北史 · 李延寿 · Chapter 99 of 100

列传·卷八十七

PinyinModern Translation
Size

tū jué tiě lè

这句话大意是:突厥 铁勒。

tū jué zhě qí xiān jū xī hǎi zhī yòu dú wèi bù luò gài xiōng nú zhī bié zhǒng yě

这句话大意是:突厥者,其先居西海之右,独为部落,盖匈奴之别种也。

xìng ā shǐ nà shì

这句话大意是:姓阿史那氏。

hòu wèi lín guó suǒ pò jǐn miè qí zú

这句话大意是:后为邻 国所破,尽灭其族。

yǒu yī r nián qiě shí suì bīng rén jiàn qí xiǎo bù rěn shā zhī nǎi yuè zú duàn qí bì qì cǎo zé zhōng

这句话大意是:有一儿,年且十岁,兵人见其小,不忍杀之,乃刖足断其臂, 弃草泽中。

yǒu pìn láng yǐ ròu ěr zhī jí zhǎng yǔ láng jiāo hé suì yǒu yùn yān

现代白话:有牝狼以肉饵之,及长,与狼交合,遂有孕呢。

bǐ wáng wén cǐ r shàng zài zhòng qiǎn shā zhī

这句话大意是:彼王闻此儿尚在,重遣 杀之。

shǐ zhě jiàn zài láng cè bìng yù shā láng

这句话大意是:使者见在狼侧,并欲杀狼。

yú shí ruò yǒu shén wù tóu láng yú xī hǎi zhī dōng luò gāo chāng guó xī běi shān

这句话大意是:于时若有神物,投狼于西海之东,落高昌国西北 山。

shān yǒu dòng xué xué nèi yǒu píng rǎng mào cǎo zhōu jiǒng shù bǎi lǐ sì miàn jù shān

这句话大意是:山有洞穴,穴内有平壤茂草,周迥数百里,四面俱山。

láng nì qí zhōng suì shēng shí nán

这句话大意是:狼匿其中,遂生十男。

shí nán zhǎng wài tuō qī yùn qí hòu gè wèi yī xìng ā shǐ nà jí qí yī yě zuì xián suì wèi jūn zhǎng

这句话大意是:十男长,外托妻孕,其后各为一姓,阿史那即其一也,最贤,遂为君长。

gù yá mén jiàn láng tóu dào shì bù wàng běn yě

这句话大意是:故牙门建 狼头纛,示不忘本也。

jiàn zhì shù bǎi jiā jīng shù shì yǒu ā xián shè zhě lǜ bù luò chū yú xué zhōng chén yú rú rú

这句话大意是:渐至数百家,经数世,有阿贤设者,率部落出于穴中,臣于 蠕蠕。

zhì dà yè hù zhǒng lèi jiàn qiáng

这句话大意是:至大叶护,种类渐强。

dāng wèi zhī mò yǒu yī lì kè hán yǐ bīng jī tiě lēi dà bài zhī jiàng wǔ wàn yú jiā

这句话大意是:当魏之末,有伊利可汗,以兵击铁勒,大败之,降五 万余家。

suì qiú hūn yú rú rú zhǔ

这句话大意是:遂求婚于蠕蠕主。

ā nà guī dà nù qiǎn shǐ mà zhī

这句话大意是:阿那瑰大怒,遣使骂之。

yī lì zhǎn qí shǐ lǜ zhòng xí rú rú pò zhī

这句话大意是:伊利斩其使,率众袭蠕蠕,破 之。

zú dì ā yì kè hán lì yòu pò rú rú

这句话大意是:卒,弟阿逸可汗立,又破蠕蠕。

bìng qiě zú shě qí zi shè tú lì qí dì sì shū chēng wéi mù gǎn kě hàn

这句话大意是:病且卒,舍其子摄图,立其弟俟叔称为木杆可 汗。

huò yún tū jué běn píng liáng zá hú xìng ā shǐ nà shì

这句话大意是:或云突厥本平凉杂胡,姓阿史那氏。

wèi tài wǔ huáng dì miè jǔ qú shì ā shǐ nà yǐ wǔ bǎi jiā bēn rú rú

这句话大意是:魏太武皇帝灭沮渠氏,阿史那以五百家奔 蠕蠕。

shì jū jīn shān zhī yáng wèi rú rú tiě gōng

这句话大意是:世居金山之阳,为蠕蠕铁工。

jīn shān xíng sì dōu móu sú hào dōu móu wèi tū jué yīn yǐ wéi hào

这句话大意是:金山形似兜鍪,俗号兜鍪为突厥,因以为号。

yòu yuē tū jué zhī xiān chū yú suǒ guó zài xiōng nú zhī běi

这句话大意是:又曰突厥之先,出于索国,在匈奴之北。

qí bù luò dà rén yuē ā bàng bù xiōng dì qī shí rén qí yī yuē yī zhì ní shī dōu láng suǒ shēng yě

这句话大意是:其部落大人曰阿谤步,兄弟七十人, 其一曰伊质泥师都,狼所生也。

ā bàng què děng xìng bìng yú chī guó suì bèi miè

这句话大意是:阿谤却等性并愚痴,国遂被灭。

ní shī dōu jì bié gǎn yì qì néng zhēng zhàn fēng yǔ

这句话大意是:泥师都既别感异气, 能征占风雨。

qǔ èr qī yún shì xià shén dōng shén zhī nǚ

这句话大意是:取二妻,云是夏神、冬神之女。

yī yùn ér shēng sì nán qí yī biàn wéi bái hóng

这句话大意是:一孕而生四男:其一变为白鸿;。

qí yī guó yú ā fǔ shuǐ jiàn shuǐ zhī jiān hào wèi qì gǔ

这句话大意是:其一 国于阿辅水、剑水之间,号为契骨;。

qí yī guó yú chù shé shuǐ

这句话大意是:其一国于处折水;。

qí yī jū bá sī chù zhé shī shān jí qí dà r yě

这句话大意是:其一居跋斯处折施山,即其 大儿也。

shān shàng réng yǒu ā bàng bù zhǒng lèi bìng duō hán lù dà r wèi chū huǒ wēn yǎng zhī xián de quán jì

这句话大意是:山上仍有阿谤步种类,并多寒露,大儿为出火温养之,咸得全济。

suì gòng fèng dà r wéi zhǔ hào wèi tū jué jí nà dōu liù shè yě

这句话大意是:遂共奉 大儿为主,号为突厥,即纳都六设也。

dōu liù yǒu shí qī suǒ shēng zi jiē yǐ mǔ zú xìng ā shǐ nà shì qí xiǎo qī zhī zǐ yě

这句话大意是:都六有十妻,所生子皆以母族姓,阿史那是 其小妻之子也。

dōu liù sǐ shí mǔ zi nèi yù zé lì yī rén nǎi xiāng shuài yú dà shù xià gòng wèi yuē yuē xiàng shù tiào yuè néng zuì gāo zhě jí tuī lì zhī

这句话大意是:都六死,十母子内欲择立一人,乃相率于大树下,共为约曰:“向 树跳跃,能最高者,即推立之。

ā shǐ nà zi nián yòu ér tiào zuì gāo zhū zǐ suì fèng yǐ wéi zhǔ hào ā xián shè

这句话大意是:”阿史那子年幼而跳最高,诸子遂奉以为主,号阿 贤设。

cǐ shuō suī shū zhōng láng zhǒng yě

这句话大意是:此说虽殊,终狼种也。

qí hòu yuē tǔ mén bù luò shāo shèng shǐ zhì sāi shàng shì zēng xù yuàn tōng zhōng guó

这句话大意是:其后曰土门,部落稍盛,始至塞上市缯絮,愿通中国。

xī wèi dà tǒng shí yī nián zhōu wén dì qiǎn jiǔ quán hú ān nuò pán tuó shǐ yān

现代白话:西魏大统十一年,周文 帝遣酒泉胡安诺槃陀使呢。

qí guó jiē xiāng qìng yuē jīn dà guó shǐ zhì wǒ guó jiāng xìng yě

这句话大意是:其国皆相庆曰:“今大国使至,我国将兴也。

shí èr nián tǔ mén suì qiǎn shǐ xiàn fāng wù

这句话大意是:”十二年, 土门遂遣使献方物。

shí tiě lè jiāng fá rú rú tǔ mén lǜ suǒ bù yāo jī pò zhī jǐn jiàng qí zhòng wǔ wàn yú luò

这句话大意是:时铁勒将伐蠕蠕,土门率所部邀击破之,尽降其众五万余落。

shì qí qiáng shèng nǎi qiú hūn yú rú rú zhǔ

这句话大意是:恃其强盛,乃求婚于蠕蠕主。

ā nà guī dà nù shǐ rén lì rǔ zhī yuē ěr shì wǒ duàn nú hé gǎn fā shì yán yě

现代白话:阿那瑰大怒,使人詈辱之曰:“你是我锻奴,何敢发 是言也!

tǔ mén yì nù shā qí shǐ zhě suì yǔ zhī jué ér qiú hūn yú wèi

这句话大意是:”土门亦怒,杀其使者,遂与之绝,而求婚于魏。

zhōu wén dì xǔ zhī shí qī nián liù yuè yǐ wèi cháng lè gōng zhǔ qī zhī

这句话大意是:周文帝许之,十七年六 月,以魏长乐公主妻之。

shì suì wèi wén dì bēng tǔ mén qiǎn shǐ lái diào zèng mǎ èr bǎi shū

这句话大意是:是岁,魏文帝崩,土门遣使来吊,赠马二百疋。

fèi dì yuán nián zhēng yuè tǔ mén fā bīng jī rú rú dà pò zhī yú huái huāng běi

这句话大意是:废帝元年 正月,土门发兵击蠕蠕,大破之于怀荒北。

ā nà guī zì shā qí zi ān luó chén bēn qí yú zhòng fù lì ā nà guī shū fù shān shū zǐ wéi zhǔ

这句话大意是:阿那瑰自杀,其子庵罗辰奔齐,余众复 立阿那瑰叔父邓叔子为主。

tǔ mén suì zì hào yī lì kè hán yóu gǔ zhī chán yú yě

这句话大意是:土门遂自号伊利可汗,犹古之单于也;。

hào qí qī wèi kě hè dūn yì yóu gǔ zhī yān zhī yě

这句话大意是:号其妻为可贺敦, 亦犹古之阏氏也。

yì yǔ qí tōng shǐ wǎng lái

这句话大意是:亦与齐通使往来。

tǔ mén sǐ zi kē luó lì

这句话大意是:土门死,子科罗立。

kē luō hào yǐ xi jì kè hán yòu pò shū zǐ yú wò yě běi lài shān

这句话大意是:科罗号乙息记可汗,又破叔子于沃野北赖山。

qiě sǐ shě qí zi shè tú lì qí dì sì jīn shì wèi mù gǎn kè hán

这句话大意是:且死,舍其 子摄图,立其弟俟斤,是为木杆可汗。

sì jīn yī míng yàn dōu zhuàng mào qí yì miàn guǎng chǐ yú qí sè chì shén yǎn ruò liú lí gāng bào yǒng ér duō zhī wu yú zhēng fá

这句话大意是:俟斤一名燕都,状貌奇异,面广尺余,其色赤甚,眼若琉璃,刚暴,勇而多知, 务于征伐。

nǎi lǜ bīng jī shān shū zǐ pò zhī

这句话大意是:乃率兵击邓叔子,破之。

shū zǐ yǐ qí yú jìn bēn xī wèi

这句话大意是:叔子以其余烬奔西魏。

sì jīn yòu xi pò yè dá dōng zǒu qì dān běi bìng qì gǔ wēi fú sài wài zhū guó

这句话大意是:俟斤又西破嚈哒,东走 契丹,北并契骨,威服塞外诸国。

qí de dōng zì liáo hǎi yǐ xī zhì xī hǎi wàn lǐ

这句话大意是:其地,东自辽海以西,至西海,万里;。

nán zì shā mò yǐ běi zhì běi hǎi wǔ liù qiān lǐ jiē shǔ yān

现代白话:南自沙漠 以北,至北海,五六千里:皆属呢。

kàng héng zhōng guó hòu yǔ wèi fá qí zhì bīng zhōu

这句话大意是:抗衡中国,后与魏伐齐,至并州。

qí sú pī fà zuǒ rèn qióng lú zhān zhàng suí zhú shuǐ cǎo qiān xǐ yǐ xù mù shè liè wéi shì shí ròu yǐn lào shēn yī qiú hè

这句话大意是:其俗:被发左衽,穹庐毡帐,随逐水草迁徙,以畜牧射猎为事,食肉饮酪,身 衣裘褐。

jiàn lǎo guì zhuàng guǎ lián chǐ wú lǐ yì yóu gǔ zhī xiōng nú

这句话大意是:贱老贵壮,寡廉耻,无礼义,犹古之匈奴。

qí zhǔ chū lì jìn shì zhòng chén děng yú zhī yǐ zhān suí rì zhuǎn jiǔ huí měi huí chén xià jiē bài bài qì nǎi fú lìng chéng mǎ yǐ bó jiǎo qí jǐng shǐ cái bù zhì jué rán hòu shì ér jí wèn zhī yuē nǐ néng zuò jǐ nián kè hán

这句话大意是:其主初立,近侍重臣等舆之以 毡,随日转九回,每回臣下皆拜,拜讫乃扶令乘马,以帛绞其颈,使才不至绝,然 后释而急问之曰:“你能作几年可汗?

