盐铁论 · 桓宽 · Chapter 10 of 10

卷十

PinyinModern Translation
Size

xíng dé dì wǔ shí wǔ

这句话大意是:刑德第五十五。

dài fū yuē lìng zhě suǒ yǐ jiào mín yě fǎ zhě suǒ yǐ dū jiān yě

这句话大意是:大夫曰:“令者所以教民也,法者所以督奸也。

lìng yán ér mín shèn fǎ shè ér jiān jìn

这句话大意是:令严而民慎,法设而奸禁。

wǎng shū zé shòu shī fǎ shū zé zuì lòu

这句话大意是:罔疏则兽失,法疏则罪漏。

zuì lòu zé mín fàng yì ér qīng fàn jìn

这句话大意是:罪漏则民放佚而轻犯禁。

gù jìn bù bì qiè fū jiǎo xìng

这句话大意是:故禁不必,怯夫徼幸;。

zhū chéng zhí qiāo bù fàn

这句话大意是:诛诚,跖、𫏋不犯。

shì yǐ gǔ zhě zuò wǔ xíng kè jī fū ér mín bù yú jǔ

这句话大意是:是以古者作五刑,刻肌肤而民不逾矩。

wén xué yuē dào jìng zhòng rén bù zhī suǒ yóu

这句话大意是:”文学曰:“道径众,人不知所由;。

fǎ lìng zhòng mín bù zhī suǒ pì

这句话大意是:法令众,民不知所辟。

gù wáng zhě zhī zhì fǎ zhāo hu rú rì yuè gù mín bù mí

这句话大意是:故王者之制法,昭乎如日月,故民不迷;。

kuàng hu ruò dà lù gù mín bù huò

这句话大意是:旷乎若大路,故民不惑。

yōu yǐn yuǎn fāng zhé hu zhī zhī shì nǚ tóng fù xián zhī suǒ bì

这句话大意是:幽隐远方,折乎知之,室女童妇,咸知所避。

shì yǐ fǎ lìng bù fàn ér yù àn bù yòng yě

这句话大意是:是以法令不犯,而狱犴不用也。

xī qín fǎ fán yú qiū tú ér wǎng mì yú níng zhī

这句话大意是:昔秦法繁于秋荼,而网密于凝脂。

rán ér shàng xià xiāng dùn jiān wěi méng shēng yǒu sī zhì zhī ruò jiù làn pū jiāo ér bù néng jìn

这句话大意是:然而上下相遁,奸伪萌生,有司治之,若救烂扑焦,而不能禁;。

fēi wǎng shū ér zuì lòu lǐ yì fèi ér xíng fá rèn yě

这句话大意是:非网疏而罪漏,礼义废而刑罚任也。

fāng jīn lǜ lìng bǎi yǒu yú piān wén zhāng fán zuì míng zhòng jùn guó yòng zhī yí huò huò qiǎn huò shēn zì lì míng xí zhě bù zhī suǒ chǔ ér kuàng yú mín

这句话大意是:方今律令百有余篇,文章繁,罪名重,郡国用之疑惑,或浅或深,自吏明习者,不知所处,而况愚民!

lǜ lìng chén dù yú zhàn gé lì bù néng biàn dǔ ér kuàng yú yú mín hu

这句话大意是:律令尘蠹于栈阁,吏不能遍睹,而况于愚民乎!

cǐ duàn yù suǒ yǐ zī zhòng ér mín fàn jìn zī duō yě

这句话大意是:此断狱所以滋众,而民犯禁滋多也。

yi án yi yù wò sù chū bo zì hé néng gǔ

这句话大意是:‘宜犴宜狱,握粟出卜,自何能谷?

cì xíng fǎ fán yě

这句话大意是:’刺刑法繁也。

qīn fú zhī shǔ shén zhòng shàng shā xià shā ér fú bù guò wǔ

这句话大意是:亲服之属甚众,上杀下杀,而服不过五。

wǔ xíng zhī shǔ sān qiān shàng fù xià fù ér zuì bù guò wǔ

这句话大意是:五刑之属三千,上附下附,而罪不过五。

gù zhì mín zhī dào wu dǔ qí jiào ér yǐ

这句话大意是:故治民之道,务笃其教而已。

dài fū yuē wén xué yán wáng zhě lì fǎ kuàng ruò dà lù

这句话大意是:大夫曰:“文学言王者立法,旷若大路。

jīn chí dào bù xiǎo yě ér mín gōng fàn zhī yǐ qí fá zuì zhī qīng yě

这句话大意是:今驰道不小也,而民公犯之,以其罚罪之轻也。

qiān rèn zhī gāo rén bù qīng lìng qiān jūn zhī zhòng rén bù qīng jǔ

这句话大意是:千仞之高,人不轻凌,千钧之重,人不轻举。

shāng jūn xíng qì huī yú dào ér qín mín zhì

这句话大意是:商君刑弃灰于道,而秦民治。

gù dào mǎ zhě sǐ dào niú zhě jiā suǒ yǐ zhòng běn ér jué qīng jí zhī zī yě

这句话大意是:故盗马者死,盗牛者加,所以重本而绝轻疾之资也。

wǔ bīng míng shí suǒ yǐ zuǒ biān ér zhòng wǔ bèi yě

这句话大意是:武兵名食,所以佐边而重武备也。

dào shāng yǔ shā tóng zuì suǒ yǐ lèi qí xīn ér zé qí yì yě

这句话大意是:盗伤与杀同罪,所以累其心而责其意也。

yóu lǔ yǐ chu shī fá qí ér chūn qiū è zhī

这句话大意是:犹鲁以楚师伐齐,而春秋恶之。

gù qīng zhī wéi zhòng qiǎn zhī wèi shēn yǒu yuán ér rán

这句话大意是:故轻之为重,浅之为深,有缘而然。

fǎ zhī wēi zhě gù fēi zhòng rén zhī suǒ zhī yě

这句话大意是:法之微者,固非众人之所知也。

wén xué yuē shī yún zhōu dào rú dǐ qí zhí rú shǐ

这句话大意是:文学曰:“诗云:‘周道如砥,其直如矢。

yán qí yì yě

这句话大意是:’言其易也。

jūn zǐ suǒ lǚ xiǎo rén suǒ shì

现代白话:‘有德行的人所履,品行较差的人所视。

yán qí míng yě

这句话大意是:’言其明也。

gù dé míng ér yì cóng fǎ yuē ér yì xíng jīn chí dào jīng yíng líng lù yū zhōu tiān xià shì yǐ wàn lǐ wèi mín jǐng yě

这句话大意是:故德明而易从,法约而易行今驰道经营陵陆,纡周天下,是以万里为民阱也。

wèi luó zhāng ér xiàn qí gǔ pì xiàn shè ér dāng qí xī zēng yì shì ér jiā qí shàng néng wù lí hu

这句话大意是:罻罗张而县其谷,辟陷设而当其蹊,矰弋饰而加其上,能勿离吗?

jù qí suǒ yù kāi qí suǒ lì rén yì ling chi néng wù yú hu

这句话大意是:聚其所欲,开其所利,仁义陵迟,能勿逾吗?

gù qí mò tú zhì yú gōng chéng rù yì sǔn fǔ kù zhī jīn dào zōng miào zhī qì qǐ tè qiān rèn zhī gāo qiān jūn zhī zhòng zāi

现代白话:故其末途,至于攻城入邑,损府库之金,盗宗庙之器,岂特千仞之高、千钧之重啊!

