北史 · 李延寿 · Chapter 97 of 100

列传·卷八十五

PinyinModern Translation
Size

xī yù

这句话大意是:西域。

xià shū chēng xī róng jí xù

这句话大意是:《夏书》称:“西戎即序。

bān gù yún jiù ér xù zhī fēi shèng wēi wǔ zhì qí gòng wù yě

这句话大意是:”班固云:“就而序之,非盛威武致其贡物也。

hàn shì chū kāi xī yù yǒu sān shí liù guó

这句话大意是:” 汉氏初开西域,有三十六国。

qí hòu fēn lì wǔ shí wǔ wáng zhì xiào wèi dū hù yǐ fǔ zhī

这句话大意是:其后,分立五十五王,置校尉、都护以抚之。

wáng mǎng cuàn wèi xī yù suì jué

这句话大意是:王莽篡 位,西域遂绝。

zhì yú hòu hàn bān chāo suǒ tōng zhě wǔ shí yú guó xi zhì xī hǎi dōng xī wàn lǐ jiē lái cháo gòng

这句话大意是:至于后汉班超所通者五十余国,西至西海,东西万里,皆来朝贡。

fù zhì dōu hù xiào wèi yǐ xiāng tǒng shè

这句话大意是:复置都护、校尉,以相统摄。

qí hòu huò jué huò tōng hàn cháo yǐ wéi láo bì zhōng guó qí guān shí zhì shí fèi

这句话大意是:其后或绝或通,汉朝以为劳弊中国,其官时置时废。

jì wèi jìn zhī hòu hù xiāng tūn miè bù kě fù xiáng jì yān

现代白话:暨魏、晋之后,互相吞灭,不可复详记呢。

dào wǔ chū jīng yíng zhōng yuán wèi xiá jí yú sì biǎo

这句话大意是:道武初,经营中原,未暇及于四表。

jì ér xī róng zhī gòng bù zhì yǒu sī zòu yī hàn shì gù shì qǐng tōng xī yù kě yǐ zhèn wēi dé yú huāng wài yòu kě zhì qí huò yú tiān fǔ

现代白话:既而西戎之贡不至,有司奏依汉氏故事, 请通西域,能够振威德于荒外,又可致奇货于天府。

dì yuē hàn shì bù bǎo jìng ān rén nǎi yuǎn kāi xī yù shǐ hǎi nèi xū hào hé lì zhī yǒu

这句话大意是:帝曰:“汉氏不保境安人,乃 远开西域,使海内虚耗,何利之有?

jīn ruò tōng zhī qián bì fù jiā bǎi xìng yǐ

现代白话:今若通之,前弊复加百姓了!

suì bù cóng

这句话大意是:”遂不从。

lì míng yuán shì jìng bù zhāo nà

这句话大意是:历明 元世,竟不招纳。

tài yán zhōng wèi dé yì yǐ yuǎn wén xī yù qiū cí shū lè wū sūn yuè bān kě pán tuó shàn shàn yān qí chē shī sù tè zhū guó wáng shǐ qiǎn shǐ lái xiàn

现代白话:太延中,魏德益以远闻,西域龟兹、疏勒、乌孙、悦般、渴槃陀、鄯善、呢耆、 车师、粟特诸国王始遣使来献。

tài wǔ yǐ xī yù hàn shì suī tōng yǒu qiú zé bēi cí ér lái wú yù zé jiāo màn wáng mìng cǐ qí zì zhī jué yuǎn dà bīng bù kě zhì gù yě

这句话大意是:太武以西域汉世虽通,有求则卑辞而来,无欲则骄 慢王命,此其自知绝远,大兵不可至故也。

ruò bào shǐ wǎng lái zhōng wú suǒ yì yù bù qiǎn shǐ

这句话大意是:若报使往来,终无所益,欲不遣使。

yǒu sī zòu jiǔ guó bù dàn xiá xiǎn yuǎn gòng fāng wù dāng yǔ qí jìn ān kě yù yì hòu lái

这句话大意是:有 司奏:“九国不惮遐险,远贡方物,当与其进,安可豫抑后来?

nǎi cóng zhī

这句话大意是:”乃从之。

yú shì shǐ qiǎn xíng rén wáng ēn shēng xǔ gāng děng xi shǐ

这句话大意是:于是始 遣行人王恩生、许纲等西使。

ēn shēng chū liú shā wèi rú rú suǒ zhí jìng bù guǒ dá

这句话大意是:恩生出流沙,为蠕蠕所执,竟不果达。

yòu qiǎn sàn qí shì láng dǒng wǎn gāo míng děng duō jī jǐn bó chū shàn shàn zhāo fǔ jiǔ guó hòu cì zhī

这句话大意是:又遣散骑侍郎 董琬、高明等多赍锦帛,出鄯善,招抚九国,厚赐之。

chū wǎn děng shòu zhào biàn dào zhī guó kě wǎng fù zhī

这句话大意是:初,琬等受诏:便道之国, 可往赴之。

wǎn guò jiǔ guó běi xíng zhì wū sūn guó

这句话大意是:琬过九国,北行至乌孙国。

qí wáng de wèi cì bài shòu shén yuè

这句话大意是:其王得魏赐,拜受甚悦。

wèi wǎn děng yuē chuán wén pò luò nà zhě shé jiē sī wèi dé yù chēng chén zhì gòng dàn huàn qí lù wú yóu ěr

这句话大意是:谓琬等曰:“传闻 破洛那、者舌皆思魏德,欲称臣致贡,但患其路无由耳。

jīn shǐ jūn děng jì dào cǐ kě wǎng èr guó fù qí mù yǎng zhī chéng

这句话大意是:今使君等既到此,可往二 国,副其慕仰之诚。

wǎn yú shì zì xiàng pò luò nà qiǎn míng shǐ zhě shé

这句话大意是:”琬于是自向破洛那,遣明使者舌。

wū sūn wáng wèi fā dǎo yì dá èr guó wǎn děng xuān zhào wèi cì zhī

这句话大意是:乌孙王为发导译,达二国, 琬等宣诏慰赐之。

yǐ ér wǎn míng dōng hái wū sūn pò luò nà zhī shǔ qiǎn shǐ yǔ wǎn jù lái gòng xiàn zhě shí yǒu liù guó

这句话大意是:已而琬、明东还,乌孙、破洛那之属遣使与琬俱来贡献者,十有 六国。

zì hòu xiāng jì ér lái bù jiān yú chéng guó shǐ yì shù shí bèi yǐ

现代白话:自后相继而来,不间于城,国使亦数十辈了。

chū tài wǔ měi qiǎn shǐ xī yù cháng zhào hé xī wáng jǔ qú mù jiān lìng hù sòng

这句话大意是:初,太武每遣使西域,常诏河西王沮渠牧犍,令护送。

zhì gū zāng mù jiān héng fā shǐ dǎo lù chū yú liú shā

这句话大意是:至姑臧,牧犍恒发使导 路,出于流沙。

hòu shǐ zhě zì xī yù hái zhì wǔ wēi mù jiān zuǒ yòu wèi shǐ zhě yuē wǒ jūn chéng rú rú wú tí wàng shuō yún qù suì wèi tiān zǐ zì lái fá wǒ shì mǎ yì sǐ dà bài ér hái wǒ qín qí cháng dì lè píng wáng pī

这句话大意是:后使者自西域还至武威,牧犍左右谓使者曰:“我君承蠕蠕吴提妄 说,云:‘去岁魏天子自来伐我,士马疫死,大败而还,我擒其长弟乐平王丕。

wǒ jūn dà xǐ xuān yán guó zhōng

这句话大意是:’ 我君大喜,宣言国中。

yòu wén wú tí qiǎn shǐ gào xī yù zhū guó wèi yǐ xuē ruò jīn tiān xià wéi wǒ wèi qiáng

这句话大意是:又闻吴提遣使告西域诸国:‘魏已削弱,今天下唯我为强。

ruò gèng yǒu wèi shǐ wù fù gōng fèng

这句话大意是:若更有魏使,勿复恭奉。

xī yù zhū guó yì yǒu èr

这句话大意是:’西域诸国,亦有贰。

qiě mù jiān shì zhǔ shāo yǐ màn duò

这句话大意是:”且牧犍事主,稍以慢堕。

shǐ hái jù yǐ zhuàng wén

这句话大意是:使还, 具以状闻。

tài wǔ suì yì tǎo mù jiān

这句话大意是:太武遂议讨牧犍。

liáng zhōu jì píng shàn shàn guó yǐ wéi rǔ wáng chǐ hán zì rán zhī dào yě

这句话大意是:凉州既平,鄯善国以为辱亡齿寒,自然之道也。

jīn wǔ wēi wèi wèi suǒ miè

这句话大意是:今武 威为魏所灭。

cì jí wǒ yǐ

现代白话:次及我了。

ruò tōng qí shǐ rén zhī wǒ guó shì qǔ wáng bì jìn

这句话大意是:若通其使人,知我国事,取亡必近;。

bù rú jué zhī kě yǐ zhī jiǔ

现代白话:不如绝之,能够支久。

nǎi duàn sāi xíng lù xī yù gòng xiàn lì nián bù rù

这句话大意是:乃断塞行路,西域贡献,历年不入。

hòu píng shàn shàn xíng rén fù tōng

这句话大意是:后平鄯善,行人复通。

shǐ wǎn děng shǐ hái jīng shī jù yán fán suǒ jīng jiàn jí chuán wén bàng guó yún xī yù zì hàn wǔ shí wǔ shí yú guó hòu shāo xiāng bìng zhì tài yán zhōng wèi shí liù guó

这句话大意是:始,琬等使还京师,具言凡所经见及传闻傍国,云:西域自汉武时五十余国, 后稍相并,至太延中为十六国。

fēn qí de wèi sì yù zì cōng lǐng yǐ dōng liú shā yǐ xī wèi yī yù

这句话大意是:分其地为四域:自葱岭以东,流沙以西为一域;。

cōng lǐng yǐ xī hǎi qǔ yǐ dōng wèi yī yù

这句话大意是:葱 岭以西,海曲以东为一域;。

zhě shé yǐ nán ròu zhī yǐ běi wèi yī yù

这句话大意是:者舌以南,月氏以北为一域;。

liǎng hǎi zhī jiān shuǐ zé yǐ nán wèi yī yù

这句话大意是:两海之间,水泽以南为一 域。

nèi zhū xiǎo qú cháng gài yǐ bǎi shù

这句话大意是:内诸小渠长,盖以百数。

qí chū xī yù běn yǒu èr dào hòu gèng wéi sì chū zì yù mén dù liú shā xi xíng èr qiān lǐ zhì shàn shàn wèi yī dào

这句话大意是:其出西域,本有二道,后更为四:出自玉门,度流沙, 西行二千里至鄯善,为一道;。

zì yù mén dù liú shā běi xíng èr qiān èr bǎi lǐ zhì chē shī wèi yī dào

这句话大意是:自玉门度流沙,北行二千二百里至车师,为一道;。

cóng shā chē xi xíng yī bǎi lǐ zhì cōng lǐng cōng lǐng xi yī qiān sān bǎi lǐ zhì qié bèi wèi yī dào

这句话大意是:从 莎车西行一百里至葱岭,葱岭西一千三百里至伽倍,为一道;。

zì shā chē xī nán wǔ bǎi lǐ cōng lǐng xī nán yī qiān sān bǎi lǐ zhì bō lù wèi yī dào yān

现代白话:自莎车西南五百里, 葱岭西南一千三百里至波路,为一道呢。

zì wǎn suǒ bù chuán ér gèng yǒu cháo gòng zhě jì qí míng bù néng jù guó sú yě

这句话大意是:自琬所不传而更有朝贡者,纪其名,不能 具国俗也。

dōng xī wèi shí zhōng guó fāng rǎo jí yú qí zhōu bù wén yǒu shì xī yù gù èr dài shū bìng bù lì jì lù

这句话大意是:东西魏时,中国方扰,及于齐、周,不闻有事西域,故二代书并不立记录。

duò kāi huáng rén shòu zhī jiān shàng wèi yún jīng lüè

这句话大意是:隋开皇、仁寿之间,尚未云经略。

yáng dì shí nǎi qiǎn shì yù shǐ wéi jié sī lì cóng shì dù xíng mǎn shǐ yú xi fān zhū guó zhì jì bīn de mǎ nǎo bēi wáng shè chéng de fó jīng shǐ guó de shí wǔ nǚ shī zǐ pí huǒ shǔ máo ér hái

这句话大意是:炀帝时,乃遣侍御史韦节、司隶从事杜行满 使于西籓诸国,至罽宾得玛瑙杯,王舍城得佛经,史国得十舞女、师子皮、火鼠毛 而还。

dì fù lìng wén xǐ gōng péi ju yú wǔ wēi zhāng yè jiān wǎng lái yǐ yǐn zhì zhī

这句话大意是:帝复令闻喜公裴矩于武威、张掖间往来以引致之。

qí yǒu jūn zhǎng zhě sì shí sì guó ju yīn qí shǐ zhě rù cháo dàn yǐ hòu lì lìng qí zhuǎn xiāng fěng yù

这句话大意是:其有君长者四十四国,矩 因其使者入朝,啖以厚利,令其转相讽谕。

dà yè zhōng xiāng shuài ér lái cháo zhě sì shí yú guó dì yīn zhì xī róng xiào wèi yǐ yìng jiē zhī

这句话大意是:大业中,相率而来朝者四十余国,帝因 置西戎校尉以应接之。

xún shǔ zhōng guó dà luàn cháo gòng suì jué

这句话大意是:寻属中国大乱,朝贡遂绝。

rán shì wáng shī shū suǒ cún lù zhě èr shí guó yān

现代白话:然事亡失,书所存录者二十国呢。

wèi shí suǒ lái zhě zài duò yì yǒu bù zhì jīn zǒng ér biān cì yǐ bèi qián shū zhī xī yù chuán yún

这句话大意是:魏时所来者,在隋亦有不至,今总而编次,以备前书之《西域传》云。

zhì yú dào lù yuǎn jìn wù chǎn fēng sú xiáng zhū qián shǐ huò yǒu bù tóng

这句话大意是:至于道路远 近,物产风俗,详诸前史,或有不同。

sī jiē lù qí dāng shí gài yǐ bèi qí yí quē ěr

现代白话:斯皆录其当时,盖以备其遗阙你。

shàn shàn guó dōu hàn ní chéng gǔ lóu lán guó yě

这句话大意是:鄯善国,都扞泥城,古楼兰国也。

qù dài qī qiān liù bǎi lǐ

这句话大意是:去代七千六百里。

suǒ dū chéng fāng yī lǐ

这句话大意是:所都城方一里。

de duō shā lǔ shǎo shuǐ cǎo běi jí bái lóng duī lù

这句话大意是:地多沙卤, 少水草,北即白龙堆路。

zhì tài yán chū shǐ qiǎn qí dì sù yán qí rù shì

这句话大意是:至太延初,始遣其弟素延耆入侍。

jí tài wǔ píng liáng zhōu jǔ qú mù jiān dì wú huì zǒu bǎo dūn huáng

这句话大意是:及太武平凉州,沮渠牧 犍弟无讳走保敦煌。

wú huì hòu móu dù liú shā qiǎn qí dì ān zhōu jī shàn shàn wáng bǐ lóng kǒng jù yù jiàng

这句话大意是:无讳后谋渡流沙,遣其弟安周击鄯善,王比龙恐惧欲降。

huì wèi shǐ zhě zì tiān zhú jì bīn hái jù huì shàn shàn quàn bǐ lóng jù zhī suì yǔ lián zhàn

这句话大意是:会魏 使者自天竺、罽宾还,俱会鄯善,劝比龙拒之,遂与连战。

ān zhōu bù néng kè tuì bǎo dōng chéng

这句话大意是:安周不能克,退保东城。

hòu bǐ lóng jù lǜ zhòng xi bēn qiě mò qí shì zǐ nǎi yīng ān zhōu

这句话大意是:后比龙惧,率众西奔且末,其世子乃应安周。

shàn shàn rén pō piāo jié zhī lìng bù dé tōng tài wǔ zhào sàn qí cháng shì chéng zhōu gōng wàn dù guī chéng chuán fā liáng zhōu bīng tǎo zhī

这句话大意是:鄯善人颇剽劫之,令不得通,太武诏散骑常侍、成周公万度归乘传发凉州兵讨 之。

dù guī dào dūn huáng liú zī zhòng yǐ qīng jì wǔ qiān dù liú shā zhì qí jìng

这句话大意是:度归到敦煌,留辎重,以轻骑五千度流沙,至其境。

shí shàn shàn rén zhòng bù yě dù guī chì lì zú bù dé yǒu suǒ qīn lüè

这句话大意是:时鄯善人众布野,度归敕 吏卒不得有所侵掠。

biān shǒu gǎn zhī jiē wàng qí jī fú

这句话大意是:边守感之,皆望旗稽服。

qí wáng zhēn dá miàn fù chū jiàng dù guī shì qí fù liú jūn tún shǒu yǔ zhēn dá yì jīng dū

这句话大意是:其王真达面缚出降,度归释其缚,留 军屯守,与真达诣京都。

tài wǔ dà yuè hòu dài zhī

这句话大意是:太武大悦,厚待之。

shì suì bài jiāo zhǐ gōng hán bá wèi jiǎ jié zhēng xi jiāng jūn lǐng hù xī róng xiào wèi shàn shàn wáng yǐ zhèn zhī fù yì qí rén bǐ zhī jùn xiàn

这句话大意是:是岁,拜交趾公韩拔为假节、征西将 军、领护西戎校尉、鄯善王以镇之,赋役其人,比之郡县。

qiě mò guó dōu qiě mò chéng zài shàn shàn sì qù dài bā qiān sān bǎi èr shí lǐ

这句话大意是:且末国,都且末城,在鄯善四,去代八千三百二十里。

zhēn jūn sān nián shàn shàn wáng bǐ lóng bì jǔ qú ān zhōu zhī nán lǜ guó rén zhī bàn bēn qiě mò