qí zhǔ jì shén qíng mào luàn bù néng xiáng dìng duō shǎo

这句话大意是:”其主既神情瞀乱,不能详定多少。

chén xià děng suí qí suǒ yán yǐ yàn xiū duǎn zhī shù

这句话大意是:臣下等 随其所言,以验修短之数。

dà guān yǒu yè hù cì shè cì tè qín cì sì lì fā cì tǔ zhūn fā jí yú xiǎo guān fán èr shí bā děng jiē shì wèi zhī

这句话大意是:大官有叶护,次设,次特勤,次俟利发,次吐屯发,及 余小官,凡二十八等,皆世为之。

bīng qì yǒu jiǎo gōng míng dí jiǎ shuò dāo jiàn pèi shì zé jiān yǒu fú tū

这句话大意是:兵器有角弓、鸣镝、甲、槊、刀、剑、佩饰则兼 有伏突。

qí dào zhī shàng shī jīn láng tóu

这句话大意是:旗纛之上,施金狼头。

dài wèi zhī shì wèi zhī fù lí xià yán yì láng yě

这句话大意是:待卫之士谓之附离,夏言亦狼也。

gài běn láng shēng zhì bù wàng jiù

这句话大意是:盖本狼生,志不 忘旧。

shàn qí shè xìng cán rěn

这句话大意是:善骑射,性残忍。

wú wén zì qí zhēng fā bīng mǎ jí zhū shuì zá chù kè mù wéi shù bìng yī jīn zú jiàn là fēng yìn zhī yǐ wéi xìn qì

这句话大意是:无文字,其征发兵马及诸税杂畜,刻木为数,并一金镞箭, 蜡封印之,以为信契。

hou yuè jiāng mǎn zhuǎn wéi kòu chāo

这句话大意是:候月将满,转为寇抄。

qí xíng fǎ fǎn pàn shā rén jí jiān rén zhī fù dào mǎ bàn zhě jiē sǐ

这句话大意是:其刑法:反叛、杀人、及奸人之妇、 盗马绊者,皆死;。

yín zhě gē shì ér yāo zhǎn zhī

这句话大意是:淫者,割势而腰斩之;。

jiān rén nǚ zhě zhòng zé cái wù jí yǐ qí nǚ qī zhī

这句话大意是:奸人女者,重责财物,即以其女妻之;。

dòu shāng rén zhě suí qīng zhòng shū wù shāng mù zhě cháng yǐ nǚ wú nǚ zé shū fù cái shé zhī tǐ zhě shū mǎ

这句话大意是:斗 伤人者,随轻重输物,伤目者偿以女,无女则输妇财,折支体者输马;。

dào mǎ jí zá wù zhě gè shí yú bèi zhēng zhī

这句话大意是:盗马及杂物 者,各十余倍征之。

sǐ zhě tíng shī yú zhàng zǐ sūn jí qīn shǔ nán nǚ gè shā yáng mǎ chén yú zhàng qián jì zhī rào zhàng zǒu mǎ qī zā yì zhàng mén yǐ dāo lí miàn qiě kū xuè lèi jù liú rú cǐ zhě qī dù nǎi zhǐ

这句话大意是:死者,停尸于帐,子孙及亲属男女各杀羊、马,陈于帐前祭之, 绕帐走马七匝,诣帐门以刀剺面且哭,血泪俱流,如此者七度乃止。

zé rì qǔ wáng zhě suǒ chéng mǎ jí jīng fú yòng zhī wù bìng shī jù fén zhī shōu qí yú huī dài shí ér zàng

这句话大意是:择日,取亡者 所乘马及经服用之物,并尸俱焚之,收其余灰,待时而葬。

chūn xià sǐ zhě hou cǎo mù huáng luò

这句话大意是:春夏死者,候草木黄落;。

qiū dōng sǐ zhě hou huá mào rán hòu kǎn ér cuó zhī

这句话大意是:秋冬死者,候华茂,然后坎而痤之。

zàng rì qīn shǔ shè jì jí zǒu mǎ lí miàn rú chū sǐ zhī yí

这句话大意是:葬日,亲属设祭及走马、剺面如初死之仪。

biǎo wèi yíng lì wū zhōng tú huà sǐ zhě xíng yí jí qí shēng shí suǒ zhàn zhèn zhuàng cháng shā yī rén zé lì yī shí yǒu zhì qiān bǎi zhě

这句话大意是:表 为茔,立屋,中图画死者形仪,及其生时所战阵状,尝杀一人,则立一石,有致千 百者。

yòu yǐ jì zhī yáng mǎ tóu jǐn xuán zhī yú biāo shàng

这句话大意是:又以祭之羊、马头,尽悬之于标上。

shì rì yě nán nǚ xián shèng fú shì huì yú zàng suǒ nán yǒu yuè ài yú nǚ zhě guī jí qiǎn rén pìn wèn qí fù mǔ duō bù wéi yě

这句话大意是:是日也,男女咸盛服饰,会于葬所,男 有悦爱于女者,归即遣人聘问,其父母多不违也。

fù xiōng bó shū sǐ zi dì jí zhí děng qī qí hòu mǔ shì shū mǔ sǎo wéi zūn zhě bù dé xià yín

这句话大意是:父、兄、伯、叔死,子、弟及侄 等妻其后母、世叔母、嫂,唯尊者不得下淫。

yí xǐ wú cháng ér gè yǒu dì fēn

这句话大意是:移徙无常,而各有地分。

kě zhī héng chǔ yú dōu jīn shān yá zhàng dōng kāi gài jìng rì zhī suǒ chū yě

这句话大意是:可汁恒处于 都斤山,牙帐东开,盖敬日之所出也。

měi suì lǜ zhū guì rén jì qí xiān kū

这句话大意是:每岁率诸贵人,祭其先窟。

yòu yǐ wǔ yuè zhōng xún jí tā rén shuǐ bài jì tiān shén

这句话大意是:又以五月中旬, 集他人水拜祭天神。

yú dū jīn xi wǔ bǎi lǐ yǒu gāo shān jiǒng chū shàng wú cǎo shù wèi wéi bó dēng níng lí xià yán dì shén yě

这句话大意是:于都斤西五百里有高山迥出,上无草树、谓为勃登凝梨,夏言 地神也。

qí shū zì lèi hú ér bù zhī nián lì wéi yǐ cǎo qīng wèi jì

这句话大意是:其书字类胡,而不知年历,唯以草青为记。

nán zǐ hǎo chū pú nǚ zǐ tà jū yìn mǎ lào qǔ zuì gē hū xiāng duì

这句话大意是:男子好樗蒲,女子踏鞠,饮马 酪取醉,歌呼相对。

jìng guǐ shén xìn wū xí zhòng bīng sǐ chǐ bìng zhōng dà dǐ yǔ xiōng nú tóng sú

这句话大意是:敬鬼神,信巫觋,重兵死,耻病终,大抵与匈奴同俗。

sì jīn bù zhòng jì shèng nǎi qiǎn shǐ qǐng zhū shān shū zǐ děng zhōu wén dì xǔ zhī shōu shū zǐ yǐ xià sān qiān rén fù qí shǐ zhě shā zhī yú qīng mén wài

这句话大意是:俟斤部众既盛,乃遣使请诛邓叔子等,周文帝许之,收叔子已下三千人,付其 使者,杀之于青门外。

sān nián sì jīn xí jī tǔ yù hún pò zhī

这句话大意是:三年,俟斤袭击吐谷浑破之。

zhōu míng dì èr nián sì jīn qiǎn shǐ lái xiàn

这句话大意是:周明帝二年,俟斤遣使来献。

bǎo dìng yuán nián yòu qiǎn sān bèi gòng qí fāng wù

这句话大意是:保定元年,又遣三辈,贡其方物。

shí yǔ qí rén jiāo zhēng róng chē suì dòng gù lián jié zhī yǐ wéi wài yuán

这句话大意是:时与齐人交争,戎车岁动,故连结之,以为外援。

chū gōng dì shí sì jīn xǔ jìn nǚ yú zhōu wén dì qì wèi dìng ér zhōu wén bēng

这句话大意是:初,恭帝时,俟斤许进女于周文帝,契未定而周文崩。

xún ér sì jīn yòu yǐ tā nǚ xǔ wǔ dì wèi jí jié nà qí rén yì qiǎn qiú hūn sì jīn tān qí bì hòu jiāng huǐ zhī

这句话大意是:寻而俟斤又以他女许武帝, 未及结纳,齐人亦遣求婚,俟斤贪其币厚,将悔之。

zhì shì wǔ dì zhào qiǎn liáng zhōu cì shǐ yáng jiàn wǔ bó wáng qìng děng wǎng jié zhī

这句话大意是:至是,武帝诏遣凉州刺史杨荐、 武伯王庆等往结之。

qìng děng zhì yù yǐ xìn yì sì jīn suì jué qí shǐ ér dìng hūn yān

现代白话:庆等至,谕以信义,俟斤遂绝齐使而定婚呢。

réng qǐng jǔ guó dōng fá yú shì zhào suí gōng yáng zhōng lǜ zhòng yī wàn yǔ tū jué fá qí

这句话大意是:仍请举国东伐, 于是诏随公杨忠率众一万与突厥伐齐。

zhōng jūn dù xíng lǐng hóu jīn lǜ qí shí wàn lái huì

这句话大意是:忠军度陉岭,侯斤率骑十万来会。

míng nián zhēng yuè gōng qí zhǔ yú jìn yáng bù kè sì jīn suì zòng bīng dà lüè ér hái

这句话大意是:明年正月, 攻齐主于晋阳,不克,俟斤遂纵兵大掠而还。

zhōng hái yán yú wǔ dì yuē tū jué jiá bīng è shǎng fá qīng shǒu lǐng duō ér wú fǎ lìng hé wèi nán zhì yù

这句话大意是:忠还,言于武帝曰:“突厥甲兵恶, 赏罚轻,首领多而无法令,何谓难制驭?

yóu bǐ zhě shǐ rén wàng dào qí qiáng shèng yù lìng guó jiā hòu qí shǐ zhě shēn wǎng zhòng qǔ qí bào

这句话大意是:由比者使人妄道其强盛,欲令国家厚其使 者,身往重取其报。

cháo tíng shòu qí xū yán jiàng shì wàng fēng wèi shè

这句话大意是:朝廷受其虚言,将士望风畏慑。

dàn lǔ tài zhà jiàn ér shí yì yǔ ěr

这句话大意是:但虏态诈健,而实易与耳。

jīn yǐ chén guān zhī qián hòu shǐ rén jiē kě zhǎn yě

这句话大意是:今 以臣观之,前后使人皆可斩也。

wǔ dì bù nà

这句话大意是:”武帝不纳。

shì suì sì jīn fù qiǎn shǐ lái xiàn gèng qǐng dōng fá

这句话大意是:是岁,俟斤复遣使来献,更请东伐。

zhào yáng zhōng lǜ bīng chū wò yě jìn gōng hù qù luò yáng yǐ yīng zhī

这句话大意是:诏杨忠率兵出沃野,晋公护趣洛阳以应之。

huì hù zhàn bù lì sì jīn yǐn hái

这句话大意是:会护战不利,俟斤引还。

wǔ nián zhào chén gōng chún dà sī tú yǔ wén guì shén wǔ gōng dòu yì nán ān gōng yáng jiàn wǎng nì nǚ

这句话大意是:五年,诏陈公 纯、大司徒宇文贵、神武公窦毅、南安公杨荐往逆女。

tiān hé èr nián jùn jīn yòu qiǎn shǐ lái xiàn

这句话大意是:天和二年,俊斤又遣使来献。

chén gōng chún děng zhì sì jīn fù èr yú qí

这句话大意是:陈公纯等至,俟斤复贰于齐。

huì yǒu léi fēng biàn nǎi xǔ chún děng yǐ hòu guī

这句话大意是:会有雷风变,乃许纯等以后归。

sì nián yòu qiǎn shǐ gòng xiàn

这句话大意是:四年,又遣使贡献。

sì jīn sǐ fù shě qí zi dà luó biàn ér lì qí dì shì wèi tā bō kè hán

这句话大意是:俟斤死,复舍其子大逻便而立其弟,是为他钵可汗。

tā bō yǐ shè tú wéi ěr fú kè hán tǒng qí dōng miàn

现代白话:他钵以摄图为你伏可汗, 统其东面;。

yòu yǐ qí dì rù dàn kě hàn wèi bù lí kè hán jū xī fāng

这句话大意是:又以其弟褥但可汗为步离可汗,居西方。

zì sì jīn yǐ lái qí guó fù qiáng yǒu lìng lì zhōng xià zhī zhì

这句话大意是:自俟斤以来,其国富强,有凌 轹中夏之志。

cháo tíng jì yǔ zhī hé qīn suì gěi zēng xù jǐn cǎi shí wàn duàn

这句话大意是:朝廷既与之和亲,岁给缯絮、锦彩十万段。

tū jué zài jīng shī zhě yòu dài yǐ yōu lǐ yì jǐn shí ròu cháng yǐ qiān shù

这句话大意是:突厥在京师者,又待以优 礼,衣锦食肉,常以千数。

qí rén jù qí kòu lüě yì qīng fǔ cáng yǐ gěi zhī

这句话大意是:齐人惧其寇掠,亦倾府藏以给之。

tā bō mí fù jiāo ào réng lìng qí tú shǔ yuē dàn shǐ wǒ zài nán liǎng gè r xiào shùn hé yōu wú wù yá

这句话大意是:他钵弥复骄傲,仍令 其徒属曰:“但使我在南两个儿孝顺,何忧无物邪?

qí yǒu shā mén huì lín lüè rù tū jué zhōng yīn wèi tā bō yuē qí guó qiáng fù jiē wèi yǒu fó fǎ

