī yǐ lǐ yì shǐ mín jìng ràng
这句话大意是:教之以礼义,使民敬让。
cí ài zé bù yí qí qīn hé mù zé wú yuàn yú rén jìng ràng zé bù jìng yú wù
这句话大意是:慈 爱则不遗其亲,和睦则无怨于人,敬让则不竞于物。
sān zhě jì bèi zé wáng dào chéng yǐ
现代白话:三者既备, 则王道成了。
cǐ zhī wèi jiào yě
这句话大意是:此之谓教也。
xiān wáng zhī suǒ yǐ yí fēng yì sú huán chún fǎn sù chuí gǒng ér zhì tiān xià yǐ zhì tài píng zhě mò bù yóu cǐ
这句话大意是:先王之所以移风易俗,还淳反素, 垂拱而治天下以至太平者,莫不由此。
cǐ zhī wèi yào dào yě
这句话大意是:此之谓要道也。
qí sān jǐn dì lì yuē
这句话大意是:其三,尽地利,曰:。
rén shēng tiān dì zhī jiān yǐ yī shí wéi mìng
这句话大意是:人生天地之间,以衣食为命。
shí bù zú zé jī yī bù zú zé hán
这句话大意是:食不足则饥,衣不足则寒。
jī hán qiè tǐ ér yù shǐ mín xīng xíng lǐ ràng zhě cǐ yóu nì bǎn zǒu wán shì bù kě de yě
这句话大意是:饥寒切体,而欲使民兴行礼让者,此犹逆阪走丸,势不可得也。
shì yǐ gǔ zhī shèng wáng zhī qí ruò cǐ gù xiān zú qí yī shí rán hòu jiào huà suí zhī
这句话大意是:是以古之圣王,知其若此,故先足其衣食,然后教化随之。
fu yī shí suǒ yǐ zú zhě zài yú dì lì jǐn
这句话大意是:夫 衣食所以足者,在于地利尽。
dì lì suǒ yǐ jǐn zhě yóu yú quàn kè yǒu fāng
这句话大意是:地利所以尽者,由于劝课有方。
zhǔ cǐ jiào zhě zài hu mù shǒu lìng zhǎng ér yǐ
这句话大意是:主此教者,在乎牧守令长而已。
mín zhě míng yě zhì bù zì zhōu bì dài quàn jiào rán hòu jǐn qí lì
这句话大意是:民者冥也,智不自周,必待劝 教,然后尽其力。
zhū zhōu jùn xiàn měi zhì suì shǒu bì jiè chì bù mín wú wèn shǎo zhǎng dàn néng cāo chi nóng qì zhě jiē lìng jiù tián kěn fā yǐ shí wù shī qí suǒ
这句话大意是:诸州郡县,每至岁首,必戒敕部民,无问少 长,但能操持农器者,皆令就田,垦发以时,勿失其所。
jí bù zhǒng jì qì jiā miáo xū lǐ mài qiū zài yě cán tíng yú shì ruò cǐ zhī shí jiē yi shǎo zhǎng xī lì nán nǚ bìng gōng ruò yuán nì jiù huǒ kòu dào zhī jiāng zhì rán hòu kě shǐ nóng fū bù fèi qí yè cán fù de jiù qí gōng
这句话大意是:及布 种既讫,嘉苗须理,麦秋在野,蚕停于室,若此之时,皆宜少 长悉力,男女并功,若援溺、救火、寇盗之将至,然后可使农 夫不废其业,蚕妇得就其功。
ruò yǒu yóu shǒu dài duò zǎo guī wǎn chū hǎo yì è láo bù qín shì yè zhě zé zhèng cháng dié míng jùn xiàn shǒu lìng suí shì jiā fá zuì yī quàn bǎi
这句话大意是:若有游手怠惰,早归晚出,好逸 恶劳,不勤事业者,则正长牒名郡县,守令随事加罚,罪一劝 百。
cǐ zé míng zǎi zhī jiào yě
这句话大意是:此则明宰之教也。
fu bǎi mǔ zhī tián bì chūn gēng zhī xià zhòng zhī qiū shōu zhī rán hòu dōng shí zhī
这句话大意是:夫百亩之田,必春耕之,夏种之,秋收之,然后冬食之。
cǐ sān shí zhě nóng zhī yào yě
这句话大意是:此三时者,农之要也。
ruò shī qí yī shí zé gǔ bù kě de ér shí
这句话大意是:若失其一时,则谷不可得而食。
gù xiān wáng zhī jiè yuē yī fū bù gēng tiān xià bì yǒu shòu qí jī zhě
这句话大意是:故先王 之戒曰 :“一夫不耕,天下必有受其饥者;。
yī fù bù zhī tiān xià bì yǒu shòu qí hán zhě
这句话大意是:一妇不织,天下必 有受其寒者 。
ruò cǐ sān shí bù wu shěng shì ér lìng mín fèi nóng zhě shì zé jué mín zhī mìng qū yǐ jiù sǐ rán
这句话大意是:”若此三时不务省事,而令民废农者,是则绝民 之命,驱以就死然。
dān liè zhī hù jí wú niú zhī jiā quàn lìng yǒu wú xiāng tōng shǐ de jiān jì
这句话大意是:单劣之户,及无牛之家,劝令有无相通, 使得兼济。
sān nóng zhī xì jí yīn yǔ zhī xiá yòu dāng jiào mín zhǒng sāng zhí guǒ yì qí cài shū xiū qí yuán pǔ chù yù jī tún yǐ bèi shēng shēng zhī zī yǐ gōng yǎng lǎo zhī jù
这句话大意是:三农之隙,及阴雨之暇,又当教民种桑、植果,艺 其菜蔬,修其园圃,畜育鸡豚,以备生生之资,以供养老之具。
fu wéi zhèng bù yù guò suì suì zé mín fán
这句话大意是:夫为政不欲过碎,碎则民烦;。
quàn kè yì bù róng tài jiǎn jiǎn zé mín dài
这句话大意是:劝课亦不容太简,简则民怠。
shàn wéi zhèng zhě bì xiāo xī shí yí ér shì fán jiǎn zhī zhōng
这句话大意是:善为政者,必消息时宜而适烦简之中。
gù shī yuē bù gāng bù róu bù zhèng yōu yōu bǎi lù shì qiú
这句话大意是:故诗曰 :“不刚不柔, 布政优优,百禄是求 。
rú bù néng ěr zé bì xiàn yú xíng pì yǐ
现代白话:”如不能你,则必陷于刑辟了。
qí sì zhuó xián liáng yuē
这句话大意是:其四,擢贤良,曰:。
tiān shēng zhēng mín bù néng zì zhì gù bì lì jūn yǐ zhì zhī
这句话大意是:天生蒸民,不能自治,故必立君以治之。
rén jūn bù néng dú zhì gù bì zhì chén yǐ zuǒ zhī
