日知录 · 顾炎武 · Chapter 2 of 33

卷一

PinyinModern Translation
Size

sān yì fū zǐ yán bāo xī shì shǐ huà bā guà bù yán zuò yì ér yuē yì zhī xìng yě qí yú zhōng gǔ hu

现代白话:○三易孔子言包羲氏始画八卦,不言作《易》,而曰:“《易》之兴也,其于中古吗?

yòu yuē yì zhī xìng yě qí dāng yīn zhī mò shì zhōu zhī shèng dé yá

这句话大意是:”又曰:“《易》之兴也,其当殷之末世,周之盛德邪?

dāng wén wáng yǔ zhòu zhī shì yá

这句话大意是:当文王与纣之事邪?

shì wén wáng suǒ zuò zhī cí shǐ míng wéi yì

这句话大意是:”是文王所作之辞始名为《易》。

ér zhōu guān dà bo zhǎng sān yì zhī fǎ yī yuē lián yě èr yuē guī cáng sān yì zhī míng yǐ míng zhī yě

这句话大意是:而《周官》大卜掌《三易》之法:一曰《连也》,二曰《归藏》,三《易》之名以名之也。

yóu zhī mò zǐ shū yán zhōu zhī chūn lái yàn zhī chūn qiū sòng zhī chūn qiū qí zhī chūn qiū

这句话大意是:犹之墨子书言“周之《春来》,燕之《春秋》,宋之《春秋》,齐之《春秋》”。

zhōu yàn sòng qí zhī shǐ fēi bì jiē chūn qiū yě ér yún chūn qiū zhě yīn lǔ shǐ zhī míng yǐ míng zhī yě

这句话大意是:周、燕、宋、齐之史,非必皆“春秋”也,而云“春秋”者,因鲁史之名以名之也。

zuǒ zhuàn xī shí wǔ nián zhàn yú hán bo xǐ fù shì zhī yuē jí qí guà yù gǔ yuē qiān shèng sān qù sān qù zhī yú huò qí xióng hú

这句话大意是:《左传·僖十五年》:战于韩,卜徙父筮之曰吉,其卦遇《蛊》,曰:“千乘三去,三去之馀,获其雄狐。

chéng shí liù nián zhàn yú yān líng

这句话大意是:”《成·十六年》:战于鄢陵。

gōng zhī shǐ yuē jí qí guà yù fù yuē nán guó qi shè qí yuán wáng zhōng jué mù

这句话大意是:公之,史曰吉,其卦遇《复》,曰:“南国戚,射其元王中厥目。

cǐ jiē bù yòng zhōu yì ér bié yǒu yǐn jù zhī cí jí suǒ wèi sān yì zhī fǎ yě

这句话大意是:”此皆不用《周易》,而别有引据之辞,即所谓《三易》之法也。

zhòng guà bù shǐ wén wáng dà bo shang sān yì zhī fǎ qí jīng guà jiē bā qí bié jiē liù shí yǒu sì

这句话大意是:○重卦不始文王大卜裳《三易》之法,其经卦皆八,其别皆六十有四。

kǎo zhī zuǒ zhuàn xiāng gōng jiǔ nián mù jiāng qiān yú dōng gōng shì zhī yù gèn zhī suí jiāng yuē shì yú zhōu yì yuē suí yuán hēng lì zhēn wú jiù

这句话大意是:考之《左传·襄公九年》:穆姜迁于东宫,筮之,遇《艮》之《随》,姜曰:“是于《周易》”,曰“《随》,元亨利贞,无咎。

dú yán shì yú zhōu yì zé zhī xià shāng jiē yǒu cǐ guà

这句话大意是:”独言“是于《周易》”,则知夏、商皆有此卦。

ér zhòng bā guà wèi liù shí sì zhě bù shǐ yú wén wáng yǐ

现代白话:而重八卦为六十四者,不始于文王了。

zhū zǐ zhōu yì běn yì zhōu yì zì fú xī huà guà wén wáng zuò tuàn cí zhōu gōng zuò yáo cí wèi zhī jīng

这句话大意是:○朱子周易本义《周易》自伏羲画卦,文王作彖辞,周公作爻辞,谓之经。

jīng fēn shàng xià èr piān

这句话大意是:经分上下二篇。

kǒng zǐ zuò shí yì wèi zhī chuán

这句话大意是:孔子作十翼,谓之传。

chuán fēn shí piān tuàn chuán shàng xià èr piān xì cí chuán shàng xià èr piān wén yán shuō guà chuán xù guà chuán zá guà chuán gè yī piān

这句话大意是:传分十篇:《彖传》上下二篇,《系辞传》上下二篇,《文言》、《说卦传》、《序卦传》、《杂卦传》各一篇。

zì hàn yǐ lái wèi fèi zhí zhèng xuán wáng bì suǒ luàn qǔ kǒng zǐ zhī yán zhú tiáo fù yú guà yáo zhī xià

这句话大意是:自汉以来,为费直、郑玄、王弼所乱,取孔子之言逐条附于卦爻之下。

chéng zhèng bù chuán yīn zhī

这句话大意是:程正步传因之。

jí zhū yuán huì běn yì shǐ yī gǔ wén gù yú zhōu yì shàng jīng tiáo xià yún zhōng jiān pō wéi zhū rú suǒ luàn jìn shì huang shì shǐ zhèng qí shī ér wèi néng jǐn hé gǔ wén

这句话大意是:及朱元晦《本义》,始依古文故于《周易·上经》条下云:“中间颇为诸儒所乱,近世晃氏始正其失,而未能尽合古文。

lǚ shì yòu gēng dìng zhe wèi jīng èr juǎn chuán shí juǎn nǎi fù kǒng shì zhī jiù yún

这句话大意是:吕氏又更定著为经二卷,传十卷,乃复孔氏之旧云。

hóng wǔ chū bān wǔ jīng tiān xià rú xué ér yì jiān yòng chéng shī èr shì yì gè zì wéi shū

这句话大意是:”洪武初,颁《五经》天下儒学,而《易》兼用程、失二氏,亦各自为书。

yǒng lè zhōng xiū dà quán nǎi qǔ zhū zǐ juǎn cì gē liè fù zhī chéng chuán zhī hòu