这句话大意是:”齐有沙门惠琳,掠入突厥中, 因谓他钵曰:“齐国强富,皆为有佛法。

suì shuō yǐ yīn yuán guǒ bào zhī lǐ

这句话大意是:”遂说以因缘果报之理。

tā bō wén ér xìn zhī jiàn yī qié lán qiǎn shǐ pìn qí qiú jìng míng niè pán huá yán děng jīng bìng shí sòng lǜ

这句话大意是:他钵闻而信之, 建一伽蓝,遣使聘齐,求《净名》、《涅槃》、《华严》等经,并《十诵律》。

tā bō yì gōng zì zhāi jiè rào tǎ háng dào hèn bù shēng nèi de

这句话大意是:他 钵亦躬自斋戒,绕塔行道,恨不生内地。

jiàn dé èr nián tā bō qiǎn shǐ xiàn mǎ

这句话大意是:建德二年,他钵遣使献马。

jí qí miè qí dìng zhōu cì shǐ fàn yáng wáng gāo shào yì zì mǎ yì bēn zhī

这句话大意是:及齐灭,齐定 州刺史、范阳王高绍义自马邑奔之。

tā bō lì shào yì wèi qí dì zhào jí suǒ bù yún wéi zhī fù chóu

这句话大意是:他钵立绍义为齐帝,召集所部,云为之复仇。

xuān zhèng yuán nián sì yuè tā bō suì rù kòu yōu zhōu

这句话大意是:宣政元年四月,他钵遂入寇幽州。

zhù guó liú xióng jù zhàn bīng bài sǐ zhī

这句话大意是:柱国刘雄拒战,兵败死之。

wǔ dì qīn zǒng liù jūn jiāng běi fá huì dì bēng nǎi bān shī

这句话大意是:武帝亲总六军,将北 伐,会帝崩,乃班师。

shì dōng tā bō fù kòu biān wéi jiǔ quán dà lüè ér qù

这句话大意是:是冬,他钵复寇边,围酒泉,大掠而去。

dà xiàng yuán nián tā bō fù qǐng hé qīn dì cè zhào wáng zhāo nǚ wèi qiān jīn gōng zhǔ yǐ jià zhī bìng qiǎn zhí shào yì sòng quē

这句话大意是:大象元年,他钵复 请和亲,帝策赵王招女为千金公主以嫁之,并遣执绍义送阙。

tā bō bù xǔ réng kòu bīng zhōu

这句话大意是:他钵不许,仍寇并州。

èr nián shǐ qiǎn shǐ fèng xiàn qiě yíng gōng zhǔ wèi qīn ér shào yì shàng liú bù qiǎn

这句话大意是:二年,始遣使奉献,且迎公主为亲,而绍义尚留不遣。

dì yòu lìng hè ruò yì wǎng yù zhī shǐ sòng shào yì

这句话大意是:帝又令贺若谊往谕之,始送 绍义。

tā bō bìng qiě zú wèi qí zi ān luó yuē wú wén qīn mò guò yú fù zǐ

现代白话:他钵病且卒,谓其子庵逻曰:“我闻亲莫过于父子。

wú xiōng bù qīn qí zi wěi wèi yú wǒ wǒ sǐ rǔ dāng bì dà luó biàn

现代白话:我兄不亲其子,委位于我, 我死,你当避大逻便。

jí zú guó zhōng jiāng lì dà luó biàn yǐ qí mǔ jiàn zhòng bù fú

这句话大意是:”及卒,国中将立大逻便,以其母贱,众不服。

ān luó shí guì tū jué sù zhòng zhī

这句话大意是:庵逻实贵, 突厥素重之。

shè tú zuì hòu zhì wèi guó zhōng yuē ruò lì ān luó zhě wǒ dāng lǜ xiōng dì yǐ shì zhī

这句话大意是:摄图最后至,谓国中曰:“若立庵逻者,我当率兄弟以事之;。

rú lì dà luó biàn wǒ bì shǒu jìng lì rèn cháng máo yǐ xiāng dài

这句话大意是:如立大 逻便,我必守境,利刃长矛以相待。

shè tú zhǎng ér qiě xióng guó rén mò gǎn jù jìng lì ān luó wèi sì

这句话大意是:”摄图长而且雄,国人莫敢拒,竟立庵逻为嗣。

dà luó biàn bù dé lì xīn bù fú ān luó měi qiǎn rén lì rǔ zhī

这句话大意是:大逻便不得立,心不服庵逻,每遣人詈辱之。

ān luó bù néng zhì yīn yǐ guó ràng shè tú

这句话大意是:庵逻不能制,因以国让摄图。

guó zhōng xiāng yǔ yì yuē sì kè hán zi shè tú zuì xián

这句话大意是:国中相 与议曰:“四可汗子,摄图最贤。

yīn yíng lì zhī hào yī lì jù lú shè mò hé shǐ bō luó kè hán yī hào shā bō lüè jū dōu jīn shān

这句话大意是:”因迎立之,号伊利俱卢设莫何始波罗可汗,一 号沙钵略,居都斤山。

ān luó jiàng jū dú luò shuǐ chēng dì sān kè hán

这句话大意是:庵逻降居独洛水,称第三可汗。

dà luó biàn nǎi wèi shā bō lüè yuē wǒ yǔ ěr jù kè hán zi gè chéng fù hòu ěr jīn jí zūn wǒ dú wú wèi hé yě

现代白话:大逻便乃谓沙钵略曰:“我 与你俱可汗子,各承父后,你今极尊,我独无位,何也?

shā bō lüè huàn zhī yǐ wéi ā bō kè hán hái lǐng suǒ bù

这句话大意是:”沙钵略患之,以为阿波 可汗,还领所部。

shā bō lüè yǒng ér de zhòng běi yí jiē guī fù zhī

这句话大意是:沙钵略勇而得众,北夷皆归附之。

suí wén dì shòu shàn dài zhī shén báo běi yí dà yuàn

这句话大意是:隋文帝受禅,待之甚薄,北夷大怨。

huì yíng zhōu cì shǐ gāo bǎo níng zuò luàn shā bō lüè yǔ zhī hé jūn gōng xiàn lín yū zhèn

这句话大意是:会营州 刺史高宝宁作乱,沙钵略与之合军,攻陷临渝镇。

shàng chì yuán biān xiū bǎo zhāng jùn cháng chéng yǐ bèi zhī

这句话大意是:上敕缘边修保鄣,峻长城,以备 之。

shā bō lüè qī zhōu qiān jīn gōng zhǔ shāng zōng sì jué miè yóu shì xī zhòng lái kòu kòng xián shì sì shí wàn

这句话大意是:沙钵略妻,周千金公主,伤宗祀绝灭,由是悉众来寇,控弦士四十万。

shàng lìng zhù guó féng yù zhūn yǐ fú pō lán zhōu zǒng guǎn chì lǐ chóng zhūn yōu zhōu dá xī zhǎng rú jù zhōu pán jiē wèi lǔ bài

这句话大意是:上令柱 国冯昱屯乙弗泊,兰州总管叱李崇屯幽州,达奚长儒据周槃,皆为虏败。

yú shì zòng bīng zì mù xiá shí mén liǎng dào lái kòu wǔ wēi tiān shuǐ ān dìng jīn chéng shàng jùn hóng huà yán ān liù chù xián jǐn

这句话大意是:于是纵兵 自木硖、石门两道来寇,武威、天水、安定、金城、上郡、弘化、延安六畜咸尽。

tiān zǐ zhèn nù xià zhào yuē

这句话大意是:天子震怒,下诏曰:。

wǎng zhě zhōu qí kàng héng fēn gē zhū xià tū jué zhī lǔ jù tōng èr guó

这句话大意是:往者周、齐抗衡,分割诸夏,突厥之虏,俱通二国。

zhōu rén dōng lǜ kǒng qí hǎo zhī shēn

这句话大意是:周人东虑,恐齐好之深;。

qí shì xī yú jù zhōu jiāo zhī hòu

这句话大意是:齐氏西虞,惧周交之厚。

gè wèi lǜ yì qīng zhòng guó suì ān wēi

这句话大意是:各谓虑意轻重,国遂安危。

fēi tú bìng yǒu dà dí zhī yōu sī jiǎn yī biān zhī fáng

这句话大意是:非徒并有大敌之忧,思减一边 之防。

jié shēng líng zhī lì gōng qí lái wǎng qīng fǔ kù zhī cái qì yú shā mò

这句话大意是:竭生灵之力,供其来往,倾府库之财,弃于沙漠。

huá xià zhī de shí wèi láo rǎo

这句话大意是:华夏之地,实为劳扰。

zhèn shòu tiān míng mìng zǐ yù wàn fāng mǐn chén xià zhī láo chú jì wǎng zhī bì

这句话大意是:朕 受天明命,子育万方,愍臣下之劳,除既往之弊。

huí rù zéi zhī wù jiā cì jiàng shì

这句话大意是:回入贼之物,加赐将士;。

xi zài lù zhī rén wu yú gēng zhī

这句话大意是:息在路 之人,务于耕织。

xiōng chǒu yú àn wèi zhī shēn zhǐ jiāng dà dìng zhī rì bǐ zhàn guó zhī shí chéng xī shì zhī jiāo jié jīn shí zhī hèn

这句话大意是:凶丑愚暗,未知深旨,将大定之日,比战国之时,乘昔世之骄, 结今时之恨。

jìn zhě jǐn qí cháo kū jù fàn běi biān ér yuǎn zhèn piān shī féng ér cuī jiǎn wèi jí nán shàng jù yǐ bēn běi

这句话大意是:近者,尽其巢窟,俱犯北边,而远镇偏师,逢而摧翦,未及南上,遽 已奔北。

qiě bǐ qú shī qí shù fán wǔ kūn jì zhēng zhǎng fù shū xiāng cāi shì háng bào nüè jiā fǎ cán rěn

这句话大意是:且彼渠师,其数凡五,昆季争长,父叔相猜,世行暴虐,家法残忍。

dōng yí zhū guó jǐn xié sī chóu

这句话大意是:东夷诸国, 尽挟私雠;。

xī róng qún zhǎng jiē yǒu sù yuàn

这句话大意是:西戎群长,皆有宿怨。

tū jué zhī běi qì gǔ zhī tú qiè chǐ mó yá cháng cì qí hòu

这句话大意是:突厥之北,契骨之徒,切齿磨牙,常伺其后。

dá tóu qián gōng jiǔ quán yú tián bō sī yī dá sān guó yī shí jí pàn

这句话大意是:达 头前攻酒泉,于阗、波斯、揖怛三国,一时即叛;。

shā bō lüè jìn qù zhōu pán qí bù nèi báo gū dōng gē luō xún yì fān dòng

这句话大意是:沙钵略近趣周槃,其部内薄孤、 东纥罗寻亦翻动。

wǎng nián lì jī chá dà wéi gāo lí mò hé suǒ pò shā pí shè yòu wèi gē zhī kè hán suǒ shā

这句话大意是:往年利稽察大为高丽、靺鞨所破,沙毗设又为纥支可汗所杀。

yǔ qí wèi lín jiē yuàn zhū jiǎo bù luò zhī xià jǐn yì chún rén

这句话大意是:与 其为邻,皆愿诛剿,部落之下,尽异纯人。

qiān zhǒng wàn lèi chóu dí yuàn ǒu qì xuè fǔ xīn xián bēi jī hèn

这句话大意是:千种万类,仇敌怨偶,泣血拊心,衔悲 积恨。

yuán shǒu fāng zú jiē rén lèi yě yǒu yī yú cǐ gèng qiè zhèn huái

这句话大意是:圆首方足,皆人类也,有一于此,更切朕怀。

bǐ de jiù zhēng yāo zuò jiāng nián yī jì

这句话大意是:彼地咎征妖作,将年一纪。

nǎi shòu wéi rén yǔ rén zuò shén yán yún qí guó wáng qì ér bù jiàn

这句话大意是:乃 兽为人语,人作神言,云其国亡,讫而不见。

měi dōng léi zhèn chù dì huǒ shēng

这句话大意是:每冬雷震,触地火生。

zhǒng lèi zī gěi wéi jiè shuǐ cǎo qù suì sì shí jìng wú yǔ xuě chuān kū huáng bào huì mù shāo jǐn jī yì sǐ wáng rén chù xiāng bàn

这句话大意是:种类资给,唯 藉水草,去岁四时,竟无雨雪,川枯蝗暴,卉木烧尽,饥疫死亡,人畜相半。

jiù jū zhī de chì tǔ wú yī qiān xǐ mò nán tōu cún guǐ kè

这句话大意是:旧居 之地,赤土无依,迁徙漠南,偷存晷刻。

sī gài shang tiān suǒ fèn qū jiù zī fǔ yōu míng hé qì jīn yě qí shí

这句话大意是:斯盖上天所忿,驱就齐斧,幽明合契,今 也其时。

gù xuǎn jiāng liàn bīng yíng liáng jù jiǎ yì shì fèn fā zhuàng fū sì fèn yuàn qǔ míng wáng zhī shǒu sī tà chán yú zhī bèi

这句话大意是:故选将练兵,赢粮聚甲,义士奋发,壮夫肆愤,愿取名王之首,思挞单于之背。

cǐ zé wáng huī suǒ shuō qí yóu shè yōng hé dí néng dāng hé yuǎn bù kè

这句话大意是:此则王恢所说,其犹射痈,何敌能当,何远不克。

dàn huáng wáng jiù jì běi zhǐ yōu dōu huāng xiá zhī biǎo wén guǐ suǒ qì de qí de bù kě ér jū de qí rén bù rěn jiē shā