这句话大意是:人君不能独治, 故必置臣以佐之。
shàng zhì dì wáng xià jí jùn guó zhì chén de xián zé zhì shī xián zé luàn cǐ nǎi zì rán zhī lǐ bǎi wáng bù néng yì yě
这句话大意是:上至帝王,下及郡国,置臣得贤则治,失贤 则乱,此乃自然之理,百王不能易也。
jīn cì shǐ shǒu lìng xī yǒu liáo lì jiē zuǒ zhì zhī rén yě
这句话大意是:今刺史守令,悉有僚吏,皆佐治之人也。
cì shǐ fǔ guān zé mìng yú tiān cháo qí zhōu lì yǐ xià bìng mù shǒu zì zhì
这句话大意是:刺史府官则命于 天朝,其州吏以下,并牧守自置。
zì xī yǐ lái zhōu jùn dà lì dàn qǔ mén zī duō bù zé xián liáng
这句话大意是:自昔以来,州郡大吏,但取 门资,多不择贤良;。
mò cáo xiǎo lì wéi shì dāo bǐ bìng bù wèn zhì xíng
这句话大意是:末曹小吏,唯试刀笔,并不问志行。
fu mén zī zhě nǎi xiān shì zhī jué lù wú fáng zǐ sūn zhī yú gǔ
这句话大意是:夫门 资者,乃先世之爵禄,无妨子孙之愚瞽;。
dāo bǐ zhě nǎi shēn wài zhī mò cái bù fèi xìng xíng zhī jiāo wěi
这句话大意是:刀笔者,乃身外之末 材,不废性行之浇伪。
ruò mén zī zhī zhōng ér de xián liáng shì zé cè qí jì ér qǔ qiān lǐ yě
这句话大意是:若门资之中而得贤良,是则策骐骥而取 千里也;。
ruò mén zī zhī zhōng ér de yú gǔ shì zé tǔ niú mù mǎ xíng sì ér yòng fēi bù kě yǐ shè dào yě
现代白话:若门资之中而得愚瞽,是则土牛木马,形似而用非, 不能够涉道也。
ruò dāo bǐ zhī zhōng ér dé zhì xíng shì zé jīn xiàng yù zhì nèi wài jù měi shí wéi rén bǎo yě
这句话大意是:若刀笔之中而得志行,是则金相玉质,内外俱 美,实为人宝也;。
ruò dāo bǐ zhī zhōng ér de jiāo wěi shì zé shì huà xiǔ mù yuè mù yī shí bù kě yǐ chōng cuī chuán zhī yòng yě
现代白话:若刀笔之中而得浇伪,是则饰画朽木,悦目 一时,不能够充榱椽之用也。
jīn zhī xuǎn jǔ zhě dāng bù xiàn zī yīn wéi zài dé rén
这句话大意是:今之选举者,当不限资荫,唯在 得人。
gǒu de qí rén zì kě qǐ zhǒng yǎng ér wèi qīng xiàng yī yǐn fù shuō shì yě ér kuàng zhōu jùn zhī zhí hu
这句话大意是:苟得其人,自可起冢养而为卿相,伊尹、傅说是也,而 况州郡之职吗。
gǒu fēi qí rén zé dān zhū shāng jūn suī dì wáng zhī yìn bù néng shǒu bǎi lǐ zhī fēng ér kuàng yú gōng qīng zhī zhòu hu
这句话大意是:苟非其人,则丹朱、商均虽帝王之胤,不能守 百里之封,而况于公卿之胄吗。
yóu cǐ ér yán guān rén zhī dào kě jiàn yǐ
现代白话:由此而言,观人之道可见了。
fán suǒ qiú cái yì zhě wèi qí kě yǐ zhì mín
现代白话:凡所求材艺者,为其能够治民。
ruò yǒu cái yì ér yǐ zhèng zhí wèi běn zhě bì yǐ qí cái ér wèi zhì yě
这句话大意是:若有材艺而以正直为本者, 必以其材而为治也;。
ruò yǒu cái yì ér yǐ jiān wěi wèi běn zhě jiāng yóu qí guān ér wèi luàn yě hé zhì zhī kě de hu
这句话大意是:若有材艺而以奸伪为本者,将由其官而为 乱也,何治之可得吗。
shì gù jiāng qiú cái yì bì xiān zé zhì xíng
这句话大意是:是故将求材艺,必先择志行。
qí zhì xíng shàn zhě zé jǔ zhī
这句话大意是:其志行善 者,则举之;。
qí zhì xíng bù shàn zhě zé qù zhī
这句话大意是:其志行不善者,则去之。
ér jīn zé rén zhě duō yún bāng guó wú xián mò zhī suǒ jǔ
这句话大意是:而今择人者多云“邦国无贤,莫知所举”。
cǐ nǎi wèi zhī sī yě fēi shì lǐ zhī lùn
这句话大意是:此乃未之思也, 非适理之论。
suǒ yǐ rán zhě gǔ rén yǒu yán míng zhǔ yù xìng bù jiàng zuǒ yú hào tiān
这句话大意是:所以然者,古人有言:明主聿兴,不降佐于昊天;。
dà rén jī mìng bù zhuó cái yú hòu tǔ
这句话大意是:大人基命,不擢才于后土。
cháng yǐn yī shì zhī rén zhì yī shì zhī wu
这句话大意是:常引一世之人,治一世之务。
gù yīn zhōu bù dài jì qì zhī chén wèi jìn wú jiǎ xiāo cáo zhī zuǒ
这句话大意是:故殷、 周不待稷、契之臣,魏、晋无假萧、曹之佐。
zhòng ní yuē shí shì zhī yì bì yǒu zhōng xìn rú qiū zhě yān
现代白话:仲尼曰 :“十室 之邑,必有忠信如丘者呢 。
qǐ yǒu wàn jiā zhī dōu ér yún wú shì dàn qiú zhī bù qín zé zhī bù shěn huò yòng zhī bù dé qí suǒ rèn zhī bù jìn qí cái gù yún wú ěr
这句话大意是:”岂有万家之都,而云无士,但求 之不勤,择之不审,或用之不得其所,任之不尽其材,故云无 耳。
gǔ rén yún qiān rén zhī xiù yuē yīng wàn rén zhī yīng yuē juàn
这句话大意是:古人云:“千人之秀曰英,万人之英曰隽。
jīn zhī zhì xiào yī guān xíng wén yī bāng zhě qǐ fēi jìn yīng jùn zhī shì yě
这句话大意是:”今之智效一官, 行闻一邦者,岂非近英隽之士也。
dàn néng qín ér shěn chá qù xū qǔ shí gè de zhōu jùn zhī zuì ér yòng zhī zé mín wú duō shǎo jiē zú zhì yǐ
现代白话:但能勤而审察,去虚取实, 各得州郡之最而用之,则民无多少,皆足治了。
shú yún wú xián
这句话大意是:孰云无贤!