这句话大意是:真君三年,鄯善王比龙 避沮渠安周之难,率国人之半奔且末。

hòu yì shǔ shàn shàn

这句话大意是:后役属鄯善。

qiě mò xī běi yǒu liú shā shù bǎi lǐ xià rì yǒu rè fēng wéi xíng lǚ zhī huàn

这句话大意是:且末西北有流沙数百里,夏日 有热风,为行旅之患。

fēng zhī suǒ zhì wéi lǎo tuo yù zhī zhī jí tián ér jù lì mái qí kǒu bí yú shā zhōng

这句话大意是:风之所至,唯老驼预知之,即嗔而聚立,埋其口鼻于沙中。

rén měi yǐ wéi hou yì jí jiāng zhān yōng bì bí kǒu

这句话大意是:人每以为候,亦即将毡拥蔽鼻口。

qí fēng xùn kuài sī xū guò jǐn ruò bù fáng zhě bì zhì wēi bì

这句话大意是:其风迅𫘝,斯须过尽,若不防者,必至危毙。

dà tǒng bā nián qí xiōng shàn shàn mǐ lǜ zhòng nèi fù

这句话大意是:大统八年,其兄鄯善米率众内附。

yú tián guó zài qiě mò xī běi cōng lǐng zhī běi èr bǎi yú lǐ

这句话大意是:于阗国,在且末西北,葱岭之北二百余里。

dōng qù shàn shàn qiān wǔ bǎi lǐ nán qù nǚ guó sān qiān lǐ qù zhū jù bō qiān lǐ běi qù qiū cí qiān sì bǎi lǐ qù dài jiǔ qiān bā bǎi lǐ

这句话大意是:东去鄯善千五百里,南去女国三千 里,去朱俱波千里,北去龟兹千四百里,去代九千八百里。

qí dì fāng xuān qiān lǐ lián shān xiāng cì suǒ dū chéng fāng bā jiǔ lǐ

这句话大意是:其地方亘千里,连山相 次,所都城方八九里。

bù nèi yǒu dà chéng wǔ xiǎo chéng shù shí

这句话大意是:部内有大城五,小城数十。

yú tián chéng dōng sān shí lǐ yǒu shǒu bá hé zhōng chū yù shí

这句话大意是:于阗城东三十里有首拔河,中出 玉石。

tǔ yí wǔ gǔ bìng sāng má

这句话大意是:土宜五谷并桑、麻。

shān duō měi yù

这句话大意是:山多美玉。

yǒu hǎo mǎ tuo luó

这句话大意是:有好马、驼、骡。

qí xíng fǎ shā rén zhě sǐ yú zuì gè suí qīng zhòng chéng fá zhī

这句话大意是:其刑法,杀人者死,余罪 各随轻重惩罚之。

zì wài fēng sú wù chǎn yǔ qiū cí lüè tóng

这句话大意是:自外风俗物产,与龟兹略同。

sú zhòng fó fǎ sì tǎ sēng ní shén zhòng

这句话大意是:俗重佛法,寺塔、僧尼甚众。

wáng yóu xìn shàng měi shè zhāi rì bì qīn zì sǎ sǎo kuì shí yān

现代白话:王尤 信尚,每设斋日,必亲自洒扫馈食呢。

chéng nán wǔ shí lǐ yǒu zàn mó sì jí xī luó hàn bǐ qiū lú zhān wèi qí wáng zào fù pén fú tú zhī suǒ

这句话大意是:城南五十里有赞摩寺,即昔罗汉比丘卢旃为 其王造覆盆浮图之所。

shí shàng yǒu pì zhī fó xiǎn chù shuāng jī yóu cún

这句话大意是:石上有辟支佛跣处,双迹犹存。

yú tián xi wǔ bǎi lǐ yǒu bǐ mó sì yún shì lǎo zi huà hú chéng fó zhī suǒ

这句话大意是:于阗西五百里有比摩寺,云 是老子化胡成佛之所。

sú wú lǐ yì duō dào zéi yín zòng

这句话大意是:俗无礼义,多盗贼淫纵。

zì gāo chāng yǐ xī zhū guó rén děng shēn mù gāo bí wéi cǐ yī guó mào bù shèn hú pō lèi huá xià

这句话大意是:自高昌以西诸国人等,深目高鼻, 唯此一国,貌不甚胡,颇类华夏。

chéng dōng èr shí lǐ yǒu dà shuǐ běi liú hào shù zhī shuǐ jí huáng hé yě yī míng jì shì shuǐ

这句话大意是:城东二十里有大水北流,号树枝水,即黄河也, 一名计式水。

chéng xi shí wǔ lǐ yì yǒu dà shuǐ míng dá lì shuǐ yǔ shù zhī shuǐ huì jù běi liú

这句话大意是:城西十五里亦有大水名达利水,与树枝水会,俱北流。

zhēn jūn zhōng tài wǔ zhào gāo liáng wáng nà jī tǔ yù hún mù lì yán mù lì yán jù qū qí bù luò dù liú shā

这句话大意是:真君中,太武诏高凉王那击吐谷浑慕利延,慕利延惧,驱其部落渡流沙。

nà jìn jūn jí zhuī zhī mù lì yán suì xi rù yú tián shā qí wáng sǐ zhě shén zhòng

这句话大意是:那进 军急追之,慕利延遂西入于阗,杀其王,死者甚众。

xiàn wén mò rú rú kòu yú tián

这句话大意是:献文末,蠕蠕寇于阗。

yú tián huàn zhī qiǎn shǐ sù mù qié shàng biǎo yuē xī fāng zhū guó jīn jiē yǐ shǔ rú rú

这句话大意是:于阗患 之,遣使素目伽上表曰:“西方诸国,今皆已属蠕蠕。

nú shì fèng dà guó zhì jīn wú yì

这句话大意是:奴世奉大国,至今无异。

jīn rú rú jūn mǎ dào chéng xià nú jù bīng zì gù gù qiǎn shǐ fèng xiàn yáo wàng jiù yuán

这句话大意是:今 蠕蠕军马到城下,奴聚兵自固,故遣使奉献,遥望救援。

dì zhào gōng qīng yì zhī

这句话大意是:”帝诏公卿议之。

gōng qīng zòu yuē yú tián qù jīng shī jǐ wàn lǐ rú rú zhī xìng wéi xí yě lüě bù néng gōng chéng

这句话大意是:公卿奏 曰:“于阗去京师几万里,蠕蠕之性,唯习野掠,不能攻城。

ruò wéi hài dāng shí yǐ xuán yǐ suī yù qiǎn shī shì wú suǒ jí

现代白话:若为害,当时已旋了, 虽欲遣师,势无所及。

dì yǐ gōng qīng yì shì qí shǐ zhě yì yǐ wéi rán

这句话大意是:”帝以公卿议示其使者,亦以为然。

yú shì zhào zhī yuē zhèn chéng tiān lǐ wù yù lìng wàn fāng gè ān qí suǒ yìng chì zhū jūn yǐ zhěng rǔ nán

现代白话:于是诏之曰:“朕承天 理物,欲令万方各安其所,应敕诸军,以拯你难。

dàn qù rǔ xiá zǔ zhèng fù qiǎn yuán bù jiù dāng shí zhī jí shì yǐ tíng shī bù xíng rǔ yi zhī zhī

现代白话:但去你遐阻,政复遣援,不救当 时之急,是以停师不行,你宜知之。

zhèn jīn liàn jiǎ yǎng zú yī èr suì jiān dāng gōng lǜ měng jiàng wèi rǔ chú huàn

现代白话:朕今练甲养卒,一二岁间,当躬率猛将,为你 除患。

rǔ qí jǐn jìng hou yǐ dài dà jǔ

现代白话:你其谨敬候,以待大举。

xiān shì cháo tíng qiǎn shǐ zhě hán yáng pí shǐ bō sī bō sī wáng qiǎn shǐ xiàn xùn xiàng jí zhēn wù

这句话大意是:”先是,朝廷遣使者韩羊皮使波斯,波斯王遣使献 驯象及珍物。

jīng yú tián yú tián zhōng yú wáng qiū rén zhé liú zhī jiǎ yán lǜ yǒu kòu bù dá

这句话大意是:经于阗,于阗中于王秋仁辄留之,假言虑有寇不达。

yáng pí yán zhuàng dì nù yòu qiǎn yáng pí fèng zhào zé ràng zhī

这句话大意是:羊皮言状,帝怒, 又遣羊皮奉诏责让之。

zì hòu měi shǐ cháo gòng

这句话大意是:自后每使朝贡。

zhōu jiàn dé sān nián qí wáng qiǎn shǐ xiàn míng mǎ

这句话大意是:周建德三年,其王遣使献名马。

duò dà yè zhōng pín shǐ cháo gòng

这句话大意是:隋大业中,频使朝贡。

qí wáng xìng wáng zì zǎo shì mén

这句话大意是:其王姓王,字早示门。

liàn jǐn mào jīn shǔ guān qī dài jīn huā

这句话大意是:练锦帽,金鼠冠,妻戴金花。

qí wáng fā bù lìng rén jiàn sú yán ruò jiàn wáng fā qí nián bì jiǎn yún

这句话大意是:其 王发不令人见,俗言若见王发,其年必俭云。

pú shān guó gù pí shān guó yě

这句话大意是:蒲山国,故皮山国也。

jū pí chéng zài yú tián nán qù dài yī wàn èr qiān lǐ

这句话大意是:居皮城,在于阗南,去代一万二千里。

qí guó xī nán sān lǐ yǒu dòng líng shān

这句话大意是:其国西南三里有 冻凌山。

hòu yì shǔ yú tián

这句话大意是:后役属于阗。

xī jū bàn guó gù xī yè guó yě yī míng zǐ hé

这句话大意是:悉居半国,故西夜国也,一名子合。

qí wáng hào zi

这句话大意是:其王号子。

zhì hū jiān

这句话大意是:治呼犍。

zài yú tián xi qù dài wàn èr qiān jiǔ bǎi qī shí lǐ

这句话大意是:在于阗西,去代万二 千九百七十里。

tài yán chū qiǎn shǐ lái xiàn zì hòu gòng shǐ bù jué

这句话大意是:太延初,遣使来献,自后贡使不绝。

quán yú mó guó gù wū chá guó yě

这句话大意是:权于摩国,故乌秅国也。

qí wáng jū wū chá chéng

这句话大意是:其王居乌秅城。

zài xī jū bàn xī nán qù dài yī wàn èr qiān jiǔ bǎi qī shí lǐ

这句话大意是:在悉居半西南,去代一万二千九百七 十里。

qú suō guó jū gù shā chē chéng zài zi hé xī běi qù dài yī wàn èr qiān jiǔ bǎi bā shí lǐ

这句话大意是:渠莎国,居故莎车城,在子合西北,去代一万二千九百八十里。

chē shī guó yī míng qián bù qí wáng jū jiāo hé chéng

这句话大意是:车师国,一名前部,其王居交河城。

qù dài wàn wǔ shí lǐ

这句话大意是:去代万五十里。

qí de běi jiē rú rú běn tōng shǐ jiāo yì

这句话大意是:其地北接蠕蠕,本通使交 易。

tài wǔ chū shǐ qiǎn shǐ cháo xiàn zhào xíng rén wáng ēn shēng xǔ gāng děng chū shǐ

这句话大意是:太武初,始遣使朝献,诏行人王恩生、许纲等出使。

ēn shēng děng shǐ dù liú shā wèi rú rú suǒ zhí

这句话大意是:恩生等始度流沙,为蠕蠕 所执。

ēn shēng jiàn rú rú wú tí chí wèi jié bù wéi zhī qū

这句话大意是:恩生见蠕蠕吴提,持魏节不为之屈。

hòu tài wǔ qiē ràng wú tí wú tí jù nǎi qiǎn ēn shēng děng guī

这句话大意是:后太武切让吴提,吴提惧,乃遣恩生等 归。

xǔ gāng dào dūn huáng bìng sǐ cháo tíng zhuàng qí jié cì shì yuē zhēn

这句话大意是:许纲到敦煌病死,朝廷壮其节,赐谥曰贞。

chū jǔ qú wú huì xiōng dì zhī dù liú shā yě jiū jí yí rén pò chē shī guó

这句话大意是:初,沮渠无讳兄弟之渡流沙也,鸠集遗人,破车师国。

zhēn jūn shí yī nián chē shī wáng chē yí luò qiǎn shǐ zuó jìn xuē zhí shàng shū yuē chén wáng fù pì chǔ sài wài yǎng mù tiān zǐ wēi dé qiǎn shǐ fèng xiàn bù kōng yú suì

这句话大意是:真君十一年,车师王车 夷落遣使琢进薛直上书曰:“臣亡父僻处塞外,仰慕天子威德,遣使奉献,不空于 岁。

tiān zǐ jiàng niàn cì qiǎn shén hòu

这句话大意是:天子降念,赐遣甚厚。

jí chén jì lì yì bù quē cháng gòng tiān zǐ chuí jīn yì bù yì qián shì

这句话大意是:及臣继立,亦不阙常贡,天子垂矜,亦不异前世。

gǎn yuán zhì ēn zhé chén sī kěn

这句话大意是:敢缘 至恩,辄陈私恳。

chén guó zì wú huì suǒ gōng jī jīng jīn bā suì rén mín jī huāng wú yǐ cún huó

这句话大意是:臣国自无讳所攻击,经今八岁,人民饥荒,无以存活。

zéi jīn gōng chén shén jí chén bù néng zì quán suì shě guó dōng bēn sān fēn miǎn yī

这句话大意是:贼今攻臣 甚急,臣不能自全,遂舍国东奔,三分免一。

jí rì yǐ dào yān qí dōng jiè sī guī tiān què xìng chuí zhèn jiù

现代白话:即日已到呢耆东界,思归天阙,幸垂 赈救。

yú shì xià zhào fǔ wèi zhī kāi yān qí cāng gěi zhī

现代白话:”于是下诏抚慰之,开呢耆仓给之。

zhèng píng chū qiǎn zi rù shì zì hòu měi shǐ cháo gòng bù jué

这句话大意是:正平初,遣子入侍,自后每使朝贡不绝。

gāo chāng zhě chē shī qián wáng zhī gù dì hàn zhī qián bù de yě

这句话大意是:高昌者,车师前王之故地,汉之前部地也。

dōng xī èr bǎi lǐ nán běi wǔ bǎi lǐ sì miàn duō tài shān

这句话大意是:东西二百里,南北五百里,四面多 大山。

huò yún xī hàn wǔ qiǎn bīng xi tǎo shī lǚ dùn bì qí zhōng yóu kùn zhě yīn zhù yān

现代白话:或云:昔汉武遣兵西讨,师旅顿弊,其中尤困者因住呢。

dì shì gāo chǎng rén shù chāng shèng yīn míng gāo chāng

这句话大意是:地势高敞,人庶昌 盛,因名高昌。

yì yún qí de yǒu hàn shí gāo chāng lěi gù yǐ wéi guó hào

这句话大意是:亦云:其地有汉时高昌垒,故以为国号。

dōng qù cháng ān sì qiān jiǔ bǎi lǐ

这句话大意是:东去长安四千九百里。

hàn xī yù zhǎng shǐ jí wù sì xiào wèi bìng jū yú cǐ

这句话大意是:汉 西域长史及戊巳校尉并居于此。

jìn yǐ qí de wèi gāo chāng jùn

这句话大意是:晋以其地为高昌郡。

zhāng guǐ lǚ guāng jǔ qú méng xùn jù hé xī jiē zhì tài shǒu yǐ tǒng zhī

这句话大意是:张轨、吕光、沮渠蒙逊据河西, 皆置太守以统之。

dūn huáng shí sān rì xíng

这句话大意是:敦煌十三日行。

guó yǒu bā chéng jiē yǒu huá rén

这句话大意是:国有八城,皆有华人。

de duō shí qì qì hòu wēn nuǎn jué tǔ liáng wò gǔ mài yī suì zài shú yi cán duō wǔ guǒ yòu ráo qī

这句话大意是:地多石碛,气候温暖,厥土良沃,谷麦一岁再熟,宜蚕, 多五果,又饶漆。

yǒu cǎo míng yáng cì qí shàng shēng mì

这句话大意是:有草名羊刺,其上生蜜。

ér wèi shén jiā

这句话大意是:而味甚佳。

yǐn shuǐ gài tián

这句话大意是:引水溉田。

chū chì yán qí wèi shén měi fù yǒu bái yán qí xíng rú yù gāo chāng rén qǔ yǐ wéi zhěn gòng zhī zhōng guó

这句话大意是:出赤盐,其味甚 美,复有白盐,其形如玉,高昌人取以为枕,贡之中国。

duō pú táo jiǔ

这句话大意是:多蒲桃酒。

sú shì tiān shén jiān xìn fó fǎ

这句话大意是:俗事天神,兼 信佛法。

guó zhōng yáng mǎ mù zài yǐn pì chǔ yǐ bì kòu fēi guì rén bù zhī qí chù

这句话大意是:国中羊、马,牧在隐僻处以避寇,非贵人不知其处。

běi yǒu chì shí shān shān běi qī shí lǐ yǒu tān hàn shān xià yǒu jī xuě

这句话大意是:北有赤石山,山北七 十里有贪汗山,夏有积雪。

cǐ shān běi tiě lè jiè yě

这句话大意是:此山北,铁勒界也。

tài wǔ shí yǒu hǎn shuǎng zhě zì wèi gāo chāng tài shǒu

这句话大意是:太武时有阚爽者,自为高昌太守。

tài yán zhōng qiǎn sàn qí shì láng wáng ēn shēng děng shǐ gāo chāng wèi rú rú suǒ zhí

这句话大意是:太延中,遣散骑侍郎王恩生等使高昌,为蠕 蠕所执。

zhēn jūn zhōng shuǎng wèi jǔ qú wú huì suǒ xí duó jù zhī

这句话大意是:真君中,爽为沮渠无讳所袭,夺据之。

wú huì sǐ dì ān zhōu dài lì

这句话大意是:无讳死,弟安周代立。

hé píng yuán nián wèi rú rú suǒ bìng

这句话大意是:和平元年, 为蠕蠕所并。

rú rú yǐ hǎn bó zhōu wèi gāo chāng wáng qí chēng wáng zì cǐ shǐ yě

这句话大意是:蠕蠕以阚伯周为高昌王,其称王自此始也。

tài hé chū bó zhōu sǐ zi yì chéng lì

这句话大意是:太和初,伯周死,子义成立。

suì yú wéi cóng xiōng shǒu guī suǒ shā zì lì wèi gāo chāng wáng

这句话大意是:岁余,为从兄首归所杀,自立为高昌王。

wǔ nián gāo chē wáng ā zhì luō shā shǒu guī xiōng dì yǐ dūn huáng rén zhāng mèng míng wèi wáng