这句话大意是:但皇王旧迹,北止幽都,荒遐之 表,文轨所弃,得其地不可而居,得其人不忍皆杀。

wú láo bīng gé yuǎn guī míng hǎi

这句话大意是:无劳兵革,远规溟海。

pǔ gào hǎi nèi zhī zhèn yì yān

现代白话:普告海 内,知朕意呢。

yú shì hé jiān wáng hóng shàng zhù guó dòu lú jī dòu róng dìng zuǒ pú yè gāo jiǒng yòu pú yè yú qìng zé bìng wèi yuán shuài chū sài jī zhī

这句话大意是:于是河间王弘、上柱国豆卢绩、窦荣定、左仆射高颎、右仆射虞庆则并为元帅, 出塞击之。

shā bō lüè lǜ ā bō tān hàn èr kè hán lái jù zhàn jiē bài zǒu

这句话大意是:沙钵略率阿波、贪汗二可汗来拒战,皆败走。

shí lǔ jī bù néng de shí fěn gǔ wèi liáng yòu duō zāi yì sǐ zhě jí zhòng

这句话大意是:时虏饥不能得食,粉骨为 粮,又多灾疫,死者极众。

jì ér shā bō lüè yǐ ā bō xiāo hàn jì zhī yīn qí xiān guī xí jī qí bù dà pò zhī shā ā bō mǔ

这句话大意是:既而沙钵略以阿波骁悍,忌之,因其先归,袭击其部,大破之,杀阿波母。

ā bō hái wú suǒ guī xi bēn dá tóu kè hán

这句话大意是:阿 波还无所归,西奔达头可汗。

dá tóu zhě míng diàn jué shā bō lüè zhī cóng fù yě jiù wèi xī miàn kè hán

这句话大意是:达头者,名玷厥,沙钵略之从父也,旧为西面可汗。

jì ér dà nù qiǎn ā bō lǜ bīng ér dōng qí bù luò guī zhī zhě jiāng shí wàn qí suì yǔ shā bō lüè xiāng gōng

这句话大意是:既而大怒,遣阿波率兵而东,其部落归之者将十万骑,遂与沙钵略相攻。

yòu yǒu tān hàn kè hán sù mù yú ā bō shā bō lüè duó qí zhòng ér fèi zhī tān hàn wáng bēn dá tóu

这句话大意是:又有贪汗 可汗,素睦于阿波,沙钵略夺其众而废之,贪汗亡奔达头。

shā bō lüè cóng dì dì qín chá bié tǒng bù luò yǔ shā bō lüè yǒu xì fù yǐ zhòng pàn guī ā bō

这句话大意是:沙钵略从弟地勤察,别 统部落,与沙钵略有隙,复以众叛归阿波。

lián bīng bù yǐ gè qiǎn shǐ yì què qǐng hé qiú yuán shàng jiē bù xǔ

这句话大意是:连兵不已,各遣使诣阙,请和求援,上 皆不许。

huì qiān jīn gōng zhǔ shàng shū qǐng wèi yī zi zhī lì wén dì qiǎn kāi fǔ xú píng hé shǐ yú shā bō lüè

这句话大意是:会千金公主上书,请为一子之例,文帝遣开府徐平和使于沙钵略。

jìn wáng guǎng shí zhèn bīng zhōu qǐng yīn qí xìn chéng zhī shàng bù xǔ

这句话大意是:晋王广时镇 并州,请因其衅乘之,上不许。

shā bō lüè qiǎn shǐ zhì shū yuē chén nián jiǔ yuè shí rì cóng tiān shēng dà tū jué tiān xià xián shèng tiān zǐ yī lì jù lú shè mò hé shǐ bō luó kè hán zhì shū dà duò huáng dì shǐ rén kāi fǔ xú píng hé zhì rǔ gào yán yǔ jù wén yě

这句话大意是:沙钵略遣使致书曰:“辰年九月十日,从天生大突 厥天下贤圣天子伊利俱卢设莫何始波罗可汗致书大隋皇帝:使人开府徐平和至,辱 告言语,具闻也。

huáng dì shì fù fù jí shì wēng cǐ shì nǚ fū jí shì r lì liǎng jìng suī shū qíng yì shì yī

这句话大意是:皇帝是妇父,即是翁,此是女夫,即是儿例,两境虽殊,情义是 一。

jīn chóng dié qīn jiù zǐ zǐ sūn sūn nǎi zhì wàn shì bù duàn

这句话大意是:今重叠亲旧,子子孙孙,乃至万世不断。

shàng tiān wèi zhèng zhōng bù wéi fù

这句话大意是:上天为证,终不违负。

cǐ guó suǒ yǒu yáng mǎ dōu shì huáng dì chù shēng

这句话大意是:此国所有羊、 马,都是皇帝畜生;。

bǐ yǒu zēng cǎi dōu shì cǐ wù

这句话大意是:彼有缯彩,都是此物。

bǐ cǐ bù yì yě

这句话大意是:彼此不异也。

wén dì bào shū yuē dà duò tiān zi yí shū dà tū jué yī lì jù lú shè mò hé shā bō lüè kè hán de shū zhī dà yǒu hǎo xīn xiàng cǐ yě

这句话大意是:”文帝报书曰:“大隋天 子贻书大突厥伊利俱卢设莫何沙钵略可汗:得书,知大有好心向此也。

jì shì shā bō lüè fù wēng jīn rì kàn shā bō lüè gòng r zi bù yì

这句话大意是:既是沙钵略 妇翁,今日看沙钵略共儿子不异。

jì yǐ qīn jiù hòu yì cháng shǐ zhī wài jīn tè bié qiǎn dà chén yú qìng zé wǎng bǐ kàn nǚ fù kàn shā bō lüè yě

这句话大意是:既以亲旧厚意,常使之外,今特别遣大臣虞庆则 往彼看女,复看沙钵略也。

shā bō lüè chén bīng liè qí bǎo wù zuò jiàn qìng zé chēng bìng bù néng qǐ qiě yuē wǒ bó fù yǐ lái bù xiàng rén bài

这句话大意是:”沙钵略陈兵列其宝物,坐见庆则,称病不能起,且曰: “我伯父以来,不向人拜。

qìng zé zé ér yù zhī

这句话大意是:”庆则责而喻之。

qiān jīn gōng zhǔ sī wèi qìng zé yuē kè hán chái láng xìng guò yǔ zhēng jiāng niè rén

这句话大意是:千金公主私谓庆则曰:“可汗豺狼性, 过与争,将啮人。

zhǎng sūn shèng shuō yù zhī shè tú qū nǎi dùn sǎng shòu xǐ shū yǐ dài yú shǒu

这句话大意是:”长孙晟说谕之,摄图屈,乃顿颡受玺书,以戴于首。

jì ér dà cán qí qún xià yīn xiāng jù tòng kū

这句话大意是:既而大惭, 其群下因相聚恸哭。

qìng zé yòu qiǎn chēng chén shā bō lüè wèi qí shǔ yuē hé míng wéi chén

这句话大意是:庆则又遣称臣,沙钵略谓其属曰:“何名为臣?

bào yuē duò guó chén yóu cǐ chēng nú

这句话大意是:”报曰:“隋 国臣,犹此称奴。

shā bō lüè yuē de zuò dà duò tiān zǐ nú yú pú yè zhī lì yě

这句话大意是:”沙钵略曰:“得作大隋天子奴,虞仆射之力也。

zèng qìng zé mǎ qiān pǐ bìng yǐ cóng mèi qī zhī

这句话大意是:”赠庆则马千 匹,并以从妹妻之。

shí shā bō lüè jì wèi dá tóu suǒ kùn yòu dōng wèi qì dān qiǎn shǐ gào jí qǐng jiāng bù luò dù mò nán jì jū bái dào chuān nèi

这句话大意是:时沙钵略既为达头所困,又东畏契丹,遣使告急,请将部落度漠南,寄居白道 川内。

yǒu zhào xǔ zhī

这句话大意是:有诏许之。

jìn wáng guǎng yǐ bīng yuán zhī gěi yǐ yī shí cì yǐ chē fú gǔ chuī

这句话大意是:晋王广以兵援之,给以衣食,赐以车服、鼓吹。

shā bō lüè yīn xi jī ā bō pò qín zhī

这句话大意是:沙钵略因西击阿 波,破擒之。

ér ā bá guó bù luò chéng xū lüè qí qī zǐ

这句话大意是:而阿拔国部落乘虚掠其妻子。

guān jūn wèi jī ā bá bài zhī suǒ huò xī yǔ shā bō lüè

这句话大意是:官军为击阿拔,败之,所获悉与沙钵略。

shā bō lüè dà xǐ nǎi lì yuē yǐ qì wèi jiè

这句话大意是:沙钵略大喜,乃立约,以碛为界。

yīn shàng biǎo yuē dà tū jué yī lì jù lú shè shǐ bō luó mò hé kè hán chén shè tú yán dà shǐ shàng shū yòu pú yè yú qìng zé zhì fú fèng zhào shū jiān xuān cí zhǐ yǎng wéi ēn xìn zhī zhe yù jiǔ yù míng tú zhī fù hè bù néng dá xiè

这句话大意是:因上表曰:“大突厥伊利俱卢设始波罗莫何可汗 臣摄图言:大使、尚书右仆射虞庆则至,伏奉诏书,兼宣慈旨,仰惟恩信之著,愈 久愈明,徒知负荷,不能答谢。

tū jué zì tiān zhì yǐ lái wǔ shí yú zài bǎo yǒu shā mò zì wáng fán yú de guò wàn lǐ shì mǎ yì shù héng lì jiān róng yí kàng lǐ huá xià zài yú róng dí mò yǔ wèi dà

这句话大意是:突厥自天置以来,五十余载,保有沙漠,自王蕃隅, 地过万里,士马亿数,恒力兼戎夷,抗礼华夏,在于戎狄,莫与为大。

qīng zhě qì hòu qīng hé fēng xuě shùn xù yì yǐ huá xià qí yǒu dà shèng xìng yān

现代白话:顷者,气候 清和,风雪顺序,意以华夏其有大圣兴呢。

fú wéi dà duò huáng dì zhēn huáng dì yě qǐ gǎn zǔ bīng shì xiǎn tōu qiè míng hào

这句话大意是:伏惟大隋皇帝真皇帝也,岂敢阻兵恃险, 偷窃名号?

jīn biàn gǎn mù chún fēng guī xīn yǒu dào

这句话大意是:今便感慕淳风,归心有道。

suī fù nán zhān wèi quē shān chuān yōu yuǎn běi miàn zhī lǐ bù gǎn fèi

这句话大意是:虽复南瞻魏阙,山川悠远,北面之礼不敢废。

dāng lìng shì zǐ rù cháo shén mǎ suì gòng zhāo xī gōng chéng wéi mìng shì qīn

这句话大意是:当令侍子入朝,神马岁贡,朝夕恭承,惟命是亲。

jǐn qiǎn dì qī r chén kū hé zhēn děng fèng biǎo yǐ wén

这句话大意是:谨遣第七儿臣窟合真等奉表以闻。

wén dì xià zhào yuē shā bō lüè wǎng suī yǔ hé yóu shì èr guó jīn zuò jūn chén biàn chéng yī tǐ

这句话大意是:” 文帝下诏曰:“沙钵略往虽与和,犹是二国,今作君臣,便成一体。

yǐ chì yǒu sī sù gào jiāo miào yi chuán bō tiān xià xián shǐ zhī wén

这句话大意是:已敕有司,肃 告郊庙,宜传播天下,咸使知闻。

zì shì zhào dá zhū shì bìng bù chēng qí míng yǐ yì zhī

这句话大意是:”自是诏答诸事,并不称其名以异之。

qí qī kě hè dūn zhōu qiān jīn gōng zhǔ cì xìng yáng shì biān zhī shǔ jí gǎi fēng dà yì gōng zhǔ

这句话大意是:其妻可贺 敦周千金公主,赐姓杨氏,编之属籍,改封大义公主。

cè bài kū hé zhēn wèi zhù guó fēng ān guó gōng yàn yú nèi diàn yǐn jiàn huáng hòu shǎng láo shén hòu

这句话大意是:策拜窟合真为柱国,封安国 公,宴于内殿,引见皇后,赏劳甚厚。

shā bō lüè dà yuè

这句话大意是:沙钵略大悦。

yú shì suì shí gòng xiàn bù jué

这句话大意是:于是,岁时贡献不绝。

qī nián zhēng yuè shā bō lüè qiǎn qí zi rù gòng fāng wù

这句话大意是:七年正月,沙钵略遣其子入贡方物。

yīn qǐng liè yú héng dài zhī jiān zhào xǔ zhī réng qiǎn shǐ rén cì qí jiǔ shí

这句话大意是:因请猎于恒、代之间,诏许之,仍遣使人, 赐其酒食。

shā bō lüè lǜ bù luò zài bài shòu cì

这句话大意是:沙钵略率部落再拜受赐。

shā bō lüè yī rì shǒu shā lù shí bā tóu jī wěi shé yǐ xiàn

这句话大意是:沙钵略一日手杀鹿十八头,赍尾舌以献。

hái zhì zǐ hé zhèn qí yá zhàng wèi huǒ suǒ shāo shā bō lüè è zhī yuè yú ér zú

这句话大意是:还至 紫河镇,其牙帐为火所烧,沙钵略恶之,月余而卒。

shàng wèi zhī fèi cháo sān rì qiǎn tài cháng diào jì yān zèng wù wǔ qiān duàn

现代白话:上为之废朝三日,遣太常吊祭 呢,赠物五千段。

chū shè tú yǐ qí zi yōng yú lǘ xìng nuò qiǎn lìng lì qí dì yè hù chù luō hóu

这句话大意是:初,摄图以其子雍虞闾性懦,遣令立其弟叶护处罗侯。

yōng yú lǘ qiǎn shǐ yíng chù luō hóu jiāng lì zhī chù luō hóu yuē wǒ tū jué zì mù gǎn kè hán lái duō yǐ dì dài xiōng yǐ zhù duó dí shī xiān zǔ zhī fǎ bù xiāng jìng wèi