fu liáng yù wèi pōu yǔ wǎ shí xiāng lèi
这句话大意是:夫良玉未剖,与瓦石相类;。
míng jì wèi chí yǔ nú mǎ xiāng zá
这句话大意是:名骥未驰,与驽马相杂。
jí qí pōu ér yíng zhī chí ér shì zhī yù shí nú jì rán hòu shǐ fēn
这句话大意是:及其 剖而莹之,驰而试之,玉石驽骥,然后始分。
bǐ xián shì zhī wèi yòng yě hùn yú fán pǐn jìng hé yǐ yì
现代白话:彼贤士之未用也, 混于凡品,竟凭什么异。
yào rèn zhī yǐ shì yè zé zhī yǐ chéng wù fāng yǔ bǐ yōng liú jiào rán bù tóng
这句话大意是:要任之以事业,责之以成务,方与彼庸 流较然不同。
xī lǚ wàng zhī tú diào bǎi lǐ xī zhī fàn niú níng shēng zhī kòu jiǎo guǎn yí wú zhī sān bài dāng cǐ zhī shí yōu yōu zhī tú qǐ wèi qí xián
现代白话:昔吕望之屠钓,百里奚之饭牛,宁生之扣角,管 夷我之三败,当此之时,悠悠之徒,岂谓其贤。
jí shēng wáng cháo dēng bà guó jī shù shí nián gōng chéng shì lì shǐ shi qí qí shì yě
这句话大意是:及升王朝,登 霸国,积数十年,功成事立,始识其奇士也。
yú shì hòu shì chēng zhī bù róng yú kǒu
这句话大意是:于是后世称之, 不容于口。
bǐ guī wěi zhī cái bu shi zhī jié shàng bù néng yǐ wèi yù zhī shí zì yì yú fán pǐn kuàng jiàng cǐ zhě zāi
现代白话:彼瑰伟之材,不世之杰,尚不能以未遇之时,自异 于凡品,况降此者啊。
ruò bì dài tài gōng ér hòu yòng shì qiān zǎi wú tài gōng
这句话大意是:若必待太公而后用,是千载无太公;。
bì dài yí wú ér hòu rèn shì bǎi shì wú yí wú
现代白话:必 待夷我而后任,是百世无夷我。
suǒ yǐ rán zhě shì bì cóng wēi ér zhì zhe gōng bì jī xiǎo yǐ zhì dà qǐ yǒu wèi rèn ér yǐ chéng bù yòng ér xiān dá yě
这句话大意是:所以然者,士必从微而至着, 功必积小以至大,岂有未任而已成,不用而先达也。
ruò shi cǐ lǐ zé xián kě qiú shì kě zé
这句话大意是:若识此理, 则贤可求,士可择。
de xián ér rèn zhī de shì ér shǐ zhī zé tiān xià zhī zhì hé xiàng ér bù kě chéng yě
这句话大意是:得贤而任之,得士而使之,则天下之治, 何向而不可成也。
rán shàn guān rén zhě bì xiān shěng qí guān
这句话大意是:然善官人者必先省其官。
guān shěng zé shàn rén yì chōng shàn rén yì chōng zé shì wú bù lǐ
这句话大意是:官省,则善人易充,善人易充, 则事无不理;。
guān fán zé bì zá bù shàn zhī rén zá bù shàn zhī rén zé zhèng bì yǒu dé shī
这句话大意是:官烦,则必杂不善之人,杂不善之人,则政必有 得失。
gù yǔ yuē guān shěng zé shì shěng shì shěng zé mín qīng
这句话大意是:故语曰 :“官省则事省,事省则民清;。
guān fán zé shì fán shì fán zé mín zhuó
这句话大意是:官烦则事烦,事 烦则民浊 。
qīng zhuó zhī yóu zài yú guān zhī fán shěng
这句话大意是:”清浊之由,在于官之烦省。
àn jīn lì yuán qí shù bù shǎo
这句话大意是:案今吏员,其数不少。
xī mín yīn shì guǎng shàng néng kè jì kuàng jīn hù kǒu jiǎn hào yī yuán ér zhì yóu yǐ wéi shǎo
这句话大意是:昔民殷事广,尚能克济,况今户口减耗,依员而置,犹以为少。
rú wén zài xià zhōu jùn shàng yǒu jiān jiǎ rǎo luàn xì mín shèn wéi wú lǐ
这句话大意是:如闻在下州郡,尚有兼假,扰乱细民,甚为无理。
zhū rú cǐ bèi xī yi bà chù wú de xí cháng
这句话大意是:诸如此辈, 悉宜罢黜,无得习常。
fēi zhí zhōu jùn zhī guān yi xū shàn rén yuán zhì dǎng zú lǘ lǐ zhèng zhǎng zhī zhí jiē dāng shěn zé gè dé yī xiāng zhī xuǎn yǐ xiāng jiān tǒng
这句话大意是:非直州郡之官,宜须善人,爰至党族闾 里正长之职,皆当审择,各得一乡之选,以相监统。
fu zhèng cháng zhě zhì mín zhī jī
这句话大意是:夫正长者, 治民之基。
jī bù qīng zhě shàng bì ān
这句话大意是:基不倾者,上必安。
fán qiú xián zhī lù zì fēi yī tú
这句话大意是:凡求贤之路,自非一途。
rán suǒ yǐ de zhī shěn zhě bì yóu rèn ér shì zhī kǎo ér chá zhī
这句话大意是:然所以得之审者,必由任而试之, 考而察之。
qǐ yú jū jiā zhì yú xiāng dǎng fǎng qí suǒ yǐ guān qí suǒ yóu zé rén dào míng yǐ xián yǔ bù xiào bié yǐ
现代白话:起于居家,至于乡党,访其所以,观其所由,则人道明了, 贤与不肖别了。
lǜ cǐ yǐ qiú zé zhù wú qiān huǐ yǐ
现代白话:率此以求,则庶无愆悔了。
qí wǔ xù yù sòng yuē
这句话大意是:其五,恤狱讼,曰:。
rén shòu yīn yáng zhī qì yǐ shēng yǒu qíng yǒu xìng
这句话大意是:人受阴阳之气以生,有情有性。
xìng zé wéi shàn qíng zé wèi è
这句话大意是:性则为善,情则为恶。
shàn è jì fēn ér shǎng fá suí yān
现代白话:善 恶既分,而赏罚随呢。
shǎng fá dé zhōng zé è zhǐ ér shàn quàn
这句话大意是:赏罚得中,则恶止而善劝;。
shǎng fá bù zhōng zé mín wú suǒ cuò shǒu zú
这句话大意是:赏罚不中, 则民无所措手足。
mín wú suǒ cuò shǒu zú zé yuàn pàn zhī xīn shēng
这句话大意是:民无所措手足,则怨叛之心生。
shì yǐ xiān wáng zhòng zhī tè jiā jiè shèn
这句话大意是:是以先王重 之,特加戒慎。
fu jiè shèn zhě yù shǐ zhì yù zhī guān jīng xīn xī yì tuī jiū shì yuán
这句话大意是:夫戒慎者,欲使治狱之官,精心悉意,推究事 源。
xiān zhī yǐ wǔ tīng cān zhī yǐ zhèng yàn miào dǔ qíng zhuàng qióng jiàn yǐn fú shǐ jiān wú suǒ róng zuì rén bì děi
这句话大意是:先之以五听,参之以证验,妙睹情状,穷鉴隐伏,使奸无 所容,罪人必得。
rán hòu suí shì jiā xíng qīng zhòng jiē dāng shè guò qín yú de qíng wù xǐ
这句话大意是:然后随事加刑,轻重皆当,赦过矜愚,得情 勿喜。
yòu néng xiāo xī qíng lǐ zhēn zhuó lǐ lǜ wú bù qǔ jìn rén xīn yuǎn míng dà jiào shǐ huò zuì zhě rú guī