guǎn zǐ yuē sì wéi bù zhāng suī gāo yáo bù néng wèi shì

现代白话:管孔子说:‘四维不张,虽皋陶不能为士。

gù dé jiào fèi ér zhà wěi xíng lǐ yì huài ér jiān xié xìng yán wú rén yì yě

这句话大意是:’故德教废而诈伪行,礼义坏而奸邪兴,言无仁义也。

rén zhě ài zhī xiào yě

这句话大意是:仁者,爱之效也;。

yì zhě shì zhī yi yě

这句话大意是:义者,事之宜也。

gù jūn zǐ ài rén yǐ jí wù zhì jìn yǐ jí yuǎn

现代白话:故有德行的人爱仁以及物,治近以及远。

chuán yuē fán shēng zhī wù mò guì yú rén

这句话大意是:传曰:‘凡生之物,莫贵于人;。

rén zhǔ zhī suǒ guì mò zhòng yú rén

这句话大意是:人主之所贵,莫重于人。

gù tiān zhī shēng wàn wù yǐ fèng rén yě zhǔ ài rén yǐ shùn tiān yě

这句话大意是:’故天之生万物以奉人也,主爱人以顺天也。

wén yǐ liù chù qín shòu yǎng rén wèi wén yǐ suǒ yǎng hài rén zhě yě

这句话大意是:闻以六畜禽兽养人,未闻以所养害人者也。

lǔ jiù fén kǒng zǐ bà cháo wèn rén bù wèn mǎ jiàn chù ér zhòng rén yě

这句话大意是:鲁厩焚,孔子罢朝,问人不问马,贱畜而重人也。

jīn dào mǎ zhě zuì sǐ dào niú zhě jiā

这句话大意是:今盗马者罪死,盗牛者加。

chéng qí chē mǎ xíng chí dào zhōng lì jǔ kē ér bù zhǐ yǐ wéi dào mǎ ér zuì yì sǐ

这句话大意是:乘骑车马行驰道中,吏举苛而不止,以为盗马,而罪亦死。

jīn shāng rén chí qí dāo jiàn ér wáng yì kě wèi dào wǔ kù bīng ér shā zhī hu

这句话大意是:今伤人持其刀剑而亡,亦可谓盗武库兵而杀之吗?

rén zhǔ lì fǎ ér mín fàn zhī yì kě yǐ wèi nì ér qīng zhǔ yuē hu

现代白话:人主立法而民犯之,亦能够为逆而轻主约吗?

shēn zhī kě yǐ sǐ qīng zhī kě yǐ miǎn fēi fǎ jìn zhī yì yě

现代白话:深之能够死,轻之能够免,非法禁之意也。

fǎ zhě yuán rén qíng ér zhì fēi shè zuì yǐ xiàn rén yě

这句话大意是:法者,缘人情而制,非设罪以陷人也。

gù chūn qiū zhī zhì yù lùn xīn dìng zuì

这句话大意是:故春秋之治狱,论心定罪。

zhì shàn ér wéi yú fǎ zhě miǎn zhì è ér hé yú fǎ zhě zhū

这句话大意是:志善而违于法者免,志恶而合于法者诛。

jīn shāng rén wèi yǒu suǒ hài zhì bù shèn è ér hé yú fǎ zhě wèi dào ér shāng rén zhě yé

这句话大意是:今伤人未有所害,志不甚恶而合于法者,谓盗而伤人者耶?

jiāng zhí fǎ zhě guò yé

这句话大意是:将执法者过耶?

hé yú rén xīn bù yàn yě

这句话大意是:何于人心不厌也!

gǔ zhě shāng rén yǒu chuàng zhě xíng dào yǒu zāng zhě fá shā rén zhě sǐ

这句话大意是:古者,伤人有创者刑,盗有臧者罚,杀人者死。

jīn qǔ rén bīng rèn yǐ shāng rén zuì yǔ shā rén tóng dé wú fēi qí zhì yì yǔ

这句话大意是:今取人兵刃以伤人,罪与杀人同,得无非其至意与?

dài fū fǔ yǎng wèi yìng duì

这句话大意是:”大夫俛仰未应对。

yù shǐ yuē zhí fǎ zhě guó zhī pèi xián xíng fá zhě guó zhī wéi jí yě

这句话大意是:御史曰:“执法者国之辔衔,刑罚者国之维楫也。

gù pèi xián bù chì suī wáng liáng bù néng yǐ zhì yuǎn

这句话大意是:故辔衔不饬,虽王良不能以致远;。

wéi jí bù shè suī liáng gōng bù néng yǐ jué shuǐ

这句话大意是:维楫不设,虽良工不能以绝水。

hán zǐ jí yǒu guó zhě bù néng míng qí fǎ shì yù qí chén xià fù guó qiáng bīng yǐ zhì dí yù nán huò yú yú rú zhī wén cí yǐ yí xián shì zhī móu jǔ fú yín zhī dù jiā zhī gōng shí zhī shàng ér yù guó zhī zhì yóu shì jiē ér yù dēng gāo wú xián jué ér yù hàn mǎ yě

这句话大意是:韩子疾有国者不能明其法势,御其臣下,富国强兵,以制敌御难,惑于愚儒之文词,以疑贤士之谋,举浮淫之蠹,加之功实之上,而欲国之治,犹释阶而欲登高,无衔橛而御捍马也。

jīn xíng fǎ shè bèi ér mín yóu fàn zhī kuàng wú fǎ hu

这句话大意是:今刑法设备,而民犹犯之,况无法吗?

qí luàn bì yě

这句话大意是:其乱必也!

wén xué yuē pèi xián zhě yù zhī jù yě de liáng gōng ér diào

这句话大意是:文学曰:“辔衔者,御之具也,得良工而调。

fǎ shì zhě zhì zhī jù yě de xián rén ér huà

这句话大意是:法势者,治之具也,得贤人而化。

zhí pèi fēi qí rén zé mǎ bēn chí

这句话大意是:执辔非其人,则马奔驰。

zhí zhóu fēi qí rén zé chuán fù shāng

这句话大意是:执轴非其人,则船覆伤。

xī wú shǐ zǎi pǐ chí zhóu ér pò qí chuán qín shǐ zhào gāo zhí pèi ér fù qí chē

这句话大意是:昔吴使宰嚭持轴而破其船,秦使赵高执辔而覆其车。

jīn fèi rén yì zhī shù ér rèn xíng míng zhī tú zé fù wú qín zhī shì yě

这句话大意是:今废仁义之术,而任刑名之徒,则复吴、秦之事也。

fu wèi jūn zhě fǎ sān wáng wèi xiāng zhě fǎ zhōu gōng wèi shù zhě fǎ kǒng zǐ cǐ bǎi shì bù yì zhī dào yě

这句话大意是:夫为君者法三王,为相者法周公,为术者法孔子,此百世不易之道也。

hán fēi fēi xiān wáng ér bù zūn shě zhèng lìng ér bù cóng zú dǎo xiàn jǐng shēn yōu qiú kè sǐ yú qín

这句话大意是:韩非非先王而不遵,舍正令而不从,卒蹈陷阱,身幽囚,客死于秦。

fū bù tōng dà dào ér xiǎo biàn sī zú yǐ hài qí shēn ér yǐ

这句话大意是:夫不通大道而小辩,斯足以害其身而已。

shēn hán dì wǔ shí liù

这句话大意是:申韩第五十六。

yù shǐ yuē dài zhōu gōng ér wèi xiāng zé shì wú liè guó

这句话大意是:御史曰:“待周公而为相,则世无列国。

dài kǒng zǐ ér hòu xué zé shì wú rú mò

这句话大意是:待孔子而后学,则世无儒、墨。

fu yī xiǎo quē xīn jì liè kě yǐ bǔ ér bì dài quán pǐ ér yì zhī

现代白话:夫衣小缺,(心祭)裂能够补,而必待全匹而易之;。

zhèng xiǎo quē fǎ lìng kě yǐ fáng ér bì dài yā sòng nǎi zhì zhī

现代白话:政小缺,法令能够防,而必待雅、颂乃治之;。

shì yóu shě lín zhī yī ér qiú yú fū ér hòu zhì bìng fèi wū chí zhī shuǐ dài jiāng hǎi ér hòu jiù huǒ yě

这句话大意是:是犹舍邻之医,而求俞跗而后治病,废污池之水,待江、海而后救火也。

yū ér bù jìng quē ér wú wu shì yǐ jiào lìng bù cóng ér zhì fán luàn

这句话大意是:迂而不径,阙而无务,是以教令不从而治烦乱。

fu shàn wéi zhèng zhě bì zé bǔ zhī jué zé sāi zhī gù wú zǐ yǐ fǎ zhì chu wèi shēn shāng yǐ fǎ qiáng qín hán yě

