日知录 · 顾炎武 · Chapter 13 of 33

卷十二

PinyinModern Translation
Size

cái yòng gǔ rén zhì bì yǐ quán bǎi huò zhī qīng zhòng

这句话大意是:○财用古人制币,以权百货之轻重。

qián zhě bì zhī yī yě

这句话大意是:钱者,币之一也。

jiāng yǐ dǎo lì ér bù zhī shàng xià fēi yǐ wéi rén zhǔ zhī sī cáng yě

这句话大意是:将以导利而布之上下,非以为人主之私藏也。

shí huò zhì yán mín yǒu yú zé qīng zhī gù rén jūn liǎn zhī yǐ qīng

这句话大意是:《食货志》言:“民有余则轻之,故人君敛之以轻;。

mín bù zú zé zhòng zhī gù rén jūn sàn zhī yǐ zhòng

这句话大意是:民不足则重之,故人君散之以重。

fán qīng zhòng liǎn sàn zhī yǐ shí zé zhǔn píng

这句话大意是:凡轻重敛散之以时,则准平。

shǐ wàn shì zhī yì bì yǒu wàn zhōng zhī zāng zāng sī qiáng qiān wàn

这句话大意是:使万室之邑必有万钟之臧,臧纟强千万;。

qiān shì zhī yì bì yǒu qiān zhōng zhī zāng zāng sī qiáng bǎi wàn

这句话大意是:千室之邑必有千钟之臧,臧纟强百万。

qí wǔ dì yǒng míng wǔ nián jiǔ yuè bǐng wǔ zhào yǐ sù bó qīng jiàn gōng shāng shī yè liáng yóu huán fǎ jiǔ fèi shàng bì shāo guǎ

这句话大意是:齐武帝永明五年九月丙午,诏:“以粟帛轻贱,工商失业,良由圜法久废,上币稍寡。

kě lìng jīng shī jí sì fāng chū qián yì wàn dí mǐ gǔ sī mián zhī shǔ qí hé jià yǐ yōu qián shǒu

这句话大意是:可令京师及四方出钱亿万,籴米谷、丝绵之属,其和价以优黔首。

táng xiàn zōng shí bái jū yì cè yán jīn tiān xià zhī qián rì yǐ jiǎn hào huò jī yú nèi fǔ huò zhì yú sī jiā ruò fù rì yuè zhēng shōu suì shí shū nà chén kǒng gǔ bó zhī jià zhuǎn jiàn nóng sāng zhī yè yì shāng shí nián yǐ hòu qí bì bì gèng shén yú jīn rì

这句话大意是:”唐宪宗时,白居易《策》言:“今天下之钱日以减耗,或积于内府,或滞于私家,若复日月征收,岁时输纳,臣恐谷帛之价转贱,农桑之业益伤,十年以后,其弊必更甚于今日。

ér yuán hé bā nián sì yuè chì yǐ qián zhòng huò qīng chū nèi kù qián wǔ shí wàn guàn lìng liǎng shì shōu mǎi bù bó měi duān pǐ shì jiù gū jiā shí zhī yī

这句话大意是:”而元和八年四月,敕以钱重货轻,出内库钱五十万贯,令两市收买布帛,每端匹视旧估加十之一。

shí èr nián zhēng yuè yòu chì chū nèi kù qián wǔ shí wàn guàn lìng jīng zhào fǔ jiǎn zé yào biàn chù kāi chǎng yī shì jià jiāo yì

这句话大意是:十二年正月,又敕出内库钱五十万贯,令京兆府拣择要便处开场,依市价交易。

jīn rì zhī yín yóu fu qián dài zhī qián yě

这句话大意是:今日之银犹夫前代之钱也。

nǎi suì suì zhēng shù bǎi wàn zhù zhī jīng kù ér bù zhī suǒ yǐ liú tōng zhī shù yú shì yín zhī zài xià zhě zhì yú jié hé ér wú yǐ jì shàng zhī qiú rán hòu mín qióng ér dào qǐ yǐ

现代白话:乃岁岁征数百万贮之京库,而不知所以流通之术,于是银之在下者至于竭涸,而无以继上之求,然后民穷而盗起了。

dān mù yǐ yǒu yán jué mín yòng yǐ shí wáng fǔ yóu sāi chuān yuán ér yǒu huáng yě

这句话大意是:单穆以有言,绝民用以实王府,犹塞川原而有潢也。

zì gǔ yǐ lái yǒu mín qióng cái jìn ér rén zhǔ dú yōng duō cáng yú shàng zhě hu

这句话大意是:自古以来,有民穷财尽,而人主独拥多藏于上者吗?

cǐ wú tā bù zhī qián bì zhī běn wéi shàng xià tōng gòng zhī cái ér yǐ wéi yī jiā zhī wù yě

这句话大意是:此无他,不知钱币之本为上下通共之财,而以为一家之物也。

shī yuē bù diào hào tiān bù yí kōng wǒ shī

这句话大意是:《诗》曰:“不吊昊天,不宜空我师。

yǒu zǐ yuē bǎi xìng bù zú jūn shú yǔ zú

现代白话:”有孔子说:“百姓不足,君熟与足?

gǔ rén qí zhī zhī yǐ

现代白话:”古人其知之了。

cái jù yú shàng shì wèi guó zhī bù xiáng

这句话大意是:财聚于上,是谓国之不祥。

bù xìng ér yǒu cǐ yǔ qí jù yú rén zhǔ wú nìng jù yú dà chén

这句话大意是:不幸而有此,与其聚于人主,无宁聚于大臣。

xī yīn zhī zhōng nián yǒu luàn zhèng tóng wèi jù nǎi bèi yù zǒng yú huò bǎo tān zhuó zhī fēng yì yǐ shèn yǐ

现代白话:昔殷之中年,有乱政同位,具乃贝玉,总于货宝,贪浊之风亦已甚了。

yǒu yī pán gēng chū yān suì biàn ér chéng zhōng xīng zhī zhì

现代白话:有一盘庚出呢,遂变而成中兴之治。

jí zhòu zhī shēn yòng yì chóu liǎn lù tái zhī qián jù qiáo zhī sù jù yú rén zhǔ ér qián tú dǎo gē zì fán zhī huò zhì yǐ

现代白话:及纣之身,用义雠敛,鹿台之钱、钜桥之粟聚于人主,而前徒倒戈,自燔之祸至了。

gù yáo zhī chán shùn yóu yuē sì hǎi kùn qióng tiān lù yǒng zhōng

这句话大意是:故尧之禅舜,犹曰:“四海困穷,天禄永终。

ér zhōu gōng zhī xì yì yuē huàn wáng jū wú jiù

这句话大意是:”而周公之系《易》,曰:“涣,王居无咎。

guǎn zǐ yuē yǔ tiān xià tóng lì zhě tiān xià chí zhī

这句话大意是:”《管子》曰:“与天下同利者,天下持之;。

shàn tiān xià zhī lì zhě tiān xià móu zhī

这句话大意是:擅天下之利者,天下谋之。

wū hū

这句话大意是:”呜呼!

chóng zhēn mò nián zhī shì kě wèi yǒng jiàn yě

这句话大意是:崇祯末年之事,可为永鉴也。

yǐ hòu zhī yǒu tiān xià zhě qí niàn zhī zāi

现代白话:已后之有天下者,其念之啊!

táng zì xíng liǎng shuì fǎ yǐ hòu tiān xià bǎi xìng shū fù yú zhōu fǔ yī yuē shàng gòng èr yuē sòng shǐ sān yuē liú zhōu

这句话大意是:唐自行两税法以后,天下百姓输赋于州府,一曰上供,二曰送使,三曰留州。

jí sòng tài zǔ qián dé sān nián zhào zhū zhōu zhī dù jīng fèi wài fán jīn bó xī sòng què xià wú de zhàn liú

这句话大意是:及宋太祖干德三年,诏诸州支度经费外,凡金帛悉送阙下,无得占留。

zì cǐ yī qián yǐ shàng jiē guī zhī cháo tíng ér bù lǐng xiān xī tè shèn yú táng shí yǐ

现代白话:自此一钱以上皆归之朝廷,而簿领纤悉特甚于唐时了。

rán sòng zhī suǒ yǐ yù ruò ér bù kě zhèn zhě shí zài cǐ

这句话大意是:然宋之所以愈弱而不可振者,实在此。

xī rén wèi gǔ zhě cáng fù yú mín zì hàn yǐ hòu cái yǐ bù zài mín yǐ ér yóu zài jùn guó bù zhì jǐn niǎn jīng shī shì yì hàn rén zhī liáng fǎ yě

现代白话:昔人谓古者藏富于民,自汉以后,财已不在民了,而犹在郡国,不至尽辇京师,是亦汉人之良法也。

hòu zhī rén jūn zhī cǐ yì zhě xiān yǐ

现代白话:后之人君知此意者鲜了。

zì táng kāi chéng chū guī róng wèi hù bù shì láng jiān yù shǐ zhōng chéng zòu yán tiān xià yī jiā hé fēi jūn tǔ

这句话大意是:自唐开成初,归融为户部侍郎兼御史中丞,奏言:“天下一家,何非君土?

zhōng wài zhī cái jiē bì xià fǔ kù

这句话大意是:中外之财,皆陛下府库。

ér sòng yuán zhōng sū zhé wèi hù bù shì láng zé yán shàn wèi guó zhě cáng zhī yú mín

这句话大意是:”而宋元中,苏辙为户部侍郎,则言:“善为国者,藏之于民;。

qí cì cáng zhī zhōu jùn

这句话大意是:其次藏之州郡;。

zhōu jùn yǒu yú zé zhuǎn yùn sī cháng zú

这句话大意是:州郡有余,则转运司常足;。

zhuǎn yùn sī jì zú zé hù bù bù kùn

这句话大意是:转运司既足,则户部不困。

zì xī níng yǐ lái yán lì zhī chén bù zhī běn mò yù qiú fù guó ér xiān kùn zhuǎn yùn sī

这句话大意是:”自熙宁以来,言利之臣不知本末,欲求富国,而先困转运司;。

zhuǎn yùn sī jì kùn zé shàng gòng bù jì

这句话大意是:转运司既困,则上供不继;。

shàng gòng bù jì ér hù bù yì bèi yǐ

现代白话:上供不继,而户部亦惫了。

liǎng sī jì kùn suī nèi tǎng bié cáng jī rú qiū shān ér wěi wèi xiǔ rǎng wú yì yú suàn yě

这句话大意是:两司既困,虽内帑别藏积如丘山,而委为朽壤,无益于算也。

shì yǐ rén zōng shí fù bì zhī qīng zhōu cháo tíng yù niǎn qīng zhōu zhī cái rù jīng shī bì shàng shū jiàn

这句话大意是:是以仁宗时富弼知青州,朝廷欲辇青州之财入京师,弼上疏谏。

jīn shì zōng yù yùn jùn xiàn zhī qián rù jīng shī tú dān kè níng yǐ wéi rú cǐ zé mín jiān zhī qián yì shǎo yì jiàn ér zhǐ zhī

这句话大意是:金世宗欲运郡县之钱入京师,徒单克宁以为如此则民间之钱益少,亦谏而止之。

yǐ yú suǒ jiàn yǒu míng zhī shì jǐn wài kù zhī yín yǐ jiě hù bù gài qǐ yú mò zào ér fēi zǔ zōng zhī zhì yě

这句话大意是:以余所见,有明之事,尽外库之银以解户部,盖起于末造,而非祖宗之制也。

wáng shì xìng guǎng zhì yì yán tiān xià fǔ kù mò shèng yú chuān zhōng yú yǐ wù zǐ diǎn shì yú chuān xún zhī fān sī kù chǔ bā bǎi wàn

这句话大意是:王士性《广志绎》言:“天下府库莫盛于川中,余以戊子典试于川,询之藩司,库储八百万。

jí chéng dū chóng qìng děng fǔ jù bù xià èr shí wàn shùn qìng yì shí wàn

这句话大意是:即成都、重庆等府俱不下二十万,顺庆亦十万。

gài chuān zhōng wú qǐ yùn zhī liáng ér zhuān bèi xī nán yòng bīng gù yě

这句话大意是:盖川中无起运之粮,而专备西南用兵故也。

liǎng zhè fù jiǎ tiān xià yú dīng hài běi shàng téng shī shǎo sōng wèi yú yán guǐ yǒu dū xué zhè zhōng fān sī chǔ bā shí wàn

这句话大意是:两浙赋甲天下,余丁亥北上,滕师少松为余言,癸酉督学浙中,藩司储八十万;。

hòu wèi fāng bó zhǐ sì shí wàn

这句话大意是:后为方伯,止四十万;。

jīn wèi zhōng chéng fān sī yán bù jí èr shí wàn yǐ

现代白话:今为中丞,藩司言不及二十万了。

shí nián zhī jiān jī zhù yī kōng rú cǐ

这句话大意是:十年之间,积贮一空如此。

jí yú jǐ chǒu cān zhèng guǎng xī gù niè shǐ wèn zì zhè liáng chǔ lái xún zhī zé yún zhè fān yì bù mǎn shí wàn yǔ zhè tóng měi suì qǔ kuàng kè wǔ liù wàn yòng zhī

这句话大意是:及余己丑参政广西,顾臬使问自浙粮储来,询之,则云浙藩亦不满十万,与浙同,每岁取矿课五六万用之。

jīn tài cāng suǒ xù yì zhǐ lǎo kù sì bǎi yú wàn yǒu shì zé qǔ zhū tài pú sì

这句话大意是:今太仓所蓄亦止老库四百余万,有事则取诸太仆寺。

yú yǐ wèi èr qīng tài pú shí yì zhǐ lǎo kù sì bǎi wàn měi suì mǎ jià bù zú yòng zé qǔ zhī cǎo liào

这句话大意是:余乙未贰卿太仆时,亦止老库四百万,每岁马价不足用,则取之草料。

gài shí nián jiān dōng wō xi bèi suǒ yòng yú èr tǎng zhě yú èr bǎi wàn gù yě

这句话大意是:盖十年间东倭西孛,所用于二帑者逾二百万故也。

qí suǒ jì wàn lì shí shì rú cǐ

这句话大意是:”其所记万历时事如此。

zhì tiān qǐ zhōng yòng cāo jiāng fàn jì shì zhī zòu yī qiè wài chǔ jǐn lìng jiě jīng ér sōu guā zhī lìng zì cǐ shǐ yǐ

现代白话:至天启中,用操江范济世之奏,一切外储尽令解京,而搜括之令自此始了。

jīn lù shàng yù quán wén yú cǐ bǐ hòu zhī kǎo shì biàn zhě dé yǐ lǎn yān

现代白话:今录上谕全文于此,俾后之考世变者得以览呢。

tiān qǐ liù nián sì yuè qī rì shàng yù gōng bù dū chá yuàn zhèn sī diàn gōng zhào xīng suǒ fèi hóng jù jīn suī bù rì gào chéng dàn suǒ qiàn gè xiàng jià yín yǐ jī zhì èr shí wàn

这句话大意是:天启六年四月七日,上谕工部都察院:“朕思殿工肇兴,所费宏钜,今虽不日告成,但所欠各项价银已几至二十万。

kuàng liáo dōng wèi fù bīng xiǎng hào fán ruò bù jìn lì gōu jī duō fāng qīng chá zé dà gōng bì zhì fá wù ér biān jiāng hé rì mǐ níng

这句话大意是:况辽东未复,兵饷浩繁,若不尽力钩稽,多方清察,则大工必至乏误,而边疆何日敉宁。

shū fēi zhèn yǎng bǔ sān cháo quē diǎn zhī huái yì fēi chén xià zǐ lái fèng shàng zhī yì yě

这句话大意是:殊非朕仰补三朝阙典之怀,亦非臣下子来奉上之谊也。

zhèn lǎn nán jīng cāo jiāng xiàn chén fàn jì shì liǎng shū suǒ chén záo záo kě jù

这句话大意是:朕览南京操江宪臣范济世两疏所陈,凿凿可据。

qí suǒ guǎn yìng tiān yáng zhōu fǔ děng chù kù zhù yín liǎng qián yǐ yǒu zhǐ jìn xíng qǐ jiè dào jīng zhī rì zhào shù chá shōu

这句话大意是:其所管应天、扬州府等处库贮银两,前已有旨尽行起解,到京之日,照数察收。

shì cǐ jí gōng xùn shàng zhī chéng zú wèi dà xiǎo chén gōng mó fàn

这句话大意是:似此急公徇上之诚,足为大小臣工模范。

shǐ tiān xià yǒu sī jiē tóng cǐ xīn zhèn hé yōu hu dǐng jiàn zhī yīn fán jūn xiǎng zhī nán cuò zāi

现代白话:使天下有司皆同此心,朕何忧乎鼎建之殷繁,军饷之难措啊。

fàn jì shì suǒ zòu fèng zhǐ yǐ jiǔ qí yín liǎng hé shàng wèi jiě dào

这句话大意是:范济世所奏,奉旨已久,其银两何尚未解到?