这句话大意是:又能消息情理,斟酌礼律,无不曲尽人心,远明大教, 使获罪者如归。
cǐ zé shàn zhī shàng yě
这句话大意是:此则善之上也。
rán zǎi shǒu fēi yī bù kě rén rén jiē yǒu tōng shi tuī lǐ qiú qíng shí huò nán jǐn
这句话大意是:然宰守非一,不可人人皆有通 识,推理求情,时或难尽。
wéi dāng lǜ zhì gōng zhī xīn qù ā wǎng zhī zhì wu qiú qū zhí niàn jǐn píng dāng
这句话大意是:唯当率至公之心,去阿枉之志,务 求曲直,念尽平当。
tīng chá zhī lǐ bì qióng suǒ jiàn rán hòu kǎo xùn yǐ fǎ bù kē bù bào yǒu yí zé cóng qīng wèi shěn bù wàng fá suí shì duàn lǐ yù wú tíng zhì
这句话大意是:听察之理,必穷所见,然后栲讯以法,不 苛不暴,有疑则从轻,未审不妄罚,随事断理,狱无停滞。
cǐ yì qí cì
这句话大意是:此 亦其次。
ruò nǎi bù rén shù ér sì qí cán bào tóng mín mù shí zhuān rèn chuí chǔ
这句话大意是:若乃不仁恕而肆其残暴,同民木石,专任捶楚。
qiǎo zhà zhě suī shì zhāng ér huò miǎn cí ruò zhě nǎi wú zuì ér bèi fá
这句话大意是:巧诈 者虽事彰而获免,辞弱者乃无罪而被罚。
yǒu rú cǐ zhě sī zé xià yǐ fēi gòng zhì suǒ jì
现代白话:有如此者,斯则下了, 非共治所寄。
jīn zhī zǎi shǒu dāng qín yú zhōng kē ér mù qí shàng shàn
这句话大意是:今之宰守,当勤于中科,而慕其上善。
rú zài xià tiáo zé xíng suǒ bù shè
这句话大意是:如在下条, 则刑所不赦。
yòu dāng shēn sī yuǎn dà niàn cún dé jiào
这句话大意是:又当深思远大,念存德教。
xiān wáng zhī zhì yuē yǔ shā wú gū níng shè yǒu zuì
这句话大意是:先王之制曰,与杀无 辜,宁赦有罪;。
yǔ qí hài shàn níng qí lì yín
这句话大意是:与其害善,宁其利淫。
míng bì bù dé zhōng níng làn shě yǒu zuì bù miù hài shàn rén yě
这句话大意是:明必不得中,宁滥舍有 罪,不谬害善人也。
jīn zhī cóng zhèng zhě zé bù rán
这句话大意是:今之从政者则不然。
shēn wén qiǎo hé níng zhì shàn rén yú fǎ bù miǎn yǒu zuì yú xíng
这句话大意是:深文巧劾,宁致善人 于法,不免有罪于刑。
suǒ yǐ rán zhě jiē fēi hǎo shā rén yě dàn yún wéi lì níng kù kě miǎn hòu huàn
这句话大意是:所以然者,皆非好杀人也,但云为吏宁 酷,可免后患。
cǐ zé qíng cún zì biàn bù niàn zhì gōng fèng fǎ rú cǐ jiē jiān rén yě
这句话大意是:此则情存自便,不念至公,奉法如此,皆奸人 也。
fū rén zhě tiān dì zhī guì wù yī sǐ bù kě fù shēng
这句话大意是:夫人者,天地之贵物,一死不可复生。
rán chu dú zhī xià yǐ tòng zì wū bù bèi shēn lǐ suì xiàn xíng lù zhě jiāng kǒng wǎng wǎng ér yǒu
这句话大意是:然楚毒之下,以痛 自诬,不被申理,遂陷刑戮者,将恐往往而有。
shì yǐ zì gǔ yǐ lái shè wǔ tīng sān yòu zhī fǎ zhe míng shèn shù yù zhī diǎn cǐ jiē ài mín shén yě
这句话大意是:是以自古以来, 设五听三宥之法,着明慎庶狱之典,此皆爱民甚也。
fán fá mù shā cǎo tián liè bù shùn shàng wéi shí lìng ér kuī dì dào
这句话大意是:凡伐木杀 草,田猎不顺,尚违时令,而亏帝道;。
kuàng xíng fá bù zhōng làn hài shàn rén níng bù shāng tiān xīn fàn hé qì yě
这句话大意是:况刑罚不中,滥害善人, 宁不伤天心、犯和气也!
tiān xīn shāng hé qì sǔn ér yù yīn yáng tiáo shì sì shí shùn xù wàn wù fù ān cāng shēng yuè lè zhě bù kě de yě
这句话大意是:天心伤,和气损,而欲阴阳调适,四 时顺序,万物阜安,苍生悦乐者,不可得也。
gù yǔ yuē yī fū xū jiē wáng dào wèi zhī qīng fù zhèng wèi cǐ yě
这句话大意是:故语曰,一夫吁 嗟,王道为之倾覆,正谓此也。
fán bǎi zǎi shǒu kě wú shèn hu
这句话大意是:凡百宰守,可无慎吗。
ruò yǒu shēn jiān jù huá shāng huà bài sú bèi luàn rén lún bù zhōng bù xiào gù wèi bèi dào zhě shā yī lì bǎi yǐ qīng wáng huà zhòng xíng kě yě
这句话大意是:若有深奸巨猾,伤化败俗,悖乱人伦,不忠不孝,故为背 道者,杀一利百,以清王化,重刑可也。
shi cǐ èr tú zé xíng zhèng jǐn yǐ
现代白话:识此二途,则刑政尽 了。
qí liù jūn fù yì yuē
这句话大意是:其六,均赋役,曰:。
shèng rén zhī dà bǎo yuē wèi
这句话大意是:圣人之大宝曰位。
hé yǐ shǒu wèi yuē rén hé yǐ jù rén yuē cái
现代白话:凭什么守位曰仁,凭什么聚人曰财。
míng xiān wáng bì yǐ cái jù rén yǐ rén shǒu wèi
这句话大意是:明先王 必以财聚人,以仁守位。
guó ér wú cái wèi bù kě shǒu
这句话大意是:国而无财,位不可守。
shì gù wǔ sān yǐ lái jiē yǒu zhēng shuì zhī fǎ
这句话大意是:是故(五)三 以来,皆有征税之法。
suī qīng zhòng bù tóng ér jì yòng yī yě
这句话大意是:虽轻重不同,而济用一也。
jīn nì kòu wèi píng jūn yòng zī guǎng suī wèi huáng jiǎn shěng yǐ xù mín mò rán lìng píng jūn shǐ xià wú kuì
这句话大意是:今逆寇未平, 军用资广,虽未遑减省,以恤民瘼,然令平均,使下无匮。
fu píng jūn zhě bù shě háo qiáng ér zhēng pín ruò bù zòng jiān qiǎo ér kùn yú zhuō cǐ zhī wèi jūn yě
这句话大意是:夫 平均者,不舍豪强而征贫弱,不纵奸巧而困愚拙,此之谓均也。
gù shèng rén yuē gài jūn wú pín
这句话大意是:故圣人曰 :“盖均无贫。
rán cái huò zhī shēng qí gōng bù yì
这句话大意是:然财货之生,其功不易。
zhī rèn fǎng jì qǐ yú yǒu jiàn fēi xún rì zhī jiān suǒ kě zào cì
这句话大意是:织纴纺绩,起于有渐,非旬日之 间,所可造次。
bì xū quàn kè shǐ yù yíng lǐ
这句话大意是:必须劝课,使预营理。
juàn xiāng xiān shì zhī rèn má tǔ zǎo xiū fǎng jì
这句话大意是:绢乡先事织纴,麻土早 修纺绩。
xiān shí ér bèi zhì shí ér shū gù wáng fù huò gōng xià mín wú kùn