这句话大意是:夫善为政者,弊则补之,决则塞之,故吴子以法治楚、魏,申、商以法强秦、韩也。

wén xué yuē yǒu guó zhě xuǎn zhòng ér rèn xián xué zhě bó lǎn ér jiù shàn hé bì shì zhōu gōng kǒng zǐ

这句话大意是:”文学曰:“有国者选众而任贤,学者博览而就善,何必是周公、孔子!

gù yuē fǎ zhī ér yǐ

这句话大意是:故曰法之而已。

jīn shāng yāng fǎn shèng rén zhī dào biàn luàn qín sú qí hòu zhèng hào luàn ér bù néng zhì liú shī ér bù kě fù yú rén zòng huǒ yú pèi zé bù néng fù zhèn

这句话大意是:今商鞅反圣人之道,变乱秦俗,其后政耗乱而不能治,流失而不可复,愚人纵火于沛泽,不能复振;。

fēng chài shì rén fàng sǐ bù néng xi qí dú yě

这句话大意是:蜂虿螫人,放死不能息其毒也。

fán ér zhǐ zhī zào ér jìng zhī shàng xià láo rǎo ér luàn yì zī

这句话大意是:烦而止之,躁而静之,上下劳扰,而乱益滋。

gù shèng rén jiào huà shàng yǔ rì yuè jù zhào xià yǔ tiān de tóng liú qǐ yuē xiǎo bǔ zhī zāi

现代白话:故圣人教化,上与日月俱照,下与天地同流,岂曰小补之啊!

yù shǐ yuē yī quē bù bǔ zé rì yǐ shén fáng lòu bù sāi zé rì yì zī

这句话大意是:御史曰:“衣缺不补,则日以甚,防漏不塞,则日益滋。

dà hé zhī shǐ jué yú hù zǐ yě juān juān ěr jí qí zú fàn làn wèi zhōng guó hài zī liáng chu pò cáo wèi chéng guō huài jǔ xù jī piāo liú bǎi xìng mù qī qiān lǐ wú lú lìng gū guǎ wú suǒ yī lǎo ruò wú suǒ guī

现代白话:大河之始决于瓠子也,涓涓你,及其卒,泛滥为中国害,菑梁、楚,破曹、卫,城郭坏沮,蓄积漂流,百姓木栖,千里无庐,令孤寡无所依,老弱无所归。

gù xiān dì mǐn dào qí zī qīn shěng hé dī jǔ yǔ zhī gōng hé liú yǐ fù cáo wèi yǐ níng

这句话大意是:故先帝闵悼其菑,亲省河堤,举禹之功,河流以复,曹、卫以宁。

bǎi xìng dài qí gōng yǒng qí dé gē xuān fáng sāi wàn fú lái yān yì yóu shì yě rú hé wù xiǎo bǔ zāi

现代白话:百姓戴其功,咏其德,歌‘宣房塞,万福来’呢,亦犹是也,如何勿小补啊!

wén xué yuē hé jué ruò wèng kǒu ér pò qiān lǐ kuàng lǐ jué hu

这句话大意是:文学曰:“河决若瓮口,而破千里,况礼决吗?

qí suǒ hài yì duō yǐ

现代白话:其所害亦多了!

jīn duàn yù suì yǐ wàn jì fàn fǎ cí duō qí wèi zī qǐ tè cáo wèi zāi

现代白话:今断狱岁以万计,犯法兹多,其为菑岂特曹、卫啊!

fu zhī sāi xuān fáng ér fú lái bù zhī sāi luàn yuán ér tiān xià zhì yě

这句话大意是:夫知塞宣房而福来,不知塞乱原而天下治也。

zhōu guó yòng zhī xíng cuò bù yòng lí mín ruò sì shí gè zhōng qí xù ér tiān xià bù gū

这句话大意是:周国用之,刑错不用,黎民若,四时各终其序,而天下不孤。

sòng yuē suí wǒ méi shòu jiè yǐ fán zhǐ

这句话大意是:颂曰:‘绥我眉寿,介以繁祉。

cǐ fu wèi fú yì bù xiǎo yǐ

现代白话:’此夫为福,亦不小了!

chéng xìn lǐ yì rú xuān fáng gōng yè yǐ lì chuí gǒng wú wéi yǒu sī hé bǔ fǎ lìng hé sāi yě

这句话大意是:诚信礼义如宣房,功业已立,垂拱无为,有司何补,法令何塞也?

yù shǐ yuē xī diào lì chú wǔ gǔ zhī lì ér jiān cǎo zhī hài yě

这句话大意是:御史曰:“犀铫利鉏,五谷之利而间草之害也。

míng lǐ zhèng fǎ jiān xié zhī suǒ è ér liáng mín zhī fú yě

这句话大意是:明理正法,奸邪之所恶而良民之福也。

gù qǔ mù è zhí shéng jiān xié è zhèng fǎ

这句话大意是:故曲木恶直绳,奸邪恶正法。

shì yǐ shèng rén shěn yú shì fēi chá yú zhì luàn gù shè míng fǎ chén yán xíng fáng fēi jiáo yá ruò yǐn kuò fǔ qíng zhī zhèng hú cì yě

这句话大意是:是以圣人审于是非,察于治乱,故设明法,陈严刑,防非矫邪,若隐括辅檠之正弧刺也。

gù shuǐ zhě huǒ zhī bèi fǎ zhě zhǐ jiān zhī jìn yě

这句话大意是:故水者火之备,法者止奸之禁也。

wú fǎ shì suī xián rén bù néng yǐ wéi zhì

这句话大意是:无法势,虽贤人不能以为治;。

wú jiá bīng suī sūn wú bù néng yǐ zhì dí

这句话大意是:无甲兵,虽孙、吴不能以制敌。

shì yǐ kǒng zǐ chàng yǐ rén yì ér mín cóng fēng bó yí dùn shǒu yáng ér mín bù kě huà

这句话大意是:是以孔子倡以仁义而民从风,伯夷遁首阳而民不可化。

wén xué yuē fǎ néng xíng rén ér bù néng shǐ rén lián néng shā rén ér bù néng shǐ rén rén

这句话大意是:文学曰:“法能刑人而不能使人廉,能杀人而不能使人仁。

suǒ guì liáng yī zhě guì qí shěn xiāo xī ér tuì xié qì yě fēi guì qí xià zhēn shí ér zuān jī fū yě

这句话大意是:所贵良医者,贵其审消息而退邪气也,非贵其下针石而钻肌肤也。

suǒ guì liáng lì zhě guì qí jué è yú wèi méng shǐ zhī bù wéi fēi guì qí jū zhī líng yǔ ér xíng shā zhī yě