ěr gōng bù dū chá yuàn jí xíng wén sù cuī yǐ jì jí yòng

现代白话:你工部都察院即行文速催,以济急用。

qiě tiān zhī shēng cái zhǐ yǒu cǐ shù jì shàng bù zài guān yòu xià bù zài mín qǐ kě mù jī shí jiān rěn zhì zhī wú yòng zhī de

这句话大意是:且天之生财止有此数,既上不在官,又下不在民,岂可目击时艰,忍置之无用之地?

zhèn wén de yán yùn sī měi nián mù bīng yín liù qiān liǎng shí shōu zài kù yuē yǒu èr shí yú wàn liǎng yòu yán yuàn kāng pī yáng zài rèn yī wén wèi qǔ měi nián jiā pài yín yī wàn yuē yǒu èr shí yú wàn liǎng yòu gù jiān lǔ bǎo yí xià měi nián yú yín sì wàn liǎng yuē yǒu sì shí yú wàn liǎng

这句话大意是:朕闻得盐运司每年募兵银六千两,实收在库约有二十余万两,又盐院康丕扬在任,一文未取,每年加派银一万,约有二十余万两,又故监鲁保遗下每年余银四万两,约有四十余万两;。

lián qián yuàn chú zhī xiāo fèi guò yú yín yuē yǒu bā shí yú wàn liǎng shuā juàn chá pán kě jù

这句话大意是:连前院除支销费过,余银约有八十余万两,刷卷察盘可据。

yòu nán tài pú sì jiě guò mǎ jià yú yín èr shí liù wàn liǎng jiàn jì zài yìng tiān děng fǔ zhù kù

这句话大意是:又南太仆寺解过马价余银二十六万两,见寄在应天等府贮库;。

yòu hù kē zhù kù yú yín yuē yǒu qī wàn liǎng jì shōu yìng tiān fǔ

这句话大意是:又户科贮库余银约有七万两,寄收应天府;。

yòu cāo jiāng jì shí sì fǔ yú yín yuē yǒu shí wàn liǎng

这句话大意是:又操江寄十四府余银约有十万两;。

yòu cāo jiāng jì zhù yáng zhōu zhèn jiāng ān qìng sān fǔ bèi wēi yú yín yuē yǒu sān shí yú wàn liǎng

这句话大意是:又操江寄贮扬州、镇江、安庆三府备倭余银约有三十余万两。

běi dào shuā juàn yù shǐ kě jù yǐ shàng qī zōng

这句话大意是:北道刷卷御史可据已上七宗,。

jù dāng zūn zhào fàn jì shì suǒ zòu shì lì

这句话大意是:俱当遵照范济世所奏事例,。

chè dǐ qīng chá

这句话大意是:彻底清察,。

jiù zhe nán jīng shǒu bèi nèi chén liú jìng yáng guó ruì jí wěi lián gàn guān hú liáng fǔ liú wén yào

这句话大意是:就著南京守备内臣刘敬、杨国瑞亟委廉干官胡良辅、刘文耀,。

huì tóng gāi bù yuàn fǔ àn guān

这句话大意是:会同该部院抚按官,。

zhe luò jīng guǎn yá mén chá hé dí què

这句话大意是:著落经管衙门察核的确,。

sù xíng qǐ jiè

这句话大意是:速行起解。

yǒu gǎn tuī bì xián yuàn yǐn nì jī chí huái sī kàng zǔ zhě bì zuì yǒu suǒ guī

这句话大意是:有敢推避嫌怨,隐匿稽迟,怀私抗阻者,必罪有所归。

rú qǐ jiè bù wán zé fǔ àn děng guān dōu bù xǔ kǎo mǎn qiān zhuǎn

这句话大意是:如起解不完,则抚按等官都不许考满迁转。

liú jìng děng yì bù xǔ fú tóng méng bì wěi fǎ xùn sī bì xū dān lì jí gōng jìn xīn sōu guā zhù dà gōng biān wù jūn yǒu yōu lài guó jiā yǒu yòng zhī wù bù zhì wèi tān lì qīn yú zhāo zhèn yù guó xù mín dé yì

这句话大意是:刘敬等亦不许扶同蒙蔽,委法徇私,必须殚力急公,尽心搜括,庶大工、边务均有攸赖,国家有用之物不至为贪吏侵渔,昭朕裕国恤民德意。

yòu wén nán jīng nèi kù zǔ zōng shí suǒ cáng jīn yín zhēn bǎo jiē wèi wèi zhōng xián jiǎo zhǐ qǔ jìn

这句话大意是:”又闻南京内库,祖宗时所藏金银珍宝皆为魏忠贤矫旨取进。

xiān dì yù zhōng suǒ yún jiāng wǒ zǔ zōng kù zhù chuán guó qí zhēn yì bǎo dào qiè jī zhì yī kōng zhě bù zhī qí guī zhī hé suǒ

这句话大意是:先帝谕中所云:“将我祖宗库贮,传国奇珍异宝,盗窃几至一空者,不知其归之何所。

zì cǐ sōu guā bù yǐ zhì yú jiā pài

这句话大意是:”自此搜括不已,至于加派;。

jiā pài bù yǐ zhì yú juān zhù yǐ qì yú wáng

这句话大意是:加派不已,至于捐助,以讫于亡。

yóu cǐ yán zhī zé sōu guā zhī lìng kāi yú fàn jì shì chéng yú wèi zhōng xián ér wài kù zhī xū mín lì zhī kuì suǒ yóu lái yǐ

现代白话:由此言之,则搜括之令开于范济世,成于魏忠贤,而外库之虚,民力之匮所由来了。

yǐ yīng míng zhī zhǔ jì zhī ér yóu bù miǎn hu yǔ luàn tóng shì rán zé zhī shàng xià zhī wèi yī shēn zhōng wài zhī wèi yī tǐ zhě fēi shèng wáng mò zhī néng yě

这句话大意是:以英明之主继之,而犹不免乎与乱同事,然则知上下之为一身,中外之为一体者,非圣王莫之能也。

chuán yuē zhǎng guó jiā ér wu cái yòng zhě bì zì xiǎo rén yǐ

现代白话:传曰:“长国家而务财用者,必自品行较差的人了。

qǐ bù xìn fu

这句话大意是:”岂不信夫!

kāi kē qǔ shì zé tiān xià zhī rén rì yú yī rì lì xiàn zhēng liáng zé tiān xià zhī cái rì jiǒng yī rì

这句话大意是:开科取士,则天下之人日愚一日,立限征粮,则天下之财日窘一日。

wú wèi jiàn wú rén yǔ cái ér néng guó zhě yě

现代白话:我未见无人与财而能国者也。

rán zé rú zhī hé

这句话大意是:然则如之何?

bì yǒu zuò rén zhī fǎ ér hòu kē mù kě de ér shè yě bì yǒu shēng cái zhī fāng ér hòu fù shuì kě de ér shōu yě

这句话大意是:必有作人之法而后科目可得而设也,必有生财之方而后赋税可得而收也。

yán lì zhī chén mèng zǐ yuē wú zhèng shì zé cái yòng bù zú

这句话大意是:○言利之臣《孟子》曰:“无政事则财用不足。

gǔ zhī rén jūn wèi cháng huì yán cái yě suǒ è yú xìng lì zhě wèi qí bì zhì yú hài mín yě

这句话大意是:”古之人君未尝讳言财也,所恶于兴利者,为其必至于害民也。

xī míng tài zǔ cháng chù yán lì zhī yù shǐ ér wèi shì chén yuē jūn zǐ de wèi yù xíng qí dào

现代白话:昔明太祖尝黜言利之御史,而谓侍臣曰:“有德行的人得位,欲行其道;。

xiǎo rén de wèi yù jì qí sī

现代白话:品行较差的人得位,欲济其私。

yù háng dào zhě xīn cún yú tiān xià guó jiā yù jì sī zhě xīn cún yú shāng rén hài wù

这句话大意是:欲行道者心存于天下国家,欲济私者心存于伤人害物。

cǐ zé táng tài zōng zé quán wàn jì zhī yí yì yě

这句话大意是:”此则唐太宗责权万纪之遗意也。

yòu guǎng píng fǔ lì wáng yǔn dào yán cí zhōu lín shuǐ zhèn chǎn tiě qǐng zhì lú yě

这句话大意是:又广平府吏王允道言:“磁州临水镇产铁,请置炉冶。

shàng yuē zhèn wén zhì shì tiān xià wú yí xián bù wén tiān xià wú yí lì

这句话大意是:”上曰:“朕闻治世,天下无遗贤,不闻天下无遗利。

qiě lì bù zài guān zé zài mín mín de qí lì zé cái yuán tōng ér yǒu yì yú guān guān zhuān qí lì zé lì yuán sāi ér bì sǔn yú mín

这句话大意是:且利不在官则在民,民得其利则财源通,而有益于官,官专其利则利源塞,而必损于民。

jīn gè yě shù duō jūn xū bù fá ér mín shēng yè yǐ dìng ruò fù shè cǐ bì zhòng rǎo zhī yǐ

现代白话:今各冶数多,军需不乏,而民生业已定,若复设此,必重扰之了。

zhàng zhī liú hǎi wài

这句话大意是:”杖之流海外。

shèng zǔ bù jiān hǎo huò zhī yì kě wèi zhì shēn qiè yǐ

现代白话:圣祖不肩好货之意,可谓至深切了。

zì wàn lì zhōng kuàng shuì yǐ lái qiú lì zhī fāng fēn fēn qiě shù shí nián ér mín shēng yù pín guó jì yì yù jiǒng

这句话大意是:自万历中矿税以来,求利之方纷纷,且数十年,而民生愈贫,国计亦愈窘。

rán zé zhì luàn yíng xū zhī shù cóng kě zhī yǐ

现代白话:然则治乱盈虚之数从可知了。

wéi rén shàng zhě kě tú qiú lì ér bù yǐ sī mín wéi yì yǔ

这句话大意是:为人上者,可徒求利而不以斯民为意与?

xīn táng shū yǔ wén wéi yáng wáng liè zhuàn zàn yuē kāi yuán zhōng yǔ wén róng shǐ yǐ yán lì de xìng

这句话大意是:《新唐书·宇文韦杨王列传》赞曰:“开元中,宇文融始以言利得幸。

yú shí tiān zǐ jiàn hǎi nèi wán zhì yǎn rán yǒu ràng què sì yì zhī xīn

这句话大意是:于时天子见海内完治,偃然有攘却四裔之心。

róng dù dì fāng diào bīng shí gù yì qǔ yǐn hù shèng tián yǐ zhōng zhǔ yù

这句话大意是:融度帝方调兵食,故议取隐户剩田以中主欲。

lì shuō yī kāi tiān zǐ hèn de zhī wǎn bù shí nián ér qǔ zǎi xiàng

这句话大意是:利说一开,天子恨得之晚,不十年而取宰相。

suī hòu dé zuì ér zhuī hèn róng cái yóu suǒ wèi jǐn yě

这句话大意是:虽后得罪,而追恨融才犹所未尽也。

tiān bǎo yǐ lái wài fèng jūn xīng nèi gǔ yàn fēi suǒ fèi yù bù zī jì

这句话大意是:天宝以来,外奉军兴,内蛊艳妃,所费愈不赀计。

yú shì wéi jiān yáng shèn qín wáng jīn gòng yáng guó zhōng gè yǐ póu kè jìn bō xià yì shàng suì jìn xiàn mín bǎi yì wàn wèi tiān zǐ sī cáng yǐ jì héng cì ér tiān xià jīng fèi zì rú

这句话大意是:于是韦坚、杨慎矜、王钅共、杨国忠各以裒刻进,剥下益上,岁进羡缗百亿万,为天子私藏,以济横赐,而天下经费自如。

dì yǐ wéi néng gù zhòng guān lèi shǐ zūn xiǎn xuǎn hè rán

这句话大意是:帝以为能,故重官累使,尊显烜赫然。

tiān xià liú wáng rì duō yú qián yǒu sī bèi yuán bù fù shì

这句话大意是:天下流亡日多于前,有司备员不复事。

ér jiān děng suǒ yù jì chōng hái yòng quán chāng yǐ xiǎng tú miè sì zú jiē fù wèi tiān xià xiào

这句话大意是:而坚等所欲既充,还用权娼,以想屠灭,四族皆覆,为天下笑。

mèng zǐ suǒ wèi shàng xià jiāo zhēng lì ér guó wēi zhě kě bù xìn zāi

现代白话:孟子所谓上下交征利而国危者,可不信啊?

wū hū ruì liáng fū zhī cì lì wáng yě yuē suǒ nù shén duō ér bù bèi dà nàn

这句话大意是:”呜呼,芮良夫之刺厉王也曰:“所怒甚多,而不备大难!

sān jì zhī jūn mò bù jiē rán

这句话大意是:”三季之君莫不皆然。

qián chē fù ér hòu bù zhī jiè rén chén yǐ sàng qí qū rén zhǔ yǐ wàng qí guó bēi fū

这句话大意是:前车覆而后不知诫,人臣以丧其躯,人主以忘其国,悲夫!

dú kǒng mèng zhī shū ér jìn guǎn shāng zhī shù cǐ sì shí nián qián shì dà fū suǒ bù kěn wèi ér jīn zé tāo tāo jiē shì yě

这句话大意是:读孔、孟之书,而进管、商之术,此四十年前士大夫所不肯为,而今则滔滔皆是也。

yǒu yī rén yān kě yǐ yán ér bù yán zé qún tuī zhī yǐ wéi yǒu chǐ zhī shì yǐ

现代白话:有一人呢能够言而不言,则群推之以为有耻之士了。

shàng xíng zhī zé xià xiào zhī yú shì qián gǔ zhī rèn què kè zhī sī xī rén suǒ bì ér bù jū jīn qiě rǎng bì ér zhēng zhī

这句话大意是:上行之则下效之,于是钱谷之任,榷课之司,昔人所避而不居,今且攘臂而争之。

lǐ yì lún wáng dào qiè jìng zuò gǒu wèi hòu yì ér xiān lì bù duó bù yàn

这句话大意是:礼义沦亡,盗窃竞作,苟为后义而先利,不夺不餍。

hòu zhī xīng wáng suǒ yí zhòng wèi chéng chuàng yǐ biàn tiān xià zhī tān xié zhě mò xiān hu cǐ

这句话大意是:后之兴王所宜重为惩创,以变天下之贪邪者,莫先乎此。

fèng lù jīn rì tān qǔ zhī fēng suǒ yǐ jiāo gù yú rén xīn ér bù kě qù zhě yǐ fèng gěi zhī báo ér wú yǐ shàn qí jiā yě

这句话大意是:○俸禄今日贪取之风,所以胶固于人心而不可去者,以俸给之薄而无以赡其家也。

xī zhě wǔ wáng kè yīn shù shì bèi lù

这句话大意是:昔者武王克殷,庶士倍禄。

wáng zhì zhū hóu zhī xià shì shì shàng nóng fū zhōng shì bèi xià shì shàng shì bèi zhōng shì xià dài fū bèi shàng shì