这句话大意是:先时而备,至时而输,故王赋获供,下民无困。
rú qí bù yù quàn jiè lín shí pò qiè fù kǒng jī huǎn yǐ wéi jǐ guò chuí pū jiāo zhì qǔ bàn mù qián
这句话大意是:如其 不预劝戒,临时迫切,复恐稽缓,以为己过,捶扑交至,取办 目前。
fù shāng dà jiǎ yuán cí shè lì yǒu zhě cóng zhī guì mǎi wú zhě yǔ zhī jǔ xī
这句话大意是:富商大贾,缘兹射利,有者从之贵买,无者与之举息。
shū shuì zhī mín yú shì bì yǐ
现代白话:输税之民,于是弊了。
zū shuì zhī shí suī yǒu dà shì zhì yú zhēn zhuó pín fù chà cì xiān hòu jiē shì qǐ yú zhèng cháng ér xì zhī yú shǒu lìng
这句话大意是:租税之时,虽有大式,至于斟酌贫富,差次先后,皆事起 于正长,而系之于守令。
ruò zhēn zhuó de suǒ zé zhèng hé ér mín yuè
这句话大意是:若斟酌得所,则政和而民悦;。
ruò jiǎn lǐ wú fāng zé lì jiān ér mín yuàn
这句话大意是:若检理 无方,则吏奸而民怨。
yòu chà fā yáo yì duō bù cún yì
这句话大意是:又差发徭役,多不存意。
zhì lìng pín ruò zhě huò zhòng yáo ér yuǎn shù fù qiáng zhě huò qīng shǐ ér jìn fáng
这句话大意是:致令贫弱者或 重徭而远戍,富强者或轻使而近防。
shǒu lìng yòng huái rú cǐ bù cún xù mín zhī xīn jiē wáng zhèng zhī zuì rén yě
这句话大意是:守令用怀如此,不存恤民 之心,皆王政之罪人也。
tài zǔ shén zhòng zhī cháng zhì zhū zuò yòu
这句话大意是:太祖甚重之,常置诸座右。
yòu lìng bǎi sī xí sòng zhī
这句话大意是:又令百司习诵之。
qí mù shǒu lìng zhǎng fēi tōng liù tiáo jí jì zhàng zhě bù dé jū guān
这句话大意是:其牧守令长, 非通六条及计帐者,不得居官。
zì yǒu jìn zhī jì wén zhāng jìng wèi fú huá suì chéng fēng sú
这句话大意是:自有晋之季,文章竞为浮华,遂成风俗。
tài zǔ yù gé qí bì
这句话大意是:太祖欲革其弊,。
yīn wèi dì jì miào qún chén bì zhì nǎi mìng chāo wèi dà gào zòu xíng zhī
这句话大意是:因魏帝祭庙,群臣毕至,乃命绰为大诰,奏行之。
qí cí yuē
这句话大意是:其词曰:。
wéi zhōng xīng shí yǒu yī nián zhòng xià shù bāng bǎi bì xián huì yú wáng tíng
这句话大意是:惟中兴十有一年,仲夏,庶邦百辟,咸会于王庭。
zhù guó tài jì qún gōng liè jiāng wǎng bù lái cháo
这句话大意是:柱国泰 洎群公列将,罔不来朝。
shí nǎi dà jī bǎi xiàn fū yú shù bāng yòng suí wǒ wáng dù
这句话大意是:时乃大稽百宪,敷于庶邦,用绥我王 度。
huáng dì yuē xī yáo mìng xī hé yǔn lí bǎi gōng
这句话大意是:皇帝曰 :“昔尧命羲和,允厘百工。
shùn mìng jiǔ guān shù jì xián xī
这句话大意是:舜命九官,庶绩咸熙。
wǔ dīng mìng shuō kè hào gāo zōng
这句话大意是:武丁命说,克号高宗。
shí wéi xiū zāi zhèn qí qīn ruò
现代白话:时惟休啊,朕其钦若。
gé ěr yǒu wèi xū jì wǒ tài zǔ zhī tíng zhèn jiāng pī mìng nǚ yǐ jué guān
现代白话:格你有位,胥暨 我太祖之庭,朕将丕命女以厥官。
liù yuè dīng sì huáng dì cháo gé yú tài miào fán jué jù liáo wǎng bù zài wèi
这句话大意是:六月丁巳,皇帝朝格于太庙,凡厥具僚,罔不在位。
huáng dì ruò yuē zī wǒ yuán fǔ qún gōng liè jiāng bǎi bì qīng shì shù yǐn yù shì zhèn wéi yín fū zǔ zōng zhī líng mìng jī yú xiān wáng zhī diǎn xùn yǐ dà gào yú ěr zài wèi
现代白话:皇帝若曰 :“咨我元辅、群公、列将、百辟、卿士、庶尹、 御事,朕惟寅敷祖宗之灵命,稽于先王之典训,以大诰于你在 位。
xī wǒ tài zǔ shén huáng zhào yīng míng mìng yǐ chuàng wǒ huáng jī
这句话大意是:昔我太祖神皇,肇膺明命,以创我皇基。
liè zǔ jǐng zōng kuò kāi sì biǎo dǐ dìng wǔ gōng
这句话大意是:烈祖景宗,廓开 四表,底定武功。
jì hu wén zǔ dàn fū wén dé gōng wéi wǔ kǎo bù yǔn qí jiù
这句话大意是:暨乎文祖,诞敷文德,龚惟武考,不𫕥其旧。
zì shí jué hòu líng yí zhī bì yòng xìng dà nàn yú bǐ dōng qiū zé wǒ lí rén xián zhuì tu tàn
这句话大意是:自时厥后,陵夷之弊,用兴大难于彼东丘,则我黎人,咸坠涂 炭。
wéi tái yī rén zuǎn róng xià wǔ sù yè zhī wèi ruò shè dà chuān wǎng shi yōu jì
这句话大意是:惟台一人,缵戎下武,夙夜祗畏,若涉大川,罔识攸济。
shì yòng jī yú dì diǎn kuí yú wáng tíng zhěng wǒ mín mò
这句话大意是:是用稽于帝典,揆于王廷,拯我民瘼。
wéi bǐ zhé wáng shì wǒ yí xùn yuē tiān shēng zhēng mín wǎng kè zì yì shàng dì jiàng jiàn ruì shèng zhí yuán hòu yǐ yì zhī
这句话大意是:惟彼哲王,示我彝训, 曰天生蒸民,罔克自乂,上帝降鉴叡圣,植元后以乂之。
wéi shí yuán hòu fú kè dú yì bó qiú míng dé mìng bǎi bì qún lì yǐ zuǒ zhī
这句话大意是:惟时 元后弗克独乂,博求明德,命百辟群吏以佐之。
sì tiān zhī mìng pì pì zhī mìng guān wéi yǐ xù mín fú wéi yì niàn
这句话大意是:肆天之命辟, 辟之命官,惟以恤民,弗惟逸念。
pì wéi yuán shǒu shù lí wéi zhǐ gǔ gōng wéi bì
这句话大意是:辟惟元首,庶黎惟趾,股肱 惟弼。
shàng xià yī tǐ gè qín yōu sī cí yòng kè zhēn yú huáng jí
这句话大意是:上下一体,各勤攸司,兹用克臻于皇极。
gù qí yí xùn yuē hòu kè jiān jué hòu chén kè jiān jué chén zhèng nǎi yì
这句话大意是:故其彝训曰: “后克艰厥后,臣克艰厥臣,政乃乂。
jīn tái yī rén yīng tiān zhī gǔ jì zhì yuán hòu
这句话大意是:”今台一人,膺天之嘏, 既陟元后。
gǔ gōng bǎi bì yòu fú wǒ guó jiā zhī mìng wǎng bù xián shǒu jué zhí
这句话大意是:股肱百辟又服我国家之命,罔不咸守厥职。
jiē fū hòu fú jiān jué hòu chén fú jiān jué chén yú zhèng hé fú yì wū hū jiān zāi
现代白话:嗟夫, 后弗艰厥后,臣弗艰厥臣,于政何弗斁,呜呼艰啊!