这句话大意是:永乐中修《大全》,乃取朱子卷次割裂,附之程传之后。

ér zhū zǐ suǒ dìng zhī gǔ wén réng fù xiáo luàn

这句话大意是:而朱子所定之古文仍复淆乱。

tuàn jí wén wáng suǒ xì zhī cí chuán zhě kǒng zǐ suǒ yǐ shì jīng zhī cí yě hòu fán yán chuán fàng cǐ

这句话大意是:“彖即文王所系之辞,传者孔子所以释经之辞也,后凡言传放此。

cǐ nǎi tuàn shàng chuán tiáo xià yì jīn nǎi xuē tuàn shàng chuán sān zì ér fù yú dà zāi qián yuán zhī xià

现代白话:”此乃《彖·上传》条下义,今乃削“彖上传”三字,而附于“大啊乾元”之下。

xiàng zhě guà zhī shàng xià liǎng xiàng jí liǎng xiàng zhī liù yáo zhōu gōng suǒ xì zhī cí yě

这句话大意是:“象者,卦之上下两象及两象之六爻,周公所系之辞也。

nǎi xiàng shàng chuán tiáo xià yì jīn nǎi xuē xiàng shàng chuán sān zì ér fù yú tiān xíng jiàn zhī xià

这句话大意是:”乃《象·上传》条下义,今乃削‘象上传’三字,而附于“天行健”之下。

cǐ piān shēn tuàn chuán xiàng chuán zhī yì yǐ jǐn qián kūn èr guà zhī yùn ér yú guà zhī shuō yīn kě yǐ lì tuī yún

现代白话:此篇申彖传、象传之意以尽《干》、《坤》二卦之蕴,而馀卦之说因能够例推云。

nǎi wén yán tiáo xià yì jīn nǎi xuē wén yán èr zì ér fù yú yuán zhě shàn zhī zhǎng yě zhī xià

这句话大意是:”乃《文言》条下义,今乃削“文言”二字,而附于“元者善之长也”之下。

qí tuàn yuē xiàng yuē wén yán yuē zì jiē zhū zǐ běn suǒ wú fù yī chéng yī tiān rù

这句话大意是:其“彖曰”、“象曰”、“文言曰”字皆朱子本所无,复依程依添入。

hòu lái shì zǐ yàn chéng chuán zhī duō qì qù bù dú zhuān yòng běn yì

这句话大意是:后来士子厌程传之多,弃去不读,专用《本义》。

ér dà quán zhī běn nǎi cháo tíng suǒ bān bù gǎn zhé gǎi suì jí jiān bǎn chuán yì zhī běn kān qù chéng chuán ér yǐ chéng zhī cì xù wèi zhū zhī cì xù

这句话大意是:而《大全》之本乃朝廷所颁,不敢辄改,遂即监版传义之本刊去程传,而以程之次序为朱之次序。

xiāng chuán qiě èr bǎi nián yǐ

现代白话:相传且二百年了。

xī hu zhū zǐ dìng zhèng zhī shū jìng bù dé jiàn yú shì qǐ fēi cǐ jīng zhī bù xìng yě fū

这句话大意是:惜乎,朱子定正之书竟不得见于世,岂非此经之不幸也夫?

zhū zǐ jì sōng shān zhāo shì guà yáo tuàn xiàng shuō wèi gǔ jīng shǐ biàn yú fèi shì ér zú dà luàn yú wáng bì

这句话大意是:朱子记嵩山晁氏《卦爻彖象说》谓:“古经始变于费氏,而卒大乱于王弼。

cǐ jù kǒng shì zhèng yì yuē fū zǐ suǒ zuò xiàng cí yuán zài liù yáo jīng cí zhī hòu yǐ zì bēi tuì bù gǎn gān luàn xiān shèng zhèng jīng zhī cí

现代白话:”此据孔氏正义曰:“孔子所作象辞,元在六爻经辞之后,以自卑退,不敢干乱先圣正经之辞。

wáng sì zhī yì yǐ wéi xiàng zhě běn shì jīng wén yi xiāng fù jìn qí yì yì le gù fēn yáo zhī xiàng cí gè fù qí dāng yáo xià rú dù yuán kǎi zhù zuǒ zhuàn fēn jīng zhī nián yǔ chuán xiāng fù

这句话大意是:”王嗣之意,以为象者本释经文,宜相附近,其义易了,故分爻之象辞各附其当爻下,如杜元凯注《左传》,分经之年与传相附。

gù wèi lián hé jīng zhuàn shǐ yú fǔ sì bù zhī qí shí běn yú kāng chéng yě

这句话大意是:故谓连合经传始于辅嗣,不知其实本于康成也。

wèi zhì gāo guì xiāng gōng xìng tài xué wèn bó shì chún yú hòu yuē kǒng zǐ zuò tuàn xiàng zhèng xuán zuò zhù qí shì jīng yì yī yě

这句话大意是:《魏志》:高贵乡公幸太学,问博士淳于后曰:“孔子作彖、象,郑玄作注,其释经义一也。

jīn tuàn xiàng bù yǔ jīng wén xiāng lián ér zhù lián zhī hé yě

这句话大意是:今彖、象不与经文相连,而注连之,何也?

hòu duì yuē zhèng xuán hé tuàn xiàng yú jīng zhě yù shǐ xué zhě xún shěng yì le yě

这句话大意是:”后对曰:“郑玄合彖、象于经者,欲使学者寻省易了也。

dì yuē ruò hé zhī yú xué chéng biàn zé kǒng zǐ hé wéi bù hé yǐ le xué zhě hu

这句话大意是:”帝曰:“若合之于学诚便,则孔子曷为不合以了学者吗?

hòu duì yuē kǒng zǐ kǒng qí yǔ wén wáng xiāng luàn shì yǐ bù hé

这句话大意是:”后对曰:“孔子恐其与文王相乱,是以不合。

cǐ shèng rén yǐ bù hé wéi qiān

这句话大意是:此圣人以不合为谦。

dì yuē shèng rén yǐ bù hé wéi qiān zé zhèng xuán hé dú bù qiān yá

这句话大意是:”帝曰:“圣人以不合为谦,则郑玄何独不谦邪?