这句话大意是:《王制》:“诸侯之下士视上农夫,中士倍下士,上士倍中士,下大夫倍上士。

hàn xuān dì shén jué sān nián zhào yuē lì bù lián píng zé zhì dào shuāi

这句话大意是:”汉宣帝神爵三年,诏曰:“吏不廉平则治道衰。

jīn xiǎo lì jiē qín shì ér fèng lù báo yù qí wú qīn yú bǎi xìng nán yǐ

现代白话:今小吏皆勤事而俸禄薄,欲其毋侵渔百姓,难了。

qí yì lì bǎi shí yǐ xià fèng shí wǔ

这句话大意是:其益吏百石已下俸十五。

guāng wǔ jiàn wǔ èr shí liù nián zhào yǒu sī zēng bǎi guān fèng qí qiān dàn yǐ shàng jiǎn yú xī jīng jiù zhì liù bǎi shí yǐ xià zēng yú jiù zhì

这句话大意是:”光武建武二十六年,诏有司增百官俸,其千石以上减于西京旧制,六百石已下增于旧秩。

jìn wǔ dì tài shǐ sān nián zhào yuē gǔ zhě yǐ dé zhào jué yǐ yōng zhì lù suī xià shì yóu shí shàng nóng wài zú yǐ fèng gōng wàng sī nèi zú yǐ yǎng qīn shī huì

这句话大意是:晋武帝泰始三年,诏曰:“古者以德诏爵,以庸制禄,虽下士犹食上农,外足以奉公忘私,内足以养亲施惠。

jīn zài wèi zhě lù bù dài gēng fēi suǒ yǐ chóng huà běn yě

这句话大意是:今在位者,禄不代耕,非所以崇化本也。

qí yì zēng lì fèng

这句话大意是:其议增吏俸。

táng shí fèng qián shàng zhōu cì shǐ bā wàn zhōng xià zhōu qī wàn

这句话大意是:”唐时俸钱,上州刺史八万,中下州七万;。

chì xiàn lìng sì wàn wǔ qiān jī xiàn shàng xiàn lìng sì wàn

这句话大意是:赤县令四万五千,畿县、上县令四万;。

chì xiàn chéng sān wàn wǔ qiān shàng xiàn chéng sān wàn

这句话大意是:赤县丞三万五千,上县丞三万;。

chì xiàn bù wèi sān wàn jī xiàn shàng xiàn báo wèi èr wàn

这句话大意是:赤县簿尉三万,畿县、上县薄尉二万。

xuán zōng tiān bǎo shí sì zài zhì yuē yī shí jì zú lián chǐ nǎi zhī

这句话大意是:玄宗天宝十四载,制曰:“衣食既足,廉耻乃知。

zhì rú zī yòng mǐ chōng huò tān qiú bù yǐ bài míng mào fǎ shí cǐ zhī yóu

这句话大意是:至如资用靡充,或贪求不已,败名冒法,实此之由。

niǎn gǔ zhī xià yóu nán qǔ gěi qí zài xī jīng wén wǔ jiǔ pǐn yǐ shàng zhèng yuán guān jīn hòu měi yuè gěi fèng shí zá yòng fáng gé zhù pū děng yí shí fēn lǜ jiā èr fēn

这句话大意是:辇毂之下尤难取给,其在西京文武九品已上正员官,今后每月给俸食、杂用、防阁、庶仆等宜十分率加二分;。

qí tóng zhèng yuán guān jiā yī fēn

这句话大意是:其同正员官加一分。

réng wèi cháng shì

这句话大意是:仍为常式。

ér bái jū yì wèi wèi shī yún lì lù sān bǎi shí suì yàn yǒu yú liáng

这句话大意是:”而白居易《为尉诗》云:“吏禄三百石,岁晏有余粮。

qí jiāng zhōu sī mǎ tīng jì yuē táng xìng shàng zhōu sī mǎ zhì wǔ pǐn suì lǐn shù bǎi shí yuè fèng liù qī wàn guān zú yǐ bì shēn shí zú yǐ gěi jiā

这句话大意是:”其《江州司马厅记》曰:“唐兴,上州司马秩五品,岁廪数百石,月俸六七万,官足以庇身,食足以给家。

jīn zhī zhì lù bù guò táng rén zhī shén èr sān bǐ wú yǐ zì shàn yān de ér bù qǔ zhū mín hu

现代白话:”今之制,禄不过唐人之什二三,彼无以自赡,呢得而不取诸民吗?

xī yáng wǎn wèi xiāng chéng yuán zài tài chǐ zhī hòu yù biàn zhī yǐ jié jiǎn ér xiān yì bǎi guān zhī fèng huáng fǔ yǐ zǎi xiàng pàn dù zhī qǐng jiǎn nèi wài guān fèng lù jǐ shì zhōng cuī zhí fēng hái zhào shū kě wèi dá huà lǐ zhī yuán zhě yǐ

现代白话:昔杨绾为相,承元载汰侈之后,欲变之以节俭,而先益百官之俸,皇甫以宰相判度支,请减内外官俸禄,给事中崔植封还诏书,可谓达化理之原者了。

hàn shū yán wáng mǎng shí tiān xià lì yǐ bù de fèng lù gè yīn guān zhí wèi jiān shòu qǔ qiú lù yǐ zì gòng gěi

这句话大意是:《汉书》言王莽时,天下吏以不得俸禄,各因官职为奸,受取赇赂,以自共给。

wǔ dài shǐ yán běi hàn guó xiǎo mín pín zǎi xiàng yuè fèng zhǐ bǎi mín jié dù shǐ zhǐ sān shí mín zì yú báo yǒu zī gěi ér yǐ gù qí guó zhōng shǎo lián lì

这句话大意是:《五代史》言北汉国小民贫,宰相月俸止百缗,节度使止三十缗,自余薄有资给而已,故其国中少廉吏。

mù wáng zhī shū yuē jué zhòng lù qīng qún chén bǐ ér lì mín bì chéng shì yǐ wáng

这句话大意是:穆王之书曰:“爵重禄轻,群臣比而戾民,毕程氏以亡。

cǐ zhī wèi yǐ

现代白话:”此之谓了。

qián dài guān lì jiē yǒu zhí tián gù qí lù zhòng

这句话大意是:前代官吏皆有职田,故其禄重;。

lù zhòng zé lì duō miǎn ér wèi lián

这句话大意是:禄重则吏多勉而为廉。

rú táo qián zhī zhǒng shú yuán zhǎng zhī zhī máng zhòng qián yī rì qù guān jiē gōng tián zhī zhèng yě

这句话大意是:如陶潜之种秫,阮长之之芒种前一日去官,皆公田之证也。

yuán shǐ shì zǔ zhì yuán yuán nián bā yuè yǐ yǐ zhào dìng guān lì yuán shù fēn pǐn cóng guān zhí gěi fèng lù bān gōng tián

这句话大意是:《元史》:“世祖至元元年八月乙已,诏定官吏员数,分品从官职,给俸禄,颁公田。

tài zǔ shí lù hóng wǔ shí nián shí yuè xīn yǒu zhì cì bǎi guān gōng tián yǐ qí zū rù chōng fèng lù zhī shù

这句话大意是:”《太祖实录》:“洪武十年十月辛酉,制赐百官公田,以其租入充俸禄之数。

shì guó chū cǐ zhì wèi fèi bù zhī hé nián shōu zhí tián yǐ guī zhī shàng ér dàn zhé fèng chāo qí shù nián shōu zhí tián yǐ guī zhī shàng ér dàn zhé fèng chāo qí shù fù shì qián dài wèi qīng shǐ wú yǐ zé lì zhī lián yǐ

现代白话:”是国初此制未废,不知何年收职田以归之上,而但折俸钞,其数年收职田以归之上,而但折俸钞,其数复视前代为轻,始无以责吏之廉了。

xuān zōng shí lù xuān dé bā nián sān yuè gēng chén jiān zhǎng xíng zài hù bù shì lǐ bù shàng shū hú shui yíng zòu qǐng wén wǔ guān qī nián fēn fèng chāo měi shí jiǎn jiù shù zhé chāo yī shí wǔ guàn

这句话大意是:《宣宗实录》:“宣德八年三月庚辰,兼掌行在户部事礼部尚书胡氵荧,奏请文武官七年分俸钞,每石减旧数,折钞一十五贯。

yǐ shí fēn wèi lǜ qī fēn zhé yǔ guān juàn měi pǐ zhǔn chāo sì bǎi guàn

这句话大意是:以十分为率,七分折与官绢,每匹准钞四百贯;。

sān fēn xī yǔ guān mián bù měi pǐ zhǔn chāo èr bǎi guàn

这句话大意是:三分析与官绵布,每匹准钞二百贯。

cóng zhī

这句话大意是:从之。

shui yíng chū jiàn yì yǔ shǎo shī jiǎn yì děng móu yì děng lì yán bù kě yuē rén zōng huáng dì zài chūn gōng jiǔ shēn zhì guān yuán zhé fèng zhī báo gù jí wèi tè zēng shù bèi cǐ rén zhèng yě qǐ kě wéi zhī

这句话大意是:氵荧初建议,与少师蹇义等谋,义等力言不可,曰:‘仁宗皇帝在春宫久,深知官员折俸之薄,故即位特增数倍,此仁政也,岂可违之。

shui yíng chū yù měi shí jiǎn zuò shí guàn wén yì děng yán nǎi zuò shí wǔ guàn

这句话大意是:’氵荧初欲每石减作十贯,闻义等言,乃作十五贯。

bái ér xíng zhī ér xiǎo guān bù zú zhě duō yǐ

现代白话:白而行之,而小官不足者多了。

dà míng huì diǎn guān yuán fèng gěi tiáo yún měi fèng yī shí gāi chāo èr shí guàn měi chāo èr bǎi guàn zhé bù yì pǐ

这句话大意是:《大明会典·官员俸给条》云:“每俸一石该钞二十贯,每钞二百贯折布一匹。

hòu shuāng dìng bù yì pǐ zhé yín sān qián shì shí shí zhī mǐ zhé yín jǐn sān qián yě

这句话大意是:”后双定布一匹折银三钱,是十石之米折银仅三钱也。

gài guó chū mín jiān suǒ nà guān liáng jiē mǐ mài yě huò zhé yǐ chāo bù

这句话大意是:盖国初民间所纳官粮皆米麦也,或折以钞布。

bǎi guān suǒ shòu fèng yì mǐ yě huò zhé yǐ chāo

这句话大意是:百官所受俸亦米也,或折以钞。

qí hòu chāo bù xíng ér dài yǐ yín

这句话大意是:其后钞不行,而代以银。

yú shì liáng zhī zhòng zhě yù zhòng ér fèng zhī qīng zhě yù qīng qí bì zài yú yǐ chāo zhé mǐ yǐ bù zhé chāo yǐ yín shé bù ér shì mò jiū qí yuán liú yě

这句话大意是:于是粮之重者愈重,而俸之轻者愈轻,其弊在于以钞折米,以布折钞,以银折布,而世莫究其源流也。

zhèng tǒng liù nián èr yuè wù chén xún àn shān dōng jiān chá yù shǐ cáo tài zòu chén wén zhī shū yuē fán jué zhèng rén jì fù fāng gǔ

这句话大意是:正统六年二月戊辰,巡按山东监察御史曹泰奏:“臣闻之《书》曰:‘凡厥正人,既富方谷。

jīn zài wài zhū sī wén chén qù jiā yuǎn rèn qī zǐ suí háng

这句话大意是:今在外诸司文臣,去家远任,妻子随行。

lù hòu zhě yuè gěi mǐ bù guò sān shí báo zhě yī shí èr shí yòu duō zhé chāo

这句话大意是:禄厚者月给米不过三石,薄者一石、二石,又多折钞。

jiǔ zài zhī jiān yǎng shì fǔ yù zhī zī dào lù wǎng lái zhī fèi qīn gù wèn yí zhī xū mǎn bà xián jū zhī yòng qí lù bù shàn zé bù miǎn shī qí suǒ shǒu ér xiàn yú zuì zhě duō yǐ

现代白话:九载之间,仰事俯育之资,道路往来之费,亲故问遗之需,满罢闲居之用,其禄不赡则不免失其所守,而陷于罪者多了。

qǐ chì tíng chén huì yì liàng wèi zēng yì bǐ zú yǎng lián

这句话大意是:乞敕廷臣会议,量为增益,俾足养廉。

rú shì ér réng yǒu tān wū chéng zhī wú shè

这句话大意是:如是而仍有贪污,惩之无赦。

shì xià xíng zài hù bù gé yǐ dìng zhì bù xíng

这句话大意是:”事下行在户部,格以定制,不行。

běi mèng suǒ yán táng bì xiāng xián jiā běn hán wēi

这句话大意是:《北梦琐言》:“唐毕相𫍯家本寒微。

qí jiù wèi tài hú xiàn wǔ bó xiàng guó chǐ zhī bǐ ba cǐ yì wèi chú yī guān

这句话大意是:其舅为太湖县伍伯,相国耻之,俾罢此役,为除一官。

lèi qiǎn zhì yì jìng bù chéng mìng

这句话大意是:累遣致意,竟不承命。

tè chú xuǎn rén yáng zài zǎi cǐ yì cān cí rì yú sī dì yán zuò yǔ yǔ qī wèi luò jí jīn sòng rù jīng

这句话大意是:特除选人杨载宰此邑,参辞日,于私第延坐,与语期为落籍,津送入京。

yáng lìng dào rèn jù dá tái zhǐ

这句话大意是:杨令到任,具达台旨。

wǔ bó yuē mǒu xià jiàn qǐ yǒu wài shēng wèi zǎi xiàng yá

这句话大意是:伍伯曰:‘某下贱,岂有外甥为宰相邪?

yáng lìng jiān miǎn zhī nǎi yuē mǒu měi suì gōng shuì xiǎng liù shí mín shì lì qián gǒu wú bài quē zhōng shēn yōu wò bù shěn xiàng gōng sú wèi zhì hé guān zhí

这句话大意是:’杨令坚勉之,乃曰:‘某每岁公税享六十缗事例钱,苟无败阙,终身优渥,不审相公俗为致何官职?

yáng lìng jù yǐ wén xiàng guó tàn shǎng yì rán qí shuō jìng bù duó qí zhì yě

这句话大意是:’杨令具以闻,相国叹赏,亦然其说,竟不夺其志也。

fu yǐ wǔ bó zhī yì ér suì liù shí mín yi hu tái zào zhī wēi jiē zhī zì zhòng

这句话大意是:”夫以伍伯之役而岁六十缗,宜乎台皂之微皆知自重。

nǎi xìn hàn shū yán zhào guǎng hàn zòu qǐng lìng zhǎng ān yóu jiào yù lì zhì bǎi shí qí hòu bǎi shí lì jiē chà zì zhòng bù gǎn wǎng fǎ wàng jì liú rén

这句话大意是:乃信《汉书》言:“赵广汉奏请令长安游徼狱吏秩百石,其后百石吏皆差自重,不敢枉法,妄系留人。

chéng qīng lì zhī běn wù

这句话大意是:”诚清吏之本务。

wèi tān jiāo zhī jī xí bù kě fǎn ér lián jìng zhě zhēn bù zhī zhì tǐ zhī yán yǐ

现代白话:谓贪浇之积习不可反而廉静者,真不知治体之言了。

zhù xiǎng rén zhǔ zhī dào zài hu bù lì qún chén bǎi xìng zhī yǒu

这句话大意是:○助饷人主之道,在乎不利群臣百姓之有。

fu néng bù lì qún chén bǎi xìng zhè yǒu rán hòu qún chén bǎi xìng yì bù lì jūn zhī yǒu ér fǔ kù zhī cái kě zhǎng bǎo yǐ

现代白话:夫能不利群臣百姓这有,然后群臣百姓亦不利君之有,而府库之财可长保了。

jiù táng shū liǔ hún chuán hún wèi zǎi xiàng zòu gù shàng shū zuǒ chéng tián jì gāo gōng zhōng zhèng zhí xiān cháo míng chén qí zǔ fù jiē yǐ xiào xíng jīng biǎo mén lǘ jīng chéng suí cháo jiù dì jì gāo yī jiā ér yǐ