这句话大意是:雍虞闾遣使迎处罗侯, 将立之,处罗侯曰:“我突厥自木杆可汗来,多以弟代兄,以庶夺嫡,失先祖之法, 不相敬畏。

rǔ dāng sì wèi wǒ bù dàn bài rǔ yě

现代白话:你当嗣位,我不惮拜你也。

yōng yú lǘ yòu qiǎn shǐ wèi chù luō hóu yuē shū yǔ wǒ fù gòng gēn lián tǐ wǒ shì zhī yè níng yǒu wǒ zuò zhǔ lìng gēn běn fǎn tóng zhī yè

这句话大意是:”雍虞闾又遣使谓处罗侯曰:“叔与我父, 共根连体,我是枝叶,宁有我作主,令根本反同枝叶?

yuàn shū wù yí

这句话大意是:愿叔勿疑。

xiāng ràng zhě wǔ liù chù luō hóu jìng lì shì wèi yè hù

这句话大意是:”相让者五六, 处罗侯竟立,是为叶护。

qiǎn shǐ shàng biǎo yán zhuàng shàng cì zhī gǔ chuī fān qí

这句话大意是:遣使上表言状,上赐之鼓吹、幡旗。

chù luō hóu zhǎng yí lǚ bèi méi mù shū lǎng yǒng ér yǒu móu

这句话大意是:处罗侯长颐偻背,眉 目疏朗,勇而有谋。

yǐ duò suǒ cì qí gǔ xī zhēng ā bō dí rén yǐ wéi de duò bīng suǒ zhù duō lái jiàng fù suì qín ā bō

这句话大意是:以隋所赐旗鼓,西征阿波,敌人以为得隋兵所助,多来降附, 遂擒阿波。

jì ér shàng shū qǐng ā bō sǐ shēng zhī mìng

这句话大意是:既而上书,请阿波死生之命。

shàng xià qí yì zuǒ pú yè gāo jiǒng jìn yuē gǔ ròu xiāng cán jiào zhī dù yě yi cún yǎng yǐ shì kuān dà

这句话大意是:上下其议,左仆射高颎进曰:“骨肉相残, 教之蠹也,宜存养以示宽大。

shàng yuē shàn

这句话大意是:”上曰:“善。

jiǒng yīn fèng shāng jìn yuē zì xuān yuán yǐ lái xūn zhōu duō wèi biān huàn

这句话大意是:”颎因奉觞进曰:“自轩辕以来,獯 粥多为边患。

jīn yuǎn qióng běi hǎi jiē wéi chén qiè cǐ zhī shèng shì zhèn gǔ wèi wén

这句话大意是:今远穷北海,皆为臣妾,此之盛事,振古未闻。

chén gǎn zài bài shàng shòu

这句话大意是:臣敢再拜上寿。

hòu chù luō hóu yòu xī zhēng zhōng liú shǐ zú qí zhòng fèng yōng yú lǘ wéi zhǔ shì wèi jié qié shī duō nà dōu lán kè hán

这句话大意是:后处罗侯又西征,中流矢卒,其众奉雍虞闾为主,是为颉伽施多那都蓝可汗。

yōng yú lǘ qiǎn shǐ yì què cì wù sān qiān duàn měi suì qiǎn shǐ cháo gòng

这句话大意是:雍虞闾遣使诣阙,赐物三千段,每岁遣使朝贡。

shí yǒu liú rén yáng qīn wáng rù tū jué zhōng miù yún péng guó gōng liú chǎng yǔ yǔ wén shì móu fǎn lìng dà yì gōng zhǔ fā bīng rǎo biān

这句话大意是:时有流人杨钦,亡入突厥中,谬云 彭国公刘昶与宇文氏谋反,令大义公主发兵扰边。

dōu lán zhí qīn yǐ wén bìng gòng bó bù yú jiāo

这句话大意是:都蓝执钦以闻,并贡勃布、鱼胶。

qí dì qīn yǔ shè bù luò qiáng shèng dōu lán jì ér jī zhī zhǎn shǒu yú zhèn

这句话大意是:其弟钦羽设部落强盛,都蓝忌而击之,斩首于阵。

qí nián qiǎn qí mǔ dì rù dàn tè qín xiàn yú tián yù zhàng shàng bài rù dàn wèi zhù guó kāng guó gōng

这句话大意是:其年,遣其母弟褥但特勤献于阗 玉杖,上拜褥但为柱国、康国公。

míng nián tū jué bù luò dà rén xiāng shuài qiǎn shǐ gòng mǎ wàn pǐ yáng èr wàn kǒu tuo niú gè wǔ bǎi tóu

这句话大意是:明年,突厥部落大人相率遣使贡马万匹,羊二万 口,驼、牛各五百头。

xún qiǎn qǐng yuán biān zhì shì yǔ zhōng guó mào yì zhào xǔ zhī

这句话大意是:寻遣请缘边置市,与中国贸易,诏许之。

píng chén hòu shàng yǐ chén shū bǎo píng fēng cì dà yì gōng zhǔ zhǔ xīn héng bù píng yīn shū píng fēng wèi shī xù chén wáng yǐ zì jì yuē shèng shuāi děng zhāo mù shì dào ruò fú píng róng huá shí nán shǒu chí tái zhōng zì píng

这句话大意是:平陈后,上以陈叔宝屏风赐大义公主,主心恒不平,因书屏风为诗,叙陈亡以 自寄曰:“盛衰等朝暮,世道若浮萍,荣华实难守,池台终自平。

fù guì jīn ān zài

这句话大意是:富贵今安在?

kōng shì xiě dān qīng

这句话大意是:空 事写丹青。

bēi jiǔ héng wú lè xián gē jù yǒu shēng

这句话大意是:杯酒恒无乐,弦歌讵有声?

yú běn huáng jiā zi piāo liú rù lǔ tíng yī zhāo dǔ chéng bài huái bào hū zòng héng

这句话大意是:余本皇家子,飘流入虏庭,一朝睹成败,怀 抱忽纵横。

gǔ lái gòng rú cǐ fēi wǒ dú shēn míng

这句话大意是:古来共如此,非我独申名。

wéi yǒu zhāo jūn qū piān shāng yuǎn jià qíng

这句话大意是:唯有《昭君曲》,偏伤远嫁情。

shàng wén è zhī lǐ cì yì báo

这句话大意是:”上闻恶之, 礼赐益薄。

gōng zhǔ fù yǔ xi tū jué ní lì kè hán lián jié shàng kǒng qí wèi biàn jiāng tú zhī

这句话大意是:公主复与西突厥泥利可汗连结,上恐其为变,将图之。

huì zhǔ yǔ suǒ cóng hú sī tōng yīn fā qí shì xià zhào fèi zhī

这句话大意是:会主与所从胡私 通,因发其事,下诏废之。

kǒng dōu lán bù cóng qiǎn qí zhāng gōng niú hóng jiāng měi jì sì rén yǐ dàn zhī

这句话大意是:恐都蓝不从,遣奇章公牛弘将美妓四人以啖之。

shí shā bō lüè zǐ yuē rǎn gàn hào tū lì kè hán jū běi fāng qiǎn shǐ qiú hūn

现代白话:时沙钵 略孔子说染干,号突利可汗,居北方,遣使求婚。

shàng lìng péi ju wèi yuē dāng shā dà yì gōng zhǔ fāng xǔ hūn

这句话大意是:上令裴矩谓曰:“当杀大义公主方 许婚。

tū lì yǐ wéi rán fù zèn zhī

这句话大意是:”突利以为然,复谮之。

dōu lán yīn fā nù suì shā gōng zhǔ yú zhàng

这句话大意是:都蓝因发怒,遂杀公主于帐。

dōu lán yīn yǔ tū lì kè hán yǒu xì shù xiāng zhēng fá shàng hé jiě zhī gè yǐn bīng qù

这句话大意是:都蓝因与突利可汗有隙,数相征伐,上和解之,各引兵去。

shí qī nián tū lì qiǎn shǐ lái nì nǚ shàng shè zhī tài cháng jiào xí liù lǐ qī yǐ zōng nǚ ān yì gōng zhǔ

这句话大意是:十七年,突利遣使 来逆女,上舍之太常,教习六礼,妻以宗女安义公主。

shàng yù lí jiàn běi dí gù tè hòu qí lǐ qiǎn niú hóng sū wēi hú lǜ xiào qīng xiàng jì wèi shǐ

这句话大意是:上欲离间北狄,故特厚其礼, 遣牛弘、苏威、斛律孝卿相继为使。

tū jué qián hòu qiǎn shǐ rù cháo sān bǎi qī shí bèi

这句话大意是:突厥前后遣使入朝,三百七十辈。

tū lì běn jū běi fāng yǐ shàng zhǔ gù nán xǐ dù jīn jiù zhèn xī lài yōu hòu

这句话大意是:突利本居北 方,以尚主故,南徙度斤旧镇,锡赉优厚。

yōng yú lǘ nù yuē wǒ dà kè hán yě fǎn bù rú rǎn gàn

这句话大意是:雍虞闾怒曰:“我大可汗也,反不如染 干!

yú shì cháo gòng suì jué shù wèi biān huàn

这句话大意是:”于是朝贡遂绝,数为边患。

shí bā nián zhào shǔ wáng xiù chū líng zhōu dào jī zhī

这句话大意是:十八年,诏蜀王秀出灵州道击之。

míng nián yòu qiǎn hàn wáng liàng wèi yuán shuài zuǒ pú yè gāo jiǒng lǜ jiāng jūn wáng chá shàng zhù guó zhào zhòng qīng bìng chū shuò zhōu dào yòu pú yè yáng sù lǜ zhù guó li chè hán sēng shòu chū líng zhōu dào shàng zhù guó yàn róng chū yōu zhōu yǐ jī zhī

这句话大意是:明年,又遣汉王谅为元帅,左仆射高颎率将 军王察、上柱国赵仲卿并出朔州道,右仆射杨素率柱国李彻、韩僧寿出灵州道,上 柱国燕荣出幽州,以击之。

yōng yú lǘ yǔ diàn jué jǔ bīng gōng rǎn gàn jǐn shā qí xiōng dì zǐ nǚ suì dù hé rù wèi zhōu

这句话大意是:雍虞闾与玷厥举兵攻染干,尽杀其兄弟子女,遂渡河入 蔚州。

rǎn gàn yè yǐ wǔ qí yǔ duò shǐ cháng sūn shèng guī cháo

这句话大意是:染干夜以五骑与隋使长孙晟归朝。

shàng lìng rǎn gàn yǔ yōng yú lǘ shǐ zhě yīn tóu tè qín xiāng biàn jié rǎn gàn cí zhí shàng nǎi hòu dài zhī

这句话大意是:上令染干与雍虞闾使者因头特勤相辩诘, 染干辞直,上乃厚待之。

yōng yú lǘ dì dōu sù liù qì qí qī zǐ yǔ tū lì guī cháo

这句话大意是:雍虞闾弟都速六弃其妻子,与突利归朝。

shàng jiā zhī chì rǎn gàn yǔ dōu sù liù chū pú shāo shāo shū yǐ bǎo wù yòng guī qí xīn

这句话大意是:上嘉之,敕染干 与都速六樗蒱,稍稍输以宝物,用归其心。

liù yuè gāo jiǒng yáng sù jī diàn jué dà pò zhī

这句话大意是:六月,高颎、杨素击玷厥,大破之。

bài rǎn gàn wéi yì lì zhēn dòu qǐ rén kè hán huá yán yì zhì jiàn yě

这句话大意是:拜 染干为意利珍豆启人可汗,华言意智健也。

qǐ rén shàng biǎo xiè ēn

这句话大意是:启人上表谢恩。

shàng yú shuò zhōu zhù dà lì chéng yǐ jū zhī

这句话大意是:上于朔州筑大利城以居 之。

shí ān yì gōng zhǔ yǐ zú shàng yǐ zōng nǚ yì chéng gōng zhǔ qī zhī

这句话大意是:时安义公主以卒,上以宗女义城公主妻之。

bù luò guī zhě shén zhòng

这句话大意是:部落归者甚众。

yōng yú lǘ yòu jī zhī shàng fù lìng rù sāi

这句话大意是:雍虞闾又击之,上 复令入塞。

yōng yú lǘ qīn lüè bù yǐ suì qiān yú hé nán zài xià shèng èr zhōu jiān fā tú jué qiàn shù bǎi lǐ dōng xi jù hé jǐn wèi qǐ rén xù mù de

这句话大意是:雍虞闾侵掠不已,遂迁于河南,在夏、胜二州间,发徒掘堑数百里,东 西距河,尽为启人畜牧地。

yú shì qiǎn yuè guó gōng yáng sù chū líng zhōu xíng jūn zǒng guǎn hán sēng shòu chū qìng zhōu tài píng gōng shǐ wàn suì chū yàn zhōu dà jiāng jūn yáo biàn chū hé zhōu yǐ jī dōu lán