hòu rén yuē gǔ yì hóng shēn shèng wèn ào yuǎn fēi chén suǒ néng xiáng jìn

这句话大意是:”后人曰:“古义宏深,圣问奥远,非臣所能详尽。

shì zé kāng chéng zhī shū yǐ xiān hé zhī bù zì fǔ sì shǐ yǐ

现代白话:”是则康成之书已先合之,不自辅嗣始了。

nǎi hàn shū rú lín chuán yún fèi zhí zhì yì wú zhāng jù tú yǐ tuàn xiàng xì cí wén yán jiě shuō shàng xià jīng

这句话大意是:乃《汉书·儒林传》云:“费直治《易》,无章句,徒以彖、象、系辞、文言解说上下经。

zé yǐ chuán fù jīng yòu bù zì kāng chéng shǐ

这句话大意是:”则以传附经又不自康成始。

zhū zǐ jì zhāo shì shuō wèi chū luàn gǔ zhì shí yóu ruò jīn zhī qián guà

这句话大意是:朱子记晁氏说,谓:“初乱古制时,犹若今之《乾卦》。

gài zì kūn yǐ xià jiē yī cǐ hòu rén yòu sàn zhī gè yáo zhī xià ér dú cún qián yī guà yǐ jiàn jiù běn xiàng chuán zhī yàng shì ěr

这句话大意是:”盖自《坤》以下皆依此,后人又散之各爻之下,而独存《干》一卦以见旧本相传之样式耳。

yú cháng yǐ qí shuō tuī zhī jīn qián guà tuàn yuē wèi yī tiáo xiàng yuē wèi yī tiáo yí cǐ fèi zhí suǒ fù zhī yuán běn yě

这句话大意是:愚尝以其说推之,今《乾卦》“彖曰”为一条,“象曰”为一条,疑此费直所附之元本也。

kūn guà yǐ xiǎo xiàng sàn yú gè yáo zhī xià qí wèi xiàng yuē zhě bā yú guà zé wèi xiàng yuē zhě qī cǐ zhèng xuán suǒ lián gāo guì xiāng gōng suǒ jiàn zhī běn yě

这句话大意是:《坤卦》以小象散于各爻之下,其为“象曰”者八,馀卦则为“象曰”者七,此郑玄所连,高贵乡公所见之本也。

chéng chuán suī yòng fǔ sì běn yì yán qí fēi gǔ yì

这句话大意是:程传虽用辅嗣本,亦言其非古《易》。

xián jiǔ sān xián qí gǔ yì bù chǔ yě

这句话大意是:《咸》:“九三,咸其股,亦不处也。

chuán yuē yún yì zhě gài xiàng cí běn bù yǔ yì xiāng bǐ zì zuò yī chù gù zhū yáo zhī xiàng cí yì yǒu xiāng xù zhě

这句话大意是:”传曰:“云‘亦’者,盖象辞,本不与《易》相比,自作一处,故诸爻之象辞意有相续者。

cǐ yán yì zhě chéng shàng yáo cí yě

这句话大意是:此言‘亦’者,承上爻辞也。

qín yǐ fén shū ér wǔ jīng wáng běn cháo yǐ qǔ shì ér wǔ jīng wáng

这句话大意是:秦以焚书而《五经》亡,本朝以取士而《五经》亡。

jīn zhī wèi kē jǔ zhī xué zhě dà shuài jiē tiě kuò shú làn zhī yán bù néng tōng zhī dà yì zhě yě

这句话大意是:今之为科举之学者,大率皆帖括熟烂之言,不能通知大义者也。

ér yì chūn qiū yóu wéi miù lì

这句话大意是:而《易》、《春秋》尤为缪戾。

yǐ tuàn chuán hé dà xiàng yǐ dà xiàng hé yáo yǐ yáo hé xiǎo xiàng èr bì chén wǔ bì jūn yīn guà bì yún xiǎo rén yáng guà bì yún jūn zǐ yú shì cǐ yī jīng zhě wèi shí shěn zhī shū ér yì wáng yǐ

现代白话:以彖、传合大象,以大象合爻,以爻合小象,二必臣,五必君,阴卦必云品行较差的人,阳卦必云有德行的人,于是此一经者为拾渖之书,而《易》亡了。

qǔ hú shì chuán yī jù liǎng jù wèi zhǐ ér yǐ jīng shì zhī xiāng lèi zhě hé yǐ wéi tí chuán wéi zhǔ jīng wèi kè yǒu yǐ bǐ jīng zhèng cǐ jīng zhī tí yǒu yòng bǐ jīng ér yǐn cǐ jīng zhī tí yú shì cǐ yī jīng zhě wèi shè fù zhī shū ér chūn qiū wáng yǐ

现代白话:取胡氏传一句、两句为旨,而以经事之相类者合以为题,传为主,经为客,有以彼经证此经之题,有用彼经而隐此经之题,于是此一经者为射复之书,而《春秋》亡了。

fù chéng zhū zhī shū yǐ cún yì bèi sān chuán dàn zhào zhū jiā zhī shuō yǐ cún chūn qiū bì yǒu dài yú hòu zhī xīng wén jiào zhě

这句话大意是:复程、朱之书以存《易》,备《三传》、啖、赵诸家之说以存《春秋》,必有待于后之兴文教者。

guà yáo wài wú bié xiàng shèng rén shè guà guān xiàng ér xì zhī cí ruò wén wáng zhōu gōng shì yǐ

这句话大意是:○卦爻外无别象圣人设卦观象而系之辞,若文王、周公是已。

fū zǐ zuò chuán chuán zhōng gēng wú bié xiàng

现代白话:孔子作传,传中更无别象。

qí suǒ yán guà zhī běn xiàng ruò tiān de léi fēng shuǐ huǒ shān zé zhī wài wéi yí zhōng yǒu wù běn zhī guà míng