这句话大意是:五年, 高车王阿至罗杀首归兄弟,以敦煌人张孟明为王。

hòu wèi guó rén suǒ shā lì mǎ rú wèi wáng yǐ gǒng gù lǐ qū jiā wèi zuǒ yòu zhǎng shǐ

这句话大意是:后为国人所杀,立马儒为王,以 巩顾礼、麹嘉为左右长史。

èr shí yī nián qiǎn sī mǎ wáng tǐ xuán fèng biǎo cháo gòng qǐng shī nì jiē qiú jǔ guó nèi xǐ

这句话大意是:二十一年,遣司马王体玄奉表朝贡,请师逆接,求举国 内徙。

xiào wén nà zhī qiǎn míng wēi jiāng jūn hán ān bǎo lǜ qí qiān yú fù zhī gē yī wú wǔ bǎi lǐ yǐ rú jū zhī

现代白话:孝文纳之,遣明威将军韩安保率骑千余赴之,割伊我五百里,以儒居之。

zhì yáng zhēn shuǐ rú qiǎn jiā lǐ lǜ bù qí yī qiān wǔ bǎi yíng ān bǎo

这句话大意是:至 羊榛水,儒遣嘉、礼率步骑一千五百迎安保。

qù gāo chāng sì bǎi lǐ ér ān bǎo bù zhì

这句话大意是:去高昌四百里而安保不至。

lǐ děng hái gāo chāng ān bǎo yì hái yī wú

现代白话:礼等还高 昌,安保亦还伊我。

ān bǎo qiǎn shǐ hán xīng ān děng shí èr rén shǐ gāo chāng rú fù qiǎn gù lǐ jiāng qí shì zǐ yì shū yíng ān bǎo

这句话大意是:安保遣使韩兴安等十二人使高昌,儒复遣顾礼将其世子义舒迎 安保。

zhì bái jí chéng qù gāo chāng bǎi liù shí lǐ

这句话大意是:至白棘城,去高昌百六十里。

ér gāo chāng jiù rén qíng liàn běn tǔ bù yuàn dōng qiān xiāng yǔ shā rú ér lì qū jiā wèi wáng

这句话大意是:而高昌旧人情恋本土,不愿东迁,相与杀儒而 立麹嘉为王。

jiā zì líng fèng jīn chéng yú zhōng rén

这句话大意是:嘉字灵凤,金城榆中人。

jì lì yòu chén yú rú rú nà gài

这句话大意是:既立,又臣于蠕蠕那盖。

gù lǐ yǔ yì shū suí ān bǎo zhì luò yáng

这句话大意是:顾礼与义舒随安保至洛阳。

jí rú rú zhǔ fú tú wèi gāo chē suǒ shā jiā yòu chén gāo chē

这句话大意是:及蠕蠕主伏图为高车所杀,嘉又臣高车。

chū qián bù hú rén xī wèi gāo chē suǒ xǐ rù yú yān qí yòu wèi yè dá suǒ pò miè guó rén fēn sǎn zhòng bù zì lì qǐng zhǔ yú jiā

现代白话:初,前部胡人悉为高车所徙,入于呢耆, 又为嚈哒所破灭,国人分散,众不自立,请主于嘉。

jiā qiǎn dì èr zi wèi yān qí wáng yǐ zhǔ zhī

现代白话:嘉遣第二子为呢耆王以主之。

yǒng píng yuán nián jiā qiǎn xiōng zi sī shǔ zuǒ wèi jiāng jūn tián dì tài shǒu xiào liàng cháo jīng shī réng qiú nèi xǐ qǐ jūn yíng yuán

这句话大意是:永平元年,嘉遣兄子私署左卫将军、田地太守孝亮朝京师,仍求内徙,乞军迎援。

yú shì qiǎn lóng xiāng jiāng jūn mèng wēi fā liáng zhōu bīng sān qiān rén yíng zhī zhì yī wú shī qī ér fǎn

现代白话:于是遣龙骧将军孟威发凉州兵三千人迎之,至伊我,失期而反。

yú hòu shí yú qiǎn shǐ xiàn zhū xiàng bái hēi diāo qiú míng mǎ yán zhěn děng kuǎn chéng bèi zhì

这句话大意是:于后十余遣使献珠 像、白黑貂裘、名马、盐枕等,款诚备至。

wéi cì yōu zhǐ zú bù zhòng yíng

这句话大意是:唯赐优旨,卒不重迎。

sān nián jiā qiǎn shǐ cháo gòng xuān wǔ yòu qiǎn mèng wēi shǐ zhào láo zhī

这句话大意是:三年,嘉遣使朝 贡,宣武又遣孟威使诏劳之。

yán chāng zhōng yǐ jiā wèi chí jié píng xī jiāng jūn guā zhōu cì shǐ tài lín xiàn kāi guó bó sī shǔ wáng rú gù

这句话大意是:延昌中,以嘉为持节、平西将军、瓜州刺史、泰临县 开国伯,私署王如故。

xī píng chū qiǎn shǐ cháo xiàn

这句话大意是:熙平初,遣使朝献。

zhào yuē qīng de gé guān shān jìng jiē huāng mò pín qǐng cháo yuán xǐ guó nèi qiān

这句话大意是:诏曰:“卿地隔关山,境接荒漠,频请 朝援,徙国内迁。

suī lái chéng kě jiā jí yú lǐ wèi tiè

这句话大意是:虽来诚可嘉,即于理未帖。

hé zhě

这句话大意是:何者?

bǐ zhī zhù shì hàn wèi yí lí zì jìn shì bù gāng yīn nán bō yuè chéng jiā lì guó shì jī yǐ jiǔ

这句话大意是:彼之庶,是汉、魏遗黎,自 晋氏不纲,因难播越,成家立国,世积已久。

è xǐ zhòng qiān rén huái liàn jiù

这句话大意是:恶徙重迁,人怀恋旧。

jīn ruò dòng zhī kǒng yì tóng zhī biàn yuán zài zhǒu yè bù dé biàn rú lái biǎo yě

这句话大意是:今若动之,恐 异同之变,爰在肘腋,不得便如来表也。

shén guī yuán nián dōng xiào liàng fù biǎo qiú yuán nèi xǐ cháo tíng bù xǔ

这句话大意是:”神龟元年冬,孝亮复表求援内徙,朝廷 不许。

zhèng guāng yuán nián míng dì yí jiǎ yuán wài jiāng jūn zhào yì děng shǐ yú jiā

这句话大意是:正光元年,明帝遗假员外将军赵义等使于嘉。

jiā cháo gòng bù jué yòu qiǎn shǐ fèng biǎo zì yǐ biān xiá bù xí diǎn gào qiú jiè wǔ jīng zhū shǐ bìng qǐng guó zǐ zhù jiào liú xiè yǐ wéi bó shì míng dì xǔ zhī

这句话大意是:嘉朝贡不绝,又遣使奉表,自 以边遐,不习典诰,求借《五经》、诸史,并请国子助教刘燮以为博士,明帝许之。

jiā sǐ zèng zhèn xi jiāng jūn liáng zhōu cì shǐ

这句话大意是:嘉死,赠镇西将军、凉州刺史。

zi jiān lì

这句话大意是:子坚立。

yú hòu guān zhōng zéi luàn shǐ mìng suì jué

这句话大意是:于后关中贼乱,使命遂绝。

pǔ tài chū jiān qiǎn shǐ cháo gòng chú píng xī jiāng jūn guā zhōu cì shǐ tài lín xiàn bó wáng rú gù

这句话大意是:普泰初,坚遣使朝贡,除平西将军、瓜州 刺史,泰临县伯,王如故。

yòu jiā wèi jiāng jūn

这句话大意是:又加卫将军。

zhì yǒng xī zhōng tè chú yí tóng sān sī jìn wèi jùn gōng

这句话大意是:至永熙中,特除仪同三司,进为郡公。

hòu suì gé jué

这句话大意是:后 遂隔绝。

zhì dà tǒng shí sì nián zhào yǐ qí shì zǐ xuán jiā wèi wáng

这句话大意是:至大统十四年,诏以其世子玄嘉为王。

gōng dì èr nián yòu yǐ qí tián dì gōng mào sì wèi

这句话大意是:恭帝二年,又以其田地公茂嗣位。

wǔ chéng yuán nián qí wáng qiǎn shǐ xiàn fāng wù

这句话大意是:武成元年,其王遣使献方物。

bǎo dìng chū yòu qiǎn shǐ lái gòng

这句话大意是:保定初,又遣使来贡。

qí guó zhōu shí chéng yǒu yī shí liù

这句话大意是:其国,周时,城有一十六。

hòu zhì duò shí chéng yǒu shí bā

这句话大意是:后至隋时,城有十八。

qí dū chéng zhōu huí yī qiān bā bǎi sì shí bù yú zuò shì huà lǔ āi gōng wèn zhèng yú kǒng zǐ zhī xiàng

这句话大意是:其都城周回一千八百四十步, 于坐室画鲁哀公问政于孔子之像。

guān yǒu lìng yǐn yī rén bǐ zhōng xià xiàng guó

这句话大意是:官有令尹一人,比中夏相国;。

cì yǒu gōng èr rén jiē wáng zi yě yī wèi jiāo hé gōng yī wèi tián dì gōng

这句话大意是:次有公二人,皆王 子也,一为交河公,一为田地公;。

cì yǒu zuǒ yòu wèi

这句话大意是:次有左右卫;。

cì yǒu bā zhǎng shǐ yuē lì bù cí bù kù bù cāng bù zhǔ kè lǐ bù hù bù bīng bù děng zhǎng shǐ yě

这句话大意是:次有八长史,曰吏部、祠部、库部、 仓部、主客、礼部、户部、兵部等长史也;。

cì yǒu wǔ jiāng jūn yuē jiàn wǔ wēi yuǎn líng jiāng diàn zhōng fú bō děng jiāng jūn yě

这句话大意是:次有五将军,曰建武、威远、陵江、殿 中、伏波等将军也;。

cì yǒu bā sī mǎ zhǎng shǐ zhī fù yě

这句话大意是:次有八司马,长史之副也;。

cì yǒu shì láng xiào láng zhǔ bù cóng shì jiē wèi xiāng cì fēn zhǎng zhū shì

这句话大意是:次有侍郎、校郎、主簿、从事,阶 位相次,分掌诸事。

cì yǒu shěng shì zhuān zhǎng dǎo yǐn

这句话大意是:次有省事,专掌导引。

qí dà shì jué zhī yú wáng xiǎo shì zé shì zǐ jí èr gōng suí zhuàng duàn jué

这句话大意是:其大事决之于王,小事则世子及二公随 状断决。

píng zhāng lù jì shì qì jí chú jí shū zhī wài wú jiǔ zhǎng wén àn

这句话大意是:评章录记,事讫即除,籍书之外,无久掌文案。

guān rén suī yǒu liè wèi bìng wú cáo fǔ wéi yǒu měi zǎo jí yú yá mén píng yì zhòng shì

这句话大意是:官人虽有列位,并无曹府, 唯有每早集于牙门,评议众事。

zhū chéng gè yǒu hù cáo shuǐ cáo tián cáo

这句话大意是:诸城各有户曹、水曹、田曹。

chéng qiǎn sī mǎ shì láng xiāng jiān jiǎn jiào míng wéi lìng

这句话大意是:城遣司马、侍郎相监 检校,名为令。

fú shì zhàng fū cóng hú fǎ fù rén qún rú tóu shàng zuò jì

这句话大意是:服饰,丈夫从胡法,妇人裙襦,头上作髻。

qí fēng sú zhèng lìng yǔ huá xià lüè tóng bīng qì yǒu gōng dāo jiàn shǔn jiǎ shuò

这句话大意是:其风俗政令,与华夏略 同,兵器有弓、刀、箭、楯、甲、槊。

wén zì yì tóng huá xià jiān yòng hú shū

这句话大意是:文字亦同华夏,兼用胡书。

yǒu máo shī lún yǔ xiào jīng zhì xué guān dì zǐ yǐ xiāng jiào shòu

这句话大意是:有《毛诗》、 《论语》、《孝经》,置学官弟子,以相教授。

suī xí dú zhī ér jiē wèi hú yǔ

这句话大意是:虽习读之,而皆为胡语。

fù shuì zé jì tián shū yín qián wú zhě shū má bù

这句话大意是:赋税则计 田输银钱,无者输麻布。

qí xíng fǎ fēng sú hūn yīn sāng zàng yǔ huá xià xiǎo yì ér dà tóng

这句话大意是:其刑法、风俗、昏姻、丧葬与华夏小异而大同。

zì dūn huáng xiàng qí guó duō shā qì máng rán wú yǒu xī jìng yù wǎng zhě xún qí rén chù hái gǔ ér qù

这句话大意是:自敦煌向 其国,多沙碛,茫然无有蹊径,欲往者,寻其人畜骸骨而去。

lù zhōng huò wén gē kū shēng xíng rén xún zhī duō zhì wáng shī gài chī mèi wǎng liǎng yě

这句话大意是:路中或闻歌哭声,行 人寻之,多致亡失,盖魑魅魍魉也。

gù shāng kè wǎng lái duō qǔ yī wú lù

现代白话:故商客往来,多取伊我路。

kāi huáng shí nián tū jué pò qí sì chéng yǒu èr qiān rén lái guī zhōng guó

这句话大意是:开皇十年,突厥破其四城,有二千人来归中国。

jiān sǐ zi bó yǎ lì

这句话大意是:坚死,子伯雅立。

qí dà mǔ běn tū jué kè hán nǚ qí fù sǐ tū jué lìng yī qí sú

这句话大意是:其大母本突厥可汗女,其父死,突厥令依其俗。

bó yǎ bù cóng zhě jiǔ zhī

这句话大意是:伯雅不从者 久之。

tū jué bī zhī bù dé yǐ ér cóng

这句话大意是:突厥逼之,不得已而从。

yáng dì jí wèi yǐn zhì zhū fān

这句话大意是:炀帝即位,引致诸蕃。

dà yè sì nián qiǎn shǐ gòng xiàn dì dài qí shǐ shén hòu

这句话大意是:大业四年,遣使贡献,帝待其使甚厚。

míng nián bó yǎ lái cháo yīn cóng jī gāo lí

这句话大意是:明年伯雅来朝,因从击高丽。

hái shàng zōng shì nǚ huá róng gōng zhǔ

这句话大意是:还,尚宗 室女华容公主。

bā nián dōng guī fān xià lìng guó zhōng yuē xiān zhě yǐ guó chù biān huāng jìng pī fà zuǒ rèn

这句话大意是:八年冬,归蕃,下令国中曰:“先者,以国处边荒境,被发左衽。

jīn dà duò tǒng yù yǔ zhòu píng yī

这句话大意是:今大隋统御,宇宙平一。

gū jì mù yù hé fēng zhù jūn dà huà

这句话大意是:孤既沐浴和风,庶均大化。

qí shù rén yǐ shàng jiē yi jiě biàn xuē rèn

这句话大意是:其庶人以上,皆宜解辫削衽。

dì wén ér shàn zhī xià zhào yuē guāng lù dài fu biàn guó gōng gāo chāng wáng bó yā běn zì zhū huá shì zuò xī rǎng xī yīn duō nàn jiǎn wèi hú fú

这句话大意是:” 帝闻而善之,下诏曰:“光禄大夫、弁国公、高昌王伯雅,本自诸华,世祚西壤, 昔因多难,翦为胡服。

zì wǒ huáng duò píng yī yǔ zhòu bó yǎ yú shā wàng zǔ fèng gòng lái tíng xuē rèn yè jū biàn yí cóng xià kě cì yì guān réng bān zhì zào zhī shì

这句话大意是:自我皇隋,平一宇宙,伯雅逾沙忘阻,奉贡来庭,削衽曳裾, 变夷从夏,可赐衣冠,仍班制造之式。

rán bó yǎ xiān chén tiě lè héng qiǎn zhòng chén zài gāo chāng guó yǒu shāng hú wǎng lái zhě zé shuì zhī sòng yú tiě lè

这句话大意是:”然伯雅先臣铁勒,恒遣重臣在高昌国,有 商胡往来者则税之,送于铁勒。

suī yǒu cǐ lìng qǔ yuè zhōng huá rán jìng wèi tiě lè bù gǎn gǎi yě

这句话大意是:虽有此令取悦中华,然竟畏铁勒,不敢改也。

zì shì suì lìng gòng fāng wù

这句话大意是:自是 岁令贡方物。

qiě mí guó dōu tiān shān dōng yú dà gǔ zài chē shī běi qù dài yī wàn wǔ bǎi qī shí lǐ

这句话大意是:且弥国,都天山东于大谷,在车师北,去代一万五百七十里。

běn yì shǔ chē shī

这句话大意是:本役属车师。

yān qí guó zài chē shī nán dōu yuán qú chéng bái shān nán qī shí lǐ hàn shí jiù guó yě qù dài yī wàn èr bǎi lǐ

现代白话:呢耆国,在车师南都员渠城,白山南七十里,汉时旧国也,去代一万二百里。

qí wáng xìng lóng míng jiū shī bì nà jí qián liáng zhāng guǐ suǒ tǎo lóng xī zhī yìn