这句话大意是:《旧唐书·柳浑传》:“浑为宰相,奏故尚书左丞田季羔公忠正直,先朝名臣,其祖父皆以孝行旌表门闾,京城隋朝旧第,季羔一家而已。

jīn bèi táng zhí bó qiáng jìn zhuàng qǐng huò zhái zhào shì rén mǎ yǐ tǎo tǔ bō

这句话大意是:今被堂侄伯强进状,请货宅,召市人马,以讨吐蕃。

yī kāi cǐ mén kǒng zī bù chěng

这句话大意是:一开此门,恐滋不逞。

tǎo zéi zì yǒu guó jì qǐ zī jiǎo xìng zhī tú qiě huǐ qì yì mén kuī sǔn fēng jiào

这句话大意是:讨贼自有国计,岂资侥幸之徒,且毁弃义门,亏损风教。

wàng shǎo zé fá yì kě chéng quàn

这句话大意是:望少责罚,亦可惩劝。

shàng kě qí zòu

这句话大意是:上可其奏。

fu yǐ dé zōng hǎo huò zhī zhǔ ér yóu néng tīng zǎi xiàng zhī fāng bù shòu bó qiáng zhī xiàn hòu zhī rén qún kě yǐ sī yǐ

现代白话:”夫以德宗好货之主,而犹能听宰相之方,不受伯强之献,后之人群能够思了。

wáng míng qīng jì gāo zōng jiàn yán èr nián yǒu hú zhōu mín wáng yǒng cóng xiàn qián wǔ shí wàn mín shàng yǐ guó yòng shāo jí què zhī réng zhào jīn hòu fù mín bù xǔ chén xiàn

这句话大意是:王明清记高宗建炎二年,有湖州民王永从献钱五十万缗,上以国用稍集,却之,仍诏:“今后富民不许陈献。

jiē fū cǐ sòng zhī suǒ yǐ fù cún yú nán dù yě yǔ

这句话大意是:”嗟夫,此宋之所以复存于南渡也与?

jiāng wǔ zūn bo shì yǐ fēng tiān xià yóu shì quàn zhī yǐ jué

这句话大意是:江武尊卜式,以风天下,犹是劝之以爵。

jīn nǎi chù zhè yǐ wēi qī wǎn zhī jiā cháng zhuì zhuì bù zì bǎo ér shǔ qí mén yuē cǐ fáng shí mài dū chéng zhī zhōng shí shì ér wǔ qí bù xiáng shú shén yān

现代白话:今乃怵这以威,戚畹之家常惴惴不自保,而署其门曰“此房实卖”,都城之中十室而五,其不祥孰甚呢。

nán táng shū yán hòu zhǔ zhī shì yǐ tiě qián liù quán tóng qián sì

这句话大意是:《南唐书》言后主之世,以铁钱六权铜钱四。

ér xíng zhì qí mò nián tóng qián yī zhí tiě qián shí

这句话大意是:而行至其末年,铜钱一直铁钱十。

bǐ guó wáng zhū jùn suǒ jī tóng qián liù shí qī wàn mín

这句话大意是:比国亡,诸郡所积铜钱六十七万缗。

wū hū

这句话大意是:呜呼!

cǐ suǒ wèi fǔ kù cái fēi qí cái zhě yǐ

现代白话:此所谓府库财非其财者了。

zéi fàn jīng shī shǐ gōng kě fǎ wèi nán jīng bīng bù shàng shū jūn xiǎng gào chù nǎi chuán xí mù fù rén chū cái zhù guó

这句话大意是:贼犯京师,史公可法为南京兵部尚书,军饷告绌,乃传檄募富人出财助国。

qí lüè yuē qīn jiāo nǎi yōng róng zhī shì táng zōng yǒu chóng tāo

这句话大意是:其略曰:“亲郊乃雍容之事,唐宗有崇韬;。

chū sài běn jiǎo xìng zhī tú hàn wǔ shàng féng bo shì

这句话大意是:出塞本徼幸之图,汉武尚逢卜式。

tóng chéng zhū shēng yáo shì jìn zhī cí yě

这句话大意是:”桐城诸生姚士晋之辞也。

rán bǎi xìng zhōng mò kěn shū cái zuǒ xiàn guān ér shén jīng lún sàng dài yú mèng zǐ suǒ wèi wěi ér qù zhī zhě suī duō cái xī yì zāi

现代白话:然百姓终莫肯输财佐县官,而神京沦丧,殆于孟子所谓“委而去之”者,虽多财奚益啊!

hóng wǔ shí wǔ nián qī yuè táng yì mín yǒu jué de huáng jīn zhě yǒu sī yǐ jìn yú cháo

这句话大意是:洪武十五年七月,堂邑民有掘得黄金者,有司以进于朝。

shàng yuē mín de jīn ér zhèn yǒu zhī shén wú wèi yě

这句话大意是:上曰:“民得金,而朕有之,甚无谓也。

mìng guī zhī mín

这句话大意是:”命归之民。

tiān qǐ chū liáo shì gào jí yǒu yì jí juān zhù zhě cháo lùn yǐ wéi jiāo náo shēng mù

这句话大意是:天启初,辽事告急,有议及捐助者,朝论以为教猱升木。

ér liù nián shí èr yuè bīng bù zhǔ shì zhān yǐ jìn qǐng líng jiù fèi sì suǒ cún nán mǔ biàn jià zhù gōng

这句话大意是:而六年十二月,兵部主事詹以晋请灵鹫废寺所存男亩变价助工。

fèng zhǐ zhān yǐ jìn chuí xián jiàn jià guī duó sì yè kě xuē jí wèi mín réng lìng zì xíng xiū lǐ sì yǔ nán yǒu biàn diàn wèi mín yè zhě zé lìng shú huán běn sì yǐ wéi yán lì zī zhū zhī jiè

这句话大意是:奉旨:“詹以晋垂涎贱价,规夺寺业,可削籍为民,仍令自行修理寺宇,男有变佃为民业者,责令赎还本寺,以为言利锱铢之戒。

yǐ quán yǎn zhī shì ér xià yǒu cǐ lùn shàng yǒu cǐ zhǐ yì sān dài zhí dào zhī yóu cún yǐ

现代白话:”以权奄之世,而下有此论,上有此旨,亦三代直道之犹存了。

guǎn shè dú sūn qiáo shū bāo chéng yì bì nǎi zhī qí yǒu zhǎo yǒu yú yǒu zhōu

这句话大意是:○馆舍读孙樵《书褒城驿壁》乃知其有沼、有鱼、有舟;。

dú dù zi měi qín zhōu zá shī yòu zhī qí yì zhī yǒu chí yǒu lín yǒu zhú

这句话大意是:读杜子美《秦州杂诗》,又知其驿之有池、有林,有竹。

jīn zhī yì shè dài yú lì rén zhī yuán yǐ

现代白话:今之驿舍殆于隶人之垣了。

yǔ jiàn tiān xià zhōu zhī wèi táng jiù zhì zhě qí chéng guō bì jiē kuān guǎng jiē dào bì jiē zhèng zhí

这句话大意是:予见天下州之为唐旧治者,其城郭必皆宽广,街道必皆正直;。

xiè shè zhī wèi táng jiù chuàng zhě qí jī zhǐ bì jiē hóng chǎng

这句话大意是:廨舍之为唐旧创者,其基址必皆宏敞。

sòng yǐ xià suǒ zhì shí mí jìn zhě zhì mí lòu

这句话大意是:宋以下所置,时弥近者,制弥陋。

cǐ yòu qiáo jì suǒ wèi zhōu xiàn jiē yì ér rén qíng zhī gǒu qiě shí bǎi yú qián dài yǐ

现代白话:此又樵《记》所谓州县皆驿,而人情之苟且十百于前代了。

jīn rì suǒ yǐ bǎi shì jiē fèi zhě zhèng yuán guó jiā qǔ zhōu xiàn zhī cái xiān háo jǐn guī zhī yú shàng ér lì yǔ mín jiāo kùn suì wú yǐ wéi xiū jǔ zhī zī

这句话大意是:今日所以百事皆废者,正缘国家取州县之财,纤毫尽归之于上,而吏与民交困,遂无以为修举之资。

yán líng jì zǐ yóu yú jìn yuē wú rù qí dōu xīn shì è ér gù shì měi xīn qiáng bēi ér gù qiáng gāo wú shì yǐ zhī qí mín lì zhī qū yě

现代白话:延陵季子游于晋,曰:“我入其都,新室恶而故室美,新墙卑而故墙高,我是以知其民力之屈也。

yòu bù dú rén qíng zhī gǒu qiě yě

这句话大意是:”又不独人情之苟且也。

hàn zhì guān sì xiāng tíng lòu bài qiáng yuán yě huài bù zhì zhě bù shèng rèn xiān zì hé

这句话大意是:汉制,官寺乡亭漏败,墙垣也坏不治者,不胜任,先自劾。

gǔ rén suǒ yǐ bǎi fèi jù jǔ zhě yǐ cǐ

这句话大意是:古人所以百废具举者以此。

jiē dào gǔ zhī wáng zhě yú guó zhōng zhī dào lù zé yǒu dí láng shì dí chú dào shàng zhī láng hù ér shǐ zhī jié qīng

这句话大意是:○街道古之王者,于国中之道路,则有条狼氏涤除道上之狼扈,而使之洁清。

yú xiào wài zhī dào lù zé yǒu yě lú shì dá zhī sì jī hé fāng shì dá zhī tiān xià shǐ zhī jīn liáng xiāng còu bù dé xiàn jué

这句话大意是:于效外之道路,则有野庐氏达之四畿,合方氏达之天下,使之津梁相凑,不得陷绝。

ér yòu yǒu suì shī yǐ xún qí dào xiū hòu rén yǐ zhǎng qí fāng zhī dào zhì

这句话大意是:而又有遂师以巡其道修,候人以掌其方之道治。

zhì yú sī xiǎn zhǎng jiǔ zhōu zhī tú yǐ zhōu zhī qí shān lín chuān zé zhī zǔ ér dá qí dào lù

这句话大意是:至于司险掌九州之图,以周知其山林川泽之阻,而达其道路。

zé zhōu chē suǒ zhì rén lì suǒ tōng wú bù dàng dàng píng píng zhě yǐ

现代白话:则舟车所至,人力所通,无不荡荡平平者了。

jìn wén zhī bà yě yì yuē sī kōng yǐ shí píng yì dào lù

这句话大意是:晋文之霸也,亦曰:“司空以时平易道路。

ér dào lù ruò sāi chuān wú zhōu liáng dān zi yǐ bo chén líng zhī wáng

这句话大意是:”而道路若塞,川无舟梁,单子以卜陈灵之亡。

zì tiān jiē bù zhèng wáng lù qīng wēi tú liáo biàn yú xiào guān wū huì zhōng yú niǎn gǔ

这句话大意是:自天街不正,王路倾危,涂潦遍于效关,污秽钟于辇毂。

shī yuē zhōu dào rú dǐ qí zhí rú shǐ

这句话大意是:《诗》曰:“周道如砥,其直如矢。

jūn zǐ suǒ lǚ xiǎo rén suǒ shì juǎn yán gù zhī lín yān chū tì

现代白话:有德行的人所履,品行较差的人所视,卷言顾之淋呢出涕。

qí sī zhī wèi yǔ

这句话大意是:”其斯之谓与?

shuō yuàn chǔ zhuāng wáng fá chén shě yú yǒu xiāo shì

这句话大意是:《说苑》:“楚庄王伐陈,舍于有萧氏。

wèi lù shì zhè rén yuē xiàng qí bù shàn hu hé gōu zhī bù jùn yě

这句话大意是:谓路室这人曰:“巷其不善乎,何沟之不浚也?

yǐ zhuāng wáng zhī bà ér liú yì yú yī xiàng zhī gōu cǐ yǐ zhī qí qín mín yě

这句话大意是:’”以庄王之霸而留意于一巷之沟,此以知其勤民也。

hòu táng míng zōng cháng xìng yuán nián zhēng yuè zōng zhèng shǎo qīng li yán zuò zòu qīng zhǐ jué chē niú bù xǔ yú tiān jīn qiáo lái wǎng

这句话大意是:后唐明宗长兴元年正月,宗正少卿李延祚奏清止绝车牛,不许于天津桥来往。

míng zhì liǎng jīng yǒu jiē dào guān chē niú bù xǔ rù chéng

这句话大意是:明制,两京有街道官,车牛不许入城。

guān shù zhōu lǐ yě lú shì bǐ guó xiào jí yě zhī dào lù sù xī jǐng shù

这句话大意是:○官树《周礼·野庐氏》:“比国效及野之道路、宿息、井、树。

guó yǔ dān xiāng gōng shù zhōu zhì yǐ gào wáng yuē liè shù yǐ biǎo dào lì bǐ shí yǐ shǒu lù

这句话大意是:”《国语》:“单襄公述周制以告王曰:‘列树以表道,立鄙食以守路。

shì míng yuē gǔ zhě liè shù yǐ biǎo dào dào yǒu jiā gōu yǐ tōng shuǐ lǎo

这句话大意是:’《释名》曰:‘古者列树以表道,道有夹沟以通水潦。

gǔ rén yú guān dào zhī páng bì jiē zhòng shù yǐ jì lǐ zhì yǐ yīn xíng lǚ

这句话大意是:”古人于官道之旁必皆种树,以记里至以荫行旅。

shì yǐ nán tǔ zhī táng rú bó suǒ bá

这句话大意是:是以南土之棠,如伯所茇;。

dào zhōu zhī dù jūn zǐ lái yóu

现代白话:道周之杜,有德行的人来游。

gù yǐ xuān měi fēng yáo liú ēn hòu sì

这句话大意是:固已宣美风谣,流恩后嗣。

zǐ lù zhì pú shù mù shén mào

这句话大意是:子路治蒲,树木甚茂;。

zǐ chǎn xiāng zhèng táo lǐ chuí jiē

这句话大意是:子产相郑,桃李垂街。

xià zhì suí táng zhī dài ér guān huái guān fá zhōu dào rú dǐ ruò bǐ zhuó zhuó ér guān wú wù jiǎn zhī sī mín xiān hóu xún zhī pí yǐ

现代白话:下至隋唐之代,而官槐官伐,周道如砥,若彼濯濯,而官无勿翦之思,民鲜侯旬之芘了。

xù hàn bǎi guān zhì jiāng zuò dà jiàng zhǎng xiū zuò zōng miào lù qǐn gōng shì líng yuán tǔ mù zhī gōng bìng shù tóng zǐ zhī lèi liè yú dào cè

这句话大意是:《续汉·百官志》:“将作大匠掌修作宗庙、路寝、宫室、陵园土木之功,并树桐梓之类,列于道侧。

shì xī rén gù yǒu zhuān zhí

这句话大意是:”是昔人固有专职。

hòu zhōu shū wéi dōu kuān chuán wèi fèi zhōu cì shǐ

这句话大意是:后周书·韦都宽传》:“为废州刺史。

xiān shì lù cè yī lǐ zhì yī tǔ hòu jīng yǔ tuí huǐ měi xū xiū zhī

这句话大意是:先是,路侧一里置一土堠,经雨颓毁,每须修之。

zì xiào kuān lín zhōu nǎi lēi bù nèi dāng hòu chù zhí huái shù dài zhī jì miǎn xiū fù xíng lǚ yòu de pí yīn

这句话大意是:自孝宽临州,乃勒部内当堠处植槐树代之,既免修复,行旅又得芘荫。

zhōu wén dì hòu wèn zhī zhī yuē qǐ de yī zhōu dú ěr dāng lìng tiān xià tóng zhī

现代白话:周文帝后问知之,曰:‘岂得一州独你,当令天下同之。

yú shì lìng zhū zhōu jiā dào yī lǐ zhǒng yī shù shí lǐ zhǒng sān shù bǎi lǐ zhǒng wǔ shù yān

现代白话:’于是令诸州夹道一里种一树,十里种三树,百里种五树呢。

cè fǔ yuán guī táng xuán zōng kāi yuán èr shí bā nián zhēng yuè yú liǎng jīng lù jí chéng zhōng yuàn nèi zhǒng guǒ shù