这句话大意是:其所言卦之本象,若天、地、雷、风、水、火、山、泽之外,惟《颐》中有物,本之卦名;。

yǒu fēi niǎo zhī xiàng běn zhī guà cí ér fū zi wèi cháng zēng shè yī xiàng yě

现代白话:有飞鸟之象,本之卦辞,而孔子未尝增设一象也。

xún shuǎng yú fān zhī tú

这句话大意是:荀爽、虞翻之徒,。

chuān záo fù huì

这句话大意是:穿凿附会,。

xiàng wài shēng xiàng yǐ tóng shēng xiāng yìng wèi zhèn xùn

这句话大意是:象外生象:以同声相应为《震》、《巽》,。

tóng qì xiāng qiú wèi gèn duì

这句话大意是:同气相求为《艮》、《兑》,。

shuǐ liú shī huǒ jiù zào wèi kǎn lí

这句话大意是:水流湿火就燥为《坎》、《离》,。

yún cóng lóng zé yuē qián wèi lóng

这句话大意是:云从龙则曰《干》为龙,。

fēng cóng hǔ zé yuē kūn wèi hǔ

这句话大意是:风从虎则曰《坤》为虎。

shí yì zhī zhōng wú yǔ bù qiú qí xiàng ér yì zhī dà zhǐ huāng yǐ

现代白话:十翼之中,无语不求其象,而《易》之大指荒了。

qǐ zhī shèng rén lì yán qǔ pì gù yǔ hòu zhè wén rén tóng qí tǐ lì hé cháng xiè xiè yú xiàng zāi

现代白话:岂知圣人立言取譬,固与后这文人同其体例,何尝屑屑于象啊。

wáng bì zhī zhù suī shè yú xuán xū rán yǐ yī sǎo yì pǔ yán zhēn wú ér kāi zhī dà lù yǐ

现代白话:王弼之注虽涉于玄虚,然已一扫《易》普炎榛芜,而开之大路了。

bù yǒu chéng zǐ dà yì hé yóu ér míng hu

这句话大意是:不有程子,大义何由而明吗?

yì zhī hù tǐ guà biàn shī zhī xié yùn chūn qiū zhī lì yuè rì jīng shuō zhī liáo rào pò suì yú sú rú zhě duō yǐ

现代白话:《易》之互体卦变,《诗》之叶韵,《春秋》之例月日,经说之缭绕破碎于俗儒者多了。

wén zhōng zǐ yuē jiǔ shī xìng ér yì dào wēi sān chuán zuò ér chūn qiū sàn

这句话大意是:《文中子》曰:“九师兴而《易》道微,《三传》作而《春秋》散。

guà biàn guà biàn zhī shuō bù shǐ yú kǒng zǐ jī gōng xì sǔn zhī liù sān yǐ yán zhī yǐ

现代白话:”○卦变卦变之说,不始于孔子,击公系《损》之六三已言之了。

yuē sān rén xíng zé sǔn yī rén yī rén xíng zé de qí you

这句话大意是:曰:“三人行则损一人,一人行则得其友。

shì liù zǐ zhī biàn jiē chū yú qián kūn wú suǒ wèi zì fù hòu lín dùn ér lái zhě dāng cóng chéng chuán

这句话大意是:”是六子之变皆出于《干》、《坤》,无所谓自《复》、《后》、《临》、《遁》而来者,当从程传。

hù tǐ fán guà yáo èr zhì sì sān zhì wǔ liǎng tǐ jiāo hù gè chéng yī guà xiān rú wèi zhī hù tǐ

这句话大意是:○互体凡卦爻二至四、三至五,两体交互,各成一卦,先儒谓之互体。

qí shuō yǐ jiàn yú zuǒ shì zhuāng gōng èr shí èr nián chén hóu shì yù guān zhī fǒu yuē fēng wèi tiān yú tǔ shàng shān yě

这句话大意是:其说已见于《左氏·庄公二十二年》:陈侯筮,遇《观》之《否》,曰:“风为天,于土上山也。

zhù zì èr zhì sì yǒu gèn xiàng gèn wéi shān shì yě

这句话大意是:”注“自二至四有艮象,艮为山”是也。

rán fū zǐ wèi cháng jí zhī hòu rén yǐ zá wù zhuàn dé zhī yǔ dāng zhī fēi yě

现代白话:然孔子未尝及之,后人以杂物撰德之语当之,非也。

qí suǒ lùn èr yǔ sì sān yǔ wǔ tóng gōng ér yì wèi tè jiù liǎng yáo xiāng jiào yán zhī chū hé cháng yǒu hù tǐ zhī shuō

这句话大意是:其所论二与四、三与五同功而异位,特就两爻相较言之,初何尝有互体之说。

jìn shū xún yǐ cháng nán zhōng huì yì wú hù tǐ jiàn chēng yú shì

这句话大意是:《晋书》:荀𫖮尝难钟会《易》无互体,见称于世;。

qí wén bù chuán

这句话大意是:其文不传。

xīn ān wáng yán huì shū cháng wèn zhāng nán xuān yuē yī chuān lìng xué zhě xiān kàn wáng fǔ sì hú yì zhī wáng jiè fu sān jiā yì hé yě

这句话大意是:新安王炎晦叔尝问张南轩曰:“伊川令学者先看王辅嗣、胡翼之、王介甫三家《易》,何也?

nán xuān yuē sān jiā bù lùn hù tǐ gù ěr

现代白话:”南轩曰:“三家不论互体故你。

zhū zǐ běn yì bù qǔ hù tǐ zhī shuō wéi dà zhuàng liù wǔ yún guà tǐ shì duì yǒu yáng xiàng yān

现代白话:朱子《本义》不取互体之说,惟《大壮》六五云:“卦体似《兑》,有羊象呢。

bù yán hù ér yán shì

这句话大意是:”不言“互”而言“似”;。

shì zhě hé liǎng yáo wèi yī yáo zé shì zhī yě

这句话大意是:似者,合两爻为一爻则似之也。

rán cǐ yòu chuàng xiān rú suǒ wèi yǒu bù rú yán hù tǐ yǐ

现代白话:然此又创先儒所未有,不如言互体了。

dà zhuàng zì sān zhì wǔ chéng duì duì wèi yáng gù yáo cí bìng yán yáng

这句话大意是:《大壮》自三至五成《兑》,《兑》为羊,故爻辞并言羊。

liù yáo yán wèi yì chuán zhōng yán wèi zhě yǒu èr yì

这句话大意是:○六爻言位《易》传中言位者有二义。

liè guì jiàn zhě cún hu wèi wǔ wèi jūn wèi èr sān sì wéi chén wèi gù jiē yuē tóng gōng ér yì wèi

这句话大意是:列贵贱者存乎位,五为君位,二三四为臣位,故皆曰同功而异位。

ér chū shàng wèi wú wèi zhī yáo pì zhī yú rén chū wèi wèi shì zhī rén shàng zé yǐn lún zhī shì jiē bù wéi chén yě gù qián zhī shàng yuē guì ér wú wèi xū zhī shàng yuē bù dàng wèi