fán ěr zài wèi qí jìng tīng mìng
现代白话:凡你在位, 其敬听命。
huáng dì ruò yuē zhù guó wéi sì hǎi zhī bù zào zài yáo èr jì
这句话大意是:”皇帝若曰:“柱国,唯四海之不造,载繇二纪。
tiān wèi jué wǒ tài zǔ liè zǔ zhī mìng yòng xī wǒ yǐ yuán fǔ
这句话大意是:天 未绝我太祖列祖之命,用锡我以元辅。
guó jiā jiāng zhuì gōng wéi dòng liáng
这句话大意是:国家将坠,公惟栋梁。
huáng zhī fú jí gōng zuò xiāng
这句话大意是:皇之弗极,公作相。
bǎi kuí qiān dù gōng wéi dà lù
这句话大意是:百揆諐度,公惟大录。
gōng qí yǔn wén yǔn wǔ kè míng kè yì dí qī dé fū jiǔ gōng kān bào chú luàn xià suí wǒ cāng shēng páng shī yú jiǔ tǔ
这句话大意是:公其允文允武,克 明克乂,迪七德,敷九功,龛暴除乱,下绥我苍生,旁施于九 土。
ruò yī zhī zài shāng zhōu zhī yǒu lǚ shuō zhī xiāng dīng yòng bǎo wǒ wú jiāng zhī zuò
这句话大意是:若伊之在商,周之有吕,说之相丁,用保我无疆之祚。
huáng dì ruò yuē qún gōng tài zǎi tài wèi sī tú sī kōng
这句话大意是:皇帝若曰 :“群公、太宰、太尉、司徒、司空。
wéi gōng zuò zhèn dǐng zú yǐ bì hu zhèn gōng
这句话大意是:惟公作朕 鼎足,以弼乎朕躬。
zǎi wéi tiān guān kè xié liù zhí
这句话大意是:宰惟天官,克谐六职。
wèi wéi sī wǔ wǔ zài zhǐ gē
这句话大意是:尉惟司武,武在止 戈。
tú wéi sī zhòng jìng fū wǔ jiào
这句话大意是:徒惟司众,敬敷五教。
kōng wéi sī tǔ lì yòng hòu shēng
这句话大意是:空惟司土,利用厚生。
wéi shí sān shì ruò sān jiē zhī zài tiān
这句话大意是:惟时三事, 若三阶之在天;。
wéi cí sì fǔ ruò sì shí zhī chéng suì
这句话大意是:惟兹四辅,若四时之成岁。
tiān gōng rén qí dài zhū
这句话大意是:天工人其代诸。
huáng dì ruò yuē liè jiāng rǔ wéi yīng yáng zuò zhèn zhǎo yá kòu zéi jiān guǐ mán yí huá xià rǔ cú zhēng suí zhī yǐ huì dǒng zhī yǐ wēi
现代白话:” 皇帝若曰 :“列将,你惟鹰扬,作朕爪牙,寇贼奸宄,蛮 夷猾夏,你徂征,绥之以惠,董之以威。
xíng qī yú wú xíng wàn bāng xián níng
这句话大意是:刑期于无刑,万邦咸 宁。
bǐ bā biǎo zhī nèi mò wéi zhèn mìng shí rǔ gōng
现代白话:俾八表之内,莫违朕命,时你功。
huáng dì ruò yuē shù bāng liè pì rǔ wéi shǒu tǔ zuò mín fù mǔ
现代白话:皇帝若曰 :“庶邦列辟,你惟守土,作民父母。
mín wéi bù shèng qí jī gù xiān wáng zhòng nóng
这句话大意是:民惟不胜 其饥,故先王重农;。
bù shèng qí hán gù xiān wáng guì nǚ gōng
这句话大意是:不胜其寒,故先王贵女功。
mín zhī bù lǜ yú xiào cí zé gǔ ròu zhī ēn báo
这句话大意是:民之不率于孝 慈,则骨肉之恩薄;。
fú dūn yú lǐ ràng zé zhēng duó zhī méng shēng
这句话大意是:弗惇于礼让,则争夺之萌生。
wéi cí liù wù shí wèi jiào běn
这句话大意是:惟兹六物, 寔为教本。
wū hū
这句话大意是:呜呼!
wéi shàng zài kuān kuān zé mín dài
这句话大意是:为上在宽,宽则民怠。
qí zhī yǐ lǐ bù gāng bù róu jī jí yú dào
这句话大意是:齐之以礼,不刚不柔, 稽极于道。
huáng dì ruò yuē qīng shì shù yǐn fán bǎi yù shì wáng shěng wéi suì qīng shì wéi yuè shù yǐn wéi rì yù shì wéi shí
这句话大意是:皇帝若曰 :“卿士、庶尹、凡百御事,王省惟岁,卿士惟 月,庶尹惟日,御事惟时。
suì yuè rì shí wǎng yì qí dù bǎi xiàn xián zhēn shù jì qí níng
这句话大意是:岁月日时,罔易其度,百宪咸贞, 庶绩其凝。
wū hū
这句话大意是:呜呼!
wéi ruò wáng guān táo jūn wàn guó ruò tiān zhī yǒu dòu zhēn yuán qì zhuó yīn yáng fú shī qí hé cāng shēng yǒng lài
这句话大意是:惟若王官,陶均万国,若天之有斗,斟元气, 酌阴阳,弗失其和,苍生永赖;。
bèi qí xù wàn wù yǐ shāng
这句话大意是:悖其序,万物以伤。
shí wéi jiān zāi
现代白话:时惟艰啊!
huáng dì ruò yuē wéi tiān dì zhī dào yī yīn yī yáng
这句话大意是:” 皇帝若曰 :“惟天地之道,一阴一阳;。
lǐ sú zhī biàn yī wén yī zhì
这句话大意是:礼俗之变,一文一质。
yuán zì sān wǔ yǐ qì yú zī fěi wéi xiāng gé wéi qí jiù bì fěi wéi xiāng xí wéi qí kě jiǔ
这句话大意是:爰自三五,以迄于兹,匪惟相革,惟其救弊,匪惟相袭,惟其 可久。
wéi wǒ yǒu wèi chéng hu zhōu zhī mò liú jiē qín hàn yí bì xí wèi jìn zhī huá dàn wǔ dài jiāo fēng yīn ér wèi gé jiāng yǐ mù sú xīng huà yōng kě jì hu
这句话大意是:惟我有魏,承乎周之末流,接秦汉遗弊,袭魏晋之华诞, 五代浇风,因而未革,将以穆俗兴化,庸可暨吗。
jiē wǒ gōng fǔ shù liáo liè hóu zhèn wéi pǐ dé qí yī xīn lì zhī shèn jué jiān kè zūn qián wáng zhī pī xiǎn xiū liè fú gǎn dài huāng
这句话大意是:嗟我公辅、 庶僚、列侯,朕惟否德,其一心力,祗慎厥艰,克遵前王之丕 显休烈,弗敢怠荒。
zī ěr zài wèi yì xié hu zhèn xīn dūn dé yǔn yuán wéi jué nán shì wu
现代白话:咨你在位,亦协乎朕心,惇德允元,惟厥 难是务。
kè juān jué huá jí jué shí bèi jué wěi chóng jué chéng
这句话大意是:克捐厥华,即厥实,背厥伪,崇厥诚。
wù qiān wù wàng yī hu sān dài zhī yí diǎn guī yú dào dé rén yì yòng bǎo wǒ zǔ zōng zhī pī mìng
这句话大意是:勿愆勿忘,一 乎三代之彝典,归于道德仁义,用保我祖宗之丕命。
hé tiān zhī xiū kè suí wǒ wàn fāng yǒng kāng wǒ lí shù
这句话大意是:荷天之休, 克绥我万方,永康我黎庶。
jiè zhī zāi
现代白话:戒之啊!