这句话大意是:”《册府元龟》:“唐玄宗开元二十八年正月,于两京路及城中苑内种果树。

dài zōng yǒng tài èr nián zhēng yuè zhǒng chéng nèi liù jiē shù

这句话大意是:代宗永泰二年正月,种城内六街树。

jiù táng shū wú còu chuán guān jiē shù quē suǒ sī zhí yú yǐ bǔ zhī

这句话大意是:《旧唐书·吴凑传》“官街树缺,所司植榆以补之。

còu yuē yú fēi jiǔ qú zhī wán mìng yì zhī yǐ huái

这句话大意是:凑曰:榆非九衢之玩,命易之以槐。

jí huái yīn chéng ér còu zú rén zhǐ shù ér huái zhī

这句话大意是:及槐阴成,而凑卒,人指树而怀之。

zhōu lǐ cháo shì zhù yuē huái zhī yán huái yě huái lái rén yú cǐ

这句话大意是:”《周礼·朝士》注曰:“槐之言怀也,怀来人于此。

rán zé jīn rì zhī guān qí wú kě huái zhè zhèng yě rén yǐ

现代白话:”然则今日之官其无可怀这政也人了。

qiáo liáng táng liù diǎn fán tiān xià zào zhōu zhī liáng sì shí zhù zhī liáng sì mù zhù zhī liáng sān jù liáng shí yǒu yī jiē guó gōng xiū zhī qí yú jiē suǒ guǎn zhōu xiàn suí shí yíng qì

这句话大意是:○桥梁《唐六典》:“凡天下造舟之梁四,石柱之梁四,木柱之梁三,巨梁十有一,皆国工修之,其余皆所管州县随时营葺。

qí dà jīn wú liáng jiē gěi chuán rén liàng qí dà xiǎo nán yì yǐ dìng qí chà děng

这句话大意是:其大津无梁,皆给船人,量其大小难易以定其差等。

jīn jǐ diān huāng wú qiáo liáng fèi huài xióng mò zhī chǎn qiū shuǐ shí zhì nián nián yǐn jué yè lún zhāo zhōu wú lài zhī tú jí yǐ wéi lì

这句话大意是:”今几甸荒芜,桥梁废坏,雄莫之产,秋水时至,年年隐绝,曳轮招舟,无赖之徒籍以为利。

lù hé dù zi lè suǒ kè qián zhì fán zhāng hé

这句话大意是:潞河渡子勒索客钱,至烦章劾。

sī kōng bù xiū zhǎng lì bù wèn yì yǐ jiǔ yǐ

现代白话:司空不修,长吏不问,亦已久了。

kuàng yú biān chuí zhī yuǎn néng wàng rú zhào chōng guó zhì huáng xiá yǐ xī dào qiáo qī shí suǒ lìng kě zhì xiān shuǐ cóng zhěn xí shàng guò shī zāi

现代白话:况于边陲之远,能望如赵充国治湟狭以西道桥七十所,令可至鲜水,从枕席上过师啊。

wǔ dài shǐ wáng zhōu wèi yì wǔ jié dù shǐ dìng zhōu qiáo huài fù mín zū chē

这句话大意是:《五代史》:“王周为义武节度使,定州桥坏,覆民租车。

zhōu yuē qiáo liáng bù xiū cì shǐ guò yě

这句话大意是:周曰:‘桥梁不修,刺史过也。

nǎi cháng mín lì wèi zhì qí qiáo

这句话大意是:’乃偿民栗为治其桥。

cǐ yòu dāng jīn yǒu sī zhī suǒ kuì yě

这句话大意是:”此又当今有司之所愧也。

rén jù tài shǐ gōng yán hàn wén dì shí rén mín lè yè yīn qí yù rán néng bù rǎo luàn gù bǎi xìng suì ān zì liù qī shí wēng yì wèi cháng zhì shì jǐng

这句话大意是:○人聚太史公言:“汉文帝时,人民乐业,因其欲,然能不扰乱,故百姓遂安,自六七十翁亦未尝至市井。

liú chǒng wèi kuài jī tài shǒu gǒu bù yè fèi mín bú jiàn lì páng méi hào fà zhī lǎo wèi cháng shi jùn cháo

这句话大意是:”刘宠为会稽太守,狗不夜吠,民不见吏,庞眉皓发之老未尝识郡朝。

shǐ zhī suǒ chēng qí yí fēng yóu kě xiǎng jiàn

这句话大意是:史之所称,其遗风犹可想见。

táng zì kāi yuán quán shèng zhī rì yáo sòng zuò xiāng hǎi nèi shēng píng

这句话大意是:唐自开元全盛之日,姚、宋作相,海内升平。

yuán zhěn shī yún shù yān shēng bú jiàn cūn shù lǎo yóu chún

这句话大意是:元稹诗云:“戍烟生不见,村竖老犹纯。

cǐ táng zhī suǒ yǐ shèng yě zhì dà lì yǐ hòu sì fāng duō shì fù yì fán xīng ér xiǎo mín bēn zǒu guān fǔ rì bù xiá jǐ

这句话大意是:”“此唐之所以盛也,至大历以后,四方多事,赋役繁兴,而小民奔走官府,日不暇给。

yuán jié zuò shí huà zhī piān wèi rén mín wèi zhēng fù suǒ shāng zhōu lǐ huà wèi huò dǐ

这句话大意是:元结作《时化》之篇,谓人民为征赋所伤,州里化为祸邸。

cǐ táng zhī suǒ yǐ shuāi yě

这句话大意是:此唐之所以衰也。

yǔ shǎo shí jiàn shān yě zhī máng yǒu bái shǒu bú jiàn guān zhǎng ān yú quǎn mǔ bù zhì chéng zhōng zhě

这句话大意是:予少时见山野之氓,有白首不见官长,安于畎亩,不至城中者。

pō yú mò zào yì fán sòng duō zhōng suì zhī gōng bàn zài guān fǔ ér xiǎo mín yǒu jiā yǒu èr qǐng tián tóu zhěn yá mén mián zhī yàn yǐ ér shān yǒu fù yú lín duō fú mǎng suì shě qí tián yuán xǐ yú chéng guō

这句话大意是:泊于末造,役繁讼多,终岁之功半在官府,而小民有“家有二顷田,头枕衙门眠”之谚,已而山有负隅,林多伏莽,遂舍其田园,徙于城郭。

yòu yī biàn ér qiú míng zhī shì

这句话大意是:又一变而求名之士,。

su zài zhī rén

这句话大意是:诉在之人,。

xī zhì jīng shī

这句话大意是:悉至京师,。

niǎn gǔ zhī jiān yì yú jiāo tǒng zhī lù yǐ

现代白话:辇毂之间易于郊垌之路了,。

zhuī dāo zhī mò jiāng jǐn zhēng zhī

这句话大意是:锥刀之末将尽争之,。

wǔ shí nián lái

这句话大意是:五十年来,。

fēng sú suì zhì yú cǐ

这句话大意是:风俗遂至于此,。

jīn jiāng jìng bǎi xìng zhī xīn ér gǎi qí xíng

这句话大意是:今将静百姓之心而改其行,。

bì zài zhì mín zhī chǎn

这句话大意是:必在制民之产,。

shǐ zhī gān qí shí

这句话大意是:使之甘其食,。

měi qí fú

这句话大意是:美其服,。

ér hòu jiào huà kě xíng fēng sú kě shàn hu

这句话大意是:而后教化可行风俗可善吗?

rén jù yú xiāng ér zhì jù yú chéng ér luàn jù yú xiāng zé tǔ dì pì tián yě zhì yù mín zhī wú héng xīn bù kě de yě

这句话大意是:人聚于乡而治,聚于城而乱,聚于乡则土地辟,田野治,欲民之无恒心,不可得也。

jù yú chéng zé yáo yì fán yù sòng duō yù mín zhī yǒu héng xīn bù kě de yě

这句话大意是:聚于城则谣役繁,狱讼多,欲民之有恒心,不可得也。

xī zài shén zōng zhī shì yī rén wú wéi sì hǎi shǎo shì

这句话大意是:昔在神宗之世,一人无为,四海少事。

jùn xiàn zhī rén qí zhì jīng shī zhě dà dǐ tōng jí zhī guān qí pú cóng yì bù guò sān sì xià cǐ jí yī èr jǔ gòng yǔ bái liáng jiě hù ér yǐ

这句话大意是:郡县之人其至京师者,大抵通籍之官,其仆从亦不过三四,下此即一二举贡与白粮解户而已。

gài jǐ yú gǔ zhī suǒ wèi dào lù hǎn xíng shì cháo shēng cǎo

这句话大意是:盖几于古之所谓“道路罕行,市朝生草”。

bǐ qí shí qǐ wú shān rén yóu kè yú qǐng gōng qīng ér gè xié yī yì wèi zhì duō rén yī shí suǒ xū qí qiú yì gěi

这句话大意是:彼其时岂无山人游客于请公卿,而各挟一艺,未至多人,衣食所须,其求易给。

zì dōng shì jì xìng guǎng xíng zhào mù zá liú zhī shì duō huí tán bīng jiǔ mén zhī zhōng tián kuí yì xiàng zhì yú fēng zhāng zì jiàn tóu guǐ gào mì shèn zhě nèi jié diāo dāng shàng kuī pín xiào ér rén zhǔ zhī wēi fú qiě yǒu bù xíng zhě yǐ

现代白话:自东事既兴,广行召募,杂流之士哆回谈兵,九门之中填馗溢巷,至于封章自荐,投匦告密,甚者内结貂当,上窥颦笑,而人主之威福且有不行者了。

shī yuē wǒ shēng zhī chū shàng wú wèi

这句话大意是:《诗》曰:“我生之初,尚无为;。

wǒ shēng zhī hòu féng cǐ bǎi lí

这句话大意是:我生之后,逢此百罹。

xīng yán jí cǐ měi zhé wèi zhī liú tì

这句话大意是:”兴言及此,每辄为之流涕。

yù qīng niǎn zài zhī dào zài shǐ mín gè jù yú qí xiāng shǐ

这句话大意是:欲清辇载之道,在使民各聚于其乡始。

fǎng è yǐn wēng guī wèi yòu fú fēng xiàn xiàn shōu qǔ xiá lì háo mín àn zhì qí zuì gāo zhì yú sǐ

这句话大意是:○访恶尹翁归为右扶风,县县收取黠吏豪民,案致其罪,高至于死。

shōu qǔ rén bì yú qiū dōng kè lì dà huì zhōng jí chū xíng xiàn bù yǐ wú shì shí

这句话大意是:收取人必于秋冬课吏大会中,及出行县,不以无事时。

jù yǒu suǒ qǔ yě yǐ yī jǐng bǎi lì mín jiē fú kǒng jù gǎi xíng zì xīn

这句话大意是:具有所取也,以一警百,吏民皆服,恐惧,改行自新。

suǒ wèi shōu qǔ rén jí jīn xún àn yù shǐ zhī fǎng chá è rén yě

这句话大意是:所谓收取人,即今巡按御史之访察恶人也。

wǔ duàn zhī háo wǔ wén zhī lì zhǔ sòng zhī shī jiē de ér fǎng chá zhī

这句话大意是:武断之豪,舞文之吏,主讼之师,皆得而访察之。

jí hu zhuó luàn zhī shí suì jiè cǐ wèi wǎng mín zhī shì

这句话大意是:及乎浊乱之时,遂借此为罔民之事。

jiáo qí bì zhě nǎi bìng fǎng chá ér tíng zhī wú yì yīn yē ér fèi shí yǐ

现代白话:矫其敝者乃并访察而停之,无异因噎而废食了。

chuán yuē zǐ chǎn jiān zhèng yú rán míng duì yuē shì mín rú zǐ jiàn bù rén zhě zhū zhī rú yīng gē zhī zhú niǎo què yě

这句话大意是:《传》曰:“子产间政于然明,对曰:‘视民如子,见不仁者诛之,如鹰鸽之逐鸟雀也。

shì gù zhū bù rén suǒ yǐ zi qí mín yě

这句话大意是:是故诛不仁,所以子其民也。

shuō yuàn dǒng ān yú zhì jìn yáng wèn zhèng yú jiǎn lǎo

这句话大意是:《说苑》:“董安于治晋阳,问政于蹇老。

jiǎn lǎo yuē yuē zhōng rì xìn yuē gǎn

这句话大意是:蹇老曰:‘曰忠、日信、曰敢。

dǒng ān yú yuē ān zhōng hu

这句话大意是:’董安于曰:‘安忠吗?

yuē zhōng yú zhǔ

这句话大意是:’曰:‘忠于主。

yuē ān xìn hu

这句话大意是:’曰:‘安信吗?

yuē xìn yú jīn

这句话大意是:’曰:信于今。

yuē ān gǎn hu

这句话大意是:’曰:‘安敢吗?

yuē gǎn yú bù shàn rén

这句话大意是:’曰:‘敢于不善人。

dǒng ān yú yuē cǐ sān zhě zú

这句话大意是:’董安于曰:‘此三者足。

yán tiě lùn yuē shuǐ yǒu biǎn jū chí yú láo guó yǒu qiáng yù qí mín xiāo

这句话大意是:《盐铁论》曰:“水有扁狙池鱼劳,国有强御齐民消。

dào zéi kè shǐ jì kù lì chuán wǔ dì zuò shěn mìng fǎ yuē qún dào qǐ bù fā jué fā jué ér bǔ fú mǎn pǐn zhě èr qiān dàn yǐ xià zhì xiǎo lì zhǔ zhě jiē sǐ

这句话大意是:○盗贼课《史记·酷吏传》:“武帝作《沈命法》,曰:‘群盗起不发觉,发觉而捕弗满品者,二千石以下至小吏,主者皆死。

qí xiǎo lì wèi zhū suī yǒu dào bù gǎn fā kǒng bù néng de zuò kè lèi fǔ fǔ yì shǐ qí bù yán gù dào zéi jìn duō shàng xià xiāng wéi nì yǐ wén cí bì fǎ yān

现代白话:其小吏畏诛,虽有盗不敢发,恐不能得,坐课累府,府亦使其不言,故盗贼浸多,上下相为匿,以文辞避法呢。

cǐ hàn shì suǒ míng wéi dào zéi kè ér wéi fǎ zhī bì yǐ jǐn cǐ shù yán zhōng yǐ

现代白话:”此汉世所名为盗贼课,而为法之敝已尽此数言中了。

hàn shū yán zhāng bì wéi shān yáng tài shǒu liáo dōng dào zéi bìng qǐ shàng shū zì qǐng zhì zhī

这句话大意是:《汉书》言张敝为山阳太守,辽东盗贼并起,上书自请治之。

yán shān yáng jùn hù jiǔ wàn sān qiān kǒu wǔ shí wàn yǐ shàng qì jì dào zéi wèi de zhě qī shí qī rén tā kè zhū shì yì lüè rú cǐ

这句话大意是:言山阳郡户九万三千,口五十万以上,讫计盗贼未得者七十七人,他课诸事亦略如此。

jiǔ chù xián jùn yuàn xǐ zhì jù

这句话大意是:久处闲郡,愿徙治剧。

fu wèi de zhī dào yóu yǒu qī shí qī rén ér yǐ wéi jùn nèi qīng zhì

这句话大意是:夫未得之盗犹有七十七人,而以为郡内清治。

qǐ fēi xuān dì zhī yòng fǎ kuān yú wǔ dì shí hu rán wǔ dì zhī mò zhì dà dào qún qǐ qiǎn xiù yī zhī shǐ chí fǔ duàn zhǎn yú jùn guó nǎi néng shèng zhī

这句话大意是:”岂非宣帝之用法宽于武帝时乎,然武帝之末至大盗群起,遣绣衣之使持斧断斩于郡国,乃能胜之。

ér xuān dì zhī shì dài niú pèi dú zhī tú jiē qū zhī guī yú nán mǔ

这句话大意是:而宣帝之世带牛佩犊之徒,皆驱之归于南亩。

zú zhī lì chēng qí zhí mín ān qí yè

这句话大意是:卒之吏称其职,民安其业。

shì zé zhì tiān xià zhī dào yǒu bù shì fǎ ér xíng zhě wèi kě yǔ dāo bǐ kuāng qiè zhī shì yì yě

这句话大意是:是则治天下之道,有不恃法而行者,未可与刀笔筐箧之士议也。

hòu hàn shū guāng wǔ jì jiàn wǔ shí liù nián jùn guó qún dào chǔ chù bìng qǐ gōng jié zài suǒ hài shā zhǎng lì