这句话大意是:而初上为无位之爻,譬之于人,初为未仕之人,上则隐沦之士,皆不为臣也,故《干》之上曰“贵而无位”,《需》之上曰“不当位”。

ruò yǐ yī guà zhī tǐ yán zhī zé jiē wèi zhī wèi gù yuē liù wèi shí chéng yuē yì liù wèi ér chéng zhāng shì zé guà yáo zhī wèi fēi qǔ xiàng yú rén zhī wèi yǐ

现代白话:若以一卦之体言之,则皆谓之位,故曰“六位时成”,曰“《易》六位而成章”,是则卦爻之位非取象于人之位了。

cǐ yì yǐ jiàn yú wáng bì lüè lì dàn bì qiáng bǐ hé cǐ ér wèi chū shàng wú yīn yáng dìng wèi zé bù kě tōng yǐ

现代白话:此意已见于王弼《略例》,但必强彼合此,而谓初上无阴阳定位,则不可通了。

jì yuē fu yán qǐ yī duān ér yǐ fu gè yǒu suǒ dāng yě

这句话大意是:《记》曰:“夫言岂一端而已,夫各有所当也。

jiǔ èr jūn dé wéi rén chén zhě bì xiān jù yǒu rén jūn zhī dé ér hòu kě yǐ yáo shùn qí jūn

现代白话:”○九二君德为人臣者必先具有人君之德,而后能够尧舜其君。

gù yī yǐn zhī yán yuē wéi yǐn gōng jì tāng xián yǒu yī dé

这句话大意是:故伊尹之言曰:“惟尹躬暨汤,咸有一德。

wǔ wáng zhī shì yì yuē yǔ yǒu luàn chén shí rén tóng xīn tóng dé

这句话大意是:”武王之誓亦曰:“予有乱臣十人,同心同德。

shī chū yǐ lǜ yǐ tāng wǔ zhī rén yì wèi xīn yǐ huán wén zhī jié zhì wèi yòng sī zhī wèi lǜ

这句话大意是:○师出以律以汤、武之仁义为心,以桓、文之节制为用,斯之谓律。

lǜ jí guà cí zhī suǒ wèi zhēn yě lún yǔ yán zi zhī suǒ shèn zhě

这句话大意是:律即卦辞之所谓贞也,《论语》言子之所慎者。

zhàn cháng sháo yǐ zhà ér bài qí hóng yǐ bù qín èr máo ér bài yú chu chūn qiū jiē bù yú zhī

这句话大意是:战长勺以诈而败齐,泓以不禽二毛而败于楚,《春秋》皆不予之。

gù xiān wèi bù kě shèng yǐ dài dí zhī kě shèng

这句话大意是:故先为不可胜,以待敌之可胜。

suī sān wáng zhī bīng wèi yǒu yì cǐ zhě yě

这句话大意是:虽三王之兵,未有易此者也。

jì yǔ jì chù yīn yáng zhī yì mò zhe yú fū fù gù yáo cí yǐ cǐ yán zhī

这句话大意是:○既雨既处阴阳之义莫著于夫妇,故爻辞以此言之。

xiǎo chù zhī shí qiú rú rèn sì zhī xián èr nán zhī huà bù kě de yǐ

现代白话:《小畜》之时求如任、姒之贤,二南之化不可得了。

yīn chù yáng fù zhì fu qí chù ér bù hé yóu kě yán yě

这句话大意是:阴畜阳,妇制夫,其畜而不和,犹可言也。

sān zhī fǎn mù suí wén dì zhī yú dú gū hòu yě

这句话大意是:三之反目,隋文帝之于独孤后也。

jì hé ér wéi qí suǒ wéi bù kě yán yě

这句话大意是:既和而惟其所为,不可言也。

shàng zhī jì yǔ yóu gāo zōng zhī yú wǔ hòu yě

这句话大意是:上之既雨,犹高宗之于武后也。

wǔ rén wèi yú dà jūn wǔ rén wèi yú dà jūn fēi wǔ rén wèi dà jūn yě

这句话大意是:○武人为于大君武人为于大君,非武人为大君也。

rú shū yǔ yù xuān lì sì fāng rǔ wèi zhī wèi

现代白话:如《书》“予欲宣力四方,你为”之“为”。

liù sān cái ruò zhì gāng suī yù yǒu wéi ér bù kè jì yǐ zhī lǚ hǔ yǒu rén zhī xiōng yě

这句话大意是:六三,才弱志刚,虽欲有为而不克济,以之履虎,有人之凶也。

wéi wǔ rén zhī xiào lì yú qí jūn qí jì zé jūn zhī líng le mín bù jì zé yǐ sǐ jì zhī shì dāng miǎn wèi zhī ér bù kě bì ěr gù yǒu duàn dòu jué fù yī míng ér wàn shì bù shì bù zhī suǒ yì yǐ yōu shè jì zhě mò áo dà xīn shì yě

这句话大意是:惟武人之效力于其君,其济则君之灵了民,不济则以死继之,是当勉为之而不可避耳,故有断脰决腹,一瞑而万世不视,不知所益,以忧社稷者,莫敖大心是也。

guò shè zhī xiōng qí hé jiù zāi

现代白话:过涉之凶,其何咎啊。

zì yì gào mìng rén zhǔ suǒ jū wèi zhī yì shī yuē shāng yì yì yì sì fāng zhī jí

这句话大意是:○自邑告命人主所居谓之邑,《诗》曰:“商邑翼翼,四方之极。

shū yuē wéi yǐn gōng xiān jiàn yú xī yì xià

这句话大意是:”《书》曰:“惟尹躬先见于西邑夏。

yuē wéi chén fù yú dà yì zhōu

这句话大意是:”曰:“惟臣附于大邑周。

yuē zuò xīn dà yì yú dōng guó luò

这句话大意是:”曰:“作新大邑于东国洛。

yuē sì yǔ gǎn qiú ěr yú tiān yì shāng

现代白话:”曰:“肆予敢求你于天邑商。

bái hǔ tōng yuē xià yuē xià yì shāng yuē shāng yì zhōu yuē jīng shī shì yě

这句话大意是:”《白虎通》曰:“夏曰夏邑,商曰商邑,周曰京师”是也。

tài zhī shàng liù zhèng jiào líng yí zhī hòu yī rén jǐn yì shǒu fǔ ér hào lìng bù chū yú guó mén yú shì yān ér yòng shī zé bù kě jūn zǐ chù cǐ dāng shǒu zhèng yǐ sì shí ér sì