这句话大意是:其王姓龙,名鸠尸毕那,即前凉张轨所讨龙熙之胤。

suǒ dū chéng fāng èr lǐ

这句话大意是:所都城方二里。

guó nèi fán yǒu jiǔ chéng

这句话大意是:国内凡有九城。

guó xiǎo rén pín wú gāng jì fǎ lìng

现代白话:国品行较差的人贫,无纲纪法令。

bīng yǒu gōng dāo jiǎ shuò

这句话大意是:兵有弓、刀、甲、槊。

hūn yīn lüè tóng huá xià

这句话大意是:婚姻略同华夏。

sǐ wáng zhě jiē fén ér hòu zàng qí fú zhì mǎn qī rì zé chú zhī

这句话大意是:死亡者,皆焚而后 葬,其服制满七日则除之。

zhàng fū bìng jiǎn fā yǐ wéi shǒu shì

这句话大意是:丈夫并翦发以为首饰。

wén zì yǔ pó luó mén tóng

这句话大意是:文字与婆罗门同。

sú shì tiān shén bìng chóng xìn fó fǎ yě

这句话大意是:俗事天神,并 崇信佛法也。

yóu zhòng èr yuè bā rì sì yuè bā rì

这句话大意是:尤重二月八日、四月八日。

shì rì yě qí guó xián yī shì jiào zhāi jiè háng dào yān

现代白话:是日也,其国咸依释教,斋戒行道呢。

qì hou hán tǔ tián liáng wò gǔ yǒu dào sù shū mài chù yǒu tuo mǎ

这句话大意是:气 候寒,土田良沃,谷有稻、粟、菽、麦,畜有驼、马。

yǎng cán bù yǐ wèi sī wéi chōng mián kuàng

这句话大意是:养蚕,不以为丝,唯充绵纩。

sú shàng pú táo jiǔ jiān ài yīn yuè

这句话大意是:俗尚蒲桃酒,兼爱音乐。

nán qù hǎi shí yú lǐ yǒu yú yán pú wěi zhī ráo

这句话大意是:南去海十余里,有鱼盐蒲苇之饶。

dōng qù gāo chāng jiǔ bǎi lǐ xi qù qiū cí jiǔ bǎi lǐ jiē shā qì

这句话大意是:东去高昌九百里,西去 龟兹九百里,皆沙碛。

dōng nán qù guā zhōu èr qiān èr bǎi lǐ

这句话大意是:东南去瓜州二千二百里。

shì de duō xiǎn pō piāo jié zhōng guó shǐ

这句话大意是:恃地多险,颇剽劫中国使。

tài wǔ nù zhī zhào chéng zhōu gōng wàn dù guī tǎo zhī yuē jī qīng liáng qǔ shí lù cì

这句话大意是:太武怒之,诏成周公万度归讨之,约赍轻粮,取食 路次。

dù guī rù yān qí dōng jiè jī qí biān shǒu zuǒ huí yù lí èr chéng bá zhī jìn jūn wéi yuán qú

现代白话:度归入呢耆东界,击其边守左回、尉犁二城,拔之,进军围员渠。

jiū shī bì nà yǐ sì wǔ wàn rén chū chéng shǒu xiǎn yǐ jù

这句话大意是:鸠尸毕那 以四五万人出城,守险以距。

dù guī mù zhuàng yǒng duǎn bīng zhí wǎng chōng jiū shī bì nà zhòng dà kuì jǐn lǔ zhī dān qí zǒu rù shān zhōng

这句话大意是:度归募壮勇,短兵直往冲,鸠尸毕那众大溃,尽虏之, 单骑走入山中。

dù guī jìn tú qí chéng sì bǐ zhū róng jiē xiáng fú

这句话大意是:度归进屠其城,四鄙诸戎皆降服。

yān qí wèi guó dǒu jué yī yú bù luàn rì jiǔ huò qí zhēn qí yì wán shū fāng jué guǐ nán shi zhī wù tuó tuó mǎ niú zá chù jù wàn

现代白话:呢耆为国,斗绝一隅,不乱日久, 获其珍奇异玩,殊方谲诡难识之物,橐驼、马、牛、杂畜巨万。

shí tài wǔ xìng yīn shān běi gōng dù guī pò yān qí lù bǎn zhì dì shěng qì cì sī tú cuī hào shū yuē wàn dù guī yǐ wǔ qiān jì jīng wàn yú lǐ bá yān qí sān chéng huò qí zhēn qí yì wù jí zhū wěi jī bù kě shèng shǔ

现代白话:时太武幸阴山北宫, 度归破呢耆露板至,帝省讫,赐司徒崔浩书曰:“万度归以五千骑,经万余里,拔 呢耆三城,获其珍奇异物及诸委积不可胜数。

zì gǔ dì wáng suī yún jí xù xī róng yǒu rú zhǐ zhù bù néng kòng yǐn yě

这句话大意是:自古帝王,虽云即序西戎,有如指注, 不能控引也。

zhèn jīn shǒu bà ér yǒu zhī rú hé

这句话大意是:朕今手把而有之,如何?

hào shàng shū chēng měi

这句话大意是:”浩上书称美。

suì mìng dù guī zhèn fǔ qí rén

这句话大意是:遂命度归镇抚其人。

chū jiū shī bì nà zǒu shān zhōng yóu jì chéng bù bá de hái qí guó

这句话大意是:初,鸠 尸毕那走山中,犹觊城不拔,得还其国。

jì jiàn jǐn wèi dù guī suǒ kè nǎi bēn qiū cí

这句话大意是:既见尽为度归所克,乃奔龟兹。

qiū cí yǐ qí xù hòu dài zhī

这句话大意是:龟兹以其 婿,厚待之。

zhōu bǎo dìng sì nián qí wáng qiǎn shǐ xiàn míng yān

现代白话:周保定四年,其王遣使献名呢。

duò dà yè zhōng qí wáng lóng tū qí zhī qiǎn shǐ gòng fāng wù

这句话大意是:隋大业中,其王龙突骑支遣使贡方物。

shì shí qí guó shèng bīng qiān yú rén ér yǐ

这句话大意是:是时,其国胜兵千余人而已。

qiū cí guó zài yù lí xī běi bái shān zhī nán yī bǎi qī shí lǐ dōu yán chéng hàn shí jiù guó yě qù dài yī wàn èr bǎi bā shí lǐ

这句话大意是:龟兹国,在尉犁西北,白山之南一百七十里,都延城,汉时旧国也,去代一万 二百八十里。

qí wáng xìng bái jí hòu liáng lǚ guāng suǒ lì bái zhèn zhī hòu

这句话大意是:其王姓白,即后凉吕光所立白震之后。

qí wáng tóu xì cǎi dài chuí zhī yú hòu zuò jīn shī zǐ chuáng

这句话大意是:其王头系彩带,垂之于后,坐 金师子床。

suǒ jū chéng fāng wǔ liù lǐ

这句话大意是:所居城方五六里。

qí xíng fǎ shā rén zhě sǐ jié zéi zé duàn qí yī bì bìng yuè yī zú

这句话大意是:其刑法,杀人者死,劫贼则断其一臂,并刖一足。

fù shuì zhǔn dì zhēng zū wú tián zhě zé shuì yín

这句话大意是:赋 税,准地征租,无田者则税银。

fēng sú hūn yīn sāng zàng wù chǎn yǔ yān qí lüè tóng wéi qì hòu shǎo wēn wèi yì

现代白话:风俗、婚姻、丧葬、物产与呢耆略同,唯气候少温 为异。

yòu chū xì zhān shāo tóng tiě qiān jīng pí qú shū náo shā yán lǜ cí huáng hú fěn ān xī xiāng liáng mǎ fēng niú děng

这句话大意是:又出细毡、烧铜、铁、铅、麖皮、氍毹、铙沙、盐绿、雌黄、胡粉、安息香、 良马、犎牛等。

dōng yǒu lún tái jí hàn èr shī jiāng jūn lǐ guǎng lì suǒ tú zhě

这句话大意是:东有轮台,即汉贰师将军李广利所屠者。

qí nán sān bǎi lǐ yǒu dà hé dōng liú hào jì shù shuǐ jí huáng hé yě

这句话大意是:其南三百里,有大河东流, 号计戍水,即黄河也。

dōng qù yān qí jiǔ bǎi lǐ nán qù yú tián yī qiān sì bǎi lǐ xi qù shū lè yī qiān wǔ bǎi lǐ běi qù tū jué yá liù bǎi yú lǐ dōng nán qù guā zhōu sān qiān yī bǎi lǐ

现代白话:东去呢耆九百里,南去于阗一千四百里,西去疏勒一千五百 里,北去突厥牙六百余里,东南去瓜州三千一百里。

qí dōng guān chéng shù kòu qiè fēi yī tài wǔ zhào wàn dù guī lǜ qí yī qiān yǐ jī zhī

这句话大意是:其东关城戍,寇窃非一,太武 诏万度归率骑一千以击之。

qiū cí qiǎn wū jié mù tí děng lǐng bīng sān qiān jù zhàn dù guī jī zǒu zhī zhǎn èr bǎi yú jí dà huò tuó mǎ ér hái

这句话大意是:龟兹遣乌羯目提等领兵三千距战,度归击走之,斩二百 余级,大获驼马而还。

sú xìng duō yín zhì nǚ shì shōu nán zǐ qián yǐ rù guān

这句话大意是:俗性多淫,置女市,收男子钱以入官。

tǔ duō kǒng què qún fēi shān gǔ jiān rén qǔ ér shí zhī zī rǔ rú jī wù qí wáng jiā héng yǒu qiān yú zhǐ yún

这句话大意是:土多孔雀,群飞山谷 间,人取而食之,孳乳如鸡鹜,其王家恒有千余只云。

qí guó xī běi tài shān zhōng yǒu rú gāo zhě liú chū chéng chuān xíng shù lǐ rù dì zhuàng rú shí dì hu shén chòu

这句话大意是:其国西北大山中有如膏者, 流出成川,行数里入地,状如饣弟糊,甚臭。

fú zhī fā chǐ yǐ luò zhě néng lìng gēng shēng lì rén fú zhī jiē yù

这句话大意是:服之,发齿已落者,能令更生,疠人 服之,皆愈。

zì hòu měi shǐ cháo gòng

这句话大意是:自后每使朝贡。

zhōu bǎo dìng yuán nián qí wáng qiǎn shǐ lái xiàn

这句话大意是:周保定元年,其王遣使来献。

duò dà yè zhōng qí wáng bái sū ní wū qiǎn shǐ cháo gòng fāng wù

这句话大意是:隋大业中,其王白苏尼巫遣使朝,贡方物。

shì shí qí guó shèng bīng kě shǔ qiān rén

这句话大意是:是时,其国胜兵可数千人。

gū mò guó jū nán chéng zài qiū cí xi qù dài yī wàn wǔ bǎi lǐ

这句话大意是:姑默国,居南城,在龟兹西,去代一万五百里。

yì shǔ qiū cí

这句话大意是:役属龟兹。

wēn sù guó jū wēn sù chéng zài gū mò xī běi qù dài yī wàn wǔ bǎi wǔ shí lǐ

这句话大意是:温宿国,居温宿城,在姑默西北,去代一万五百五十里。

yì shǔ qiū cí

这句话大意是:役属龟兹。

wèi tóu guó jū wèi tóu chéng zài wēn sù běi qù dài yī wàn liù bǎi wǔ shí lǐ

这句话大意是:尉头国,居尉头城,在温宿北,去代一万六百五十里。

yì shǔ qiū cí

这句话大意是:役属龟兹。

wū sūn guó jū chì gǔ chéng zài qiū cí xī běi qù dài yī wàn bā shí lǐ

这句话大意是:乌孙国,居赤谷城,在龟兹西北,去代一万八十里。

qí guó shù wèi rú rú suǒ qīn xi xǐ cōng lǐng shān zhōng

这句话大意是:其国数为蠕蠕所侵,西徙 葱岭山中。

wú chéng guō suí xù mù zhú shuǐ cǎo

这句话大意是:无城郭,随畜牧逐水草。

tài yán sān nián qiǎn shǐ zhě dǒng wǎn děng shǐ qí guó hòu měi shǐ cháo gòng

这句话大意是:太延三年,遣使者董琬等使其国,后每使朝贡。

shū lè guó zài gū mò xi bái shān nán bǎi yú lǐ hàn shí jiù guó yě

这句话大意是:疏勒国,在姑默西,白山南百余里,汉时旧国也。

qù dài yī wàn yī qiān èr bǎi wǔ shí lǐ

这句话大意是:去代一万一千二百五十里。

wén chéng mò qí wáng qiǎn shǐ sòng shì jiā móu ní fó jiā shā yī zhǎng èr zhàng yú

这句话大意是:文成末,其王遣使送释迦牟尼佛袈裟一,长二丈余。

dì yǐ shěn shì fó yī yīng yǒu líng yì suì shāo zhī yǐ yàn xū shí zhì yú měng huǒ zhī shàng jīng rì bù rán guān zhě mò bù sǒng hài xīn xíng jù sù

这句话大意是:帝以审是佛衣,应有灵异,遂 烧之以验虚实,置于猛火之上,经日不然,观者莫不悚骇,心形俱肃。

qí wáng dài jīn shī zi guān

这句话大意是:其王戴金师 子冠。

tǔ duō dào sù má mài tóng tiě xī cí huáng měi suì cháng gòng sòng yú tū jué

这句话大意是:土多稻、粟、麻、麦、铜、铁、锡、雌黄,每岁常供送于突厥。

qí dū chéng fāng wǔ lǐ

这句话大意是:其都城方五 里。

guó nèi yǒu dà chéng shí èr xiǎo chéng shù shí

这句话大意是:国内有大城十二,小城数十。

rén shǒu zú jiē liù zhǐ chǎn zǐ fēi liù zhǐ zhě jí bù yù

这句话大意是:人手足皆六指,产子非六指者即不育。

shèng bīng zhě èr qiān rén

这句话大意是:胜兵者二 千人。

nán yǒu huáng hé xi dài cōng lǐng dōng qù qiū cí qiān wǔ bǎi lǐ xi qù hán guó qiān lǐ nán qù zhū jù bō bā jiǔ bǎi lǐ dōng běi zhì tū jué yá qiān yú lǐ dōng nán qù guā zhōu sì qiān liù bǎi lǐ

这句话大意是:南有黄河,西带葱岭,东去龟兹千五百里,西去汗国千里,南去朱俱波八 九百里,东北至突厥牙千余里,东南去瓜州四千六百里。

yuè bān guó zài wū sūn xī běi qù dài yī wàn jiǔ bǎi sān shí lǐ

这句话大意是:悦般国,在乌孙西北,去代一万九百三十里。

qí xiān xiōng nú běi chán yú zhī bù luò yě

这句话大意是:其先,匈奴北单于之部落也。

wèi hàn chē qí jiāng jūn dòu xiàn suǒ zhú běi chán yú dù jīn wēi shān xī zǒu kāng jū qí léi ruò bù néng qù zhě zhù qiū cí běi

这句话大意是:为 汉车骑将军窦宪所逐,北单于度金微山西走康居,其羸弱不能去者,住龟兹北。

de fāng shù qiān lǐ zhòng kě èr shí yú wàn liáng zhōu rén yóu wèi zhī chán yú wáng

这句话大意是:地 方数千里,众可二十余万,凉州人犹谓之单于王。

qí fēng sú yán yǔ yǔ gāo chē tóng ér qí rén qīng jié yú hú

这句话大意是:其风俗言语与高车同,而其人清 洁于胡。

sú jiǎn fā qí méi yǐ shí dì hú tú zhī yù yù rán guāng zé

这句话大意是:俗翦发齐眉,以饣弟糊涂之,昱昱然光泽。

rì sān zǎo shù rán hòu yǐn shí

这句话大意是:日三澡漱,然后饮食。

qí guó nán jiè yǒu huǒ shān shān bàng shí jiē jiāo róng liú dì shù shí lǐ nǎi níng jiān rén qǔ yǐ wéi yào jí shí liú huáng yě

这句话大意是:其国南 界有火山,山傍石皆燋镕,流地数十里乃凝坚,人取以为药,即石流黄也。

yǔ rú rú jié hǎo qí wáng cháng jiāng shù qiān rén rù rú rú guó yù yǔ dà tán xiāng jiàn

这句话大意是:与蠕蠕结好,其王尝将数千人入蠕蠕国,欲与大檀相见。

rù qí jiè bǎi yú lǐ jiàn qí bù rén bù huàn yī bù bàn fā bù xǐ shǒu fù rén kǒu shì qì wù

这句话大意是:入其界百余里,见其 部人不浣衣,不绊发,不洗手,妇人口舐器物。

wáng wèi qí cóng chén yuē rǔ cáo kuáng wǒ jiāng wǒ rù cǐ gǒu guó zhōng

现代白话:王谓其从臣曰:“你曹诳我,将我 入此狗国中。

nǎi chí hái

这句话大意是:”乃驰还。

dà tán qiǎn qí zhuī zhī bù jí

这句话大意是:大檀遣骑追之,不及。

zì shì xiāng chóu chóu shù xiāng zhēng tǎo

这句话大意是:自是相仇雠,数相征讨。

zhēn jūn jiǔ nián qiǎn shǐ cháo xiàn

这句话大意是:真君九年,遣使朝献。

bìng sòng huàn rén chēng néng gē rén hóu mài lìng duàn jī rén tóu lìng gǔ xiàn jiē xuè chū huò shù shēng huò yíng dòu yǐ cǎo yào nèi qí kǒu zhōng lìng jué yàn zhī xū yú xuè zhǐ yǎng chuāng yī yuè fù cháng yòu wú hén bān

这句话大意是:并送幻人,称能割人喉脉令断,击人头令骨陷,皆血出 或数升或盈斗,以草药内其口中,令嚼咽之,须臾血止,养疮一月复常,又无痕瘢。

shì yí qí xū nǎi qǔ sǐ zuì qiú shì zhī jiē yàn

这句话大意是:世疑其虚,乃取死罪囚试之,皆验。

yún zhōng guó zhū míng shān jiē yǒu cǐ cǎo nǎi shǐ rén shòu qí shù ér hòu yù zhī

这句话大意是:云中国诸名山皆有此草,乃使人受其术而厚遇 之。

yòu yán qí guó yǒu dà shù zhě rú rú lái chāo lüě shù rén néng zuò lín yǔ máng fēng dà xuě jí xíng liáo rú rú dòng sǐ piào wáng zhě shí èr sān