这句话大意是:《后汉书·光武纪》:“建武十六年,郡国群盗处处并起攻劫,在所害杀长吏。

jùn xiàn zhuī tǎo dào zé jiě sàn qù fù tún jié

这句话大意是:郡县追讨,到则解散,去复屯结。

qīng xú yōu jì sì zhōu yóu shén

这句话大意是:青、徐、幽、冀四州尤甚。

shàng nǎi qiǎn shǐ zhě xià jùn guó tīng qún dào zì xiāng jiū chán wǔ rén gòng zhǎn yī rén zhě chú qí zuì lì suī dòu liú huí bì gù zòng zhě jiē wù wèn tīng yǐ qín tǎo wèi xiào

这句话大意是:上乃遣使者下郡国,听群盗自相纠缠,五人共斩一人者,除其罪,吏虽逗留回避故纵者,皆勿问,听以禽讨为效。

qí mù shǒu lìng zhǎng zuò jiè nèi dào zéi ér bù shōu bǔ zhě jí yǐ wèi huī juān chéng wěi shǒu zhě jiē bù yǐ wèi fù dàn qǔ huò zéi duō wèi diàn zuì wéi bì nì zhě nǎi zuì zhī

这句话大意是:其牧守令长坐界内盗贼而不收捕者,及以畏恢捐城委守者,皆不以为负,但取获贼多为殿最,唯蔽匿者乃罪之。

yú shì gēng xiāng zhuī bǔ zéi bìng jiě sàn xǐ qí kuí shuài yú tā jùn

这句话大意是:于是更相追捕,贼并解散,徙其魁帅于他郡。

fù tián shòu bǐng shǐ ān shēng yè

这句话大意是:赋田受禀,使安生业。

zì shì niú mǎ fàng mù yì mén bù bì

这句话大意是:自是牛马放牧,邑门不闭。

guāng wǔ jīng yú lì shì gù qí zhì dào zhī fāng rú cǐ

这句话大意是:”光武精于吏事,故其治盗之方如此。

tiān xià zhī shì de zhī yú shū ér shī zhī yú mì dà dǐ jiē rán yòu qǐ dú dào zéi kè zāi

现代白话:天下之事得之于疏,而失之于密,大抵皆然,又岂独盗贼课啊!

jìn bīng qì wáng mǎng shǐ jiàn guó èr nián jìn mín bù dé xié wān kǎi xǐ xī hǎi

这句话大意是:○禁兵器王莽始建国二年,禁民不得挟弯铠,徙西海。

suí yáng dì dà yè wǔ nián zhì mín jiān tiě chā dā gōu róu rèn zhī lèi jiē jìn jué zhī xún ér hǎi nèi bīng xìng yǔn shēn shī guó

这句话大意是:隋炀帝大业五年,制民间铁叉、搭钩、柔刃之类皆禁绝之,寻而海内兵兴,陨身失国。

yuán shì zǔ zhì yuán èr shí sān nián èr yuè jǐ hài chì zhōng wài fán hàn mín chí tiě chǐ shǒu wō jí zhàng zhī yǒu rèn zhě xī shū yú guān

这句话大意是:元世组至元二十三年二月己亥,敕中外,凡汉民持铁尺、手挝及杖之有刃者,悉输于官。

liù yuè wù shēn kuò zhū lù mǎ fán sè mù rén yǒu mǎ zhě sān qǔ qí èr hàn mín xī rén guān

这句话大意是:六月戊申,括诸路马,凡色目人有马者三取其二,汉民悉人官。

èr shí liù nián shí èr yuè xīn yǐ kuò sān xià mǎ yī pǐn èr pǐn guān xǔ chéng wǔ pǐ sān pǐn sān pǐ sì pǐn wǔ pǐn èr pǐ liù pǐn yǐ xià jiē yì pǐ

这句话大意是:二十六年十二月辛已,括三下马,一品、二品官许乘五匹,三品三匹,四品、五品二匹,六品以下皆一匹。

shùn dì zhì yuán sān nián sì yuè guǐ yǒu jìn hàn rén nán rén gāo lí rén bù dé zhí chí jūn qì fán yǒu mǎ zhě jū rù guān yǐ ér qún dào chōng chì gōng xiàn chéng yì

这句话大意是:顺帝至元三年四月癸酉,禁汉人、南人、高丽人不得执持军器,凡有马者拘入官,已而群盗充斥,攻陷城邑。

zhì zhèng shí qī nián zhēng yuè xīn mǎo mìng shān dōng fēn shěng tuán jié yì bīng měi zhōu tiān shè pàn guān yī yuán měi xiàn tiān shè zhǔ bù yī yuán zhuān lǜ yì bīng yǐ shì shǒu yù

这句话大意是:至正十七年正月辛卯,命山东分省团结义兵,每州添设判官一员,每县添设主薄一员,专率义兵以事守御。

gù liú wén chéng yǒu shī yuē tā shí zhòng jìn cáng máo jǐ jīn rì hū lìng xí gǔ pí

这句话大意是:故刘文成有诗曰:“他时重禁藏矛戟,今日呼令习鼓鼙。

míng hū

这句话大意是:”鸣呼!

yǔ shì tiān xià yú fū yú fù yī néng shèng yǔ

这句话大意是:“予视天下,愚夫愚妇,一能胜予。

gǔ zhī shèng wáng zé jì yǐ yán zhī yǐ

现代白话:”古之圣王则既已言之了。

hàn wǔ dì shí gōng sūn hóng zòu yán jìn mín wú de xié gōng nǔ

这句话大意是:汉武帝时,公孙宏奏言:“禁民毋得挟弓弩。

wú qiū shòu wáng nán zhī yǐ wéi shèng wáng wu jiào huà ér shěng jìn fáng

现代白话:我丘寿王难之,以为圣王务教化而省禁防。

jīn bì xià zhāo míng dé jiàn tài píng zì nèi rì huà fāng wài xiàng fēng

这句话大意是:今陛下昭明德,建太平,字内日化,方外乡风。

rán ér dào zéi yóu yǒu zhě jùn guó èr qiān dàn zhī zuì fēi xié gōng wān zhī guò yě

这句话大意是:然而盗贼犹有者,郡国二千石之罪,非挟弓弯之过也。

chéng néng míng jiào huà zhī yuán ér shuài zhī yǐ wéi shàn bǎo jiā zhī dào zé jiā yǒu hè xī hù yǒu xī qú shì zú yǐ kuā guó sú zhī qiáng

这句话大意是:”“诚能明教化之原,而帅之以为善,保家之道,则家有鹤膝,户有犀渠,适足以夸国俗之强。

ér bù zhì dǎo mín yǐ bù xiáng zhī qì yǐ

现代白话:”而不至导民以不祥之器了。

shuǐ lì ōu yáng yǒng shū zuò táng shū dì lǐ zhì fán yī qú zhī kāi yī yàn zhī lì wú bù jì zhī

这句话大意是:○水利欧阳永叔作《唐书·地理志》,凡一渠之开,一堰之立,无不记之。

qí xiàn zhī xià shí jiān hé qú yī zhì yì kě wèi xiáng ér yǒu tǐ yǐ

现代白话:其县之下实兼河渠一志,亦可谓详而有体了。

gài táng shí wéi lìng zhě yóu dé yǐ yòng yī fāng zhī cái xìng jī yuè zhī yì

这句话大意是:盖唐时为令者犹得以用一方之财,兴期月之役。

ér zhì zhī suǒ shū dà dǐ zài tiān bǎo yǐ qián zhě jū shén zhī qī qǐ fēi tài píng zhī shì lì zhì xiū ér mín yǐn dá gù cháng yǐ bǎi lǐ zhī guān ér chuàng qiān nián zhī lì

这句话大意是:而志之所书,大抵在天宝以前者居什之七,岂非太平之世,吏治修而民隐达,故常以百里之官而创千年之利;。

zhì yú hé shuò yòng bīng zhī hòu zé yǐ cuī kē wèi jí ér nóng gōng shuǐ dào yǒu bù xiá jiǎng qiú zhě yú

这句话大意是:至于河朔用兵之后,则以催科为急,而农功水道有不暇讲求者欤?

rán zì dà lì yǐ zhì xián tōng yóu jiē shū zhī bù jué yú cè

这句话大意是:然自大历以至咸通,犹皆书之不绝于册。

ér jīn zhī wèi lì zé shù shí nián wú wén yě yǐ

这句话大意是:而今之为吏,则数十年无闻也已。

shuǐ rì qián ér tǔ rì jī shān zé zhī qì bù tōng yì yān de ér wú shuǐ hàn hu

现代白话:水日干而土日积,山泽之气不通,义呢得而无水旱吗?

chóng zhèng shí yǒu fǔ chén xú guāng qǐ zuò shū tè xiáng yú shuǐ lì zhī xué

这句话大意是:崇帧时,有辅臣徐光启作书,特详于水利之学。

ér jǐ shì zhōng wèi chéng rùn yì yán chuán yuē yǔ zhě shuǐ qì suǒ huà shuǐ lì xiū yì zhì yǔ zhī mù yě

这句话大意是:而给事中魏呈润亦言:“《传》曰‘雨者,水气所化’,水利修亦致雨之木也。

fū zǐ zhī chēng yǔ yě yuē jìn lì hu gōu xù

现代白话:孔子之称禹也曰:‘尽力乎沟洫。

ér yǔ zì yán yì yuē hòu quǎn huì jù chuān

这句话大意是:’而禹自言亦曰“‘后畎浍,距川。

gǔ shèng rén yǒu tiān xià zhī dà shì ér bù yí hu qí xiǎo rú cǐ

这句话大意是:’古圣人有天下之大事,而不遗乎其小如此。

zì qián shí zhe yú qí rén kū jì zhēng yú wáng mǎng gǔ zhī tōng jīn jù dú jīn rì duō wèi xì liú ér zhōng yuán zhī tián xià hàn qiū liáo nián nián gào bìng yǐ

现代白话:自干时著于齐人,枯济征于王莽,古之通津巨读,今日多为细流,而中原之田夏旱秋潦,年年告病了。

huà mén xiàn jīn zhī hé jīn yě

这句话大意是:划门县,今之河津也。

běi shí lǐ yǒu guā gǔ shān yàn zhēn guàn mén guān shí nián zhù

这句话大意是:北十里有瓜谷山堰,贞观门观十年筑。

dōng nán èr shí sān lǐ yǒu shí shí lú qú èr shí sān nián xiàn lìng zhǎng sūn shù záo gài tián liáng wò mǔ shōu shí shí

这句话大意是:东南二十三里有十石垆渠,二十三年,县令长孙恕凿,溉田良沃,亩收十石。

xi èr shí yī lǐ yǒu mǎ ān wù qú yì shù suǒ záo

这句话大意是:西二十一里有马鞍坞渠,亦恕所凿。

yǒu lóng mén cāng kāi yuán èr nián zhì suǒ yǐ zhù qú tián zhī rén zhuǎn bān zhì jīng yǐ shěng guān dōng zhī cáo zhě yě

这句话大意是:有龙门仓,开元二年置,所以贮渠田之人,转般至京,以省关东之漕者也。

cǐ jí hàn shí hé dōng tài shǒu fān xì zhī cè

这句话大意是:此即汉时河东太守番系之策。

shǐ jì hé qú shū suǒ wèi hé yí xǐ qú bù lì tián zhě bù néng cháng zhǒng

这句话大意是:《史记·河渠书》所谓“河移徙,渠不利田者不能偿种。

ér táng rén xíng zhī jìng yǐ huò lì

这句话大意是:”而唐人行之,竞以获利。

shì yǐ zhī tiān xià wú nán jǔ zhī gōng cún hū qí rén ér yǐ

这句话大意是:是以知天下无难举之功,存乎其人而已。

wèi jùn rén zhī shì bì bù néng guò qián rén zhě bù yì wū hu

现代白话:谓俊人之事必不能过前人者,不是也很诬吗。

táng jiāng shī dù wèi tóng zhōu cì shǐ kāi yuán bā nián shí yuè zhào yuē xī shǐ qǐ gài zhāng zhī cè zhèng bái záo jìng zhī lì zì cí jué hòu shēng chén quē rán

这句话大意是:唐姜师度为同州刺史,开元八年十月,诏曰:“昔史起溉漳之策,郑、白凿径之利,自兹厥后,声尘缺然。

tóng zhōu cì shǐ jiāng shī dù shi dòng yú wēi zhì xíng wèi zhào

这句话大意是:同州刺史姜师度,识洞于微,智形未兆。

fěi gōng zhī jié suǒ huái bì qìng

这句话大意是:匪躬之节,所怀必罄;。

fèng gōng zhī dào zhī wú bù wéi

这句话大意是:奉公之道,知无不为。

qǐng zhí dà nóng shǒu kāi gōu xù

这句话大意是:顷职大农,首开沟恤。

suì gōng yóu mèi wù yì fēn rú

这句话大意是:岁功犹昧,物议纷如。

yuán qí zhōng kuǎn kě jiā wěi rèn réng jiù

这句话大意是:缘其忠款可嘉,委任仍旧。

zàn tíng jiǔ liè zhī zhòng jiǎ yǐ liù tiáo zhī chá

这句话大意是:暂停九列之重,假以六条之察。

bái cáng guò bàn jì yòng sī duō

这句话大意是:白藏过半,绩用斯多。

shí nǎi rén tiān nóng wéi zhèng běn

这句话大意是:食乃人天,农为政本。

zhèn gù cí xún shěng

这句话大意是:朕故兹巡省。

bù dàn qí hán jiāng shēn quàn xù zhī huái tè mào fēng shuāng zhī bì

这句话大意是:不惮祁寒,将申劝恤之怀,特冒风霜之弊。

jīn yuán tián mí wàng chuī huì lián shǔ yóu lái zhēn jí zhī suǒ biàn wèi gāng dào zhī chuān cāng yǔ yǒu jīng dǐ zhī ráo guān fǔ zhì mǔ jīn zhī rùn

这句话大意是:今原田弥望,吹浍连属,由来榛棘之所,遍为亢稻之川,仓庾有京坻之饶,关辅致亩金之润。

běn yíng cǐ dì yù lì píng rén yuán bǎi xìng wèi kāi kǒng sān nóng xū qì suǒ yǐ guān wèi kāi fā jì lìng dì xiāng jiào yòu gōng jì chéng yǐ sī yǔ gòng zhī

现代白话:本营此地,欲利平人,缘百姓未开,恐三农虚弃,所以官为开发,冀令递相教诱,功既成了,思与共之。

qí tún tián nèi xiān yǒu bǎi xìng zhù jí zhī de bǐ lái bié rén zuò zhǔ yì liàng zhǔn qǐng mǔ gē hái

这句话大意是:其屯田内先有百姓注籍之地,比来别人作主,亦量准顷亩割还。

qí guān zhūn shú tián rú tóng zhōu yǒu pín xià qiàn de zhī hù zì bàn gōng lì néng yíng zhǒng zhě zhǔn shù gěi fù yú de qiě yī qián guān qǔ

这句话大意是:其官屯熟田,如同州有贫下欠地之户,自办功力能营种者,准数给付,馀地且依前官取。

shī dù yǐ gōng jiā jīn zǐ guāng lù dài fu cì bó sān bǎi pǐ

这句话大意是:”师度以功加金紫光禄大夫,赐帛三百匹。

dú cǐ zhào shū rán hòu zhī wú yù sù wú jiàn xiǎo lì èr yán wèi jiàn gōng lì shì zhī běn

这句话大意是:读此诏书,然后知“无欲速”,“无见小利”二言,为建功立事之本。

sūn shū áo jué qī sī zhī shuǐ ér guàn líng lóu zhī yě zhuāng zhī qí kě yǐ wèi lìng yǐn yě

现代白话:孙叔敖决期思之水,而灌零娄之野,庄知其能够为令尹也。

wèi xiāng wáng yǔ qún chén yǐn jiǔ wáng wèi qún chén zhù yuē lìng wú chén jiē rú xī mén bào zhī wéi rén chén yě