这句话大意是:所贵良吏者,贵其绝恶于未萌,使之不为,非贵其拘之囹圄而刑杀之也。

jīn zhī suǒ wèi liáng lì zhě

这句话大意是:今之所谓良吏者,。

wén chá zé yǐ huò qí mín

这句话大意是:文察则以祸其民,。

qiáng lì zé yǐ lì qí xià

这句话大意是:强力则以厉其下,。

bù běn fǎ zhī suǒ yóu shēng

这句话大意是:不本法之所由生,。

ér zhuān jǐ zhī cán xīn

这句话大意是:而专己之残心,。

wén zhū jiǎ fǎ

这句话大意是:文诛假法,。

yǐ xiàn bù gū

这句话大意是:以陷不辜,。

lèi wú zuì

这句话大意是:累无罪,。

yǐ zi jí fù

这句话大意是:以子及父,。

yǐ dì jí xiōng

这句话大意是:以弟及兄,。

yī rén yǒu zuì

这句话大意是:一人有罪,。

zhōu lǐ jīng hài

这句话大意是:州里惊骇,。

shí jiā bēn wáng

这句话大意是:十家奔亡,。

ruò yōng jū zhī xiāng zhù

这句话大意是:若痈疽之相泞,。

sè yín zhī xiāng lián

这句话大意是:色淫之相连,。

yī jié dòng ér bǎi zhī yáo

这句话大意是:一节动而百枝摇。

shī yún shě bǐ yǒu zuì lún xū yǐ pù

这句话大意是:诗云:‘舍彼有罪,沦胥以铺。

tòng shāng wú zuì ér lèi yě

这句话大意是:’痛伤无罪而累也。

fēi huàn yáo nòu zhī bù lì huàn qí shě cǎo ér yún miáo yě

这句话大意是:非患铫耨之不利,患其舍草而芸苗也。

fēi huàn wú zhǔn píng huàn qí shě wang ér shéng zhí yě

这句话大意是:非患无准平,患其舍枉而绳直也。

gù qīn jìn wèi guò bù bì zhū shì chú bù yòng yě

这句话大意是:故亲近为过不必诛,是锄不用也;。

shū yuǎn yǒu gōng bù bì shǎng shì miáo bù yǎng yě

这句话大意是:疏远有功不必赏,是苗不养也。

gù shì bù huàn wú fǎ ér huàn wú bì xíng zhī fǎ yě

这句话大意是:故世不患无法,而患无必行之法也。

zhōu qín dì wǔ shí qī

这句话大意是:周秦第五十七。

yù shǐ yuē chūn qiū wú míng hào wèi zhī yún dào suǒ yǐ jiàn xíng rén ér jué zhī rén lún yě

这句话大意是:御史曰:“春秋无名号,谓之云盗,所以贱刑人而绝之人伦也。

gù jūn bù chén shì bù yǒu yú lǘ lǐ wú suǒ róng

这句话大意是:故君不臣,士不友,于闾里无所容。

gù mín chǐ fàn zhī

这句话大意是:故民耻犯之。

jīn bù guǐ zhī mín fàn gōng fǎ yǐ xiāng chǒng jǔ qì qí qīn bù néng fú jié sǐ lǐ dùn táo xiāng lián zì xiàn yú zuì qí bèi xíng lù bù yì yi hu

现代白话:今不轨之民,犯公法以相宠,举弃其亲,不能伏节死理,遁逃相连,自陷于罪,其被刑戮,不是也很宜吗?

yī shì zhī zhōng fù xiōng zhī jì ruò shēn tǐ xiāng zhǔ yī jié dòng ér zhī yú xīn

这句话大意是:一室之中,父兄之际,若身体相属,一节动而知于心。

gù jīn zì guān nèi hóu yǐ xià bǐ de yú wu jū jiā xiāng chá chū rù xiāng sī fù bù jiào zǐ xiōng bù zhèng dì shě shì shuí zé hu

这句话大意是:故今自关内侯以下,比地于伍,居家相察,出入相司,父不教子,兄不正弟,舍是谁责吗?

wén xué yuē gǔ zhě zhōu qí lǐ ér míng qí jiào lǐ zhōu jiào míng bù cóng zhě rán hòu děng zhī yǐ xíng xíng fá zhōng mín bù yuàn

这句话大意是:文学曰:“古者,周其礼而明其教,礼周教明,不从者然后等之以刑,刑罚中,民不怨。

gù shùn shī sì zuì ér tiān xià xián fú zhū bù rén yě

这句话大意是:故舜施四罪而天下咸服,诛不仁也。

qīng zhòng gè fú qí zhū xíng bì jiā ér wú shè shè wéi yí zhě

这句话大意是:轻重各服其诛,刑必加而无赦,赦惟疑者。

ruò cǐ zé shì ān dé bù guǐ zhī rén ér zuì zhī

这句话大意是:若此,则世安得不轨之人而罪之?

jīn shā rén zhě shēng piāo gōng qiè dào zhě fù

这句话大意是:今杀人者生,剽攻窃盗者富。

gù liáng mín nèi jiě dài chuò gēng ér yǔn xīn

这句话大意是:故良民内解怠,辍耕而陨心。

gǔ zhě jūn zǐ bù jìn xíng rén xíng rén fēi rén yě shēn fàng jí ér rǔ hòu shì gù wú xián bù xiào mò bù chǐ yě

现代白话:古者,有德行的人不近刑人,刑人非人也,身放殛而辱后世,故无贤不肖,莫不耻也。

jīn wú xíng zhī rén tān lì yǐ xiàn qí shēn méng lù rǔ ér juān lǐ yì héng yú gǒu shēng

这句话大意是:今无行之人,贪利以陷其身,蒙戮辱而捐礼义,恒于苟生。

hé zhě

这句话大意是:何者?

yī rì xià cán shì chuàng wèi chōu sù wèi rén zhǔ chū rù gōng diàn yóu de shòu fèng lù shí dà guān xiǎng cì shēn yǐ zūn róng qī zǐ huò qí ráo

这句话大意是:一日下蚕室,创未瘳,宿卫人主,出入宫殿,由得受奉禄,食大官享赐,身以尊荣,妻子获其饶。

gù huò zài qīng xiàng zhī liè jiù dāo jù ér bú jiàn mǐn kuàng zhòng shù hu

这句话大意是:故或载卿相之列,就刀锯而不见闵,况众庶吗?

fu hé chǐ zhī yǒu

这句话大意是:夫何耻之有!

jīn fèi qí dé jiào ér zé zhī yǐ lǐ yì shì nüè mín yě

这句话大意是:今废其德教,而责之以礼义,是虐民也。

chūn qiū chuán yuē zi yǒu zuì zhí qí fù

这句话大意是:春秋传曰:‘子有罪,执其父。

chén yǒu zuì zhí qí jūn tīng shī zhī dà zhě yě

这句话大意是:臣有罪,执其君,听失之大者也。

jīn yǐ zi zhū fù yǐ dì zhū xiōng qīn qī xiāng zuò shí wǔ xiāng lián ruò yǐn gēn běn zhī jí huā yè shāng xiǎo zhǐ zhī lèi sì tǐ yě

这句话大意是:’今以子诛父,以弟诛兄,亲戚相坐,什伍相连,若引根本之及华叶,伤小指之累四体也。

rú cǐ zé yǐ yǒu zuì fǎn zhū wú zuì wú zuì zhě guǎ yǐ

现代白话:如此,则以有罪反诛无罪,无罪者寡了。

zāng wén zhòng zhì lǔ shèng qí dào ér zì jīn

这句话大意是:臧文仲治鲁,胜其盗而自矜。

zǐ gòng yuē mín jiāng qī ér kuàng dào hu

这句话大意是:子贡曰:‘民将欺,而况盗乎!

gù lì bù yǐ duō duàn wèi liáng yī bù yǐ duō cì wèi gōng

这句话大意是:’故吏不以多断为良,医不以多刺为工。

zǐ chǎn xíng èr rén shā yī rén dào bù shí yí ér mín wú wū xīn

这句话大意是:子产刑二人,杀一人,道不拾遗,而民无诬心。

gù wéi mín fù mǔ yǐ yǎng jí zi cháng ēn hòu ér yǐ

这句话大意是:故为民父母,以养疾子,长恩厚而已。

zì shǒu nì xiāng zuò zhī fǎ lì gǔ ròu zhī ēn fèi ér xíng zuì duō yǐ

现代白话:自首匿相坐之法立,骨肉之恩废,而刑罪多了。

fù mǔ zhī yú zi suī yǒu zuì yóu nì zhī qí bù yù fú zuì ěr

现代白话:父母之于子,虽有罪犹匿之,其不欲服罪你。

wén zǐ wéi fù yǐn fù wéi zǐ yǐn wèi wén fù zǐ zhī xiāng zuò yě

这句话大意是:闻子为父隐,父为子隐,未闻父子之相坐也。

wén xiōng dì huǎn zhuī yǐ miǎn zéi wèi wén xiōng dì zhī xiāng zuò yě

这句话大意是:闻兄弟缓追以免贼,未闻兄弟之相坐也。

wén è wù zhǐ qí rén jí shǐ ér zhū shǒu è wèi wén shí wǔ ér xiāng zuò yě

这句话大意是:闻恶恶止其人,疾始而诛首恶,未闻什伍而相坐也。

lǎo zi yuē shàng wú yù ér mín pǔ shàng wú shì ér mín zì fù

现代白话:老孔子说:‘上无欲而民朴,上无事而民自富。

jūn jūn chén chén fù fù zǐ zi

这句话大意是:’君君臣臣,父父子子。

bǐ de hé wu ér zhí zhèng hé zé yě

这句话大意是:比地何伍,而执政何责也?