这句话大意是:于是遣越国公杨素出灵州,行军总管韩僧寿出庆州,太平公史万岁出燕州,大 将军姚辩出河州,以击都蓝。

shī wèi chū sài ér dōu lán wèi qí huī xià suǒ shā dá tóu zì lì wèi bù qié kě hàn qí guó dà luàn

这句话大意是:师未出塞,而都蓝为其麾下所杀,达头自立为步伽可 汗,其国大乱。

qiǎn tài píng gōng shǐ wàn suì chū shuò zhōu yǐ jī zhī yù dá tóu yú dà jīn shān lǔ bù zhàn ér dùn

这句话大意是:遣太平公史万岁出朔州以击之,遇达头于大斤山,虏不战而遁。

xún qiǎn qí zi hóu lì fá tú qì dōng gōng qǐ rén shàng yòu fā bīng zhù qǐ rén shǒu yào lù hóu lì fá tuì zǒu rù qì

这句话大意是:寻 遣其子侯利伐徒碛东攻启人,上又发兵助启人守要路,侯利伐退走入碛。

qǐ rén shàng biǎo chén xiè yuē dà duò shèng rén mò yuán kè hán lián yǎng bǎi xìng méng ēn chì xīn guī fú huò nán rù cháng chéng huò zhù bái dào

这句话大意是:启人上表 陈谢曰:“大隋圣人莫缘可汗怜养,百姓蒙恩,赤心归服,或南入长城,或住白道。

rǎn gàn rú kū mù zhòng qǐ zhī yè kū gǔ chóng shēng pí ròu qiān shì wàn shì zhǎng yǔ dà duò diǎn yáng mǎ yě

这句话大意是:染干如枯木重起枝叶,枯骨重生皮肉,千世万世,长与大隋典羊、马也。

rén shòu yuán nián dài zhōu zǒng guǎn hán hóng wèi lǔ bài yú héng ān zhào yáng sù wèi yún zhōu dào xíng jūn yuán shuài lǜ qǐ rén běi zhēng

这句话大意是:仁寿元年,代州总管韩洪为虏败于恒安,诏杨素为云州道行军元帅,率启人北 征。

hú xuē děng zhū xìng chū fù yú qǐ rén zhì shì ér pàn

这句话大意是:斛薛等诸姓初附于启人,至是而叛。

sù jūn hé běi féng tū jué ā wù sī lì sì jīn děng nán dù lüè qǐ rén nán nǚ zá chù ér qù sù lǜ shàng dà jiàng jūn liáng mò zhuī zhī dà pò sì jīn xī dé rén chù yǐ guī qǐ rén

这句话大意是:素军河北,逢突厥阿勿思力俟斤等南渡, 掠启人男女杂畜而去,素率上大将军梁默追之,大破俟斤,悉得人畜以归启人。

sù yòu qiǎn zhù guó zhāng dìng hé lǐng jūn dà jiàng jūn liú shēng bié lù yāo jī bìng duō zhǎn huò ér hái

这句话大意是:素 又遣柱国张定和、领军大将军刘升别路邀击,并多斩获而还。

bīng jì dù hé zéi fù lüè qǐ rén bù luò sù lǜ piào qí fàn guì yú kū jié gǔ dōng nán fù pò zhī

这句话大意是:兵既渡河,贼复掠启 人部落,素率骠骑范贵于窟结谷东南复破之。

shì suì ní lì kè hán jí yè hù jù bèi tiě lè suǒ bài bù jiā xún yì dà luàn

这句话大意是:是岁,泥利可汗及叶护俱被铁勒所败,步迦寻亦大乱。

xī xuě wǔ bù nèi xǐ bù qié bēn tǔ yù hún qǐ rén suì yǒu qí zhòng qiǎn shǐ cháo gòng

这句话大意是:奚、雪五部内徙,步伽 奔吐谷浑,启人遂有其众,遣使朝贡。

dà yè sān nián yáng dì xìng yú lín qǐ rén jí yì chéng gōng zhǔ lái cháo xíng gōng qián hòu xiàn mǎ sān qiān pǐ

这句话大意是:大业三年,炀帝幸榆林,启人及义城公主来朝行宫,前后献马三千匹。

dì dà yuè cì bó wàn sān qiān duàn

这句话大意是:帝大悦, 赐帛万三千段。

qǐ rén jí yì chéng gōng zhǔ shàng biǎo yuē yǐ qián shèng rén xiān dì mò yuán kè hán cún rì lián chén cì chén ān yì gōng zhǔ chén zhǒng mò wèi shèng rén xiān dì lián yǎng

这句话大意是:启人及义城公主上表曰:“已前圣人先帝莫缘可汗存日,怜臣,赐 臣安义公主,臣种末为圣人先帝怜养。

chén xiōng dì dù è xiāng gòng shā chén

这句话大意是:臣兄弟妒恶,相共杀臣。

chén dāng shí wú chǔ qù xiàng shàng kàn zhī jiàn tiān xià kàn zhī jiàn de shí yì shèng rén xiān dì yán yǔ tóu mìng qù lái

这句话大意是:臣当时无处去,向 上看只见天,下看只见地,实忆圣人先帝言语,投命去来。

shèng rén xiān dì jiàn chén dà lián chén sǐ mìng yǎng huó shèng yú wǎng qián qiǎn chén zuò dà kè hán zuò zhe yě

这句话大意是:圣人先帝见臣,大怜臣 死命,养活胜于往前,遣臣作大可汗坐着也。

tū jué bǎi xìng sǐ zhě yǐ wài hái jù jí zuò bǎi xìng yě

这句话大意是:突厥百姓死者以外,还聚集作百姓也。

zhì zūn jīn hái rú shèng rén xiān dì yú tiān xià sì fāng zuò yě hái yǎng huó chén jí tū jué bǎi xìng shí wú shǎo duǎn

这句话大意是:至尊今还如圣人先帝于天下四方坐也,还养活臣及突厥百姓,实无少短。

zhì zūn lián chén shí qǐ yī dà guó fú shì fǎ yòng yī tóng huá xià

这句话大意是:至尊怜臣 时,乞依大国,服饰法用一同华夏。

dì xià qí yì gōng qīng qǐng yī suǒ zòu dì yǐ wéi bù kě

这句话大意是:帝下其议,公卿请依所奏,帝以为不可。

nǎi zhào yuē jūn zǐ jiào rén bù qiú biàn sú hé bì huà zhū xuē rèn mí yǐ cháng yīng

现代白话:乃诏 曰:“有德行的人教人,不求变俗,何必化诸削衽,縻以长缨?

nǎi xǐ shū dá qǐ rén yǐ wéi qì běi wèi jìng yóu fù zhēng zhàn dàn shǐ cún xīn xiào shùn hé bì gǎi yī fú yě

这句话大意是:”乃玺书答启人,以为碛 北未静,犹复征战,但使存心孝顺,何必改衣服也。

dì fǎ jià yù qiān rén dà zhàng xiǎng qǐ rén jí qí bù luò qiú zhǎng sān qiān wǔ bǎi rén cì wù èr qiān duàn qí xià gè yǒu chà

这句话大意是:帝法驾御千人大帐,享启人及 其部落酋长三千五百人,赐物二千段,其下各有差。

fù xià zhào bāo chǒng zhī cì lù chē chéng mǎ gǔ chuī fān qí zàn bài bù míng wèi zài zhū hóu wáng shàng

这句话大意是:复下诏褒宠之,赐路车、乘马、 鼓吹、幡旗,赞拜不名,位在诸侯王上。

dì qīn xún yún zhōng sù jīn hé ér dōng běi xìng qǐ rén suǒ jū

这句话大意是:帝亲巡云中,溯金河而东,北幸启人所居。

qǐ rén fèng shāng shàng shòu guì fú shén gōng

这句话大意是:启人奉觞上寿,跪伏甚恭。

dì dà yuè fù shī yuē lù sāi hóng qí zhù lóng tíng cuì niǎn huí zhān zhàng wàng fēng jǔ qióng lú xiàng rì kāi

这句话大意是:帝大悦,赋诗曰:“鹿塞鸿旗驻,龙庭翠辇回,毡帐望 风举,穹庐向日开。

hū hán dùn sǎng zhì tú qí jiē zhǒng lái suǒ biàn qíng shān ròu wéi rèn xiàn jiǔ bēi

这句话大意是:呼韩顿颡至,屠耆接踵来,索辫擎膻肉,韦韧献酒杯。

hé rú hàn tiān zǐ kōng shàng chán yú tái

现代白话:怎么样汉 天子,空上单于台?

dì cì qǐ rén jí zhǔ jīn wèng gè yī jí yī fú bèi rù jǐn cǎi

这句话大意是:”帝赐启人及主金瓮各一,及衣服、被褥、锦彩;。

tè qín yǐ xià gè yǒu chà

这句话大意是:特勤以下各 有差。

xiān shì gāo lí sī tōng shǐ qǐ rén suǒ qǐ rén bù gǎn yǐn jìng wài zhī jiāo shì rì chí gāo lí shǐ jiàn

这句话大意是:先是,高丽私通使启人所,启人不敢隐境外之交,是日,持高丽使见。

chì lìng niú hóng xuān zhǐ wèi yuē zhèn yǐ qǐ rén chéng zhǎng fèng guó gù qīn zhì qí suǒ

这句话大意是:敕令牛 弘宣旨谓曰:“朕以启人诚长奉国,故亲至其所。

míng nián dāng wǎng zhuō jùn

这句话大意是:明年当往涿郡。

ěr huí rì yǔ gāo lí zhǔ yi zǎo lái cháo

现代白话:你回日,语高丽 主,宜早来朝。

shǐ rén shén jù

这句话大意是:”使人甚惧。

qǐ rén nǎi hù cóng rù sāi zhì dìng xiāng zhào lìng guī fān

这句话大意是:启人乃扈从入塞至定襄,诏令归蕃。

míng nián cháo yú dōng dōu lǐ cì yì hòu

这句话大意是:明年,朝于东都, 礼赐益厚。

shì suì jí zhōng shàng wèi fèi cháo sān rì

这句话大意是:是岁,疾终,上为废朝三日。

qí zi tǔ jí lì shì wèi shǐ bì kè hán

这句话大意是:其子吐吉立,是为始毕可汗。

biǎo xù shàng gōng zhǔ zhào cóng qí sú

这句话大意是:表续尚公主,诏从其俗。

shí yī nián lái cháo yú dōng dōu

这句话大意是:十一年,来朝于东都。

qí nián chē jià bì shǔ fén yáng gōng

这句话大意是:其年,车驾避暑汾阳宫。

bā yuè shǐ bì lǜ qí zhǒng luò rù kòu wéi dì yú yàn mén

这句话大意是:八月,始毕率其种落入寇,围帝于雁门。

yuán bīng fāng zhì shǐ bì yǐn qù

这句话大意是:援兵方至,始毕 引去。

yóu shì cháo gòng suì jué

这句话大意是:由是朝贡遂绝。

míng nián fù kòu mǎ yì táng gōng jī zǒu zhī

这句话大意是:明年,复寇马邑,唐公击走之。

suí mò luàn lí zhōng guó rén guī zhī zhě wú shù suì dà qiáng shèng

这句话大意是:隋末乱离,中国人归之者无 数,遂大强盛。

yíng xiāo hòu zhì yú dìng xiāng

这句话大意是:迎萧后置于定襄。

xuē jǔ dòu jiàn dé wáng shì chōng liú wǔ zhōu liáng shī dōu li guǐ gāo kāi dào zhī tú suī jiàn zūn hào jiē chēng chén shòu qí kè hán zhī hào shǐ zhě wǎng lái xiāng wàng yú dào

这句话大意是:薛举、窦建德、王世充、刘武周、梁师都、李轨、 高开道之徒,虽僭尊号,皆称臣,受其可汗之号,使者往来,相望于道。

xi tū jué zhě mù gǎn kè hán zhī zǐ dà luó biàn yě

这句话大意是:西突厥者,木杆可汗之子大逻便也。

yǔ shā bō lüè yǒu xì yīn fēn wéi èr jiàn yǐ qiáng shèng

这句话大意是:与沙钵略有隙,因分为二,渐以强盛。

dōng jù dōu jīn xi zhì qiū cí tiě lè yī wú jí xī yù zhū hú xī fù zhī

现代白话:东 拒都斤,西至龟兹,铁勒、伊我及西域诸胡悉附之。

dà luó biàn wèi chù luó hóu suǒ zhí qí guó lì yāng sù tè qín zhī zǐ shì wèi ní lì kè hán

这句话大意是:大逻便为处逻侯所执,其国立 鞅素特勤之子,是为泥利可汗。

zú zi dá màn lì hào ní juē chù luō kè hán

这句话大意是:卒,子达漫立,号泥撅处罗可汗。

qí mǔ xiàng shì běn zhōng guó rén shēng dá màn ér ní lì zú xiàng shì yòu jià qí dì pó shí tè qín

这句话大意是:其母向氏,本中 国人,生达漫而泥利卒,向氏又嫁其弟婆实特勤。

kāi huáng mò pó shí gòng xiàng shì rù cháo yù dá tóu zhī luàn suì liú jīng shī měi shě zhī hóng lú sì

这句话大意是:开皇末,婆实共向氏入朝,遇达 头之乱,遂留京师,每舍之鸿胪寺。

chù luō kè hán jū wú héng chù zhōng duō zài wū sūn gù dì

这句话大意是:处罗可汗居无恒处,终多在乌孙故地。

fù lì èr xiǎo kě hàn fēn tǒng suǒ bù yī zài shí guó běi yǐ zhì zhū hú guó

这句话大意是:复立二 小可汗,分统所部,一在石国北,以制诸胡国;。

yī jū qiū cí běi qí dì míng yīng suō

这句话大意是:一居龟兹北,其地名应娑。

guān yǒu sì fā yán hóng dá yǐ píng yì guó shì zì yú yǔ dōng guó tóng

这句话大意是:官有俟 发、阎洪达,以评议国事,自余与东国同。

měi wǔ yuè bā yuè jù jì shén suì shǐ zhòng chén xiàng qí xiān shì suǒ jū zhī kū zhì jì yān