现代白话:魏襄王与群臣饮酒,王为群臣祝曰:“令我臣皆如西门豹之为人臣也。

shǐ qǐ jìn yuē wèi shì zhī xíng tián yě yǐ bǎi mǔ qiū dú èr bǎi mǔ shì tián è yě

这句话大意是:”史起进曰:“魏氏之行田也以百亩,邺独二百亩,是田恶也。

zhāng shuǐ zài qí páng xī mén bào bù zhī yòng shì bù zhì yě

这句话大意是:漳水在其旁,西门豹不知用,是不智也。

zhī ér bù xīng shì bù rén yě

这句话大意是:知而不兴,是不仁也。

rén zhì bào wèi zhī jǐn hé zú fǎ yě

这句话大意是:仁智,豹未之尽,何足法也。

yú shì yǐ shǐ qǐ wèi qiū lìng yǐn zhāng shuǐ gài qiū yǐ fù wèi zhī hé nèi

这句话大意是:”于是以史起为邺令,引漳水溉邺,以富魏之河内。

hòu hàn shū ān dì jì yuán chū èr nián zhēng yuè xiū lǐ xī mén bào suǒ fēn zhāng shuǐ wèi zhī qú yǐ gài mín tián

这句话大意是:《后汉书·安帝纪》:“元初二年正月,修理西门豹所分漳水为支渠,以溉民田。

zé zhǐ cǐ wèi xī mén bào suǒ kāi

这句话大意是:”则指此为西门豹所开。

wéi rén jūn zhě yǒu lǜ zuò xīng shì zhī qín yǒu shòu fāng rèn néng zhī lüè bù huàn wú shū áo shǐ qǐ zhī chén yǐ

现代白话:为人君者,有率作兴事之勤,有授方任能之略,不患无叔敖、史起之臣了。

hàn shū zhào xìn chén wèi nán yáng tài shǒu wèi mín zuò shuǐ yuē shù kè shí lì yú tián pàn yǐ fáng fēn zhēng

这句话大意是:《汉书》:“召信臣为南阳太守,为民作水,约束刻石,立于田畔,以防纷争。

cǐ jīn rì fēn shuǐ zhī zhì suǒ zì shǐ yě

这句话大意是:”此今日分水之制所自始也。

hóng wǔ mò qiǎn guó zǐ shēng rén cái fèn yì tiān xià jùn xiàn jí lì mín chéng nóng xì xiū zhì shuǐ lì

这句话大意是:洪武末,遣国子生人才分诣天下郡县,集吏民,乘农隙修治水利。

èr shí bā nián zòu kāi tiān xià jùn xiàn táng yàn fán sì wàn jiǔ bǎi bā shí liù chù hé sì qiān yī bǎi liù shí èr chǔ pò qú dī àn wǔ qiān sì shí bā chù

这句话大意是:二十八年,奏开天下郡县塘堰凡四万九百八十六处,河四千一百六十二处,破渠堤岸五千四十八处。

cǐ shèng zǔ qín mín zhī xiào

这句话大意是:此圣祖勤民之效。

yǔ zé hóng wǔ zhōng lìng tiān xià zhōu xiàn zhǎng lì yuè zòu yǔ zé

这句话大意是:○雨泽洪武中,令天下州县长吏月奏雨泽。

gài gǔ zhě lóng xiàn ér yú chūn qiū sān shū bù yǔ zhī yì yě

这句话大意是:盖古者龙见而雩,《春秋》三书“不雨”之意也。

chéng píng rì jiǔ lǜ shì wéi bù jí zhī wù

这句话大意是:承平日久,率视为不急之务。

yǒng lè èr shí èr nián shí yuè tōng zhèng sī qǐng yǐ sì fāng yǔ zé zòu zhāng lèi sòng gěi shì zhōng shōu zhù shàng yuē zǔ zōng suǒ yǐ lìng tiān xià zòu yǔ zé zhě yù qián zhī shuǐ hàn yǐ shī xù mín zhī zhèng cǐ liáng fǎ měi yì

这句话大意是:永乐二十二年十月,通政司请以四方雨泽奏章类送给事中收贮,上曰:“祖宗所以令天下奏雨泽者,欲前知水旱,以施恤民之政,此良法美意。

jīn zhōu xiàn yǔ zé zhāng zòu nǎi jī yú tōng zhèng sī shàng zhī rén hé yóu zhī

这句话大意是:今州县雨泽章奏乃积于通政司,上之人何由知?

yòu yù sòng gěi shì zhōng shōu zhù shì yù shàng zhī rén zhōng bù zhī yě

这句话大意是:又欲送给事中收贮,是欲上之人终不知也。

rú cǐ tú láo zhōu xiàn hé wéi

这句话大意是:如此徒劳州县何为。

zì jīn sì fāng suǒ zòu yǔ zé zhì jí fēng jìn zhèn qīn yuè yān

现代白话:自今四方所奏雨泽,至即封进,朕亲阅呢。

míng hū tài zǔ qǐ zì cè wēi shēng wèi tiān zǐ qí shì sì hǎi zhī guǎng yóu wú zhuāng tián zhào mín zhī zhòng yóu wú diàn kè yě gù qí liú xīn mín shì rú cǐ

现代白话:”鸣呼,太祖起自侧微,升为天子,其视四海之广犹我庄田,兆民之众犹我佃客也,故其留心民事如此。

dāng shí zhǎng lì dé yǐ yán mín jí kǔ ér lǐ lǎo yì de yì què zì chén

这句话大意是:当时长吏得以言民疾苦,而里老亦得诣阕自陈。

hòu shì yǔ zé zhī zòu suì yǐ qǐn fèi tiān zāi gé ér bù wén mín yǐn yōng ér mò dá rán hòu zhī shèng zhǔ zhī yì yǒu bù dàn yú qí nián wàng suì zhě

这句话大意是:后世雨泽之奏遂以寝废,天灾格而不闻,民隐壅而莫达,然后知圣主之意有不但于祈年望岁者。

mín qīn ér guó zhì yǒu yǐ yě fū

这句话大意是:民亲而国治,有以也夫。

hé qú huáng hé zài zhī yǔ gòng dōng guò luò nà zhì yú dà pī

这句话大意是:○河渠黄河载之《禹贡》,东过洛、肭,至于大丕;。

běi guò jiàng shuǐ zhì yú dà lù

这句话大意是:北过洚水,至于大陆;。

yòu běi bō wèi jiǔ hé tóng wèi nì hé rén yú hǎi zhě qí gù dào yě hàn yuán guāng zhōng hé jué hù zǐ dōng nán zhù ju yě tōng yú huái sì

这句话大意是:又北播为九河,同为逆河人于海者,其故道也,汉元光中,河决瓠子东南,注矩野,通于淮泗。

wǔ dì zì lín fā zú shù wàn rén sāi zhī zhù gōng qí shàng míng yuē xuān fáng

这句话大意是:武帝自临,发卒数万人塞之,筑宫其上,名曰宣防。

dǎo hé běi xíng

这句话大意是:导河北行,。

fù yǔ jiù jì

这句话大意是:复禹旧迹,。

ér liáng chu zhī de fù níng wú shuǐ zāi

这句话大意是:而梁楚之地复宁无水灾,。

zì hàn zhì táng

这句话大意是:自汉至唐,。

hé bù wéi hài jǐ jí qiān nián

这句话大意是:河不为害几及千年,。

wǔ dài shǐ jìn kāi yùn yuán nián wǔ yuè bǐng chén

这句话大意是:《五代史》:“晋开运元年五月丙辰,。

huá zhōu hé jué jìn biàn cáo pú dān yùn wǔ zhōu zhī jìng

这句话大意是:滑州河决、浸汴、曹、濮、单、郓五州之境,。

huán liáng shān

这句话大意是:环梁山,。

hé yú wèn shuǐ

这句话大意是:合于汶水,。

yǔ nán wàng shǔ shān hú lián

这句话大意是:与南旺蜀山湖连,。

mí màn shù bǎi lǐ

这句话大意是:弥漫数百里,。

hé nǎi zì běi ér dōng

这句话大意是:河乃自北而东。

sòng shǐ xī níng bā nián qī yuè yǐ chǒu hé dà jué yú chán zhōu cáo cūn běi liú duàn jué hé dào nán xǐ dōng huì yú liáng shān zhāng zé shuò

这句话大意是:”《宋史》:”熙宁八年七月乙丑,河大决于澶州曹村,北流断绝,河道南徙,东汇于梁山张泽烁。

fēn wéi èr pài yī hé nán qīng hé rù yú huái yī hé běi qīng hé rù yú hǎi hé

这句话大意是:分为二派:一合南清河入于淮,一合北清河入于海河。

yòu zì dōng ér nán yǐ yuán fēng yǐ hòu yòu jué ér běi

现代白话:”又自东而南了,元丰以后,又决而北。

yì zhě yù fù yǔ jì ér dà chén lì zhǔ huí dōng zhī yì

这句话大意是:议者欲复禹迹,而大臣力主回东之议。

jiàng jí jīn yuán qí shì rì qū yú nán ér bù kě wǎn

这句话大意是:降及金,元,其势日趋于南而不可挽。

gù jīn zhī hé fēi gǔ zhī hé yǐ

现代白话:故今之河非古之河了。

zì zhōng mù yǐ xià duó biàn xú zhōu yǐ xià duó sì qīng kǒu yǐ xià duó huái fán sān duó ér hòu zhù yú hǎi

这句话大意是:自中牟以下夺汴,徐州以下夺泗,清口以下夺淮,凡三夺而后注于海。

jīn suì jiǔ hé shēn rì gāo huái sì yòu bù néng róng yǐ

现代白话:今岁久,河身日高,淮、泗又不能容了。

miào táng zhī yì jì shì qí duó zhě yǐ wéi cháng sī shuǐ zhī chén yòu chéng qí jué zhě yǐ wéi lì bù dú yǐ hài mín shēng fáng guó jì ér yú tiān dì zhī qì yùn wèi bì bù yǒu suǒ guān yě

这句话大意是:庙堂之议既视其夺者以为常,司水之臣又乘其决者以为利,不独以害民生,妨国计,而于天地之气运未必不有所关也。

qiū zhòng shēn dà xué yǎn yì bǔ yán lǐ yuē sì dú shì zhū hóu

这句话大意是:丘仲深《大学衍义补·言礼》:“曰:“四读视诸侯。

wèi zhī dú zhě dú yě yǐ qí dú rén yú hǎi gù jiāng hé huái jì wèi zhī sì dú

这句话大意是:谓之读者,独也,以其独人于海,故江、河、淮、济谓之四读。

jīn yǐ yī huái ér shòu huáng hé zhī quán gài hé èr dú ér wèi yī yě

这句话大意是:”今以一淮而受黄河之全,盖合二读而为一也。

zì sòng yǐ qián hé zì rén hǎi shàng néng wéi bìng hé zhōu jùn zhī hài kuàng jīn hé huái hé yī ér qǐng kǒu yòu hé biàn sì yí sān shuǐ yǐ tóng guī yú huái yě zāi

现代白话:自宋以前,河自人海,尚能为并河州郡之害,况今河、淮合一,而请口又合汴、泗、沂三水以同归于淮也啊。

nǎng shí hé shuǐ yóu yǒu suǒ zhū rú jù yě liáng shān děng chù

这句话大意是:”曩时河水犹有所潴、如钜野、梁山等处;。

yóu yǒu suǒ fēn rú zhūn shì chì hé zhī lèi suī yǐ yuán rén pái hé rén huái ér dōng běi zhī dào yóu wēi yǒu cún yān zhě

现代白话:犹有所分,如屯氏、赤河之类,虽以元人排河人淮,而东北之道犹微有存呢者。

jīn zé yǐ yī huái ér shòu zhòng shuǐ zhī guī ér wú juān dī zhī shèn lòu yǐ shào guó xián zuò zhì hé lùn yǐ wéi yǔ zhī zhì shuǐ zhì yú dì píng tiān chéng liù fǔ sān shì yǔn zhì qí gōng kě wèi shèng yǐ

现代白话:今则以一淮而受众水之归,而无涓滴之渗漏了,邵国贤作《治河论》,以为禹之治水至于地平天成,六府三事,允治其功,可谓盛了。

yǐ jīn guān zhī qí suǒ kōng zhī de shén guǎng suǒ chǔ zhī shì shén yì suǒ qiú zhī xiào shén xiǎo

这句话大意是:以今观之,其所空之地甚广,所处之势甚易,所求之效甚小。

jīn zhī zhì shuǐ zhě qí qù yǔ yě yuǎn yǐ ér suǒ kōng zhī de nǎi xiá yú yǔ suǒ chǔ zhī shì nǎi nán yú yǔ suǒ qiú zhī gōng nǎi dà yú yǔ

现代白话:今之治水者其去禹也远了,而所空之地乃狭于禹,所处之势乃难于禹,所求之功乃大于禹。

yǔ zhī dǎo hé zì dà pī yǐ xià fēn bō hé tóng suí qí suǒ zhī ér shū zhī bù yǔ zhēng lì gù shuǐ de qí xìng ér wú chōng jué zhī huàn

这句话大意是:禹之导河自大丕以下,分播合同,随其所之而疏之,不与争利,故水得其性,而无冲决之患。

jīn fú yī bēi zhī shuǐ jǔ ér zhù zhī de bì děi fāng chǐ nǎi néng róng zhī qí shì rán yě

这句话大意是:今夫一杯之水举而注之地,必得方尺乃能容之,其势然也。

hé zì dà huái yǐ shàng shuǐ zhī zài bēi zhě yě

这句话大意是:河自大怀以上,水之在杯者也;。

dà huái yǐ xià shuǐ zhī zài dì zhě yě

这句话大意是:大怀以下,水之在地者也。

yǐ zài dì zhī shuǐ ér yù jū shù zhōu xuán rú zài bēi zhī shí dà yǔ bù néng ér kuàng tā rén hu

这句话大意是:以在地之水而欲拘束周旋如在杯之时,大禹不能,而况他人吗。

jīn hé nán shān dōng jùn xiàn qí bù xīng liè guān tíng mín shè xiāng bǐ ér jū fán yǔ zhī suǒ kōng yǐ yǔ shuǐ zhě jīn rén jiē wèi wú yǒu

现代白话:今河南、山东郡县棋布星列,官亭民舍相比而居,凡禹之所空以与水者,今人皆为我有。

gài wú wú róng shuǐ zhī de ér fēi shuǐ jù wú zhī de yě gù yi qí yǒu chōng jué zhī huàn yě gù rì suǒ kōng zhī de xiá yú yǔ

现代白话:盖我无容水之地,而非水据我之地也,固宜其有冲决之患也,故日所空之地狭于禹。

yǔ zhī zhì shuǐ suí dì shī gōng wú suǒ jū ài

这句话大意是:禹之治水随地施功,无所拘碍。

jīn běi yǒu lín qīng zhōng yǒu jǐ níng nán yǒu xú zhōu jiē zhuǎn cáo yào lù

这句话大意是:今北有临清,中有济宁,南有徐州,皆转漕要路。

ér dà liáng zài xī nán yòu zōng fān suǒ zài

这句话大意是:而大梁在西南,又宗藩所在。

zuǒ gù yòu pàn dòng zé chè shí shǐ shuǐ yǒu zhī shàng bù néng shǐ zhī bì suí wú yì kuàng shuǐ wú qíng wù yě qí néng wēi yí qū zhé yǐ jì wú zhī shì zāi

现代白话:左顾右盼,动则掣时,使水有知,尚不能使之必随我意,况水无情物也,其能委蛇曲折以济我之事啊。

gù rì suǒ chǔ zhī shì nán yú yǔ

这句话大意是:故日所处之势难于禹。

kuàng yǔ zhī zhì shuǐ qù qí diàn nì zhī hài ér yǐ cǐ wài wú qiú yān jīn zé lài zhī yǐ cáo

现代白话:况禹之治水去其垫溺之害而已,此外无求呢,今则赖之以漕。

bù jí biàn yǐ yòu kǒng huài lín qīng yě

现代白话:不及汴了,又恐坏临清也;。

bù jí lín qīng yǐ yòu kǒng huài jǐ níng yě

现代白话:不及临清了,又恐坏济宁也;。

bù jí jǐ níng yǐ yòu kǒng huài xú zhōu yě

现代白话:不及济宁了,又恐坏徐州也;。

shǐ jiē wú huài yě yòu kǒng cáo qú bù zú yú yùn yě

这句话大意是:使皆无坏也,又恐漕渠不足于运也。

le shì shù zhě ér hòu wèi zhī zhì

这句话大意是:了是数者,而后谓之治。

gù rì suǒ qiú zhī gōng dà yú yǔ

这句话大意是:故日所求之功大于禹。

yáo èr wén zhuāng zhī yán guān zhī zé hé shuǐ nán qū zhī shì yǐ jí ér yī dài zhī chén bù guò bǔ jū xià lòu yǐ sāi mù qián zhī zé ér yǐ ān wàng qí wèi sī mín jì bǎi shì zhī cháng lì zāi