现代白话:《泰》之上六,政教陵夷之后,一人仅亦守府,而号令不出于国门,于是呢而用师则不可,有德行的人处此,当守正以俟时而巳。

huán wáng bù zhī cǐ yě gù yī yòng shī ér zhù dān zhī shǐ suì zhōng wáng jiān

这句话大意是:桓王不知此也,故一用师,而祝聃之矢遂中王肩;。

táng zhāo zōng bù zhī cǐ yě gù yī yòng shī ér qí zhī bīng zhí fàn quē xià

这句话大意是:唐昭宗不知此也,故一用师而歧之兵直犯阙下。

rán zé bǎo tài zhě kě bù yù wèi zhī jì zāi

现代白话:然则保泰者,可不豫为之计啊。

yì zhī yán yì zhě jiē nèi zhì zhī shì

这句话大意是:《易》之言邑者,皆内治之事。

yuē gào zì yì rú kāng wáng zhī mìng bì gōng zhāng shàn dàn è shù zhī fēng shēng zhě yě

这句话大意是:《》曰“告自邑”,如康王之命毕公“彰善瘅恶,树之风声”者也。

jìn zhī shàng jiǔ yuē wéi yòng fá yì rú wáng guó zhī dài fū dà chē kǎn kǎn cuì yī rú guó rén wèi zhī ér bù gǎn bēn zhě yě

这句话大意是:《晋》之上九曰“维用伐邑”,如王国之大夫,“大车槛槛,毳衣如”,国人畏之,而不敢奔者也。

qí wèi zì zhì zé tóng jiē shèng rén zhī suǒ qǔ yě

这句话大意是:其为自治则同,皆圣人之所取也。

chéng yǒu yū wú jiù xī mù wáng yù sì qí xīn zhōu xíng tiān xià jiāng jiē bì yǒu chē zhé mǎ jì yān

现代白话:○成有渝无咎昔穆王欲肆其心,周行天下,将皆必有车辙马迹呢。

jì gōng móu fù zuò qí zhāo zhī shī yǐ zhǐ wáng xīn wáng shì yǐ huò mò yú gōng

这句话大意是:祭公谋父作《祈招》之诗,以止王心,王是以获殁于宫。

chuán yuē rén shéi wú guò

这句话大意是:《传》曰:“人谁无过?

guò ér néng gǎi shàn mò dà yān

现代白话:过而能改,善莫大呢。

shèng rén lǜ rén zhī yǒu guò bù néng gǎi zhī yú chū qiě jiāng suì qí fēi ér bù fǎn yě jiào zhī yǐ chéng yǒu yū wú jiù suī qí jiān rǎn zhī shēn fàng sì zhī jiǔ ér tì rán zì xǐng yóu kě yǐ bù zhì yú bài wáng

现代白话:”圣人虑人之有过不能改之于初,且将遂其非而不反也,教之以“成,有渝无咎”,虽其渐染之深,放肆之久,而惕然自省,犹能够不至于败亡。

yǐ shì fu mí fù zhī xiōng bù kě tóng nián ér lùn yǐ

现代白话:以视夫迷复之凶,不可同年而论了。

gù yuē wéi kuáng kè niàn zuò shèng

这句话大意是:故曰:“惟狂克念作圣。

tóng guān qí zài zhèng jiào zé bù néng shì xun shì xíng yǐ jìn tiān zǐ zhī guāng ér suǒ sī zhě biān dòu zhī shì

这句话大意是:○童观其在政教则不能是训是行,以近天子之光,而所司者笾豆之事;。

qí zài xué shù zé bù néng zhī lèi tōng dá yǐ jǐ dà xué zhī dào ér suǒ xí zhě zhàn bì zhī wén

这句话大意是:其在学术则不能知类通达,以几大学之道,而所习者占毕之文。

yuè shī biàn hu shēng shī gù běi miàn ér xián

这句话大意是:乐师辨乎声诗,故北面而弦;。

zōng zhù biàn hu zōng miào zhī lǐ gù hòu shī

这句话大意是:宗祝辨乎宗庙之礼,故后尸;。

shāng zhù biàn hu sāng lǐ gù hòu zhǔ rén

这句话大意是:商祝辨乎丧礼,故后主人。

xiǎo rén zé wú jiù yě

现代白话:品行较差的人则无咎也。

yǒu dà rén zhī shì yǒu xiǎo rén zhī shì suī xiǎo dào bì yǒu kě guān zhě yān

现代白话:有大人之事,有品行较差的人之事,“虽小道,必有可观者呢”。

zhì yuǎn kǒng ní gù jūn zi wèi zhī zé lìn yě bù yuǎn fù fù zhī chū jiǔ dòng zhī chū yě

现代白话:“致远恐泥”,故有德行的人为之则吝也○不远复《复》之初九,动之初也。

zì cǐ yǐ qián xǐ nù āi lè zhī wèi fā yě zhì yī yáng zhī shēng ér dòng yǐ gù yuē fù qí jiàn tiān de zhī xīn hu

现代白话:自此以前,喜怒哀乐之未发也,至一阳之生而动了,故曰:“《复》,其见天地之心吗?

yán zǐ tǐ cǐ gù yǒu bù shàn wèi cháng bù zhī zhī zhī wèi cháng fù xíng cǐ shèn dú zhī xué yě

这句话大意是:”颜子体此,故有不善未尝不知,知之未尝复行,此慎独之学也。

huí zhī wéi rén yě zé hu zhōng yōng

这句话大意是:回之为人也,择乎中庸;。

fu yì zé zhī yú sī ér yǐ shì yǐ bù qiān nù bù èr guò

这句话大意是:夫亦择之于斯而已,是以不迁怒,不贰过。

qí zài fán rén zé fù zhī chū jiǔ rì yè zhī suǒ xi píng dàn zhī qì qí hào wù yú rén xiāng jìn yě zhě jī xī