yù shǐ yuē fu fù qiān jūn zhī zhòng yǐ dēng wú jí zhī gāo chuí jùn yá zhī qiào gǔ xià lín bù cè zhī yuān suī yǒu qìng jì zhī jié bēn yù zhī yǒng mò bù zhèn shè dào lì zhě zhī zhuì zé shēn shǒu gān nǎo tú shān shí yě

这句话大意是:御史曰:“夫负千钧之重,以登无极之高,垂峻崖之峭谷,下临不测之渊,虽有庆忌之捷,贲、育之勇,莫不震慑悼栗者,知坠则身首肝脑涂山石也。

gù wèi cháng zhuó ér bù gǎn wò huǒ zhě jiàn qí yǒu zhuó yě

这句话大意是:故未尝灼而不敢握火者,见其有灼也。

wèi cháng shāng ér bù gǎn wò rèn zhě jiàn qí yǒu shāng yě

这句话大意是:未尝伤而不敢握刃者,见其有伤也。

bǐ yǐ zhī wèi fēi zuì zhī bì jiā ér lù jí fù xiōng bì jù ér wéi shàn

这句话大意是:彼以知为非,罪之必加,而戮及父兄,必惧而为善。

gù lì fǎ zhì pì ruò lín bǎi rèn zhī hè wò huǒ dǎo rèn zé mín wèi jì ér wú gǎn fàn jìn yǐ

现代白话:故立法制辟,若临百仞之壑,握火蹈刃,则民畏忌,而无敢犯禁了。

cí mǔ yǒu bài zǐ xiǎo bù rěn yě

这句话大意是:慈母有败子,小不忍也。

yán jiā wú hàn lǔ dǔ zé jí yě

这句话大意是:严家无悍虏,笃责急也。

jīn bù lì yán jiā zhī suǒ yǐ zhì xià ér xiū cí mǔ zhī suǒ yǐ bài zǐ zé huò yǐ

现代白话:今不立严家之所以制下,而修慈母之所以败子,则惑了。

wén xué yuē zhòu wèi páo luò zhī xíng ér qín yǒu shōu tǎng zhī fǎ zhào gāo yǐ jùn wén jué zuì yú nèi bǎi guān yǐ qiào fǎ duàn gē yú wài sǐ zhě xiāng zhěn xí xíng zhě xiāng wàng bǎi xìng cè mù zhòng zú bù hán ér lì

这句话大意是:文学曰:“纣为炮烙之刑,而秦有收帑之法,赵高以峻文决罪于内,百官以峭法断割于外,死者相枕席,刑者相望,百姓侧目重足,不寒而栗。

shī yún wèi tiān gài gāo bù gǎn bù jú

这句话大意是:诗云:‘谓天盖高,不敢不局。

wèi de gài hòu bù gǎn bù jí

这句话大意是:谓地盖厚,不敢不蹐。

āi jīn zhī rén hú wéi huī xī

这句话大意是:哀今之人,胡为虺蜥!

fāng cǐ zhī shí qǐ tè mào dǎo rèn zāi

现代白话:’方此之时,岂特冒蹈刃啊?

rán fù zǐ xiāng bèi xiōng dì xiāng màn zhì yú gǔ ròu xiāng cán shàng xià xiāng shā

这句话大意是:然父子相背,兄弟相嫚,至于骨肉相残,上下相杀。

fēi xíng qīng ér fá bù bì lìng tài yán ér rén ēn bù shī yě

这句话大意是:非刑轻而罚不必,令太严而仁恩不施也。

gù zhèng kuān zé xià qīn qí shàng zhèng yán zé mín móu qí zhǔ jìn lì yǐ yōu èr shì jiàn shā è zài jùn fǎ zhī bù fàn yán jiā zhī wú hàn lǔ yě

这句话大意是:故政宽则下亲其上,政严则民谋其主,晋厉以幽,二世见杀,恶在峻法之不犯,严家之无悍虏也?

shèng rén zhī zhī shì yǐ wu hé ér bù wu wēi

这句话大意是:圣人知之,是以务和而不务威。

gù gāo huáng dì yuē qín kē fǎ yǐ wèi yuàn dú zhī mín ér zhǎng hé mù zhī xīn wéi kǒng xíng zhī zhòng ér dé zhī báo yě

这句话大意是:故高皇帝约秦苛法,以慰怨毒之民,而长和睦之心,唯恐刑之重而德之薄也。

shì yǐ ēn shī wú qióng zé liú hòu shì

这句话大意是:是以恩施无穷,泽流后世。

shāng yāng wú qǐ yǐ qín chu zhī fǎ wèi qīng ér lèi zhī shàng wēi qí zhǔ xià méi qí shēn huò fēi tè cí mǔ hu

这句话大意是:商鞅、吴起以秦、楚之法为轻而累之,上危其主,下没其身,或非特慈母乎!

zhào shèng dì wǔ shí bā

这句话大意是:诏圣第五十八。

yù shǐ yuē xià hòu shì bù bèi yán yīn shì zhōu méng dé xìn mí shuāi

这句话大意是:御史曰:“夏后氏不倍言,殷誓,周盟,德信弥衰。

wú wén wǔ zhī rén yù xiū qí fǎ cǐ yīn zhōu zhī suǒ yǐ shī shì ér jiàn duó yú zhū hóu yě

这句话大意是:无文、武之人,欲修其法,此殷、周之所以失势,而见夺于诸侯也。

gù yī bì ér gé cái fǎ bì ér gēng zhì

这句话大意是:故衣弊而革才,法弊而更制。

gāo huáng dì shí tiān xià chū dìng fā dé yīn xíng yī qiè zhī lìng quán yě fēi bō luàn fǎn zhèng zhī cháng yě

这句话大意是:高皇帝时,天下初定,发德音,行一切之令,权也,非拨乱反正之常也。

qí hòu fǎ shāo fàn bù zhèng yú lǐ

这句话大意是:其后,法稍犯,不正于理。

gù jiān méng ér fǔ xíng zuò wáng dào shuāi ér shī cì zhāng zhū hóu bào ér chūn qiū jī

这句话大意是:故奸萌而甫刑作,王道衰而诗刺彰,诸侯暴而春秋讥。

fu shǎo mù zhī wǎng bù kě yǐ de yú sān zhāng zhī fǎ bù kě yǐ wèi zhì

现代白话:夫少目之网不能够得鱼,三章之法不能够为治。

gù lìng bù dé bù jiā fǎ bù dé bù duō

这句话大意是:故令不得不加,法不得不多。

táng yú huà yì guān fēi ā tāng wǔ kè jī fū fēi gù shí shì bù tóng qīng zhòng zhī wu yì yě

这句话大意是:唐、虞画衣冠非阿,汤、武刻肌肤非故,时世不同,轻重之务异也。

wén xué yuē mín zhī yǎng fǎ yóu yú zhī yǎng shuǐ shuǐ qīng zé jìng zhuó zé rǎo

这句话大意是:”文学曰:“民之仰法,犹鱼之仰水,水清则静,浊则扰;。

rǎo zé bù ān qí jū jìng zé lè qí yè

这句话大意是:扰则不安其居,静则乐其业;。

lè qí yè zé fù fù zé rén shēng shàn zé zhēng zhǐ

这句话大意是:乐其业则富,富则仁生,赡则争止。

shì yǐ chéng kāng zhī shì shǎng wú suǒ shī fǎ wú suǒ jiā

这句话大意是:是以成、康之世,赏无所施,法无所加。

fēi kě xíng ér bù xíng mín mò fàn jìn yě

这句话大意是:非可刑而不刑,民莫犯禁也;。

fēi kě shǎng ér bù shǎng mín mò bù rén yě

这句话大意是:非可赏而不赏,民莫不仁也。

ruò sī zé lì hé shì ér lǐ

这句话大意是:若斯,则吏何事而理?