现代白话:每五月、八月,聚祭神,岁使重臣向其 先世所居之窟致祭呢。

dāng dà yè chū chù luō kè hán fǔ yù wú dào qí guó duō pàn yǔ tiě lè lǚ xiāng gōng dà wéi tiě lè suǒ bài

这句话大意是:当大业初,处罗可汗抚御无道,其国多叛,与铁勒屡相攻,大为铁勒所败。

shí huáng mén shì láng péi ju zài dūn huáng yǐn zhì xī yù wén qí guó luàn fù zhī chù luō sī qí mǔ shì yīn zòu zhī

这句话大意是:时 黄门侍郎裴矩在敦煌引致西域,闻其国乱,复知处罗思其母氏,因奏之。

yáng dì qiǎn sī cháo yè zhě cuī jūn sù jī shū wèi yù zhī

这句话大意是:炀帝遣司 朝谒者崔君肃赍书慰谕之。

chù luō shén jù shòu zhào bù kěn qǐ

这句话大意是:处罗甚踞,受诏不肯起。

jūn sù wèi chù luō yuē tū jué běn yī guó yě zhōng fēn wèi èr zì xiāng chóu dí měi suì jiāo bīng jī shí nián ér mò néng xiāng miè zhě míng zhī qǐ rén yǔ chù luō guó qí shì dí ěr

这句话大意是:君肃谓处罗曰:“突厥本一国 也,中分为二,自相仇敌,每岁交兵,积十年而莫能相灭者,明知启人与处罗国其 势敌耳。

jīn qǐ rén jǔ qí bù luò bīng qiě bǎi wàn rù chén tiān zǐ shén yǒu dān chéng zhě hé yě

这句话大意是:今启人举其部落,兵且百万,入臣天子,甚有丹诚者,何也?

dàn yǐ qiè hèn kě hàn ér bù néng dú zhì gù bēi shì tiān zǐ yǐ jiè hàn bīng lián èr dà guó yù miè kè hán ěr

这句话大意是:但以切恨可 汗而不能独制,故卑事天子以借汉兵,连二大国,欲灭可汗耳。

bǎi guān zhào shù xián qǐng xǔ zhī tiān zǐ fú wéi shī chū yǒu rì yǐ

现代白话:百官兆庶咸请许之, 天子弗违,师出有日了。

gù kè hán mǔ xiàng shì běn zhōng guó rén guī zài jīng shī chǔ yú bīn guǎn wén tiān zǐ zhī zhào jù kè hán zhī miè dàn xī shǒu quē kū shén bēi āi shì yǐ tiān zǐ lián yān wèi qí chuò cè

现代白话:顾可汗母向氏,本中国人,归在京师,处于宾馆,闻天子 之诏,惧可汗之灭,旦夕守阙,哭甚悲哀,是以天子怜呢,为其辍策。

xiàng fū rén yòu pú fú xiè zuì yīn qǐng fā shǐ yǐ zhào kè hán lìng rù nèi shǔ qǐ jiā ēn lǐ tóng yú qǐ rén

这句话大意是:向夫人又匍 匐谢罪,因请发使以召可汗,令入内属,乞加恩礼,同于启人。

tiān zǐ cóng zhī qiǎn shǐ dào cǐ

这句话大意是:天子从之,遣使到 此。

kè hán ruò chēng fān bài zhào guó nǎi yǒng ān ér mǔ de yán shòu

这句话大意是:可汗若称籓拜诏,国乃永安,而母得延寿;。

bù rán zhě zé xiàng fū rén wèi kuáng tiān zi bì dāng qǔ lù ér chuán shǒu lǔ tíng

这句话大意是:不然者,则向夫人为诳天子,必当 取戮而传首虏庭。

fā dà duò zhī bīng zī běi fān zhī zhòng zuǒ tí yòu qiè yǐ jī kè hán sǐ wáng zé wú rì yǐ

现代白话:发大隋之兵,资北蕃之众,左提右挈,以击可汗,死亡则无日了!

nài hé xī liǎng bài zhī lǐ jiǎo cí mǔ zhī mìng lìn yī jù chēng chén sàng xiōng nú zhī guó yě

这句话大意是:奈何惜两拜之礼,剿慈母之命,吝一句称臣,丧匈奴之国也?

chù luō wén zhī qú rán ér qǐ liú tì zài bài guì shòu zhào shū

这句话大意是:”处罗闻之,瞿然而 起,流涕再拜,跪受诏书。

jūn sù yòu shuō chù luō yuē qǐ rén nèi fù xiān dì jiā zhī shǎng cì jí hòu gù zhì bīng qiáng guó fù

这句话大意是:君肃又说处罗曰:“启人内附,先帝嘉之,赏赐极厚,故致兵强国富。

jīn kè hán hòu fù yǔ zhī zhēng chǒng xū shēn jié yú tiān zǐ zì biǎo zhì chéng

这句话大意是:今可汗 后附,与之争宠,须深结于天子,自表至诚。

jì yǐ yuǎn dào wèi de cháo jìn yi lì yī gōng yǐ míng chén jié

这句话大意是:既以远道,未得朝觐,宜立一功,以 明臣节。

chù luō yuē rú hé

这句话大意是:”处罗曰:“如何?

jūn sù yuē tǔ yù hún zhě qǐ rén shǎo zǐ mò hè duō shè zhī mǔ jiā yě

这句话大意是:”君肃曰:“吐谷浑者,启人少子莫贺咄设之母家也。

jīn tiān zi yòu yǐ yì chéng gōng zhǔ qī yú qǐ rén wèi tiān zǐ zhī wēi ér yǔ zhī jué

这句话大意是:今天子又以义城公主妻于启人,畏天子之威,而与之绝。

tǔ yù hún yì yīn hàn hàn zhí gòng bù xiū

这句话大意是:吐谷浑亦因憾汉,职贡不 修。

kè hán ruò qǐng zhū zhī tiān zǐ bì xǔ

这句话大意是:可汗若请诛之,天子必许。

hàn jī qí nèi kè hán gōng qí wài pò zhī bì yǐ

现代白话:汉击其内,可汗攻其外,破之必了。

rán hòu zì rù cháo dào lù wú zǔ yīn jiàn lǎo mǔ bù yì kě hu

现代白话:然后自入朝, 道路无阻,因见老母,不是也很可吗?

chù luō dà xǐ suì qiǎn shǐ cháo gòng

这句话大意是:”处罗大喜,遂遣使朝贡。

dì jiāng sì shòu liù nián qiǎn shì yù shǐ wéi jié zhào chù luō lìng yǔ chē jià huì yú dà dǒu bá gǔ

这句话大意是:帝将四狩,六年,遣侍御史韦节召处罗,令与车驾会于大斗拔谷。

qí guó rén bù cóng chù luō xiè shǐ zhě cí yǐ tā gù

这句话大意是:其国人不从, 处罗谢使者,辞以他故。

dì dà nù wú rú zhī hé

这句话大意是:帝大怒,无如之何。

shì huì qí qiú zhǎng shè kuì qiǎn shǐ lái qiú hūn péi ju zòu yuē chù luō bù cháo shì qiáng dà ěr

这句话大意是:适会其酋长射匮遣使来求婚,裴矩奏 曰:“处罗不朝,恃强大耳。

chén qǐng yǐ jì ruò zhī fēn liè qí guó jí yì zhì yě

这句话大意是:臣请以计弱之,分裂其国,即易制也。

shè kuì zhě dōu liù zhī zǐ dá tóu zhī sūn shì wèi kè hán jūn lín xī miàn

这句话大意是:射匮者,都六 之子,达头之孙,世为可汗,君临西面。

jīn wén qí shī zhí fù lì yú chù luō gù qiǎn shǐ lái yǐ jié yuán

这句话大意是:今闻其失职,附隶于处罗,故遣使来以结 援。

yuàn hòu lǐ qí shǐ bài wèi dà kè hán zé tū jué shì fēn liǎng cóng wǒ yǐ

现代白话:愿厚礼其使,拜为大可汗,则突厥势分,两从我了。

dì yuē gōng yán shì yě

这句话大意是:”帝曰:“公言是也。

yīn qiǎn péi ju zhāo xī zhì guǎn wēi fěng yù zhī

这句话大意是:” 因遣裴矩,朝夕至馆,微讽喻之。

dì yú rén fēng diàn zhào qí shǐ zhě yán chù luō bù shùn zhī yì chēng shè kuì yǒu hǎo xīn wú jiāng lì wèi dà kè hán lìng fā bīng zhū chù luō rán hòu dāng wèi hūn yě

现代白话:帝于仁风殿召其使者,言处罗不顺之意,称射匮 有好心,我将立为大可汗,令发兵诛处罗,然后当为婚也。

qǔ táo zhú bái yǔ jiàn yī méi yǐ cì shè kuì yīn wèi zhī yuē cǐ shì yi sù shǐ jí rú jiàn yě

这句话大意是:取桃竹白羽箭一枚以赐 射匮,因谓之曰:“此事宜速,使疾如箭也。

shǐ zhě fǎn lù jīng chù luō

这句话大意是:”使者返,路经处罗。

ài qí jiàn jiāng liú zhī shǐ zhě jué ér de miǎn

这句话大意是:爱其箭,将留 之,使者谲而得免。

shè kuì wén ér dà xǐ xīng bīng xí zhī chù luō dà bài qì qī zi jiāng zuǒ yòu shù qiān jì dōng zǒu

这句话大意是:射匮闻而大喜,兴兵袭之,处罗大败,弃妻子,将左右数千骑 东走。

zài lù yòu bèi jié lüè dùn yú gāo chāng chē bǎo shí luō màn shān

这句话大意是:在路又被劫掠,遁于高昌,车保时罗漫山。

gāo chāng wáng qū bó yǎ shàng zhuàng dì qiǎn péi ju jiāng xiàng shì qīn yào zuǒ yòu chí zhì yù mén guān jìn chāng chéng

这句话大意是:高昌王麹伯雅上状,帝遣裴矩将 向氏亲要左右,驰至玉门关晋昌城。

ju qiǎn xiàng shì shǐ yì chù luō suǒ lùn cháo tíng hóng yǎng zhī yì dīng níng xiǎo yù zhī

这句话大意是:矩遣向氏使诣处罗所,论朝廷弘养之义,丁宁 晓喻之。

suì rù cháo rán měi yǒu yàng yàng zhī sè

这句话大意是:遂入朝,然每有怏怏之色。

yǐ qī nián dōng chù luō cháo yú lín shuò gōng

这句话大意是:以七年冬,处罗朝于临朔宫。

dì xiǎng zhī chù luō qǐ shǒu xiè yuē chén zǒng xī miàn zhū fān bù dé zǎo lái cháo bài jīn cān jiàn chí wǎn zuì zé jí shēn

这句话大意是:帝享之,处罗稽首谢曰:“臣总西面诸蕃,不得 早来朝拜,今参见迟晚,罪责极深。

chén xīn lǐ sǒng jù bù néng jǐn dào

这句话大意是:臣心里悚惧,不能尽道。

dì yuē wǎng zhě yǔ tū jué dì xiāng qīn rǎo bù dé ān jū

这句话大意是:”帝曰:“往者与突 厥递相侵扰,不得安居。

jīn sì hǎi jì qīng yǔ yī jiā wú yì zhèn jiē yù cún yǎng shǐ suì xìng líng

这句话大意是:今四海既清,与一家无异,朕皆欲存养,使遂性灵。

pì rú shàng tiān zhǐ yǒu yí gè rì zhào lín mò bù níng tiē

这句话大意是:譬如 上天,止有一个日照临,莫不宁帖;。

ruò yǒu liǎng gè sān gè rì wàn wù hé yǐ de ān

现代白话:若有两个、三个日,万物凭什么得安?

bǐ zhě yì zhī chù luō zǒng shè shì fán bù dé zǎo lái xiāng jiàn

这句话大意是:比者,亦 知处罗总摄事繁,不得早来相见。

jīn rì jiàn chǔ luō huái bào huò rán huān xǐ

这句话大意是:今日见处罗,怀抱豁然欢喜。

chù luō yì dāng huò rán bù fán zài yì

这句话大意是:处罗亦当豁然,不 烦在意。

míng nián yuán huì chù luō shàng shòu yuē zì tiān yǐ xià de yǐ shàng rì yuè suǒ zhào wéi yǒu shèng rén kě hàn