这句话大意是:又言:其国有大术者,蠕蠕来抄掠,术人能作霖雨、盲风、大雪及行潦,蠕蠕 冻死漂亡者十二三。

shì suì zài qiǎn shǐ cháo gòng qiú yǔ guān jūn dōng xī qí qì tǎo rú rú

这句话大意是:是岁,再遣使朝贡,求与官军东西齐契讨蠕蠕。

tài wǔ jiā qí yì mìng zhòng wài zhū jūn jiè yán yǐ huái nán wáng tuó wèi qián fēng xí rú rú

这句话大意是:太武嘉其意, 命中外诸军戒严,以淮南王佗为前锋,袭蠕蠕。

réng zhào yǒu sī yǐ qí gǔ wǔ zhī jié shī yú lè fǔ

这句话大意是:仍诏有司,以其鼓舞之节,施于乐 府。

zì hòu měi shǐ cháo gòng

这句话大意是:自后每使朝贡。

zhě zhì bá guó dōu zhě zhì bá chéng zài shū lè xi qù dài yī wàn yī qiān liù bǎi èr shí lǐ

这句话大意是:者至拔国,都者至拔城,在疏勒西,去代一万一千六百二十里。

qí guó dōng yǒu pān hè nà shān chū měi tiě jí shī zǐ

这句话大意是:其国东有潘贺 那山,出美铁及师子。

mí mì guó dōu mí mì chéng zài zhě zhì bá xi qù dài yī wàn èr qiān yī bǎi lǐ

这句话大意是:迷密国,都迷密城,在者至拔西,去代一万二千一百里。

zhèng píng yuán nián qiǎn shǐ xiàn yī fēng hēi tuó tuó

这句话大意是:正平元年,遣使献一 峰黑橐驼。

qí guó dōng yǒu shān míng yù xī mǎn shān chū jīn yù yì duō tiě

这句话大意是:其国东有山名郁悉满山,出金、玉,亦多铁。

xī wàn jīn guó dōu xī wàn jīn chéng zài mí mì xi qù dài yī wàn èr qiān qī bǎi èr shí lǐ

这句话大意是:悉万斤国,都悉万斤城,在迷密西,去代一万二千七百二十里。

qí guó nán yǒu shān míng qié sè nà shān chū shī zi

这句话大意是:其国南有山名 伽色那山,出师子。

měi shǐ cháo gòng

这句话大意是:每使朝贡。

niǔ mì guó dōu niǔ mì chéng zài xī wàn jīn xi qù dài èr wàn èr qiān bā bǎi èr shí bā lǐ

这句话大意是:忸密国,都忸密城,在悉万斤西,去代二万二千八百二十八里。

pò luò nà guó gù dà yuān guó yě

这句话大意是:破洛那国,故大宛国也。

dōu guì shān chéng zài shū lè xī běi qù dài wàn sì qiān sì bǎi wǔ shí lǐ

这句话大意是:都贵山城,在疏勒西北,去代万四千四百五十里。

tài hé sān nián qiǎn shǐ xiàn hàn xuè mǎ zì cǐ měi shǐ cháo gòng

这句话大意是:太和三年,遣使献汗血马,自此每使朝贡。

sù tè guó zài cōng lǐng zhī xi gǔ zhī yǎn cài yī míng wēn nà shā jū yú dà zé zài kāng jū xī běi qù dài yī wàn liù qiān lǐ

这句话大意是:粟特国,在葱岭之西,古之奄蔡,一名温那沙,居于大泽,在康居西北,去代 一万六千里。

xiān shì xiōng nú shā qí wáng ér yǒu qí guó zhì wáng hū ní yǐ sān shì yǐ

现代白话:先是,匈奴杀其王而有其国,至王忽倪,已三世了。

qí guó shāng rén xiān duō yì liáng tǔ fàn huò jí wèi kè gū zāng xī jiàn lǔ

这句话大意是:其国商人先多诣 凉土贩货,及魏克姑臧,悉见虏。

wén chéng chū sù tè wáng qiǎn shǐ qǐng shú zhī zhào tīng yān

现代白话:文成初,粟特王遣使请赎之,诏听呢。

zì hòu wú shǐ cháo xiàn

这句话大意是:自后无使 朝献。

zhōu bǎo dìng sì nián qí wáng qiǎn shǐ gòng fāng wù

这句话大意是:周保定四年,其王遣使贡方物。

bō sī guó dōu sù lì chéng zài niǔ mì xi gǔ tiáo zhī guó yě

这句话大意是:波斯国,都宿利城,在忸密西,古条支国也。

qù dài èr wàn sì qiān èr bǎi èr shí bā lǐ

这句话大意是:去代二万四千二百二十八里。

chéng fāng shí lǐ hù shí yú wàn hé jīng qí chéng zhōng nán liú

这句话大意是:城 方十里,户十余万,河经其城中南流。

tǔ dì píng zhèng

这句话大意是:土地平正,。

chū jīn yín jīn shù shí shān hú hǔ pò chē qú mǎ nǎo

这句话大意是:出金、银、钅俞石、珊瑚、琥珀、 车渠、马脑,。

duō dà zhēn zhū pō lí liú lí shuǐ jīng sè sè jīn gāng huǒ jì bīn tiě tóng xī zhū shā shuǐ yín líng jǐn dié hé qú shū tà chì zhāng pí jí xūn liù yù jīn sū hé qīng mù děng xiāng

这句话大意是:多大真珠、颇梨、琉璃、水精、瑟瑟、金刚、火齐、镔铁、铜、锡、 朱砂、水银、绫、锦、叠、毼、氍毹、毾、赤麞皮、及薰六、郁金、苏合、青木 等香,。

hú jiāo bì bō shí mì qiān nián zǎo xiāng fù zǐ hē lí lè wú sì zǐ yán lǜ cí huáng děng wù

这句话大意是:胡椒、荜拨、石蜜、千年枣、香附子、诃梨勒、无食子、盐绿、雌黄等物。

qì hòu shǔ rè jiā zì cáng bīng

这句话大意是:气候暑热,家自藏冰。

de duō shā qì yǐn shuǐ gài guàn

这句话大意是:地多沙碛,引水溉灌。

qí wǔ gǔ jí niǎo shòu děng yǔ zhōng xià lüè tóng wéi wú dào jí shǔ jì

这句话大意是:其五谷及鸟兽等与中夏略同,唯无稻 及黍、稷。

tǔ chū míng mǎ dà lǘ jí tuo wǎng wǎng yǒu yī rì néng xíng qī bǎi lǐ zhě fù shì zhì yǒu shù qiān tóu

这句话大意是:土出名马、大驴及驼,往往有一日能行七百里者,富室至有数千头。

yòu chū bái xiàng shī zǐ dà niǎo luǎn

这句话大意是:又 出白象、师子、大鸟卵。

yǒu niǎo xíng rú tuó tuó yǒu liǎng yì fēi ér bù néng gāo shí cǎo yǔ ròu yì néng gǎn huǒ

这句话大意是:有鸟形如橐驼,有两翼,飞而不能高,食草与肉,亦能 敢火。

qí wáng xìng bō shì míng sī zuò jīn yáng chuáng dài jīn huā guān yì jǐn páo zhī chéng pèi shì yǐ zhēn zhū bǎo wù

这句话大意是:其王姓波氏名斯,坐金羊床,戴金花冠,衣锦袍、织成帔,饰以真珠宝物。

qí sú zhàng fū jiǎn fā dài bái pí mào guàn tóu shān liǎng xiāng jìn xià kāi zhī yì yǒu jīn pèi yuán yǐ zhī chéng

这句话大意是:其俗:丈夫翦发,戴白皮帽,贯头衫,两箱近下开之,亦有巾帔,缘以织成;。

fù nǚ fú dà shān pī dà pèi qí fā qián wèi jì hòu pī zhī shì yǐ jīn yín huā réng guàn wǔ sè zhū luò zhī yú bo

这句话大意是:妇女 服大衫,披大帔,其发前为髻,后披之,饰以金银花,仍贯五色珠,络之于膊。

wáng yú qí guó nèi bié yǒu xiǎo yá shí yú suǒ yóu zhōng guó zhī lí gōng yě

这句话大意是:王 于其国内别有小牙十余所,犹中国之离宫也。

měi nián sì yuè chū yóu chù zhī shí yuè réng hái

这句话大意是:每年四月出游处之,十月仍还。

wáng jí wèi yǐ hòu zé zhū zǐ nèi xián zhě mì shū qí míng fēng zhī yú kù zhū zǐ jí dà chén mò zhī zhī yě

这句话大意是:王即 位以后,择诸子内贤者,密书其名,封之于库,诸子及大臣莫之知也。

wáng sǐ zhòng nǎi gòng fā shū shì zhī qí fēng nèi yǒu míng zhě jí lì yǐ wéi wáng

这句话大意是:王死,众乃 共发书视之,其封内有名者,即立以为王。

yú zǐ chū gè jiù biān rèn xiōng dì gèng bù xiāng jiàn yě

这句话大意是:余子出各就边任,兄弟更不相见也。

guó rén hào wáng yuē yī zàn fēi yuē fáng bù lǜ wáng zhī zhū zǐ yuē shā yě

现代白话:国 人号王曰医赞,妃曰防步率,王之诸孔子说杀野。

dà guān yǒu mō hú tán zhǎng guó nèi yù sòng

这句话大意是:大官有摸胡坛,掌国内狱讼;。

ní hū hàn zhǎng kù cáng guān jìn

这句话大意是:泥 忽汗,掌库藏、关禁;。

de bēi zhǎng wén shū jí zhòng wù

这句话大意是:地卑,掌文书及众务。

cì yǒu è luó hē de zhǎng wáng zhī nèi shì

这句话大意是:次有遏罗诃地,掌王之内事;。

xuē bō bó zhǎng sì fāng bīng mǎ qí xià jiē yǒu shǔ guān fēn tǒng qí shì

这句话大意是:薛波勃, 掌四方兵马,其下皆有属官,分统其事。

bīng yǒu jiǎ shuò yuán pái jiàn nǔ gōng jiàn

这句话大意是:兵有甲、槊、圆排、剑、弩、弓、箭。

zhàn jiān chéng xiàng bǎi rén suí zhī

这句话大意是:战 兼乘象,百人随之。

qí xíng fǎ zhòng zuì xuán zhū gān shàng shè shā zhī

这句话大意是:其刑法:重罪悬诸竿上,射杀之;。

cì zé xì yù xīn wáng lì nǎi shì zhī

这句话大意是:次则系狱,新王立,乃释之;。

qīng zuì zé yì yuè ruò kūn huò jiǎn bàn bìn jí xì pái yú xiàng yǐ wéi chǐ rǔ

这句话大意是:轻罪则劓、刖 若髡,或翦半鬓及系牌于项,以为耻辱;。

fàn qiáng dào xì zhī zhōng shēn

这句话大意是:犯强盗,系之终身;。

jiān guì rén qī zhě nán zǐ liú fù rén gē qí ěr bí

这句话大意是:奸贵人妻者,男子流, 妇人割其耳鼻。

fù shuì zé zhǔn de shū yín qián

这句话大意是:赋税,则准地输银钱。

sú shì huǒ shén tiān shén

这句话大意是:俗事火神天神。

wén zì yǔ hú shū yì

这句话大意是:文字与胡书异。

duō yǐ zǐ mèi wèi qī qiè zì yú hūn hé yì bù zé zūn bēi zhū yí zhī zhōng zuì wéi chǒu huì yǐ

现代白话:多以姊妹为 妻妾,自余婚合,亦不择尊卑,诸夷之中最为丑秽了。

bǎi xìng nǚ nián shí suì yǐ shàng yǒu zī mào zhě wáng shōu yǎng zhī yǒu gōng xūn rén jí yǐ fēn cì

这句话大意是:百姓女年十岁以上有姿貌者, 王收养之,有功勋人,即以分赐。

sǐ zhě duō qì shī yú shān yī yuè zhe fú

这句话大意是:死者,多弃尸于山,一月着服。

chéng wài yǒu rén bié jū wéi zhī sāng zàng zhī shì hào wèi bù jìng rén

这句话大意是:城外有人别居, 唯知丧葬之事,号为不净人。

ruò rù chéng shì yáo líng zì bié

这句话大意是:若入城市,摇铃自别。

yǐ liù yuè wèi suì shǒu yóu zhòng qī yuè qī rì shí èr yuè yī rì

这句话大意是:以六月为岁首,尤重七月七日、 十二月一日。

qí rì rén shù yǐ shàng gè xiāng mìng zhào shè huì zuò yuè yǐ jí huān yú

这句话大意是:其日,人庶以上,各相命召,设会作乐,以极欢娱。

yòu měi nián zhēng yuè èr shí rì gè jì qí xiān sǐ zhě

这句话大意是:又每年正月二十 日,各祭其先死者。

shén guī zhōng qí guó qiǎn shǐ shàng shū gòng wù yún dà guó tiān zǐ tiān zhī suǒ shēng yuàn rì chū chǔ cháng wèi hàn zhōng tiān zǐ

这句话大意是:神龟中,其国遣使上书贡物,云:“大国天子,天之所生,愿日出处常为汉中 天子。

bō sī guó wáng jū hé duō qiān wàn jìng bài

这句话大意是:波斯国王居和多千万敬拜。

cháo tíng jiā nà zhī

这句话大意是:”朝廷嘉纳之。

zì cǐ měi shǐ cháo xiàn

这句话大意是:自此,每使朝献。

gōng dì èr nián qí wáng yòu qiǎn shǐ xiàn fāng wù

这句话大意是:恭帝二年,其 王又遣使献方物。

suí yáng dì shí qiǎn yún qí wèi li yù shǐ tōng bō sī

这句话大意是:隋炀帝时,遣云骑尉李昱使通波斯。

xún shǐ suí yù gòng fāng wù

这句话大意是:寻使随昱贡方物。

fú lú ní guó dōu fú lú ní chéng zài bō sī guó běi qù dài èr wàn qī qiān sān bǎi èr shí lǐ

这句话大意是:伏卢尼国,都伏卢尼城,在波斯国北,去代二万七千三百二十里。

lèi shí wèi chéng dōng yǒu dà hé nán liú zhōng yǒu niǎo qí xíng sì rén yì yǒu rú tuó tuó mǎ zhě jiē yǒu yì cháng jū shuǐ zhōng chū shuǐ biàn sǐ

这句话大意是:累石为城, 东有大河南流,中有鸟,其形似人,亦有如橐驼、马者,皆有翼,常居水中,出水 便死。

chéng běi yǒu yún ní shān chū yín shān hú hǔ pò duō shī zǐ

这句话大意是:城北有云尼山,出银、珊瑚、琥珀,多师子。

sè zhī xiǎn guó dōu sè zhī xiǎn chéng zài xī wàn jīn xī běi qù dài yī wàn èr qiān jiǔ bǎi sì shí lǐ

这句话大意是:色知显国,都色知显城,在悉万斤西北,去代一万二千九百四十里。

tǔ píng duō wǔ guǒ

这句话大意是:土平,多 五果。

qié sè ní guó dōu qié sè ní chéng zài xī wàn jīn nán qù dài yī wàn èr qiān jiǔ bǎi lǐ

这句话大意是:伽色尼国,都伽色尼城,在悉万斤南,去代一万二千九百里。

tǔ chū chì yán duō wǔ guǒ

这句话大意是:土出赤盐,多五 果。

báo zhī guó dōu báo zhī chéng zài qié sè ní guó nán qù dài yī wàn sān qiān sān bǎi èr shí lǐ

这句话大意是:薄知国,都薄知城,在伽色尼国南,去代一万三千三百二十里。

duō wǔ guǒ

这句话大意是:多五果。

mù zhī guó dōu mù zhī chéng zài niǔ mì xī nán qù dài èr wàn èr qiān jiǔ bǎi èr shí lǐ

这句话大意是:牟知国,都牟知城,在忸密西南,去代二万二千九百二十里。

tǔ píng qín shòu cǎo mù lèi zhōng guó

这句话大意是:土平,禽兽草木 类中国。

ā fú tài hán guó dōu ā fú tài hàn chéng zài niǔ mì xi qù dài èr wàn sān qiān qī bǎi èr shí lǐ

这句话大意是:阿弗太汗国,都阿弗太汗城,在忸密西,去代二万三千七百二十里。

tǔ píng duō wǔ guǒ

这句话大意是:土平,多 五果。

hū shì mì guó dōu hū shì mì chéng zài ā fú tài hàn xi qù dài èr wàn sì qiān qī bǎi lǐ

这句话大意是:呼似密国,都呼似密城,在阿弗太汗西,去代二万四千七百里。

tǔ píng chū yín hǔ pò yǒu shī zǐ duō wǔ guǒ

这句话大意是:土平,出银、 琥珀,有师子,多五果。

nuò sè bō luó guó dōu bō luó chéng zài niǔ mì nán qù dài èr wàn sān qiān sì bǎi èr shí bā lǐ

这句话大意是:诺色波罗国,都波罗城,在忸密南,去代二万三千四百二十八里。

tǔ píng yi dào mài duō wǔ guǒ

这句话大意是:土平,宜稻、 麦,多五果。

zǎo qié zhì guó dōu zǎo qié zhì chéng zài niǔ mì xi qù dài èr wàn sān qiān qī bǎi èr shí bā lǐ

这句话大意是:早伽至国,都早伽至成,在忸密西,去代二万三千七百二十八里。

tǔ píng shǎo tián zhí qǔ dào mài yú lín guó yǒu wǔ guǒ

这句话大意是:土平,少田 殖,取稻、麦于邻国,有五果。

qié bù dān guó dōu qié bù dān chéng zài xī wàn jīn xī běi qù dài yī wàn èr qiān qī bǎi bā shí lǐ

这句话大意是:伽不单国,都伽不单城,在悉万斤西北,去代一万二千七百八十里。

tǔ píng yi dào mài yǒu wǔ guǒ

这句话大意是:土平,宜 稻、麦,有五果。

zhě shé guó gù kāng jū guó zài pò luò nà xī běi qù dài yī wàn wǔ qiān sì bǎi wǔ shí lǐ

这句话大意是:者舌国,故康居国,在破洛那西北,去代一万五千四百五十里。

tài yán sān nián qiǎn shǐ cháo gòng bù jué

这句话大意是:太延三年,遣 使朝贡,不绝。

qié bèi guó gù xiū mì xī hòu dōu hé mò chéng zài shā chē xi qù dài yī wàn sān qiān lǐ