jīn zhī zhì mín zhě ruò zhuō yù zhī yù mǎ yě xíng zé dùn zhī zhǐ zé jī zhī

这句话大意是:今之治民者,若拙御之御马也,行则顿之,止则击之。

shēn chuàng yú chuí wěn shāng yú xián qiú qí wú shī hé kě de hu

这句话大意是:身创于棰,吻伤于衔,求其无失,何可得吗?

qián xī zhī yì tǔ bēng liáng shì nèi kuì yán xíng bù néng jìn jùn fǎ bù néng zhǐ

这句话大意是:干溪之役土崩,梁氏内溃,严刑不能禁,峻法不能止。

gù pí mǎ bù wèi biān chuí ba mín bù wèi xíng fǎ

这句话大意是:故罢马不畏鞭棰,罢民不畏刑法。

suī céng ér lèi zhī qí wáng yì hu

这句话大意是:虽曾而累之,其亡益吗?

yù shǐ yuē yán qiáng sān rèn lóu jì nán zhī

这句话大意是:御史曰:“严墙三刃,楼季难之;。

shān gāo gàn yún mù shù dēng zhī

这句话大意是:山高干云,牧竖登之。

gù jùn zé lóu jì nán sān rèn líng yí zé mù shù yì shān diān

这句话大意是:故峻则楼季难三刃,陵夷则牧竖易山巅。

fu shuò jīn zài lú zhuāng qiāo bù gù

这句话大意是:夫烁金在炉,庄𫏋不顾;。

qián dāo zài lù pǐ fù duó zhī

这句话大意是:钱刀在路,匹妇掇之;。

fēi pǐ fù tān ér zhuāng qiāo lián yě qīng zhòng zhī zhì yì ér lì hài zhī fēn míng yě

这句话大意是:非匹妇贪而庄𫏋廉也,轻重之制异,而利害之分明也。

gù fǎ lìng kě yǎng ér bù kě yú kě lín ér bù kě rù

这句话大意是:故法令可仰而不可逾,可临而不可入。

shī yún bù kě bào hǔ bù gǎn píng hé

这句话大意是:诗云:‘不可暴虎,不敢冯河。

wèi qí wú yì yě

这句话大意是:’为其无益也。

lǔ hǎo lǐ ér yǒu jì mèng zhī nán yàn kuài hǎo ràng ér yǒu zi zhī zhī luàn

这句话大意是:鲁好礼而有季、孟之难,燕哙好让而有子之之乱。

lǐ ràng bù zú jìn xié ér xíng fǎ kě yǐ zhǐ bào

现代白话:礼让不足禁邪,而刑法能够止暴。

míng jūn jù fǎ gù néng cháng zhì qún xià ér jiǔ shǒu qí guó yě

这句话大意是:明君据法,故能长制群下,而久守其国也。

wén xué yuē gǔ zhě míng qí rén yì zhī shì shǐ mín bù yú

这句话大意是:文学曰:“古者,明其仁义之誓,使民不逾;。

bù jiào ér shā shì nüè mín yě

这句话大意是:不教而杀,是虐民也。

yǔ qí xíng bù kě yú bù ruò yì zhī bù kě yú yě

这句话大意是:与其刑不可逾,不若义之不可逾也。

wén lǐ yì xíng ér xíng fá zhōng wèi wén xíng fá xíng ér xiào tì xìng yě

这句话大意是:闻礼义行而刑罚中,未闻刑罚行而孝悌兴也。

gāo qiáng xiá jī bù kě lì yě

这句话大意是:高墙狭基,不可立也。

yán xíng jùn fǎ bù kě jiǔ yě

这句话大意是:严刑峻法,不可久也。

èr shì xìn zhào gāo zhī jì xiè dǔ zé ér rèn zhū duàn xíng zhě bàn dào sǐ zhě rì jī

这句话大意是:二世信赵高之计,渫笃责而任诛断,刑者半道,死者日积。

shā mín duō zhě wèi zhōng lì mín xī zhě wèi néng

这句话大意是:杀民多者为忠,厉民悉者为能。

bǎi xìng bù shèng qí qiú qián shǒu bù shèng qí xíng hǎi nèi tóng yōu ér jù bù liáo shēng

这句话大意是:百姓不胜其求,黔首不胜其刑,海内同忧而俱不聊生。

gù guò rèn zhī shì fù bù dé yú zi

这句话大意是:故过任之事,父不得于子;。

wú yǐ zhī qiú jūn bù dé yú chén

这句话大意是:无已之求,君不得于臣。

sǐ bù zài shēng qióng shǔ niè lí pǐ fū bēn wàn shèng shè rén zhé gōng chén shèng wú guǎng shì yě

这句话大意是:死不再生,穷鼠啮狸,匹夫奔万乘,舍人折弓,陈胜、吴广是也。

dāng cǐ zhī shí tiān xià jù qǐ sì miàn ér gōng qín wén bù yī qī ér shè jì wèi xū è zài qí néng cháng zhì qún xià ér jiǔ shǒu qí guó yě

这句话大意是:当此之时,天下俱起,四面而攻秦,闻不一期而社稷为墟,恶在其能长制群下,而久守其国也?

yù shǐ mò rán bú duì

这句话大意是:御史默然不对。

dài fū yuē gǔ shī bù zhī bái hēi ér shàn wén yán rú zhě bù zhī zhì shì ér shàn zǐ yì

这句话大意是:大夫曰:“瞽师不知白黑而善闻言,儒者不知治世而善訾议。

fu shàn yán tiān zhě hé zhī rén shàn yán gǔ zhě kǎo zhī jīn

这句话大意是:夫善言天者合之人,善言古者考之今。

lìng hé wéi shī

这句话大意是:令何为施?

fǎ hé wéi jiā

这句话大意是:法何为加?

tāng wǔ quán jī gǔ ér yīn zhōu zhì qín guó yòng zhī fǎ bì ér fàn

这句话大意是:汤、武全肌骨而殷、周治,秦国用之,法弊而犯。

èr chǐ sì cùn zhī lǜ gǔ jīn yī yě huò yǐ zhì huò yǐ luàn

这句话大意是:二尺四寸之律,古今一也,或以治,或以乱。

chūn qiū yuán zuì fǔ xíng zhì yù

这句话大意是:春秋原罪,甫刑制狱。

jīn yuàn wén zhì luàn zhī běn zhōu qín suǒ yǐ rán hu

这句话大意是:今愿闻治乱之本,周、秦所以然吗?

wén xué yuē chūn xià shēng zhǎng shèng rén xiàng ér wèi lìng

这句话大意是:文学曰:“春夏生长,圣人象而为令。

qiū dōng shā cáng shèng rén zé ér wéi fǎ

这句话大意是:秋冬杀藏,圣人则而为法。

gù lìng zhě jiào yě suǒ yǐ dǎo mín rén

这句话大意是:故令者教也,所以导民人;。

fǎ zhě xíng fá yě suǒ yǐ jìn qiáng bào yě

这句话大意是:法者刑罚也,所以禁强暴也。

èr zhě zhì luàn zhī jù cún wáng zhī xiào yě zài shàng suǒ rèn

这句话大意是:二者,治乱之具,存亡之效也,在上所任。

tāng wǔ jīng lǐ yì míng hào wù yǐ dào qí mín xíng zuì wèi yǒu suǒ jiā ér mín zì xíng yì yīn zhōu suǒ yǐ zhì yě

这句话大意是:汤、武经礼义,明好恶,以道其民,刑罪未有所加,而民自行义,殷、周所以治也。

shàng wú dé jiào xià wú fǎ zé rèn xíng bì zhū yì bí yíng léi duàn zú yíng chē jǔ hé yǐ xī bù zú yǐ shòu tiān xià zhī tú zhōng ér yǐ wáng zhě qín wáng yě