这句话大意是:”明年元会,处罗上寿曰:“自天以下,地以上,日月所照,唯有圣人可 汗。

jīn shì dà rì yuàn shèng rén kè hán qiān suì wàn suì cháng rú jīn rì yě

这句话大意是:今是大日,愿圣人可汗千岁、万岁,常如今日也。

zhào liú qí léi ruò wàn yú kǒu lìng qí dì dá dù quē shè mù chù huì níng jùn

这句话大意是:”诏留其羸弱万余口,令其 弟达度阙设牧畜会宁郡。

chù luō cóng zhēng gāo lí hào wèi hé sà nà kè hán shǎng cì shén hòu

这句话大意是:处罗从征高丽,号为曷萨那可汗,赏赐甚厚。

shí nián zhēng yuè yǐ xìn yì gōng zhǔ jià yān cì jǐn cǎi páo qiān jù cǎi wàn pǐ

现代白话:十年正月,以信义公主嫁呢,赐锦彩,袍千具、彩万匹。

dì jiāng fù qí gù dì yǐ liáo dōng zhī yì gù wèi huáng yě

这句话大意是:帝将复其故地,以辽 东之役,故未遑也。

měi cóng xíng xìng

这句话大意是:每从行幸。

jiāng dū zhī luàn suí huà jí zhì hé běi

这句话大意是:江都之乱,随化及至河北。

huà jí jiāng bài bēn guī jīng shī wèi běi fān tū jué suǒ hài

这句话大意是:化及将败,奔归京师, 为北蕃突厥所害。

tiě lè zhī xiān xiōng nú zhī miáo yì yě

这句话大意是:铁勒之先,匈奴之苗裔也。

zhǒng lèi zuì duō zì xī hǎi zhī dōng yī shān jù gǔ wǎng wǎng bù jué

这句话大意是:,种类最多,自西海之东依山据谷,往往不绝。

dú luò hé běi yǒu pú gǔ tóng luó wéi gē bá yě gǔ fù luō bìng hào sì jīn méng chén tǔ rú gē sī jié hún hú xuē děng zhū xìng shèng bīng kě èr wàn

这句话大意是:独 洛河北,有仆骨、同罗、韦纥、拔也古、覆罗,并号俟斤,蒙陈、吐如纥、斯结、 浑、斛薛等诸姓,胜兵可二万。

yī wú yǐ xī yān qí zhī běi bàng bái shān zé yǒu qì bì báo luò zhí yǐ zhì sū pó nà hé wū hù gē gǔ yě zhì yú ní hù děng shèng bīng kě èr wàn

现代白话:伊我以西,呢耆之北,傍白山,则有契弊、薄落职、 乙至、苏婆、那曷、乌护、纥骨、也至、于尼护等,胜兵可二万。

jīn shān xī nán yǒu xuē yán zhì zhì lēi r shí pán dá qì děng yī wàn yú bīng

这句话大意是:金山西南, 有薛延阤、至勒儿、十盘、达契等,一万余兵。

kāng guó běi bàng ā de shuǐ zé yǒu hē zhì hé jié bō hū bǐ gàn jù hǎi hé běi xī hé cuó sū bá yě mò yè dá děng yǒu sān wàn xǔ bīng

这句话大意是:康国北,傍阿得水,则有诃至、 曷截、拨忽、比干、具海、曷北悉、何嵯苏、拔也末、谒达等,有三万许兵。

de yí hǎi dōng xi yǒu sū lù jié sān sù yàn miè cù sà hū děng zhū xìng bā qiān yú

这句话大意是:得嶷 海东西,有苏路羯、三素咽、篾促、萨忽等诸姓,八千余。

fú lǐn dōng zé yǒu ēn qū ā lán běi rù jiǔ lí fú wà hūn děng jìn èr wàn rén

这句话大意是:拂菻东,则有恩屈、阿 兰、北褥、九离、伏嗢昏等,近二万人。

běi hǎi nán zé dōu bō děng

这句话大意是:北海南,则都波等。

suī xìng shì gè bié zǒng wèi wéi tiě lè

这句话大意是:虽姓氏各别,总谓为 铁勒。

bìng wú jūn zhǎng fēn shǔ dōng xī liǎng tū jué

这句话大意是:并无君长,分属东西两突厥。

jū wú héng suǒ suí shuǐ cǎo liú yí

这句话大意是:居无恒所,随水草流移。

rén xìng xiōng rěn shàn yú qí shè tān lán yóu shén yǐ kòu chāo wéi shēng

这句话大意是:人性凶忍,善于骑射, 贪婪尤甚,以寇抄为生。

jìn xī biān zhě pō wéi yì zhí duō niú ér shǎo mǎ

这句话大意是:近西边者,颇为艺植,多牛而少马。

zì tū jué yǒu guó dōng xī zhēng tǎo jiē zī qí yòng yǐ zhì běi huāng

这句话大意是:自突厥有国,东西征讨,皆资其用,以制北荒。

kāi huáng mò jìn wáng guǎng běi zhēng nà qǐ rén pò bù jiā kè hán tiě lè yú shì fēn sǎn

这句话大意是:开皇末,晋王广北征,纳启人, 破步迦可汗,铁勒于是分散。

dà yè yuán nián tū jué chù luō kè hán jī tiě lēi zhū bù hòu shuì liǎn qí wù yòu cāi jì xuē yán tuó děng kǒng wèi biàn suì jí qí kuí shuài shù bǎi rén jǐn zhū zhī

这句话大意是:大业元年,突厥处罗可汗击铁勒诸部,厚税敛其物, 又猜忌薛延陀等,恐为变,遂集其魁帅数百人,尽诛之。

yóu shì yī shí fǎn pàn jù chù luō

这句话大意是:由是一时反叛,拒处罗。

suì lì sì lì fā sì jīn qì bì gē léng wèi yì wù zhēn mò hé kè hán jū tān hàn shān

这句话大意是:遂立俟利发、俟斤契弊歌楞为易勿真莫何可汗,居贪汗山;。

fù lì xuē yán tuó nèi sì jīn zi yě zhì wéi xiǎo kě hàn

这句话大意是:复立薛延陀内俟斤子也 至为小可汗。

chù luō jì bài mò hé kè hán shǐ dà

这句话大意是:处罗既败,莫何可汗始大。

mò hé yǒng yì jué lún shén de zhòng xīn wèi lín guó suǒ dàn yī wú gāo chāng yān qí zhū guó xī fù zhī

现代白话:莫何勇毅绝伦,甚得众心,为邻国所惮, 伊我、高昌、呢耆诸国悉附之。

qí sú dà dǐ yǔ tū jué tóng

这句话大意是:其俗大抵与突厥同。

wéi zhàng fū hūn bì biàn jiù qī jiā dài chǎn rǔ nán nǚ rán hòu guī shě

这句话大意是:唯丈夫婚毕,便就妻家,待产乳男女,然后归舍;。

sǐ zhě mái bìn zhī cǐ qí yì yě

这句话大意是:死者埋 殡之:此其异也。

dà yè sān nián qiǎn shǐ gòng fāng wù zì shì bù jué yún

这句话大意是:大业三年,遣使贡方物,自是不绝云。

lùn yuē sì yí zhī wèi zhōng guó huàn yě jiǔ yǐ běi dí yóu shén yān

现代白话:论曰:四夷之为中国患也,久了,北狄尤甚呢。

zhǒng luò shí fán dié xióng biān sāi nián dài xiá miǎo fēi yī shí yě

这句话大意是:种落实繁,迭雄边塞,年代遐 邈,非一时也。

wǔ dì zhī shì zé yǒu xūn yù yān

现代白话:五帝之世,则有獯鬻呢;。

qí zài sān dài zé xiǎn yǔn yān

现代白话:其在三代,则猃狁呢;。

dǎi hu liǎng hàn zé xiōng nú yān

现代白话:逮乎两汉,则匈奴 呢;。

dāng tú diǎn wǔ zé wū wán xiān bēi yān

现代白话:当涂、典午,则乌丸、鲜卑呢;。

hòu wèi jí zhōu zé rú rú tū jué

这句话大意是:后魏及周,则蠕蠕、突厥。

cǐ qí qiú háo xiāng jì hù wèi jūn zhǎng zhě yě

这句话大意是:此其酋豪相继,互 为君长者也。

jiē yǐ xù mù wèi yè qīn chāo wèi zī shū lái hū wǎng yún fēi niǎo jí

这句话大意是:皆以畜牧为业,侵抄为资,倏来忽往,云飞鸟集。

zhì móu zhī shì yì hé qīn yú miào táng zhī shàng

这句话大意是:智谋之士,议和亲 于庙堂之上;。

zhé chōng zhī chén lùn fèn jī yú sāi yuán zhī xià

这句话大意是:折冲之臣,论奋击于塞垣之下。

rán shì wú héng guī quán wú dìng shì qīn shū yīn qí qiáng ruò fú pàn zài qí shèng shuāi shuāi zé kuǎn sāi dùn sǎng shèng zé lǜ bīng kòu lüè

这句话大意是:然事无恒规,权无定势,亲疏因其强 弱,服叛在其盛衰,衰则款塞顿颡,盛则率兵寇掠。

qū shēn yì tài

这句话大意是:屈伸异态。

qiáng ruò xiāng fǎn

这句话大意是:强弱相反。

zhēng shuò suǒ bù jí guàn dài suǒ bù jiā

这句话大意是:正朔所 不及,冠带所不加。

wéi lì shì shì bù gù méng shì zhì yú mò xiāng jiù hù jiāo xiá píng líng

这句话大意是:唯利是视,不顾盟誓,至于莫相救护,骄黠凭陵。

hé qīn jié yuē zhī móu xíng shī yòng bīng zhī shì qián shǐ lùn zhī bèi yǐ gù bù xiáng ér jiū yān

现代白话:和亲结约之 谋,行师用兵之事,前史论之备了,故不详而究呢。

jí rú rú shuāi wēi tū jué shǐ dà zhì yú mù gǎn suì xióng shuò yě

这句话大意是:及蠕蠕衰微,突厥始大,至于木杆,遂雄朔野。

dōng jí dōng hú jiù jìng xi jǐn wū sūn zhī de wān gōng shù shí wàn liè chǔ yú dài yīn nán xiàng yǐ lín zhōu qí

这句话大意是:东极东胡旧境,西尽乌孙之地, 弯弓数十万,列处于代阴,南向以临周、齐。

èr guó mò zhī néng kàng zhēng qǐng méng hǎo qiú jié hé qīn

这句话大意是:二国莫之能抗,争请盟好,求结和亲。

nǎi yǔ zhōu hé cóng zhōng wáng qí guó

这句话大意是:乃与周合从,终亡齐国。

duò wén qiān dǐng jué tú kǒng chì fù qí zhòng lì jiāng dǎo qín jiāo

这句话大意是:隋文迁鼎,厥徒孔炽,负其众力,将蹈秦郊。

nèi zì xiāng tú suì yǐ guāi luàn dá tóu kè hán yuǎn dùn qǐ rén yuàn bǎo sāi xià

这句话大意是:内自相图, 遂以乖乱,达头可汗远遁,启人愿保塞下。

yú shì tuī wáng gù cún fǎn qí jiù dì zhuī tǎo yú jìn bù zhòng suì qiáng zú yú rén shòu bù qīn bù pàn

这句话大意是:于是推亡固存,返其旧地,追讨余烬, 部众遂强,卒于仁寿,不侵不叛。

jì hu shǐ bì wèi kuī chén lǐ

这句话大意是:暨乎始毕,未亏臣礼。

yáng dì fǔ zhī fēi dào shǐ yǒu yàn mén zhī wéi é shǔ qún dào bìng yǔ yú cǐ jìn yǐ xióng shèng

这句话大意是:炀帝抚之非道,始有雁门 之围,俄属群盗并与,于此浸以雄盛。

háo jié suī jiàn míng hào mò bù qǐng hǎo xī rén

这句话大意是:豪杰虽建名号,莫不请好息人。

yú shì fēn zhì guān sī zǒng tǒng zhōng guó zǐ nǚ yù bó xiāng jì yú dào shǐ zhě zhī chē wǎng lái jié zhé

这句话大意是:于是分置官 司,总统中国,子女玉帛,相继于道,使者之车,往来结辙。

zì gǔ fán yí jiāo jiàn wèi yǒu ruò sī zhī shén yě

这句话大意是:自古蕃夷骄僭,未有 若斯之甚也。

jí shèng zhé yìng qī sǎo chú fēn jìn

这句话大意是:及圣哲应期,扫除氛祲。

àn yú shí biàn yóu huái dǐ jù lǜ qí qún chǒu lǚ huī tíng zhāng cán bài wǒ yún dài yáo dàng wǒ tài yuán sì lüě yú jīng yáng yìn mǎ yú wèi ruì

这句话大意是:暗于时变,犹怀抵拒,率其群丑,屡隳亭鄣,残败我 云、代,摇荡我太原,肆掠于泾阳,饮马于渭汭。

tài zōng wén huáng dì qí móu nèi yùn shén jī mì dòng suì shǐ bǎi shì bù jī zhī lǔ yī jǔ ér miè

这句话大意是:太宗文皇帝奇谋内运,神机密动, 遂使百世不羁之虏,一举而灭。

hàn hǎi lóng tíng zhī de jǐn wèi jiǔ zhōu

这句话大意是:瀚海龙庭之地,尽为九州;。

yōu dōu qióng fà zhī xiāng lì yú biān hù

这句话大意是:幽都穷发之乡,隶于编 户。

shí dì huáng suǒ bù jí shū qì suǒ wèi wén

这句话大意是:实帝皇所不及,书契所未闻。

yóu cǐ yán zhī suī tiān dào yǒu shèng shuāi yì rén shì zhī gōng zhuō yě

这句话大意是:由此言之,虽天道有盛衰,亦人事之工拙也。

jiā yǐ wéi ér fú shì yǒu ér fú jū lèi tiān dì zhī hán róng tóng yīn yáng zhī huà yù sī nǎi dà dào zhī xíng yě gù wú de ér chēng yān

现代白话:加 以为而弗恃,有而弗居,类天地之含容,同阴阳之化育,斯乃大道之行也,固无得 而称呢。

✦ You read 列传·卷八十七

Don't lose your spot.

Free account remembers where you stopped across all 12,000 books. Pro unlocks pinyin on every line, modern Mandarin translations, AI rewrites, audio read-along, and the workbook — for $2.50/month, billed annually.