这句话大意是:伽倍国,故休密翕侯,都和墨城,在莎车西,去代一万三千里。

rén jū shān gǔ jiān

这句话大意是:人居山谷间。

zhé xuē mò sūn guó gù shuāng mǐ xī hòu dōu shuāng mǐ chéng zài qié bèi xi qù dài yī wàn sān qiān wǔ bǎi lǐ

这句话大意是:折薛莫孙国,故双靡翕侯,都双靡城,在伽倍西,去代一万三千五百里。

jū shān gǔ jiān

这句话大意是:居山 谷间。

qián dūn guó gù guì shuāng xī hòu dū hù zǎo chéng zài zhé xuē mò sūn xi qù dài yī wàn sān qiān wǔ bǎi liù shí lǐ jū shān gǔ jiān

这句话大意是:钳敦国,故贵霜翕侯,都护澡城,在折薛莫孙西,去代一万三千五百六十里, 居山谷间。

fú dí shā guó gù xī dùn xī hòu dōu báo máo chéng zài qián dūn xi qù dài yī wàn sān qiān liù bǎi liù shí lǐ

这句话大意是:弗敌沙国,故肹顿翕侯,都薄茅城,在钳敦西,去代一万三千六百六十里。

jū shān gǔ jiān

这句话大意是:居 山谷间。

yán fú yè guó gù gāo fù xī hòu dōu gāo fù chéng zài fú dí shā nán qù dài yī wàn sān qiān qī bǎi liù shí lǐ

这句话大意是:阎浮谒国,故高附翕侯,都高附城,在弗敌沙南,去代一万三千七百六十里。

jū shān gǔ jiān

这句话大意是:居山谷间。

dà ròu zhī guó dōu shèng yán shì chéng zài fú dí shā xī qù dài yī wàn sì qiān wǔ bǎi lǐ

这句话大意是:大月氏国,都剩盐氏城,在弗敌沙西,去代一万四千五百里。

běi yǔ rú rú jiē shù wèi suǒ qīn suì xi xǐ dōu báo luó chéng qù fú dí shā èr qiān yī bǎi lǐ

这句话大意是:北与蠕蠕接,数 为所侵,遂西徙都薄罗城,去弗敌沙二千一百里。

qí wáng jì duō luó yǒng wǔ suì xīng shī yuè tài shān nán qīn běi tiān zhú

这句话大意是:其王寄多罗勇武,遂兴师越大山, 南侵北天竺。

zì qián tuó luó yǐ běi wǔ guó jǐn yì shǔ zhī

这句话大意是:自干陀罗以北五国,尽役属之。

tài wǔ shí qí guó rén shāng fàn jīng shī zì yún néng zhù shí wèi wǔ sè liú lí

这句话大意是:太武时,其国人商贩京师,自云能铸 石为五色琉璃。

yú shì cǎi kuàng shān zhōng yú jīng shī zhù zhī jì chéng guāng zé nǎi měi yú xī fāng lái zhě

这句话大意是:于是采矿山中,于京师铸之,既成,光泽乃美于西方来者。

nǎi zhào wèi xíng diàn róng bǎi yú rén guāng sè yìng chè guān zhě jiàn zhī mò bù jīng hài yǐ wéi shén míng suǒ zuò

这句话大意是:乃诏为 行殿,容百余人,光色映彻,观者见之,莫不惊骇,以为神明所作。

zì cǐ guó zhōng liú lí suì jiàn rén bù fù zhēn zhī

这句话大意是:自此,国中琉 璃遂贱,人不复珍之。

ān xī guó zài cōng lǐng xi dōu wèi sōu chéng

这句话大意是:安息国,在葱岭西,都蔚搜城。

běi yǔ kāng jū xi yǔ bō sī xiāng jiē zài dà ròu zhī xī běi qù dài èr wàn yī qiān wǔ bǎi lǐ

这句话大意是:北与康居,西与波斯相接,在大月氏西北,去 代二万一千五百里。

zhōu tiān hé èr nián qí wáng qiǎn shǐ cháo xiàn

这句话大意是:周天和二年,其王遣使朝献。

tiáo zhī guó zài ān xī xi qù dài èr wàn jiǔ qiān sì bǎi lǐ

这句话大意是:条支国,在安息西,去代二万九千四百里。

dà qín guó yī míng lí xuān dōu ān dū chéng cóng tiáo zhī xi dù hǎi qǔ yī wàn lǐ qù dài sān wàn jiǔ qiān sì bǎi lǐ

这句话大意是:大秦国,一名黎轩,都安都城,从条支西渡海曲一万里,去代三万九千四百里。

qí hǎi pāng chū yóu bó hǎi yě ér dōng xī yǔ bó hǎi xiāng wàng gài zì rán zhī lǐ

这句话大意是:其海滂出,犹渤海也,而东西与渤海相望,盖自然之理。

dì fāng liù qiān lǐ jū liǎng hǎi zhī jiān

这句话大意是:地方六千里,居两海之间。

qí dì píng zhèng rén jū xīng bù

这句话大意是:其地平正,人居星布。

qí wáng dōu chéng fēn wéi wǔ chéng gè fāng wǔ lǐ zhōu liù shí lǐ

这句话大意是:其王都城分为五城,各方五里,周六十里。

wáng jū zhōng chéng chéng zhì bā chén yǐ zhǔ sì fāng

这句话大意是:王居中城,城置 八臣,以主四方。

ér wáng chéng yì zhì bā chén fēn zhǔ sì chéng

这句话大意是:而王城亦置八臣,分主四城。

ruò móu guó shì jí sì fāng yǒu bù jué zhě zé sì chéng zhī chén jí yì wáng suǒ wáng zì tīng zhī rán hòu shī xíng

这句话大意是:若谋国事及四方有不决者,则四城 之臣,集议王所,王自听之,然后施行。

wáng sān nián yī chū guān fēng huà

这句话大意是:王三年一出观风化。

rén yǒu yuān wǎng yì wáng sù sòng zhě dāng fāng zhī chén xiǎo zé ràng zé dà zé chù tuì lìng qí jǔ xián rén yǐ dài zhī

这句话大意是:人有冤枉诣王诉讼者, 当方之臣,小则让责,大则黜退,令其举贤人以代之。

qí rén duān zhèng zhǎng dà yī fú chē qí nǐ yí zhōng guó gù wài yù wèi zhī dà qín

这句话大意是:其人端正长大,衣服、车旗, 拟仪中国,故外域谓之大秦。

qí tǔ yí wǔ gǔ sāng má rén wu cán tián

这句话大意是:其土宜五谷、桑、麻,人务蚕、田。

duō qiú lín láng gān shén guī bái mǎ zhū liè míng zhū yè guāng bì

这句话大意是:多璆琳、琅玕、 神龟、白马朱鬣、明珠、夜光璧。

dōng nán tōng jiāo zhǐ yòu shuǐ dào tōng yì zhōu yǒng chāng jùn

这句话大意是:东南通交趾,又水道通益州永昌郡。

duō chū yì wù

这句话大意是:多出异物。

dà qín xī hǎi shuǐ zhī xi yǒu hé hé xī nán liú

这句话大意是:大秦西海水之西有河,河西南流。

hé xī yǒu nán běi shān shān xī yǒu chì shuǐ xi yǒu bái yù shān yù shān xi yǒu xī wáng mǔ shān yù wèi táng shì yún

这句话大意是:河西有南北山,山西有赤水,西有白玉山, 玉山西有西王母山,玉为堂室云。

cóng ān xī xi jiè xún hǎi qǔ yì zhì dà qín huí wàn yú lǐ

这句话大意是:从安息西界循海曲,亦至大秦,回万余里。

yú bǐ guó guān rì yuè xīng chén wú yì zhōng guó ér qián shǐ yún tiáo zhī xi xíng bǎi lǐ rì rù chù shī zhī yuǎn yǐ

现代白话:于彼 国观日月星辰,无异中国,而前史云:条支西行百里,日入处,失之远了。

ā gōu qiāng guó zài shā chē xī nán qù dài yī wàn sān qiān lǐ

这句话大意是:阿钩羌国,在莎车西南,去代一万三千里。

guó xī nán yǒu xiàn dù shān qí jiān sì bǎi lǐ zhōng wǎng wǎng yǒu zhàn dào xià lín bù cè zhī shēn rén xíng yǐ shéng suǒ xiāng chí ér dù yīn yǐ míng zhī

这句话大意是:国西南有县度山,其间四百里,中 往往有栈道,下临不测之深,人行以绳索相持而度,因以名之。

tǔ yǒu wǔ gǔ zhū guǒ

这句话大意是:土有五谷、诸果。

shì yòng qián wèi huò

这句话大意是:市用钱为货。

jū zhǐ lì gōng shì

这句话大意是:居止立宫室。

yǒu bīng qì tǔ chū jīn zhū

这句话大意是:有兵器,土出金珠。

bō lù guó zài ā gōu qiāng xī běi qù dài yī wàn sān qiān jiǔ bǎi lǐ

这句话大意是:波路国,在阿钩羌西北,去代一万三千九百里。

qí de shī rè yǒu shǔ mǎ

这句话大意是:其地湿热,有蜀马。

tǔ píng wù chǎn guó sú yǔ ā gōu qiāng tóng lèi yān

现代白话:土平,物 产国俗与阿钩羌同类呢。

xiǎo ròu zhī guó dōu fù lóu shā chéng qí wáng běn dà ròu zhī wáng jì duō luó zi yě

这句话大意是:小月氏国,都富楼沙城,其王本大月氏王寄多罗子也。

jì duō luó wèi xiōng nú suǒ zhú xi xǐ

这句话大意是:寄多罗为匈奴所逐,西 徙。

hòu lìng qí zi shǒu cǐ chéng yīn hào xiǎo ròu zhī yān

现代白话:后令其子守此城,因号小月氏呢。

zài bō lù xī nán qù dài yī wàn liù qiān liù bǎi lǐ

这句话大意是:在波路西南,去代一万六千六百里。

xiān jū xi píng zhāng yè zhī jiān bèi fú pō yǔ qiāng tóng

这句话大意是:先居西 平、张掖之间,被服颇与羌同。

qí sú yǐ jīn yín qián wèi huò suí xù mù yí xǐ yì lèi xiōng nú

这句话大意是:其俗以金银钱为货,随畜牧移徙,亦类匈奴。

qí chéng dōng shí lǐ yǒu fó tǎ zhōu sān bǎi wǔ shí bù gāo bā shí zhàng

这句话大意是:其城 东十里有佛塔,周三百五十步,高八十丈。

zì fó tǎ chū jiàn jì zhì wǔ dìng bā nián bā bǎi sì shí èr nián nián wèi bǎi zhàng fó tú yě

这句话大意是:自佛塔初建计至武定八年,八百四十二 年,年谓百丈佛图也。

jì bīn guó dōu shàn jiàn chéng zài bō lù xī nán qù dài yī wàn sì qiān èr bǎi lǐ

这句话大意是:罽宾国,都善见城,在波路西南,去代一万四千二百里。

jū zài sì shān zhōng qí dì dōng xi bā bǎi lǐ nán běi sān bǎi lǐ

这句话大意是:居在四山中,其地东 西八百里,南北三百里。

dì píng wēn hé yǒu mù xu zá cǎo qí mù tán huái zǐ zhú

这句话大意是:地平,温和,有苜蓿、杂草、奇木、檀、槐、梓、竹。

zhǒng wǔ gǔ

这句话大意是:种 五谷。

fèn yuán

这句话大意是:粪园。

tián dì xià shī shēng dào

这句话大意是:田地下湿,生稻。

dōng shí shēng cài

这句话大意是:冬食生菜。

qí rén gōng qiǎo diāo wén kè lòu zhī jì

这句话大意是:其人工巧,雕文刻镂,织罽。

yǒu jīn yín tóng xī yǐ wéi qì wù

这句话大意是:有金、银、 铜、锡,以为器物。

shì yòng qián

这句话大意是:市用钱。

tā chù yǔ zhū guó tóng

这句话大意是:他畜与诸国同。

měi shǐ cháo xiàn

这句话大意是:每使朝献。

tǔ hū luó guó qù dài yī wàn èr qiān lǐ

这句话大意是:吐呼罗国,去代一万二千里。

dōng zhì fàn yáng guó xi zhì xī wàn jīn guó zhōng jiān xiāng qù èr qiān lǐ

这句话大意是:东至范阳国,西至悉万斤国,中间相去二千里;。

nán zhì lián shān bù zhī míng běi zhì bō sī guó zhōng jiān xiāng qù yī wàn lǐ

这句话大意是:南至连山,不知名,北至波斯国,中间相去一万里。

báo tí chéng zhōu zā liù shí lǐ chéng nán yǒu xi liú dà shuǐ míng hàn lóu hé

这句话大意是:薄提城周匝六十里,城南有西 流大水,名汉楼河。

tǔ yí wǔ gǔ yǒu hǎo mǎ tuo luó

这句话大意是:土宜五谷,有好马、驼、骡。

qí wáng céng qiǎn shǐ cháo gòng

这句话大意是:其王曾遣使朝贡。

fù huò guó qù dài yī wàn qī qiān lǐ

这句话大意是:副货国,去代一万七千里。

dōng zhì ā fù shǐ qiě guó xi zhì méi shuí guó zhōng jiān xiāng qù yī qiān lǐ

这句话大意是:东至阿富使且国,西至没谁国,中间相去一千里;。

nán yǒu lián shān bù zhī míng běi zhì qí shā guó xiāng qù yī gān wǔ bǎi lǐ

这句话大意是:南有连山,不知名,北至奇沙国,相去一干五百里。

guó zhōng yǒu fù huò chéng zhōu zā qī shí lǐ

这句话大意是:国中有副货城,周匝七十里。

yi wǔ gǔ pú táo wéi yǒu mǎ tuo luó

这句话大意是:宜五谷、蒲桃,唯有马、驼、骡。

guó wáng yǒu huáng jīn diàn diàn xià yǒu jīn tuo qī tóu gè gāo sān chǐ

这句话大意是:国王有黄金殿,殿下有金驼七头,各高三尺。

qí wáng qiǎn shǐ cháo gòng

这句话大意是:其 王遣使朝贡。

nán tiān zhú guó qù dài sān wàn yī qiān wǔ bǎi lǐ

这句话大意是:南天竺国,去代三万一千五百里。

yǒu fú chǒu chéng zhōu zā shí lǐ

这句话大意是:有伏丑城,周匝十里。

chéng zhōng chū mó ní zhū shān hú

这句话大意是:城中出摩尼珠、珊瑚。

chéng dōng sān bǎi lǐ yǒu bá lài chéng chéng zhōng chū huáng jīn bái zhēn tán shí mì pú táo

这句话大意是:城东三百里有拔赖城,城中出黄金、白真檀、石蜜、蒲桃。

tǔ yí wǔ gǔ

这句话大意是:土宜五谷。

xuān wǔ shí qí guó wáng pó luō huà qiǎn shǐ xiàn jùn mǎ jīn yín

这句话大意是:宣武时,其国王婆罗化遣使献骏马、金、银。

zì cǐ měi shǐ cháo gòng

这句话大意是:自此,每使朝贡。

dié fú luō guó qù dài sān wàn yī qiān lǐ

这句话大意是:叠伏罗国,去代三万一千里。

guó zhōng yǒu wù xī chéng chéng běi yǒu yán qí shuǐ xi liú

这句话大意是:国中有勿悉城,城北有盐奇水,西流。

yǒu bái xiàng

这句话大意是:有白象。

bìng yǒu ā mò lí mù pí zhōng zhī zuò bù

这句话大意是:并有阿末黎木,皮中织作布。

tǔ yí wǔ gǔ

这句话大意是:土宜五谷。

xuān wǔ shí qí guó wáng fú tuó mò duō qiǎn shǐ xiàn fāng wù

这句话大意是:宣武时,其国王伏陀末多遣使献方物。

zì shì měi shǐ cháo gòng

这句话大意是:自是,每使朝贡。

bá dòu guó qù dài wǔ wàn yī qiān lǐ

这句话大意是:拔豆国,去代五万一千里。

dōng zhì duō wù dāng guó xi zhì zhān nà guó zhōng jiān xiāng qù qī bǎi wǔ shí lǐ

这句话大意是:东至多勿当国,西至旃那国,中间相去七百五十里;。

nán zhì jì líng qié guó běi zhì fú nà fú qiě guó zhōng jiān xiāng qù jiǔ bǎi lǐ

这句话大意是:南至罽陵伽国,北至弗那伏且国,中间相去九百里。

guó zhōng chū jīn yín zá bǎo bái xiàng shuǐ niú máo niú pú táo wǔ guǒ tǔ yí wǔ gǔ

这句话大意是:国中出金、银、杂宝、白象、 水牛、牦牛、蒲桃、五果,土宜五谷。

yè dá guó dà ròu zhī zhī zhǒng lèi yě yì yuē gāo chē zhī bié zhǒng

这句话大意是:嚈哒国,大月氏之种类也,亦曰高车之别种。

qí yuán chū yú sài běi

这句话大意是:其原出于塞北。

zì jīn shān ér nán zài yú tián zhī xi dōu wū hǔ shuǐ nán èr bǎi yú lǐ qù cháng ān yī wàn yī bǎi lǐ

这句话大意是:自金山而南,在 于阗之西,都乌浒水南二百余里,去长安一万一百里。

qí wáng dōu bá dǐ yán chéng gài wáng shè chéng yě

这句话大意是:其王都拔底延城,盖王舍城 也。

qí chéng fāng shí lǐ yú duō sì tǎ jiē shì yǐ jīn

这句话大意是:其城方十里余,多寺塔,皆饰以金。

fēng sú yǔ tū jué lüè tóng

这句话大意是:风俗与突厥略同。

qí sú xiōng dì gòng yī qī fu wú xiōng dì zhě qī dài yī jiǎo mào ruò yǒu xiōng dì zhě yī qí duō shǎo zhī shù gèng jiā mào jiǎo yān