这句话大意是:其在凡人,则《复》之初九,日夜之所息,平旦之气,其好恶与人相近也者几希。

gǒu qí zhī zhī zé kuò ér chōng zhī yǐ

现代白话:苟其知之,则扩而充之了。

gù yuē fù xiǎo ér biàn yú wù

这句话大意是:故曰:“《复》,小而辨于物。

bù gēng huò bù yáng shì yuē chū jiǔ dòng zhī shǐ liù èr dòng zhī jì shì gù chū gēng zhī èr huò zhī chū zhī èr shē zhī

这句话大意是:○不耕获不杨氏曰:初九动之始,六二动之继,是故初耕之,二获之,初之,二畲之。

tiān xià wú bù gēng ér huò bù ér shē zhě

这句话大意是:天下无不耕而获,不而畲者。

qí yuē bù gēng bù zé gēng qiě qián rén zhī suǒ yǐ wèi yě

这句话大意是:其曰不耕不,则耕且,前人之所已为也。

xī zhě zhōu gōng bì yīn wán mín qiān yú luò yì mì ěr wáng shì jì lì sān jì shì biàn fēng yí

这句话大意是:昔者周公毖殷顽民,迁于洛邑,密迩王室,既历三纪,世变风移。

ér kāng wáng zuò bì mìng zhī shū yuē wéi zhōu gōng kè shèn jué shǐ wéi jūn chén kè hé jué zhōng wéi gōng kè chéng jué zhōng

这句话大意是:而康王作《毕命》之书曰:“惟周公克慎厥始,惟君陈克和厥中,惟公克成厥终。

shì gù yǒu zhōu zhī zhì chuí gǒng yǎng chéng ér wú suǒ shì yǐ

现代白话:”是故有周之治,垂拱仰成而无所事了。

jī jiān yú èr dài yù yù hu wén zāi

现代白话:击监于二代,郁郁乎文啊!

ér kǒng zǐ zhī shèng dàn yuē shù ér bù zuò xìn ér hào gǔ yòu yuē wén wǔ zhī dào wèi zhuì yú de zài rén

这句话大意是:而孔子之圣,但曰“述而不作”,“信而好古”,又曰“文武之道未坠于地,在人”。

shì gù liù jīng zhī yè jí jūn shèng zhī dà chéng ér wú suǒ chuàng yǐ

现代白话:是故《六经》之业,集君圣之大成,而无所创了。

suī rán shǐ yǒu shǐ zhī zuò zhī zhě ér wú zhōng zhī shù zhī zhě shì gēng ér fú huò ér fú shē yě qí gōng wèi fú jìng yǐ

现代白话:虽然,使有始之作之者,而无终之述之者,是耕而弗获,而弗畲也,其功为弗竟了。

liù èr zhī róu shùn zhōng zhèng shì néng huò néng shē zhě yě gù lì yǒu yōu wǎng yě

这句话大意是:六二之柔顺中正,是能获能畲者也,故利有攸往也。

wèi fù zhě yīn qián rén zhī wèi ér bù zì duō yě yóu bù fù yǐ qí lín zhī yì

这句话大意是:未富者因前人之为而不自多也,犹“不富以其邻”之意。

tiān zài shān zhōng zhāng chén zhù liè zǐ yuē zì de yǐ shàng jiē tiān yě

这句话大意是:○天在山中张湛注《列子》曰:“自地以上皆天也。

gù yuē tiān zài shān zhōng

这句话大意是:”故曰“天在山中”。

wǎng fú yù wú jiù jūn zǐ xìn ér hòu jiàn wèi xìn zé yǐ wéi bàng jǐ yě ér kuàng chū zhī jū xià wèi wèi mìng yú cháo zhě hu

现代白话:○罔孚裕无咎有德行的人信而后谏,未信则以为谤己也,而况初之居下位,未命于朝者乎!

kǒng zǐ cháng wèi wěi lì yǐ yuē kuài jì dāng ér yǐ yǐ

现代白话:“孔子尝为委吏了,曰会计当而已了;。

cháng wèi chéng tián yǐ yuē niú yáng zhuó zhuàng zhǎng ér yǐ yǐ

现代白话:尝为乘田了,曰牛羊茁壮,长而已了。

cǐ suǒ wèi yù wú jiù yě

这句话大意是:”此所谓裕无咎也。

ruò shòu jūn zhī mìng ér rèn qí shì yǒu guān shǒu zhě bù dé qí zhí zé qù yǒu yán zé zhě bù dé qí yán zé qù yǐ

现代白话:若受君之命而任其事,有官守者不得其职则去,有言责者不得其言则去了。

yǒu fú yú xiǎo rén jūn zǐ zhī yú xiǎo rén yě yǒu zhī rén zé zhé zhī míng yǒu qù xié wù yí zhī duàn jiān rú jīn shí xìn rú sì shí

现代白话:○有孚于品行较差的人有德行的人之于品行较差的人也,有知人则哲之明,有去邪勿疑之断,坚如金石,信如四时。

shǐ xin qiān rén zhī lèi jiē zhī shàng zhì zhī bù kě yí qǐ yǒu bù gé miàn ér cóng jūn zhě hu

这句话大意是:使忄佥壬之类皆知上志之不可移,岂有不革面而从君者吗?

suǒ wèi yǒu fú yú xiǎo rén zhě rú cǐ

现代白话:所谓“有孚于品行较差的人”者如此。

sǔn qí jí shǐ chuán yǒu xǐ sǔn bù shàn ér cóng shàn zhě mò shàng hu gāng mò guì hu sù

这句话大意是:○损其疾使遄有喜损不善而从善者,莫尚乎刚,莫贵乎速。

chū jiǔ yuē yǐ shì chuán wǎng liù sì yuē shǐ chuán yǒu xǐ

这句话大意是:初九曰“已事遄往”,六四曰“使遄有喜”。

sì zhī suǒ yǐ néng chuán zhě lài chū zhī gāng yě

这句话大意是:四之所以能遄者,赖初之刚也。

zhōu gōng sī jiān sān wáng yǐ shī sì shì qí yǒu bù hé zhě yǎng ér sī zhī yè yǐ duàn rì