现代白话:繇二文庄之言观之,则河水南趋之势已极,而一代之臣不过补苴罅漏,以塞目前之责而已,安望其为斯民计百世之长利啊。

zhì yú jīn rì ér jué yì zhī zāi wú suì bù gào

这句话大意是:至于今日,而决溢之灾无岁不告。

wū hū

这句话大意是:呜呼!

qí xìn fēi rén lì zhī suǒ néng zhì yǐ

现代白话:其信非人力之所能治了。

yǔ gòng zhī yán zhì shuǐ yě yuē bō yuē zhū

这句话大意是:《禹贡》之言治水也,曰播,曰潴。

shuǐ zhī xìng hé zé chōng zhòu zé yì

这句话大意是:水之性合则冲,骤则溢。

gù bié ér shū zhī suǒ yǐ shā qí chōng yě yòu běi bō wèi jiǔ hé shì yě

这句话大意是:故别而疏之,所以杀其冲也,“又北播为九河”是也。

páng ér xù zhī suǒ yǐ jié qí yì yě dà yě jì zhū shì yě

这句话大意是:旁而蓄之,所以节其溢也,“大野既潴”是也。

bì shǐ zhī yǒu suǒ róng ér bù wéi bào rán hòu zhōng měi kě yǐ fēng wù liú è kě yǐ fù mín ér bǎi xìng zhī lì yáo shì ér xìng yǐ

现代白话:必使之有所容而不为暴,然后钟美能够丰物,流恶能够阜民,而百姓之利,繇是而兴了。

jīn yě bù rán dī zhī zhàng zhī bī zhī shù zhī shǐ zhī wú yǐ róng qí liú ér bù dé bù fā qí nù zé qí bù yóu dì zhōng ér héng chū yú yuán xí zhī jiān gù wú guài qí rán yě

这句话大意是:今也不然,堤之、障之、逼之、束之,使之无以容其流,而不得不发其怒,则其不由地中而横出于原隰之间,固无怪其然也。

qiū zhòng shēn wèi yǐ yī huái shòu huáng hé zhī quán

这句话大意是:丘仲深谓以一淮受黄河之全,。

rán kǎo zhī xiān cháo xú yǒu zhēn zhì hé

这句话大意是:然考之先朝徐有贞治河,。

yóu shū fēn shuǐ zhī qú yú pú

这句话大意是:犹疏分水之渠于濮,。

sì zhī jiān

这句话大意是:汜之间,。

bù shǐ zhī bìng qū yī dào

这句话大意是:不使之并趋一道,。

zì hóng zhì liù nián

这句话大意是:自弘治六年,。

zhù huáng líng gāng yǐ jué qí běi lái zhī dào

这句话大意是:筑黄陵冈以绝其北来之道,。

ér hé liú zǒng yú cáo dān zhī jiān

这句话大意是:而河流总于曹、单之间,。

nǎi yóu yú lán yáng

这句话大意是:乃犹于兰阳,。

yí fēng gè kāi yī kǒu ér xiè zhī yú nán

这句话大意是:仪封各开一口而泄之于南。

jīn fù sāi zhī gù hé zhī zài jīn rì yù běi bù dé yù nán bù dé wéi yǐ yī dào rù huái huái xiá ér bù néng róng yòu gāo ér bù lì xià zé bīn suì jué yú pī sù yǐ xià yǐ bìng mín ér fáng yùn

这句话大意是:今复塞之,故河之在今日欲北不得,欲南不得,唯以一道入淮,淮狭而不能容,又高而不利下,则濒岁决于邳、宿以下,以病民而妨运。

ér pī sù yǐ xià zuǒ yòu jiē yǒu hú bēi hé bì cóng ér rù zhī

这句话大意是:而邳、宿以下,左右皆有湖陂,河必从而入之。

wú jiàn liú gòng fù suǒ yún bié chuān yī liáng shān shuò zhě jiāng zài jīn huái qiú zhī jiān

现代白话:我见刘贡父所云:“别穿一梁山烁者,将在今淮、泅之间。

ér shēng mín yú biē zhī yōu dài wèi yǐ yě

这句话大意是:”而生民鱼鳖之忧殆未已也。

hé zhèng zhī huài yě qǐ yú bìng shuǐ zhī mín tān shuǐ tuì zhī lì ér zhàn diàn hé páng hàn zé zhī de bù cái zhī lì yīn ér jí zhī yú guān rán hòu shuǐ wú suǒ róng ér héng jué wéi hài

这句话大意是:河政之坏也,起于并水之民贪水退之利,而占佃河旁汗泽之地,不才之吏因而籍之于官,然后水无所容,而横决为害。

gǔ ràng yán gǔ zhě lì guó jū mín jiāng lǐ tǔ dì bì yí chuān zé zhī fēn dù shuǐ shì suǒ bù jí

这句话大意是:贾让言:“古者立国居民,疆理土地,必遗川泽之分,度水势所不及。

dà chuān wú fáng xiǎo shuǐ dé rén bēi zhàng bēi xià yǐ wéi hàn zé shǐ qiū shuǐ duō de yǒu suǒ xiū xī zuǒ yòu yóu bō kuān huǎn ér bù pò gù yuē shàn wèi chuān zhě jué zhī shǐ dào

这句话大意是:大川无防,小水得人陂障,卑下以为汗泽,使秋水多得有所休息,左右游波宽缓而不迫,故曰:‘善为川者决之使道。

yòu yuē nèi huáng jiè zhōng yǒu zé fāng shù shí lǐ huán zhī yǒu dī

这句话大意是:”又曰:“内黄界中有泽、方数十里,环之有堤。

wǎng shí yú suì tài shǒu yǐ fù mín mín jīn qǐ lú shè qí zhōng cǐ chén qīn jiàn zhě yě

这句话大意是:往十馀岁,太守以赋民,民今起庐舍其中,此臣亲见者也。

yuán shǐ hé qú zhì wèi huáng hé tuì hé zhī shí jiù shuǐ pō yú chí duō wèi shì jiā suǒ jù hū yù fàn yì shuǐ wú suǒ guī suì zhì wéi hài

这句话大意是:《元史·河渠志》谓,黄河退涸之时,旧水泊于池多为势家所据,忽遇泛溢,水无所归,遂致为害。

yóu cǐ guān zhī fēi hé fàn rén rén zì fàn zhī

这句话大意是:”由此观之,非河犯人,人自犯之。

yǔ xíng shān dōng jù yě shòu zhāng zhū yì gǔ shí zhū shuǐ zhī de wú chǐ cùn bù gēng ér wàng qí xī rì zhī wèi chuān jìn yǐ jìn yǒu yī shòu zhāng lìng xiū zhì nǎi yún liáng shān shuò jǐn kě shí lǐ qí xū yán bā bǎi lǐ nǎi xiǎo shuō zhī huò rén ěr

现代白话:予行山东巨野、寿张诸邑,古时潴水之地,无尺寸不耕,而忘其昔日之为川浸了,近有一寿张令修志,乃云梁山烁仅可十里,其虚言八百里,乃小说之惑人耳。

cǐ bìng wǔ dài sòng jīn shǐ ér wèi zhī jiàn yě

这句话大意是:此并五代、宋、金史而未之见也。

shū shēng zhī lùn qǐ bù kě xiào yě zāi

现代白话:书生之论,岂不可笑也啊!

lù wén yù xù tíng cān lù yuē hé huàn yǒu èr rì jué rì yì

这句话大意是:陆文裕《续停骖录》曰:“河患有二,日决、日溢。

jué zhī hài jiān jiàn ér yì zhī hài pín suì yǒu zhī

这句话大意是:决之害间见,而溢之害频岁有之。

shǐ gǔ lǔ zhī sān fǎ suì ér yǒu chéng yì xiǎo bǔ ěr

这句话大意是:使贾鲁之三法遂而有成,亦小补耳。

qiě dāng suì suì wèi zhī qí láo qí fèi kě shèng yán zāi

现代白话:且当岁岁为之,其劳、其费可胜言啊。

jīn yù zhì zhī fēi dà qì shù bǎi lǐ zhī de bù kě

这句话大意是:今欲治之,非大弃数百里之地不可。

xiān zuò hú bēi yǐ zhū màn bō

这句话大意是:先作湖陂以潴漫波;。

qí cì zé bīn hé zhī chù fǎng jiāng nán wéi tián zhī fǎ duō wèi gōu qú zú yǐ róng shuǐ

这句话大意是:其次则滨河之处,仿江南圩田之法,多为沟渠,足以容水;。

rán hòu jùn qí yū shā yóu zhī dì zhōng

这句话大意是:然后浚其淤沙,由之地中。

ér rùn xià zhī xìng bì dōng zhī shì de yǐ

现代白话:而润下之性、必东之势得了。

àn wén yù zhī yì jí gǔ ràng zhī shàng zhōng èr cè ér bù gǎn míng yán

这句话大意是:按文裕之意,即贾让之上、中二策,而不敢明言。

gǔ ràng yán jīn xíng shàng cè xǐ jì zhōu zhī mín dāng shuǐ chōng zhě jué lí yáng zhē hài tíng fàng hé shǐ běi rù hǎi

这句话大意是:贾让言:“今行上策,徙冀州之民当水冲者,决黎阳遮害亭,放河使北入海。

hé xī báo tài shān dōng báo jīn dī shì bù néng yuǎn fàn làn jī yuè zì dìng

这句话大意是:河西薄大山,东薄金堤,势不能远泛滥,期月自定。

nán zhě jiāng yuē ruò rú cǐ bài huài chéng guō tián lú zhǒng mù yǐ wàn shù bǎi xìng yuàn hèn

这句话大意是:难者将曰:若如此,败坏城郭、田庐、冢墓以万数,百姓怨恨。

jīn bīn hé shí jùn zhì dī suì fèi qiě wàn wàn jí qí dà jué suǒ cán wú shù rú chū shù nián zhì hé zhī jué yǐ yè suǒ xǐ zhī mín zūn gǔ shèng zhī fǎ dìng shān chuān zhī wèi

这句话大意是:今濒河十郡,治堤岁费且万万,及其大决,所残无数,如出数年治河之决,以业所徙之民,遵古圣之法,定山川之位。

qiě dà hàn fāng zhì wàn lǐ qǐ qí yǔ shuǐ zhēng zhǐ chǐ zhī de zāi

现代白话:且大汉方制万里,岂其与水争咫尺之地啊。

cǐ gōng yī lì hé dìng mín ān qiān zǎi wú huàn gù wèi zhī shàng cè

这句话大意是:此功一立,河定民安,千载无患,故谓之上策。

ruò nǎi duō chuān cáo qú yú jì zhōu de shǐ mín dé yǐ gài tián fēn shā le nù suī fēi shèng rén fǎ rán yì jiù bài shù yě

这句话大意是:若乃多穿漕渠于冀州地,使民得以溉田,分杀了怒,虽非圣人法,然亦救败术也。

jiē fū fēi yǒu wǔ dì zhī xióng cái dà lüè qí shú néng pái zhòng duō zhī kǒu ér chuàng fēi cháng zhī yuán zhě zāi

现代白话:”嗟夫,非有武帝之雄才大略,其孰能排众多之口,而创非常之原者啊。

píng dāng shǐ lǐng hé dī zòu àn jīng yì zhì shuǐ yǒu jué hé shēn chuān ér wú dī fáng yōng sè zhī wén

这句话大意是:平当使领河堤,奏按经义治水,有“决河深川,而无堤防壅塞”之文。

sòng kāi bǎo zhī zhào yì yuē zhèn měi yuè qián shū xiáng jiū jīng dú

这句话大意是:宋开宝之诏亦曰:“朕每阅前书,详究经渎。

zhì ruò xià hòu suǒ zài dàn yán dǎo hé zhì hǎi suí shān jùn chuān wèi wén lì zhì tuān liú guǎng yíng gāo àn

这句话大意是:至若夏后所载,但言导河至海,随山浚川,未闻力制湍流,广营高岸。

jīn zhī yán zhì shuǐ zhě jì wú chū yú dī sāi èr shì

这句话大意是:今之言治水者计无出于堤、塞二事。

jī zǐ dá wǔ wáng zhī fǎng shǒu yán gǔn yīn hóng shuǐ gǔ chén qí wǔ xíng dì nǎi zhèn nù

这句话大意是:箕子答武王之访,首言鲧堙洪水,汩陈其五行,帝乃震怒。

hòu shì zhì hé zhī chén jiē gǔn yě fēi qí rén zhī yuàn wèi gǔn nǎi guó jiā jiào zhī shǐ wèi gǔn yě shì yǐ shuǐ bù zhì ér yí lún dūn yě

这句话大意是:后世治河之臣皆鲧也,非其人之愿为鲧,乃国家教之使为鲧也,是以水不治而彝伦敦也。

yīn hé yǐ wéi cáo zhě yǔ yě

这句话大意是:因河以为槽者,禹也。

yōng hé yǐ wéi cáo zhě míng rén yě

这句话大意是:壅河以为漕者,明人也。

gù gǔ yuē hé qú jīn rì hé fáng

这句话大意是:故古曰河渠,今日河防。

wén zhī xiān dá yán tiān qǐ yǐ qián wú rén bù lì yú hé jué zhě

这句话大意是:闻之先达言:天启以前,无人不利于河决者。

qīn kè jīn qián zé zì zǒng hé yǐ zhì yú zhá guān wú suǒ bù lì

这句话大意是:侵克金钱,则自总河以至于闸官,无所不利;。

zhī lǐng gōng shí zé zì zhí shì yǐ zhì yú yóu xián wú shí zhī rén wú suǒ bù lì

这句话大意是:支领工食,则自执事以至于游闲无食之人,无所不利。

qí bù lì zhě dú yè zhǔ ěr

这句话大意是:其不利者,独业主耳。

ér jīn nián jué kǒu míng nián tuì tān tián yū zhī zhōng cháng de bèi xǐ ér nì sǐ zhě tè bǎi zhī yī èr ér yǐ

这句话大意是:而今年决口,明年退滩,填淤之中,常得倍蓰,而溺死者特百之一二而已。

yú shì pín nián xiū zhì pín nián chōng jué yǐ xùn zhì jīn rì zhī hài fēi yī zhāo yī xī zhī gù yǐ

现代白话:于是频年修治,频年冲决,以驯致今日之害,非一朝一夕之故了。

guó jiā zhī fǎ shǐ rán bǐ dǒu shāo zhī rén yān zú zé zāi

现代白话:国家之法使然,彼斗筲之人呢足责啊。

bù dú cǐ yě

这句话大意是:不独此也。

bǐ dōu rén shì wéi rén shuō yī shì zhì yī wù wèi yǒu bù suǒ qí chou zhě

这句话大意是:彼都人士,为人说一事,置一物,未有不索其酬者。

bǎi guān yǒu sī shòu cháo tíng yī zhí shì yī chāi qiǎn wèi yǒu bù jì qí huò zhě zì fǔ shǐ xū tú shàng ér zhì yú gōng qīng dài fū zhēn kě wèi zhī tóng xīn tóng dé zhě yǐ

现代白话:百官有司受朝廷一职事,一差遣,未有不计其获者,自府史胥徒上而至于公卿大夫,真可谓之同心同德者了。

gǒu fēi fǎn pǔ tiān shuài tǔ zhī rén xīn shǐ zhī xiān yì ér hòu lì zhōng bù kě yǐ zhì tài píng

现代白话:苟非返普天率土之人心,使之先义而后利,终不能够致太平。

gù yú yǐ wéi jīn rì zhī wù zhèng rén xīn jí yú yì hóng shuǐ yě

这句话大意是:故愚以为今日之务正人心,急于抑洪水也。

Want to learn Chinese with visual scenes and structured paths?

Start Learning Chinese →