这句话大意是:上无德教,下无法则,任刑必诛,劓鼻盈蔂,断足盈车,举河以西,不足以受天下之徒,终而以亡者,秦王也。

fēi èr chǐ sì cùn zhī lǜ yì suǒ xíng fǎn gǔ ér bèi mín xīn yě

这句话大意是:非二尺四寸之律异,所行反古而悖民心也。

dà lùn dì wǔ shí jiǔ

这句话大意是:大论第五十九。

dài fū yuē shēn yín gǎo jiǎn sòng sǐ rén zhī yǔ zé yǒu sī bù yǐ wén xué

这句话大意是:大夫曰:“呻吟槁简,诵死人之语,则有司不以文学。

wén xué zhī yù zhī zài tíng hòu ér bù zhī qí shì wén qí shì ér bù zhī qí wu

这句话大意是:文学知狱之在廷后而不知其事,闻其事而不知其务。

fu zhì mín zhě ruò dà jiàng zhī zhuó fǔ jīn ér xíng zhī zhòng shéng zé zhǐ

这句话大意是:夫治民者,若大匠之斲,斧斤而行之,中绳则止。

dù dài fū wáng zhōng wèi zhī děng shéng zhī yǐ fǎ duàn zhī yǐ xíng rán hòu kòu zhǐ jiān jìn

这句话大意是:杜大夫、王中尉之等,绳之以法,断之以刑,然后寇止奸禁。

gù shè zhě yīn niè zhì zhě yīn fǎ

这句话大意是:故射者因槷,治者因法。

yú xià yǐ wén yīn zhōu yǐ wǔ yì shí gè yǒu suǒ shī

这句话大意是:虞、夏以文,殷、周以武,异时各有所施。

jīn yù yǐ dūn piáo zhī shí zhì wán bì zhī mín shì yóu qiān yán ér zhěng nì yī ràng ér jiù huǒ yě

这句话大意是:今欲以敦朴之时,治抏弊之民,是犹迁延而拯溺,揖让而救火也。

wén xué yuē wén wáng xìng ér mín hào shàn yōu lì xìng ér mín hǎo bào fēi xìng zhī shū fēng sú shǐ rán yě

这句话大意是:文学曰:“文王兴而民好善,幽、厉兴而民好暴,非性之殊,风俗使然也。

gù shāng zhōu zhī suǒ yǐ chāng jié zhòu zhī suǒ yǐ wáng yě tāng wǔ fēi děi bó yí zhī mín yǐ zhì jié zhòu fēi děi zhí qiāo zhī mín yǐ luàn yě gù zhì luàn bù zài yú mín

这句话大意是:故商、周之所以昌,桀、纣之所以亡也,汤、武非得伯夷之民以治,桀、纣非得跖、𫏋之民以乱也,故治乱不在于民。

kǒng zǐ yuē tīng sòng wú yóu rén yě bì yě shǐ wú sòng hu

现代白话:孔孔子说:‘听讼我犹人也,必也使无讼乎!

wú sòng zhě nán sòng ér tīng zhī yì

这句话大意是:’无讼者难,讼而听之易。

fū bù zhì qí běn ér shì qí mò gǔ zhī suǒ wèi yú jīn zhī suǒ wèi zhì

这句话大意是:夫不治其本而事其末,古之所谓愚,今之所谓智。

yǐ chuí chǔ zhèng luàn yǐ dāo bǐ zhèng wén gǔ zhī suǒ wèi zéi jīn zhī suǒ wèi xián yě

这句话大意是:以棰楚正乱,以刀笔正文,古之所谓贼,今之所谓贤也。

dài fū yuē sú fēi táng yú zhī shí ér shì fēi xǔ yóu zhī mín ér yù fèi fǎ yǐ zhì shì yóu bù yòng yǐn kuò fǔ jīn yù náo qū zhí wang yě

这句话大意是:大夫曰:“俗非唐、虞之时,而世非许由之民,而欲废法以治,是犹不用隐括斧斤,欲挠曲直枉也。

gù wèi zhì zhě bù dài zì shàn zhī mín wèi lún zhě bù dài zì qū zhī mù

这句话大意是:故为治者不待自善之民,为轮者不待自曲之木。

wǎng zhě yīng shǎo bó zhèng zhī shǔ kuì liáng chu kūn lú xú gǔ zhī tú luàn qí zhào shān dōng guān nèi bào tú bǎo rén zǔ xiǎn

这句话大意是:往者,应少、伯正之属溃梁、楚,昆卢、徐谷之徒乱齐、赵,山东、关内暴徒,保人阻险。

dāng cǐ zhī shí bù rèn jīn fǔ zhé zhī yǐ wǔ ér nǎi shǐ shè lǐ xiū wén yǒu sì qióng yī yù yǐ duǎn zhēn ér gōng jū kǒng qiū yǐ lǐ shuō zhí yě

这句话大意是:当此之时,不任斤斧,折之以武,而乃始设礼修文,有似穷医,欲以短针而攻疽,孔丘以礼说跖也。

wén xué yuē cán cái mù yǐ chéng shì wū zhě fēi liáng jiàng yě

这句话大意是:文学曰:“残材木以成室屋者,非良匠也。

cán zéi mín rén ér yù zhì zhě fēi liáng lì yě

这句话大意是:残贼民人而欲治者,非良吏也。

gù gōng shū zi yīn mù zhī yi shèng rén bù fèi mín zhī xìng

这句话大意是:故公输子因木之宜,圣人不费民之性。

shì yǐ fǔ jīn jiǎn yòng xíng fá bù rèn zhèng lì ér huà chéng

这句话大意是:是以斧斤简用,刑罚不任,政立而化成。

biǎn què gōng yú còu lǐ jué xié qì gù yōng jū bù dé chéng xíng

这句话大意是:扁鹊攻于凑理,绝邪气,故痈疽不得成形。

shèng rén cóng shì yú wèi rán gù luàn yuán wú yóu shēng

这句话大意是:圣人从事于未然,故乱原无由生。

shì yǐ biān shí cáng ér bù shī fǎ lìng shè ér bù yòng

这句话大意是:是以砭石藏而不施,法令设而不用。

duàn yǐ rán záo yǐ fā zhě fán rén yě

这句话大意是:断已然,凿已发者,凡人也。

zhì wèi xíng dǔ wèi méng zhě jūn zǐ yě

现代白话:治未形,睹未萌者,有德行的人也。

dài fū yuē wén xué suǒ chēng shèng zhī zhě kǒng zǐ yě zhì lǔ bù suí jiàn zhú yú qí bù yòng yú wèi yù wéi yú kuāng kùn yú chén cài

这句话大意是:大夫曰:“文学所称圣知者,孔子也,治鲁不遂,见逐于齐,不用于卫,遇围于匡,困于陈、蔡。

fu zhī shí bù yòng yóu shuō qiáng yě

这句话大意是:夫知时不用犹说,强也;。

zhī kùn ér bù néng yǐ tān yě

这句话大意是:知困而不能已,贪也;。

bù zhī jiàn qī ér wǎng yú yě

这句话大意是:不知见欺而往,愚也;。

kùn rǔ bù néng sǐ chǐ yě

这句话大意是:困辱不能死,耻也。

ruò cǐ sì zhě yōng mín zhī suǒ bù wéi yě ér kuàng jūn zǐ hu

现代白话:若此四者,庸民之所不为也,而况有德行的人乎!

shāng jūn yǐ jǐng jiān jiàn yīng hóu yǐ wáng jī jìn

这句话大意是:商君以景监见,应侯以王稽进。

gù shì yīn shì nǚ yīn méi

这句话大意是:故士因士,女因媒。

zhì qí qīn xiǎn fēi méi shì zhī lì

这句话大意是:至其亲显,非媒士之力。

kǒng zǐ bù yǐ yīn jìn jiàn ér néng wǎng zhě fēi xián shì cái nǚ yě

这句话大意是:孔子不以因进见而能往者,非贤士才女也。

wén xué yuē kǒng zǐ shēng yú luàn shì sī yáo shùn zhī dào dōng xī nán běi zhuó tóu rú zú shù jī shì zhǔ zhī wù