现代白话:其俗,兄弟共一妻,夫 无兄弟者,妻戴一角帽,若有兄弟者,依其多少之数更加帽角呢。

yī fú lèi jiā yǐ yīng luò tóu jiē jiǎn fā

这句话大意是:衣服类加以缨络, 头皆翦发。

qí yǔ yǔ rú rú gāo chē jí zhū hú bù tóng

这句话大意是:其语与蠕蠕、高车及诸胡不同。

zhòng kě yǒu shí wàn wú chéng yì yī suí shuǐ cǎo yǐ zhān wèi wū xià qiān liáng tǔ dōng zhú nuǎn chù fēn qí zhū qī gè zài bié suǒ xiāng qù huò èr bǎi sān bǎi lǐ

这句话大意是:众可有十万,无城邑,依随水草,以毡 为屋,夏迁凉土,冬逐暖处,分其诸妻,各在别所,相去或二百、三百里。

qí wáng xún lì ér xíng měi yuè yī chù

这句话大意是:其王巡 历而行,每月一处。

dōng hán zhī shí sān yuè bù xǐ

这句话大意是:冬寒之时,三月不徙。

wáng wèi bù bì chuán zi zǐ dì kān zhě sǐ biàn shòu zhī

这句话大意是:王位不必传子,子弟堪者,死便受之。

qí guó wú chē yǒu yú duō tuo mǎ

这句话大意是:其国无车,有舆,多驼、马。

yòng xíng yán jí tōu dào wú duō shǎo jiē yāo zhǎn dào yī zé shí

这句话大意是:用刑严急,偷盗无多少,皆腰斩,盗一责十。

sǐ zhě fù jiā lèi shí wèi cáng pín zhě jué de ér mái suí shēn zhū wù jiē zhì zhǒng nèi

这句话大意是:死者, 富家累石为藏,贫者掘地而埋,随身诸物,皆置冢内。

qí rén xiōng hàn néng dòu zhàn xī yù kāng jū yú tián shā lēi ān xī jí zhū xiǎo guó sān shí xǔ jiē yì shǔ zhī hào wèi dà guó

这句话大意是:其人凶悍,能斗战,西域康 居、于阗、沙勒、安息及诸小国三十许,皆役属之,号为大国。

yǔ rú rú hūn yīn

这句话大意是:与蠕蠕婚姻。

zì tài ān yǐ hòu měi qiǎn shǐ cháo gòng zhèng guāng mò qiǎn gòng shī zǐ yī zhì gāo píng yù mò qí chǒu nú fǎn yīn liú zhī

这句话大意是:自太安以后,每遣使朝贡,正光末,遣贡师子一,至高平,遇万俟丑奴反,因 留之。

chǒu nú píng sòng jīng shī

这句话大意是:丑奴平,送京师。

yǒng xī yǐ hòu cháo xiàn suì jué

这句话大意是:永熙以后,朝献遂绝。

zhì dà tǒng shí èr nián qiǎn shǐ xiàn qí fāng wù

这句话大意是:至大统十二年,遣使献其方物。

fèi dì èr nián zhōu míng dì èr nián bìng qiǎn shǐ lái xiàn

这句话大意是:废帝二年、周明帝二年,并遣使来献。

hòu wèi tū jué suǒ pò bù luò fēn sǎn zhí gòng suì jué

这句话大意是:后为突 厥所破,部落分散,职贡遂绝。

zhì duò dà yè zhōng yòu qiǎn shǐ cháo gòng fāng wù

这句话大意是:至隋大业中,又遣使朝贡方物。

qí guó qù cáo guó qiān wǔ bǎi lǐ dōng qù guā zhōu liù qiān wǔ bǎi lǐ

这句话大意是:其国去漕国千五百里,东去瓜州六千五百里。

chū xī píng zhōng míng dì qiǎn shèng fú zi tǒng sòng yún shā mén fǎ lì děng shǐ xī yù fǎng qiú fó jīng shí yǒu shā mén huì shēng zhě yì yǔ jù xíng

这句话大意是:初,熙平中,明帝遣剩伏子统宋云、沙门法力等使西域,访求佛经,时有沙门 慧生者,亦与俱行。

zhèng guāng zhōng hái

这句话大意是:正光中,还。

huì shēng suǒ jīng zhū guó bù néng zhī qí běn mò jí shān chuān lǐ shù shòu jǔ qí lüè yún

这句话大意是:慧生所经诸国,不能知其本末及山川里数,兽举 其略云。

zhū jū guó zài yú tián xi

这句话大意是:朱居国,在于阗西。

qí rén shān jū yǒu mài duō lín guǒ

这句话大意是:其人山居,有麦,多林果。

xián shì fú yǔ yǔ yú tián xiāng lèi yì shǔ yè dá

这句话大意是:咸事佛,语与于阗相类,役属 嚈哒。

kě pán tuó guó zài cōng lǐng dōng zhū jū bō xi

这句话大意是:渴盘陀国,在葱岭东,朱驹波西。

hé jīng qí guó dōng běi liú yǒu gāo shān xià jī shuāng xuě

这句话大意是:河经其国东北流,有高山,夏积霜雪。

yì shì fú dào fù yú yè dá

这句话大意是:亦事 佛道,附于嚈哒。

bō hé guó zài kě pán tuó xi

这句话大意是:钵和国,在渴盘陀西。

qí tǔ yóu hán rén chù tóng jū xué dì ér chù

这句话大意是:其土尤寒,人畜同居,穴地而处。

yòu yǒu dà xuě shān wàng ruò yín fēng

这句话大意是:又有大雪山,望若银 峰。

qí rén wéi shí bǐng miàn yǐn mài jiǔ fú zhān qiú

这句话大意是:其人唯食饼面,饮麦酒,服毡裘。

yǒu èr dào yī dào xi xíng xiàng yè dá yī dào xī nán qù wū cháng

这句话大意是:有二道,一道西行向嚈哒,一道西南趣乌苌。

yì wèi yè dá suǒ tǒng

这句话大意是:亦为嚈哒所统。

bō zhī guó zài bō hé xī nán

这句话大意是:波知国,在钵和西南。

tǔ xiá rén pín yī tuō shān gǔ qí wáng bù néng zǒng shè

这句话大意是:土狭人贫,依托山谷,其王不能总摄。

yǒu sān chí chuán yún dà chí yǒu lóng cì zhě yǒu lóng fù xiǎo zhě yǒu lóng zǐ xíng rén jīng zhī shè jì nǎi dé guò bù jì duō yù fēng xuě zhī kùn

这句话大意是:有三池,传云大 池有龙,次者有龙妇,小者有龙子,行人经之,设祭乃得过,不祭,多遇风雪之困。

shē mí guó zài bō zhī zhī nán

这句话大意是:赊弥国,在波知之南。

shān jū bù xìn fó fǎ zhuān shì zhū shén

这句话大意是:山居,不信佛法,专事诸神。

yì fù yè dá

这句话大意是:亦附嚈哒。

dōng yǒu bō lú lēi guó lù xiǎn yuán tiě suǒ ér dù bù xià jiàn dǐ

这句话大意是:东有钵卢勒国,路险,缘铁锁而度,不下见底。

xī píng zhōng sòng yún děng jìng bù néng dá

这句话大意是:熙平中,宋云等竟不能达。

wū cháng guó zài shē mí nán

这句话大意是:乌苌国,在赊弥南。

běi yǒu cōng lǐng nán zhì tiān zhú

这句话大意是:北有葱岭,南至天竺。

pó luó mén hú wéi qí shàng zú

这句话大意是:婆罗门胡为其上族。

pó luó mén duō jiě tiān wén jí xiōng zhī shù qí wáng dòng zé fǎng jué yān

现代白话:婆罗门多解天 文吉凶之数,其王动则访决呢。

tǔ duō lín guǒ yǐn shuǐ guàn tián fēng dào mài

这句话大意是:土多林果,引水灌田,丰稻、麦。

shì fú duō zhū sì tǎ jí huá lì

这句话大意是:事佛,多诸寺塔, 极华丽。

rén yǒu zhēng sù fú zhī yǐ yào qū zhě fā kuáng zhí zhě wú yàng

这句话大意是:人有争诉,服之以药,曲者发狂,直者无恙。

wéi fǎ bù shā fàn sǐ zuì wéi xǐ yú líng shān

这句话大意是:为法不杀,犯死罪唯徙于灵 山。

xī nán yǒu tán tè shān shān shàng lì sì yǐ lǘ shù tóu yùn shí shān xià wú rén kòng yù zì zhī wǎng lái yě

这句话大意是:西南有檀特山,山上立寺,以驴数头运食山下,无人控御,自知往来也。

qián tuó guó zài wū cháng xi

这句话大意是:干陀国,在乌苌西。

běn míng yè bō wèi yè dá suǒ pò yīn gǎi yān

现代白话:本名业波,为嚈哒所破,因改呢。

qí wáng běn shì chì lè lín guó yǐ èr shì yǐ

现代白话:其王本是敕勒,临国已 二世了。

hǎo zhēng zhàn yǔ jì bīn dòu sān nián bù ba rén yuàn kǔ zhī

这句话大意是:好征战,与罽宾斗,三年不罢,人怨苦之。

yǒu dòu xiàng qī bǎi tóu shí rén chéng yī xiàng jiē zhí bīng zhàng xiàng bí fù dāo yǐ zhàn

这句话大意是:有斗象七百头,十人乘一象, 皆执兵仗,象鼻缚刀以战。

suǒ dū chéng dōng nán qī lǐ yǒu fó tǎ gāo qī shí zhàng zhōu sān bǎi bù jí suǒ wèi què lí fó tú yě

这句话大意是:所都城东南七里有佛塔,高七十丈,周三百步,即所谓 雀离佛图也。

kāng guó zhě kāng jū zhī hòu yě qiān xǐ wú cháng bù héng gù dì zì hàn yǐ lái xiāng chéng bù jué

这句话大意是:康国者,康居之后也,迁徙无常,不恒故地,自汉以来,相承不绝。

qí wáng běn xìng wēn ròu zhī rén yě jiù jū qí lián shān běi zhāo wǔ chéng yīn bèi xiōng nú suǒ pò xi yú cōng lǐng suì yǒu guó

这句话大意是:其王本姓 温,月氏人也,旧居祁连山北昭武城,因被匈奴所破,西逾葱岭,遂有国。

zhī shù gè fēn wáng gù kāng guó zuǒ yòu zhū guó bìng yǐ zhāo wǔ wèi xìng shì bù wàng běn yě

这句话大意是:枝庶各 分王,故康国左右诸国并以昭武为姓,示不忘本也。

wáng zì shì fu bì wéi rén kuān hòu shén de zhòng xīn

这句话大意是:王字世夫毕,为人宽厚,甚得 众心。

qí qī tū jué dá dù kè hán nǚ yě

这句话大意是:其妻,突厥达度可汗女也。

dōu yú sà bǎo shuǐ shàng ā lù dí chéng

这句话大意是:都于萨宝水上阿禄迪城。

duō rén jū dà chén sān rén gòng zhǎng guó shì

这句话大意是:多人居,大臣三人,共 掌国事。

qí wáng sù guān qī bǎo huā yī líng luō jǐn xiù bái dié

这句话大意是:其王素冠七宝花,衣绫、罗、锦、绣、白叠。

qí qī yǒu fā méng yǐ zào jīn

这句话大意是:其妻有发,幪以皂巾。

zhàng fū jiǎn fā jǐn páo

这句话大意是:丈夫 翦发,锦袍。

míng wéi qiáng guó xī yù zhū guó duō guī zhī

这句话大意是:名为强国,西域诸国多归之。

mǐ guó shǐ guó cáo guó hé guó ān guó xiǎo ān guó nà sè bō guó wū nà hé guó mù guó jiē guī fù zhī

这句话大意是:米国、史国、曹国、何国、安国、小安 国、那色波国、乌那曷国、穆国皆归附之。

yǒu hú lǜ zhì yú yāo cí jiāng jué fá zé qǔ ér duàn zhī

这句话大意是:有胡律,置于祅祠,将决罚,则取而断 之。

zhòng zhě zú cì zuì zhě sǐ zéi dào jié qí zú

这句话大意是:重者族,次罪者死,贼盗截其足。

rén jiē shēn mù gāo bí duō rán

这句话大意是:人皆深目、高鼻、多髯。

shàn shāng gǔ zhū yí jiāo yì duō còu qí guó

这句话大意是:善商贾,诸夷交易, 多凑其国。

yǒu dà xiǎo gǔ pí pá wǔ xián kōng hóu

这句话大意是:有大小鼓、琵琶、五弦、箜篌。

hūn yīn sàng zhì yǔ tū jué tóng

这句话大意是:婚姻丧制与突厥同。

guó lì zǔ miào yǐ liù yuè jì zhī zhū guó jiē zhù jì

这句话大意是:国立祖庙,以六月 祭之,诸国皆助祭。

fèng fú wèi hú shū

这句话大意是:奉佛,为胡书。

qì hòu wēn yi wǔ gǔ qín xiū yuán shū shù mù zī mào

这句话大意是:气候温,宜五谷,勤修园蔬,树木滋茂。

chū mǎ tuo lǘ fēng niú huáng jīn náo shā xiāng ā sà nà xiāng sè sè zhāng pí qú jǐn dié

这句话大意是:出马、 驼、驴、犎牛、黄金、硇沙、香、阿萨那香、瑟瑟、麞皮、氍、锦、叠。

duō pú táo jiǔ fù jiā huò zhì qiān dàn lián nián bù bài

这句话大意是:多蒲桃酒, 富家或致千石,连年不败。

dà yè zhōng shǐ qiǎn shǐ gòng fāng wù hòu suì jué yān

现代白话:大业中,始遣使贡方物,后遂绝呢。

ān guó hàn shí ān xī guó yě

这句话大意是:安国,汉时安息国也。

wáng xìng zhāo wǔ shì yǔ kāng guó wáng tóng zú zì shè lì

这句话大意是:王姓昭武氏,与康国王同族,字设力;。

qī kāng guó wáng nǚ yě

这句话大意是:妻,康国王女也。

dōu zài nà mì shuǐ nán chéng yǒu wǔ zhòng huán yǐ liú shuǐ gōng diàn jiē píng tóu

这句话大意是:都在那密水南,城有五重,环以流水,宫殿皆平头。

wáng zuò jīn tuo zuò gāo qī bā chǐ měi tīng zhèng yǔ qī xiāng duì dà chén sān rén píng lǐ guó shì

这句话大意是:王坐金驼座,高七八尺,每听 政,与妻相对,大臣三人,评理国事。

fēng sú tóng yú kāng jū wéi qī qí zǐ mèi jí mǔ zǐ dì xiāng qín shòu cǐ wèi yì yě

这句话大意是:风俗同于康居,唯妻其姊妹及母子递相禽兽, 此为异也。

suí yáng dì jí wèi qiǎn sī lì cóng shì dù xíng mǎn shǐ xī yù zhì qí guó de wǔ sè yán ér fǎn

这句话大意是:隋炀帝即位,遣司隶从事杜行满使西域,至其国,得五色盐而返。

guó xi bǎi yú lǐ yǒu bì guó kě qiān yú jiā

这句话大意是:国西百余里有毕国,可千余家。

qí guó wú jūn zhǎng ān guó tǒng zhī

这句话大意是:其国无君长,安国统之。

dà yè wǔ nián qiǎn shǐ gòng xiàn

这句话大意是:大业五年,遣使贡献。

shí guó jū yú yào shā shuǐ dū chéng fāng shí yú lǐ

这句话大意是:石国,居于药杀水,都城方十余里。

qí wáng xìng shí míng niè

这句话大意是:其王姓石名涅。

guó chéng dōng nán lì wū zhì zuò yú zhōng

这句话大意是:国城东南立屋,置座于中。

zhēng yuè liù rì yǐ wáng fù mǔ shāo yú zhī gǔ jīn wèng shèng zhì chuáng shàng xún rào ér xíng sàn yǐ huā xiāng zá guǒ wáng lǜ chén xià shè jì yān

现代白话:正月六日,以王父母烧余之骨,金瓮盛置床上,巡绕而行,散以花香杂果,王率臣 下设祭呢。

lǐ zhōng wáng yǔ fū rén chū jiù bié zhàng chén xià yǐ cì liè zuò xiǎng yàn ér ba

这句话大意是:礼终,王与夫人出就别帐,臣下以次列坐,享宴而罢。

yǒu sù mài duō liáng mǎ

这句话大意是:有粟、麦,多良 马。

qí sú shàn zhàn

这句话大意是:其俗善战。

céng èr yú tū jué shè kuì kè hán miè zhī lìng tè qín diān zhí shè qí guó shì

这句话大意是:曾贰于突厥,射匮可汗灭之,令特勤甸职摄其国事。

nán qù hàn liù bǎi lǐ dōng nán qù guā zhōu liù qiān lǐ

这句话大意是:南去汗六百 里,东南去瓜州六千里。

diān zhí yǐ duò dà yè wǔ nián qiǎn shǐ cháo gòng hòu bù fù zhì

这句话大意是:甸职以隋大业五年遣使朝贡,后不复至。

nǚ guó zài cōng lǐng nán

这句话大意是:女国,在葱岭南。

qí guó shì yǐ nǚ wèi wáng xìng sū pí zì mò jié zài wèi èr shí nián nǚ wáng fu hào yuē jīn jù bù zhī zhèng shì

这句话大意是:其国世以女为王,姓苏毗,字末羯,在位二十年,女王夫号 曰金聚,不知政事。

guó nèi zhàng fū wéi yǐ zhēng fá wèi wu

这句话大意是:国内丈夫,唯以征伐为务。

shān xià wèi chéng fāng wǔ liù lǐ rén yǒu wàn jiā

这句话大意是:山下为城,方五六里,人有万家。

wáng jū jiǔ céng zhī lóu shì nǚ shù bǎi rén wǔ rì yī tīng cháo fù yǒu xiǎo nǚ wáng gòng zhī guó zhèng