jiè zhī zāi
现代白话:戒之啊!
zhèn yán bù zài
这句话大意是:朕言不再。
zhù guó tài jì shù liáo bǎi bì bài shǒu qǐ shǒu yuē dǎn cōng míng zuò yuán hòu yuán hòu zuò mín fù mǔ
这句话大意是:柱国泰洎庶僚百辟拜手稽首曰:““亶聪明作元后,元后作 民父母。
wéi sān wǔ zhī wáng lǜ yáo cǐ dào yòng zhēn yú xíng cuò
这句话大意是:”惟三五之王,率繇此道,用臻于刑措 。
zì shí jué hòu lì qiān zǎi ér wèi wén
这句话大意是:自时厥后, 历千载而未闻。
wéi dì niàn gōng jiāng fǎn shū shì tì zhì yú yōng
这句话大意是:惟帝念功,将反叔世,逖致于雍。
yōng xī jiàng pī mìng yú wǒ qún chén
这句话大意是:庸锡降丕命 于我群臣。
bó zāi wáng yán fēi yán zhī nán xíng zhī shí nán
现代白话:博啊王言,非言之难,行之实难。
wǎng bù yǒu chū xiān kè yǒu zhōng
这句话大意是:罔不有初,鲜克 有终。
shāng shū yuē zhōng shǐ wéi yī dé nǎi rì xīn
这句话大意是:商书曰:“终始惟一,德乃日新。
wéi dì jìng jué shǐ shèn jué zhōng yǐ jī rì xīn zhī dé zé wǒ qún chén gǎn bù sù yè duì yáng xiū zāi
现代白话:”惟帝敬厥始,慎厥终, 以跻日新之德,则我群臣,敢不夙夜对扬休啊。
wéi cí dà yì wèi guāng yú sì biǎo yǐ mài zhǒng dé bǐ jiǔ yù yōu xiá xián zhāo fèng yuán hòu zhī míng xùn lǜ qiān yú dào yǒng yīng wú jiāng zhī xiū
这句话大意是:惟兹大谊,未 光于四表,以迈种德,俾九域幽遐,咸昭奉元后之明训,率迁 于道,永膺无疆之休。
dì yuē qīn zāi
现代白话:帝曰 :“钦啊。
zì shì zhī hòu wén bǐ jiē yī cǐ tǐ
这句话大意是:自是之后,文笔皆依此体。
chāo xìng jiǎn sù bù zhì chǎn yè jiā wú yú cái
这句话大意是:绰性俭素,不治产业,家无余财。
yǐ hǎi nèi wèi píng cháng yǐ tiān xià wéi jǐ rèn
这句话大意是:以海内未平,常以天下 为己任。
bó qiú xián jùn gòng hóng zhì dào fán suǒ jiàn dá jiē zhì dà guān
这句话大意是:博求贤俊,共弘治道,凡所荐达,皆至大官。
tài zǔ yì tuī xīn wěi rèn ér wú jiàn yán
这句话大意是:太祖亦 推心委任,而无间言。
tài zǔ huò chū yóu cháng yù shǔ kōng zhǐ yǐ shòu chāo ruò xū yǒu chǔ fēn zé suí shì shī xíng jí hái qǐ zhī ér yǐ
这句话大意是:太祖或出游,常预署空纸以授绰,若须 有处分,则随事施行,及还,启之而已。
chāo cháng wèi zhì guó zhī dào dāng ài mín rú cí fù xùn mín rú yán shī
这句话大意是:绰尝谓治国之道,当 爱民如慈父,训民如严师。
měi yǔ gōng qīng yì lùn zì zhòu dá yè shì wú jù xì ruò zhǐ zhū zhǎng
这句话大意是:每与公卿议论,自昼达夜,事无巨 细,若指诸掌。
jī sī láo juàn suì chéng qì jí
这句话大意是:积思劳倦,遂成气疾。
shí èr nián zú yú wèi shí nián sì shí jiǔ
这句话大意是:十二年,卒于位,时年 四十九。
tài zǔ tòng xī zhī āi dòng zuǒ yòu
这句话大意是:太祖痛惜之,哀动左右。
jí jiāng zàng nǎi wèi gōng qīng děng yuē sū shàng shū píng shēng qiān tuì dūn shàng jiǎn yuē
这句话大意是:及将葬,乃谓公卿等曰 :“苏尚 书平生谦退,敦尚俭约。
wú yù quán qí sù zhì biàn kǒng yōu yōu zhī tú yǒu suǒ wèi dá
现代白话:我欲全其素志,便恐悠悠之徒,有所 未达;。
rú qí hòu jiā zèng shì yòu guāi sù xī xiāng zhī zhī dào
这句话大意是:如其厚加赠谥,又乖宿昔相知之道。
jìn tuì wéi gǔ gū yǒu yí yān
现代白话:进退惟谷,孤有疑 呢。
shàng shū lìng shǐ má yáo yuè cì ér jìn yuē xī yàn zǐ qí zhī xián dài fū yī hú qiú sān shí nián
这句话大意是:”尚书令史麻瑶越次而进曰:“昔晏子,齐之贤大夫,一狐 裘三十年。
jí qí sǐ yě yí chē yī chéng
这句话大意是:及其死也,遗车一乘。
qí hòu bù duó qí zhì
这句话大意是:齐侯不夺其志。
chāo jì cāo lǚ qīng bái qiān yì zì jū yú wèi yi cóng jiǎn yuē yǐ zhāng qí měi
这句话大意是:绰既操履清 白,谦挹自居,愚谓宜从俭约,以彰其美 。
tài zǔ chēng shàn yīn jiàn yáo yú cháo tíng
这句话大意是:”太祖称善,因荐 瑶于朝廷。
jí chāo guī zàng wǔ gōng wéi zài yǐ bù chē yī chéng
这句话大意是:及绰归葬武功,唯载以布车一乘。
tài zǔ yǔ qún gōng jiē bù sòng chū tóng zhōu guō mén wài
这句话大意是:太祖与群公,皆 步送出同州郭门外。
tài zǔ qīn yú chē hòu lèi jiǔ ér yán yuē shàng shū píng shēng wèi shì qī zǐ xiōng dì bù zhī zhě wú jiē zhī zhī
现代白话:太祖亲于车后酹酒而言曰 :“尚书平生为 事,妻子兄弟不知者,我皆知之。
wéi ěr zhī wú xīn wú zhī ěr yì
现代白话:惟你知我心,我知你意。
fāng yù gòng dìng tiān xià bù xìng suì shě wǒ qù nài hé
这句话大意是:方 欲共定天下,不幸遂舍我去,奈何 !