这句话大意是:文学曰:“孔子生于乱世,思尧、舜之道,东西南北,灼头濡足,庶几世主之悟。

yōu yōu zhě jiē shì jūn àn dài fū dù shú hé yǒu méi

这句话大意是:悠悠者皆是,君暗,大夫妒,孰合有媒?

shì yǐ mó mǔ shì zī ér jīn kuā xī zǐ páng huáng ér wú jiā

这句话大意是:是以嫫母饰姿而矜夸,西子彷徨而无家。

fēi bù zhī qióng è ér bú jiàn yòng dào tòng tiān xià zhī huò yóu cí mǔ zhī fú sǐ zi yě zhī qí bù kě rú hé rán è yǐ

这句话大意是:非不知穷厄而不见用,悼痛天下之祸,犹慈母之伏死子也,知其不可如何,然恶已。

gù shì qí jǐng gōng qī zhī shì wèi líng gōng wéi yáng hǔ bàng zhī huán tuí hài zhī

这句话大意是:故适齐,景公欺之,适卫,灵公围,阳虎谤之,桓魋害之。

fu qī hài shèng rén zhě yú huò yě

这句话大意是:夫欺害圣人者,愚惑也;。

shāng huǐ shèng rén zhě kuáng jiǎo yě

这句话大意是:伤毁圣人者,狂狡也。

jiǎo huò zhī rén fēi rén yě

这句话大意是:狡惑之人,非人也。

fu hé chǐ zhī yǒu

这句话大意是:夫何耻之有!

mèng zǐ yuē guān jìn chén zhě yǐ suǒ wéi zhǔ guān yuǎn chén zhě yǐ qí suǒ zhǔ

现代白话:孟孔子说:‘观近臣者以所为主,观远臣者以其所主。

shǐ shèng rén wěi róng gǒu hé bù lùn xíng zé yǒu zé hé yǐ wèi kǒng zǐ yě

现代白话:’使圣人伪容苟合,不论行择友,则凭什么为孔子也!

dài fū fǔ rán nèi cán sì jù ér bù yán

这句话大意是:大夫抚然内惭,四据而不言。

dāng cǐ zhī shí shùn fēng chéng yì zhī shì rú biān kǒu zhāng ér bù xī shé jǔ ér bù xià ān rán ér huái zhòng fù ér jiàn zé

这句话大意是:当此之时,顺风承意之士如编,口张而不歙,舌举而不下,暗然而怀重负而见责。

dài fū yuē nuò jiāo chē shū féng yǔ qǐng yǔ zhū shēng jiě

这句话大意是:大夫曰︰“诺,胶车倏逢雨,请与诸生解。

zá lùn dì liù shí

这句话大意是:杂论第六十。

kè yuē yú dǔ yán tiě zhī yì guān hu gōng qīng wén xué xián liáng zhī lùn yì zhǐ shū lù gè yǒu suǒ chū huò shàng rén yì huò wu quán lì

这句话大意是:客曰:“余睹盐、铁之义,观乎公卿、文学、贤良之论,意指殊路,各有所出,或上仁义,或务权利。

yì zāi wú suǒ wén

现代白话:“异啊我所闻。

zhōu qín càn rán jiē yǒu tiān xià ér nán miàn yān rán ān wēi cháng jiǔ shū shì

现代白话:周、秦粲然,皆有天下而南面呢,然安危长久殊世。

shǐ rǔ nán zhū zǐ bó wèi yǔ yán dāng cǐ zhī shí háo jùn bìng jìn sì fāng fú còu

现代白话:始你南朱子伯为予言:当此之时,豪俊并进,四方辐凑。

xián liáng mào líng táng shēng wén xué lǔ guó wàn shēng zhī lún liù shí yú rén xián jù què tíng shū liù yì zhī fēng lùn tài píng zhī yuán

这句话大意是:贤良茂陵唐生、文学鲁国万生之伦,六十余人,咸聚阙庭,舒六艺之风,论太平之原。

zhì zhě zàn qí lǜ rén zhě míng qí shī yǒng zhě jiàn qí duàn biàn zhě chén qí cí

这句话大意是:智者赞其虑,仁者明其施,勇者见其断,辩者陈其词。

yín yín yān kǎn kǎn yān suī wèi néng xiáng bèi sī kě lüè guān yǐ

现代白话:訚訚呢,侃侃呢,虽未能详备,斯可略观了。

rán bì yú yún wù zhōng fèi ér bù xíng bēi fū

这句话大意是:然蔽于云雾,终废而不行,悲夫!

gōng qīng zhī rèn wǔ kě yǐ pì dì ér bù zhī guǎng dé kě yǐ fù yuǎn

现代白话:公卿知任武能够辟地,而不知广德能够附远;。

zhī quán lì kě yǐ guǎng yòng ér bù zhī jià sè kě yǐ fù guó yě

现代白话:知权利能够广用,而不知稼穑能够富国也。

jìn zhě qīn fù yuǎn zhě shuō dé zé hé wéi ér bù chéng hé qiú ér bù dé

这句话大意是:近者亲附,远者说德,则何为而不成,何求而不得?

bù chū yú sī lù ér wu chù lì zhǎng wēi qǐ bù miù zāi

现代白话:不出于斯路,而务畜利长威,岂不谬啊!

zhōng shān liú zi yōng yán wáng dào jiáo dāng shì fù zhū zhèng wu zài hu fǎn běn

这句话大意是:中山刘子雍言王道,矫当世,复诸正,务在乎反本。

zhí ér bù jiào qiè ér bù huǒ suǒ bīn bīn rán sī kě wèi hóng bó jūn zǐ yǐ

现代白话:直而不徼,切而不(火索),斌斌然斯可谓弘博有德行的人了。

jiǔ jiāng zhù shēng fèn yóu lù zhī yì tuī shǐ yú zhī jié fā fèn mèn cì jī gōng qīng jiè rán zhí ér bù náo kě wèi bù wèi qiáng yù yǐ

现代白话:九江祝生奋由、路之意,推史鱼之节,发愤懑,刺讥公卿,介然直而不挠,可谓不畏强御了。

sāng dài fū jù dāng shì hé shí biàn tuī dào shù shàng quán lì pì lüè xiǎo biàn suī fēi zhèng fǎ rán jù rú sù xué nǜ rán bù néng zì jiě kě wèi bó wù tōng shì yǐ

现代白话:桑大夫据当世,合时变,推道术,尚权利,辟略小辩,虽非正法,然巨儒宿学恧然,不能自解,可谓博物通士了。

rán shè qīng xiàng zhī wèi bù yǐn zhǔn shéng yǐ dào huà xià fàng yú lì mò bù shī shǐ gǔ

这句话大意是:然摄卿相之位,不引准绳,以道化下,放于利末,不师始古。

yì yuē fén rú qì rú

这句话大意是:易曰:‘焚如弃如。

chù fēi qí wèi xíng fēi qí dào guǒ yǔn qí xìng yǐ jí jué zōng

这句话大意是:’处非其位,行非其道,果陨其性,以及厥宗。

chē chéng xiàng jí zhōu lǚ zhī liè dāng zhóu chǔ zhōng kuò náng bù yán róng shēn ér qù bǐ zāi

现代白话:车丞相即周、吕之列,当轴处中,括囊不言,容身而去,彼啊!

bǐ zāi

现代白话:彼啊!

ruò fú qún chéng xiàng yù shǐ bù néng zhèng yì yǐ fǔ zǎi xiāng chéng tóng lèi zhǎng tóng háng ē yì gǒu hé yǐ shuō qí shàng dǒu shāo zhī rén dào yú zhī tú hé zú suàn zāi

现代白话:若夫群丞相、御史,不能正议,以辅宰相,成同类,长同行,阿意苟合,以说其上,斗筲之人,道谀之徒,何足算啊。

✦ You read 卷十

Don't lose your spot.

Free account remembers where you stopped across all 12,000 books. Pro unlocks pinyin on every line, modern Mandarin translations, AI rewrites, audio read-along, and the workbook — for $2.50/month, billed annually.