这句话大意是:王居九层之楼,侍女数百人,五日一听朝,复有小女王共知国政。

qí sú fù rén qīng zhàng fū ér xìng bù dù jì

这句话大意是:其俗妇人轻丈夫, 而性不妒忌。

nán nǚ jiē yǐ cǎi sè tú miàn ér yī rì zhōng huò shù dù biàn gǎi zhī

这句话大意是:男女皆以彩色涂面,而一日中或数度变改之。

rén jiē bèi fā yǐ pí wèi xié

这句话大意是:人皆被发,以皮为鞋。

kè shuì wú cháng

这句话大意是:课税无常。

qì hòu duō hán yǐ shè liè wèi yè

这句话大意是:气候多寒,以射猎为业。

chū jīn shù shí zhū shā shè xiāng niú jùn mǎ shǔ mǎ

这句话大意是:出钅俞石、朱砂、麝香、BX牛、骏马、蜀马。

yóu duō yán héng jiāng yán xiàng tiān zhú xīng fàn qí lì shù bèi

这句话大意是:尤多盐,恒将盐向天竺兴贩,其利数倍。

yì shù yǔ tiān dǔ dǎng xiàng zhàn zhēng

这句话大意是:亦数与天竺、党项战争。

qí nǚ wáng sǐ guó zhōng hòu liǎn jīn qián qiú sǐ zhě zú zhōng zhī xián nǚ èr rén yī wèi nǚ wáng cì wèi xiǎo wáng

这句话大意是:其女王死,国中 厚敛金钱,求死者族中之贤女二人,一为女王,次为小王。

guì rén sǐ bāo pí yǐ jīn xiè hé gǔ ròu zhì píng zhōng mái zhī

这句话大意是:贵人死剥皮,以金屑和 骨肉置瓶中,埋之。

jīng yī nián yòu yǐ qí pí nà tiě qì mái zhī

这句话大意是:经一年,又以其皮纳铁器埋之。

sú shì ā xiū luó shén yòu yǒu shù shén suì chū yǐ rén jì huò yòng mí hóu

这句话大意是:俗事阿修罗神,又有树神,岁 初以人祭,或用猕猴。

jì bì rù shān zhù zhī yǒu yī niǎo rú cí zhì lái jí zhǎng shàng pò fù qí shì zhī yǒu zhòng sù zé nián fēng shā shí zé yǒu zāi wèi zhī niǎo bǔ

这句话大意是:祭毕,入山祝之,有一鸟如雌雉,来集掌上,破腹其视之, 有众粟则年丰,沙石则有灾,谓之鸟卜。

duò kāi huáng liù nián qiǎn shǐ cháo gòng hòu suì jué

这句话大意是:隋开皇六年,遣使朝贡,后遂绝。

hán guó dōu cōng lǐng zhī xi wǔ bǎi yú lǐ gǔ qú sōu guó yě

这句话大意是:汗国,都葱岭之西五百余里,古渠搜国也。

wáng xìng zhāo wǔ zì ā lì qī

这句话大意是:王姓昭武,字阿利柒。

dū chéng fāng sì lǐ shèng bīng shù qiān rén

这句话大意是:都城方四 里,胜兵数千人。

wáng zuò jīn yáng chuáng qī dài jīn huā

这句话大意是:王坐金羊床,妻戴金花。

sú duō zhū shā jīn tiě

这句话大意是:俗多朱砂、金、铁。

dōng qù shū lè qiān lǐ xi qù sū duì shā nà guó wǔ bǎi lǐ xī běi qù shí guó wǔ bǎi lǐ dōng běi qù tū jué kè hán èr qiān yú lǐ dōng qù guā zhōu wǔ qiān wǔ bǎi lǐ

这句话大意是:东去疏勒千里,西 去苏对沙那国五百里,西北去石国五百里,东北去突厥可汗二千余里,东去瓜州五 千五百里。

duò dà yè zhōng qiǎn shǐ gòng fāng wù

这句话大意是:隋大业中,遣使贡方物。

tǔ huǒ luó guó dōu cōng lǐng xi wǔ bǎi lǐ yǔ yì dá zá jū

这句话大意是:吐火罗国,都葱岭西五百里,与挹怛杂居。

dū chéng fāng èr lǐ shèng bīng zhě shí wàn rén jiē shàn zhàn

这句话大意是:都城方二里,胜兵者十万人,皆善 战。

qí sú fèng fú

这句话大意是:其俗奉佛。

xiōng dì tóng yī qī dié qǐn yān měi yī rén rù fáng hù wài guà qí yī yǐ wéi zhì shēng zǐ shǔ qí zhǎng xiōng

现代白话:兄弟同一妻,迭寝呢,每一人入房,户外挂其衣以为志,生子属其 长兄。

qí shān xué zhōng yǒu shén mǎ měi suì mù mǎ yú xué suǒ bì chǎn míng jū

这句话大意是:其山穴中有神马,每岁牧马于穴所,必产名驹。

nán qù cáo guó qiān qī bǎi lǐ dōng qù guā zhōu wǔ qiān bā bǎi lǐ

这句话大意是:南去漕国千七百里,东去瓜 州五千八百里。

dà yè zhōng qiǎn shǐ cháo gòng

这句话大意是:大业中,遣使朝贡。

mǐ guó dōu nà mì shuǐ xī jiù kāng jū zhī de

这句话大意是:米国,都那密水西,旧康居之地。

wú wáng qí chéng zhǔ xìng zhāo wǔ kāng guó wáng zhī zhī shù zì bì zhuō

这句话大意是:无王,其城主姓昭武,康国王之支庶,字闭 拙。

dū chéng fāng èr lǐ shèng bīng shù bǎi rén

这句话大意是:都城方二里,胜兵数百人。

xī běi qù sū duì shā nà guó wǔ bǎi lǐ xī nán qù shǐ guó èr bǎi lǐ dōng qù guā zhōu liù qiān sì bǎi lǐ

这句话大意是:西北去苏对沙那国五百里,西南去史国二百里,东 去瓜州六千四百里。

dà yè zhōng pín gòng fāng wù

这句话大意是:大业中,频贡方物。

shǐ guó dōu dú mò shuǐ nán shí lǐ jiù kāng jū zhī de yě

这句话大意是:史国,都独莫水南十里,旧康居之地也。

qí wáng xìng zhào zhāo wǔ zì dí zhē yì kāng guó wáng zhī zhī shù yě

这句话大意是:其王姓照昭武,字狄遮,亦康国王之 支庶也。

dū chéng fāng èr lǐ shèng bīng qiān yú rén

这句话大意是:都城方二里,胜兵千余人。

sú tóng kāng guó

这句话大意是:俗同康国。

běi qù kāng guó èr bǎi sì shí lǐ nán tǔ huǒ luó wǔ bǎi lǐ xi qù nà sè bō guó èr bǎi lǐ dōng běi qù mǐ guó èr bǎi lǐ dōng qù guā zhōu liù qiān wǔ bǎi lǐ

这句话大意是:北去康国二百四十里,南吐火罗五 百里,西去那色波国二百里,东北去米国二百里,东去瓜州六千五百里。

dà yè zhōng qiǎn shǐ gòng fāng wù

这句话大意是:大业中,遣使贡方物。

cáo guó dōu nà mì shuǐ nán shù lǐ jiù shì kāng jū zhī de yě

这句话大意是:曹国,都那密水南数里,旧是康居之地也。

guó wú zhǔ kāng guó wáng lìng zǐ wū jiàn lǐng zhī

这句话大意是:国无主,康国王令子乌建领之。

dōu chéng fāng sān lǐ shèng bīng qiān yú rén

这句话大意是:都 城方三里,胜兵千余人。

guó zhōng yǒu de xī shén zì xī hǎi yǐ dōng zhū guó bìng jìng shì zhī qí shén yǒu jīn rén pò luō kuò zhàng yǒu wǔ chǐ gāo xià xiāng chèn měi rì yǐ tuo wǔ tóu mǎ shí pǐ yáng yī bǎi kǒu jì zhī cháng yǒu shù qiān rén shí zhī bù jìn

这句话大意是:国中有得悉神,自西海以东诸国并敬事之,其神有金人, 破罗阔丈有五尺,高下相称,每日以驼五头、马十匹、羊一百口祭之,常有数千人, 食之不尽。

dōng nán qù kāng guó bǎi lǐ xi qù hé guó bǎi wǔ shí lǐ dōng qù guā zhōu liù qiān liù bǎi lǐ

这句话大意是:东南去康国百里,西去何国百五十里,东去瓜州六千六百里。

dà yè zhōng qiǎn shǐ gòng fāng wù

这句话大意是:大业中,遣使贡方物。

hé guó dōu nà mì shuǐ nán shù lǐ jiù shì kāng jū de yě

这句话大意是:何国,都那密水南数里,旧是康居地也。

qí wáng xìng zhāo wǔ yì kāng guó wáng zhī zú lèi zì dūn

这句话大意是:其王姓昭武,亦康国王之族类,字敦。

dū chéng fāng èr lǐ shèng bīng zhě qiān rén

这句话大意是:都城方二里,胜兵者千人。

qí wáng zuò jīn yáng zuò

这句话大意是:其王坐金羊座。

dōng qù cáo guó bǎi wǔ shí lǐ xi qù xiǎo ān guó sān bǎi lǐ dōng qù guā zhōu liù qiān qī bǎi wǔ shí lǐ

这句话大意是:东去曹国百五十里,西去小安国三百里, 东去瓜州六千七百五十里。

dà yè zhōng qiǎn shǐ gòng fāng wù

这句话大意是:大业中,遣使贡方物。

wū nà è guó dōu wū hǔ shuǐ xī jiù ān xī zhī de yě

这句话大意是:乌那遏国,都乌浒水西,旧安息之地也。

wáng xìng zhāo wǔ yì kāng guó wáng zhǒng lèi zì fú shí

这句话大意是:王姓昭武,亦康国王种类,字佛食。

dū chéng fāng èr lǐ shèng bīng shù bǎi rén

这句话大意是:都城方二里,胜兵数百人。

wáng zuò jīn yáng zuò

这句话大意是:王坐金羊座。

dōng běi qù ān guó sì bǎi lǐ xī běi qù mù guó èr bǎi yú lǐ dōng qù guā zhōu qī qiān wǔ bǎi lǐ

这句话大意是:东北去安国四百里,西北去穆国二百余里, 东去瓜州七千五百里。

dà yè zhōng qiǎn shǐ gòng fāng wù

这句话大意是:大业中,遣使贡方物。

mù guó dōu wū hǔ hé zhī xi yì ān xī zhī gù dì yǔ wū nà è wèi lín

这句话大意是:穆国,都乌浒河之西,亦安息之故地,与乌那遏为邻。

qí wáng xìng zhāo wǔ yì kāng guó wáng zhī zhǒng lèi yě zì ā làn mì

这句话大意是:其王姓昭武,亦康国王 之种类也,字阿滥密。

dū chéng fāng sān lǐ shèng bīng èr qiān rén

这句话大意是:都城方三里,胜兵二千人。

dōng běi qù ān guó wǔ bǎi lǐ dōng qù wū nà è èr bǎi yú lǐ xi qù bō sī guó sì qiān yú lǐ dōng qù guā zhōu qī qiān qī bǎi lǐ

这句话大意是:东北去安国五百里,东去乌那遏 二百余里,西去波斯国四千余里,东去瓜州七千七百里。

dà yè zhōng qiǎn shǐ gòng fāng wù

这句话大意是:大业中,遣使贡方物。

cáo guó zài cōng lǐng zhī běi hàn shí jì bīn guó yě

这句话大意是:漕国,在葱岭之北,汉时罽宾国也。

qí wáng xìng zhāo wǔ zì shùn dá kāng guó wáng zhī zōng zú yě

这句话大意是:其王姓昭武,字顺达,康国王之宗族也。

dū chéng fāng sì lǐ shèng bīng zhě wàn yú rén

这句话大意是:都城方四里,胜兵者万余人。

guó fǎ yán shā rén jí zéi dào jiē sǐ

这句话大意是:国法严,杀人及贼盗皆死。

qí sú zhòng yín cí cōng lǐng shān yǒu shùn tiān shén zhě yí zhì jí huá jīn yín yè wèi wū yǐ yín wéi dì cí zhě rì yǒu qiān yú rén

这句话大意是:其俗重淫祠,葱岭山有顺 天神者,仪制极华,金银鍱为屋,以银为地,祠者日有千余人。

cí qián yǒu yī yú jǐ gǔ yǒu kǒng zhōng tōng mǎ qí chū rù

这句话大意是:祠前有一鱼脊骨, 有孔,中通马骑出入。

guó wáng dài jīn niú tóu guān zuò jīn mǎ zuò

这句话大意是:国王戴金牛头冠,坐金马座。

duō dào sù dòu mài ráo xiàng mǎ fēng niú jīn yín bīn tiě qú zhū shā qīng dài ān xī qīng mù děng xiāng shí mì hēi jiān ā wèi mò yào bái fù zi

这句话大意是:多稻、粟、豆、麦,饶象、马、 犎牛、金、银、镔铁、氍、朱沙、青黛、安息青木等香、石蜜、黑监、阿魏、没药、 白附子。

qù běi fān yán qī bǎi lǐ dōng qù jié guó liù bǎi lǐ dōng běi qù guā zhōu liù qiān liù bǎi lǐ

这句话大意是:去北帆延七百里,东去劫国六百里,东北去瓜州六千六百里。

dà yè zhōng qiǎn shǐ gòng fāng wù

这句话大意是:大业中,遣使贡方物。

lùn yuē zì gǔ kāi yuǎn yí tōng jué yù bì yīn hóng fàng zhī zhǔ jiē qǐ hǎo shì zhī chén

这句话大意是:论曰:自古开远夷,通绝域,必因宏放之主,皆起好事之臣。

zhāng qiān záo kōng yú qián bān chāo tóu bǐ yú hòu huò jié zhī yǐ zhòng bǎo huò shè zhī yǐ lì jiàn tóu qū wàn sǐ zhī de bì yào yī dàn zhī gōng jiē yóu zhǔ shàng lái yuǎn zhī míng chén xùn qīng shēng zhī jié

这句话大意是:张骞凿空于前, 班超投笔于后,或结之以重宝,或慑之以利剑,投躯万死之地,必要一旦之功,皆 由主尚来远之名,臣徇轻生之节。

shì zhī shàng zhī suǒ hào bù bì xiào yān

现代白话:是知上之所好,不必效呢。

xī yù suī tōng yú wèi shì yú shí zhōng yuán shǐ píng tiān zǐ fāng yǐ hùn yī wèi xīn wèi huáng jí cǐ

这句话大意是:西域虽通于魏氏,于 时中原始平,天子方以混一为心,未遑及此。

qí xìn shǐ wǎng lái de jī mí wù jué zhī dào

这句话大意是:其信使往来,得羁縻勿绝之道。

jí duò yáng dì guī mó hóng chǐ yǎn tūn qín hàn péi jǔ fāng jìn xī yù tú jì yǐ dàng qí xīn gù wàn shèng qīn chū yù mén guān zhì yī wú qiě mò zhèn ér guān yòu jì yú liú shā sāo rán wú liáo shēng yǐ

现代白话:及隋 炀帝规摹宏侈,掩吞秦、汉,裴矩方进《西域图记》以荡其心,故万乘亲出玉门关, 置伊我、且末镇,而关右暨于流沙,骚然无聊生了。

ruò shǐ běi dí wú yú dōng yí gào jié bì jiāng xiū lún tái zhī shù zhù wū lěi zhī chéng qiú dà qín zhī míng zhū zhì tiáo zhī zhī niǎo luǎn wǎng lái zhuǎn shū jiāng hé yǐ kān qí bì zāi

现代白话:若使北狄无虞,东夷告捷,必 将修轮台之戍,筑乌垒之城,求大秦之明珠,致条支之鸟卵,往来转输,将凭什么堪 其弊啊!

gǔ zhě zhé wáng zhī zhì yě fāng wǔ qiān lǐ wu ān zhū xià bù shì yào huāng

这句话大意是:古者哲王之制也,方五千里,务安诸夏,不事要荒。

qǐ wēi bù néng jiā dé bù néng bèi

这句话大意是:岂威不能加,德不能 被?

gài bù yǐ sì yí láo zhōng guó bù yǐ wú yòng hài yǒu yòng yě

这句话大意是:盖不以四夷劳中国,不以无用害有用也。

shì yǐ qín shù wǔ lǐng hàn shì sān biān huò dào jìn xiāng wàng huò hù kǒu jiǎn bàn

这句话大意是:是以秦戍五岭,汉事三边,或道殣相 望,或户口减半。

duò shì shì qí qiáng shèng yì láng bèi yú qīng hǎi

这句话大意是:隋室恃其强盛,亦狼狈于青海。

cǐ jiē yī rén shī qí dào gù yì zhào lí qí kǔ

这句话大意是:此皆一人失其道,故亿兆罹其苦。

zài sī jí xù zhī yì gù cí dū hù zhī qǐng fǎn qí qiān lǐ zhī mǎ bù qiú bái láng zhī gòng zé qī róng jiǔ yí hòu fēng chóng yì suī wú liáo dōng zhī jié qǐ jí jiāng dū zhī huò hu

这句话大意是:载思即叙之义,固辞都护之请,返其千里之马,不求白狼之贡,则七戎九夷,候风 重译,虽无辽东之捷,岂及江都之祸乎!

àn xī yù kāi yú wǎng hàn nián shì jī jiǔ suī lí bìng duō duān jiàn wén shū shuō cǐ suǒ yǐ qián shū hòu shǐ chuǎn bó bù tóng qǐ qí hǎo yì de yuǎn gù yě

这句话大意是:案西域开于往汉,年世积久,虽离并多端, 见闻殊说,此所以前书后史,踳驳不同,岂其好异,地远故也。

rén zhī suǒ zhī wèi ruò qí suǒ bù zhī xìn yǐ

现代白话:人之所知,未若其 所不知,信了。

dàn kě qǔ qí gěng gài fu hé shì fēi qí jiān zāi

现代白话:但可取其梗概,夫何是非其间啊?

✦ You read 列传·卷八十五

Don't lose your spot.

Free account remembers where you stopped across all 12,000 books. Pro unlocks pinyin on every line, modern Mandarin translations, AI rewrites, audio read-along, and the workbook — for $2.50/month, billed annually.