yīn jǔ shēng tòng kū bù jué shī zhī yú shǒu
这句话大意是:”因举声恸哭,不觉失卮 于手。
zhì zàng rì yòu qiǎn shǐ jì yǐ tài láo tài zǔ zì wèi qí wén
这句话大意是:至葬日,又遣使祭以太牢,太祖自为其文。
chāo yòu zhe fó xìng lùn qī jīng lùn bìng xíng yú shì
这句话大意是:绰又着佛性论、七经论,并行于世。
míng dì èr nián yǐ chāo pèi xiǎng tài zǔ miào tíng
这句话大意是:明帝二年,以绰配享 太祖庙庭。
zi wēi sì
这句话大意是:子威嗣。
wēi shǎo yǒu fù fēng xí jué měi yáng bó
这句话大意是:威少有父风,袭爵美阳伯。
qǔ jìn gōng hù nǚ xīn xīng gōng zhǔ bài chē qí dà jiàng jūn yí tóng sān sī jìn jué huái dào xiàn gōng
这句话大意是:娶晋公护女新兴公主,拜车骑 大将军、仪同三司,进爵怀道县公。
jiàn dé chū shāo qiān yù bó xià dài fū
这句话大意是:建德初,稍迁御伯下大夫。
dà xiàng mò kāi fǔ yí tóng dà jiàng jūn
这句话大意是:大象末,开府仪同大将军。
duò kāi huáng chū yǐ chāo zhù míng qián dài nǎi xià zhào yuē xī hàn gāo qīn wú jì zhī yì wèi wǔ yì zi gàn zhī fēng qián dài míng xián hòu wáng sī zhòng
这句话大意是:隋开皇初,以绰著名前代,乃下诏曰 :“昔汉高钦无忌之 义,魏武挹子干之风,前代名贤,后王斯重。
wèi gù dù zhī shàng shū měi yáng bó sū chāo wén yǎ zhèng shì yí jì kě chēng
这句话大意是:魏故度支尚书、 美阳伯苏绰,文雅政事,遗迹可称。
zhǎn lì qián wáng chuí shēng zhe jì
这句话大意是:展力前王,垂声着绩。
yi kāi tǔ yǔ yòng jīng shàn rén
这句话大意是:宜 开土宇,用旌善人 。
yú shì zhuī fēng pī guó gōng yì èr qiān hù
这句话大意是:”于是追封邳国公,邑二千户。
chāo dì chūn zì lìng qīn
这句话大意是:绰弟椿,字令钦。
xìng lián shèn chén yǒng yǒu jué duàn
这句话大意是:性廉慎,沉勇有决断。
zhèng guāng zhōng guān yòu zéi luàn chūn yìng mù tǎo zhī shòu dàng kòu jiāng jūn
这句话大意是:正光中,关右贼 乱,椿应募讨之,授荡寇将军。
lèi gōng fēng qiān fèng cháo qǐng lì wēi jiāng jūn zhōng sàn dài fū cì jué měi yáng zǐ jiā dū du chí jié píng xī jiāng jūn tài zhōng dài fū
这句话大意是:累功(封)迁奉朝请、厉威将 军、中散大夫,赐爵美阳子,加都督、持节、平西将军、太中 大夫。
dà tǒng chū bài zhèn dōng jiāng jūn jīn zǐ guāng lù dài fu cì xìng hè lán shì
这句话大意是:大统初,拜镇东将军、金紫光禄大夫,赐姓贺兰氏。
sì nián chū wèi wǔ dū jùn shǒu
这句话大意是:四 年,出为武都郡守。
gǎi shòu xī xià zhōu zhǎng shǐ chú shuài dū du xíng hóng nóng jùn shì
这句话大意是:改授西夏州长史,除帅都督,行弘农郡事。
chūn dāng guān qiáng jì tè wèi tài zǔ suǒ zhī
这句话大意是:椿当官强济,特为太祖所知。
shí sì nián zhì dāng zhōu xiāng shuài zì fēi xiāng wàng yǔn dàng zhòng xīn bù dé yù yān
现代白话:十四年,置当州乡帅,自非 乡望允当众心,不得预呢。
nǎi lìng yì zhuī chūn lǐng xiāng bīng
这句话大意是:乃令驿追椿领乡兵。
qí nián pò pán tóu dǐ yǒu gōng chú sàn qí cháng shì jiā dà dū du
这句话大意是:其年,破盘头 氐有功,除散骑常侍,加大都督。
shí liù nián zhēng suí jùn jūn hái chú wǔ gōng jùn shǒu
这句话大意是:十六年,征随郡,军还,除 武功郡守。
jì wèi běn yì yǐ qīng jiǎn zì jū xiǎo dà zhī zhèng bì jìn zhōng shù
这句话大意是:既为本邑,以清俭自居,小大之政,必尽忠恕。
xún shòu shǐ chí jié chē qí dà jiàng jūn yí tóng sān sī jìn jué wèi hóu
这句话大意是:寻 授使持节、车骑大将军、仪同三司,进爵为侯。
wǔ chéng èr nián jìn wèi piào qí dà jiàng jūn kāi fǔ yí tóng sān sī dà dū dū
这句话大意是:武成二年,进 位骠骑大将军、开府仪同三司、大都督。
bǎo dìng sān nián zú
这句话大意是:保定三年,卒。
zi zhí sì
这句话大意是:子植 嗣。
shǐ chén yuē shū yún wéi hòu fēi xián fú yì wéi xián fēi hòu wǎng shí
这句话大意是:史臣曰:书云:“惟后非贤弗乂,惟贤非后罔食”。
shì yǐ zhī rén zé zhé yǒu guó zhī suǒ xiān
这句话大意是:是以知 人则哲,有国之所先;。
yòng zhī zé xíng wéi xià zhī cháng dào
这句话大意是:用之则行,为下之常道。
ruò nǎi páo chú xū mǐ zhòng dé wēi guǎn zhī chén hǎn wén yú shì
这句话大意是:若乃庖厨、胥 靡、种德、微管之臣,罕闻于世;。
chù lǔ zhú jīng bào guān zhí jǐ zhī shì wú fá yú shí
这句话大意是:黜鲁、逐荆、抱关、执戟之 士,无乏于时。
sī gù diǎn mù suǒ yǐ zhāo zé fēng yǎ suǒ yǐ xìng cì yě
这句话大意是:斯固典慕所以昭则,风雅所以兴刺也。
chéng néng jiān qián shì zhī de sàng láo xū jǐ yú tǔ wò qí zhī xián yě bì yòng qí shòu jué yě wù yí zé shùn yǔ tāng wǔ zhī dé kě lián héng yǐ jì qì yī lǚ zhī liú kě bǐ jiān yǐ
现代白话:诚能监 前事之得丧,劳虚己于吐握,其知贤也必用,其授爵也勿疑, 则舜禹汤武之德可连衡了,稷契伊吕之流可比肩了。
tài zǔ tí jiàn ér qǐ bǎi dù cǎo chuàng
这句话大意是:太祖提剑而起,百度草创。
shī yuē fǎ zhī zhì yú jìng zhú zhī chén xiū zhì dìng zhī lǐ yú dǐng zhì zhī rì
这句话大意是:施约法之制于竞逐之辰,修治 定之礼于鼎峙之日。
zhōng néng zhuó diāo wéi piáo biàn shē cóng jiǎn fēng huà jì bèi ér xià sù shàng zūn
这句话大意是:终能斲雕为朴,变奢从俭,风化既被,而 下肃上尊;。
jiāng yì lǚ rǎo ér nèi qīn wài fù
这句话大意是:疆埸屡扰,而内亲外附。
sī gài sū lìng chāo zhī lì yě
这句话大意是:斯盖苏令绰之力也。
míng guān dāng shí qìng liú hòu sì yi zāi
现代白话:名冠 当时,庆流后嗣,宜啊。