这句话大意是:周公思兼三王以施四事,其有不合者,仰而思之,夜以断日;。

xìng ér de zhī zuò yǐ dài dàn

这句话大意是:幸而得之,坐以待旦。

zǐ lù yǒu wén wèi zhī néng xíng wéi kǒng yǒu wén

这句话大意是:子路有闻,未之能行,惟恐有闻。

qí chuán yě zhì yǐ

现代白话:其遄也至了。

wén wáng zhī qín rì zè dà yǔ zhī xī cùn yīn jiē shì dào yě

这句话大意是:文王之勤日昃,大禹之惜寸阴,皆是道也。

jūn zǐ jìn dé xiū yè yù jí shí yě

现代白话:有德行的人进德修业,欲及时也。

gù wéi zhèng zhě wán suì ér suì rì zé zhì bù chéng

这句话大意是:故为政者玩岁而岁日,则治不成;。

wéi xué zhě rì mài ér yuè zhēng zé shēn jiāng lǎo yǐ

现代白话:为学者日迈而月征,则身将老了。

zhào gōng zhī jiè chéng wáng yuē zhái xīn yì sì wéi wáng qí jí jìng dé

这句话大意是:召公之戒成王曰:“宅新邑,肆惟王其疾敬德。

jí zhī wéi yán chuán zhī wèi yě

这句话大意是:”疾之为言,遄之谓也。

gù yuē jī míng ér qǐ zī zī wéi shàn

这句话大意是:故曰:“鸡鸣而起,孳孳为善。

shàng jiǔ fú sǔn yì zhī yǒu tiān xià ér yù hòu mín zhī shēng zhèng mín zhī dé qǐ bì zì sǔn yǐ yì rén zāi

现代白话:○上九弗损益之有天下而欲厚民之生,正民之德,岂必自损以益人啊。

bù wéi nóng shí gǔ bù kě shèng shí yě

这句话大意是:“不违农时,谷不可胜食也;。

shù gǔ bù rù wū chí yú biē bù kě shèng shí yě

这句话大意是:数罟不入洿池,鱼鳖不可胜食也;。

fǔ jīn yǐ shí rù shān lín cái mù bù kě shèng yòng yě suǒ wèi fú sǔn yì zhī zhě yě

这句话大意是:斧斤以时入山林,材木不可胜用也”,所谓“弗损益之”者也。

huáng jiàn qí yǒu jí liǎn shí wǔ fú yòng fū xī jué shù mín

这句话大意是:“皇建其有极,敛时五福,用敷锡厥庶民。

shī yuē zòu gé wú yán shí mǐ yǒu zhēng

这句话大意是:”《诗》曰:“奏格无言,时靡有争。

shì gù jūn zǐ bù shǎng ér mín quàn bù nù ér mín wēi yú tiě yuè suǒ wèi fú sǔn yì zhī zhě yě

现代白话:”是故有德行的人不赏而民劝,不怒而民威于铁钺,所谓“弗损益之”者也。

yǐ tiān xià wèi yī jiā zhōng guó wèi yī rén qí dào zài shì yǐ

现代白话:以天下为一家,中国为一人,其道在是了。

lì yòng wèi yī qiān guó zài wú shì zhī guó ér qiān jìn cóng hán xiàn zi zhī yán ér qiān yú xīn tián shì yě

这句话大意是:○利用为依迁国在无事之国而迁,晋从韩献子之言,而迁于新田是也;。

zài yǒu shì zhī guó ér qiān chu cóng zǐ xi zhī yán ér qiān yú ruò fù shì yě jiē zhōng xíng gào gōng zhī yì yě

这句话大意是:在有事之国而迁,楚从子西之言,而迁于若阝是也:皆中行、告公之益也。

hòu tiān xià zhī shēng jiǔ yǐ yī zhì zhī luàn

现代白话:○后天下之生久了,一治之乱。

shèng zhì zhī jí ér luàn méng yān cǐ yī yīn yù wǔ yáng zhī guà yě

现代白话:盛治之极,而乱萌呢,此一阴遇五阳之卦也。

kǒng zǐ zhī mén sì kē shí zhé shēn tōng liù yì zhě qī shí yǒu èr rén yú shì shān shī shū dìng lǐ lè zàn zhōu yì xiū chūn qiū shèng yǐ zé lǎo zhuāng zhī shū jí chū yú qí shí

现代白话:孔子之门四科十哲,身通六艺者七十有二人,于是删《诗》、《书》,定礼、乐,赞《周易》,修《春秋》,盛了,则《老》、《庄》之书即出于其时。

hòu hàn lì pì yōng yǎng sān lǎo lín bái hǔ lùn wǔ jīng tài xué zhū shēng zhì sān wàn rén ér sān jūn bā jùn bā gù bā jí bā chú wèi zhī chēng shǒu mǎ zhèng fú hé zhī zhù jīng shù wèi zhī dà míng ér fú dào zhī jiào jí xìng yú qí shì

这句话大意是:后汉立辟雍,养三老,临白虎,论《五经》,太学诸生至三万人,而三君、八俊、八顾、八及、八厨为之称首,马、郑、服、何之注,经术为之大明,而佛、道之教即兴于其世。

shì zhī xié shuō zhī zuò yǔ shì shēng jiàng shèng rén zhī suǒ bù néng chú yě

这句话大意是:是知邪说之作与世升降,圣人之所不能除也。

gù yuē xì yú jīn róu dào qiān yě

这句话大意是:故曰:“系于金,柔道牵也。

wū hū qǐ dú jūn zǐ xiǎo rén zhī biàn ér yǐ hu

现代白话:”呜呼,岂独有德行的人、品行较差的人之辨而已吗。

bāo wú yú guó yóu shuǐ yě mín yóu yú yě

这句话大意是:○包无鱼国犹水也,民犹鱼也。

yōu wáng zhī shī yuē yú zài yú zhǎo yì fěi kè lè

这句话大意是:幽王之诗曰:“鱼在于沼,亦匪克乐。

qián suī fú yǐ yì kǒng zhī zhāo

现代白话:潜虽伏了,亦孔之昭。

yōu xīn cǎn cǎn niàn guó zhī wèi nüè

这句话大意是:忧心惨惨,念国之为虐。

qín shǐ huáng bā nián hé yú dà shàng

这句话大意是:”秦始皇八年,河鱼大上。

wǔ xíng zhì yǐ wéi yú yīn lèi mín zhī xiàng yě

这句话大意是:《五行志》以为鱼阴,类民之象也;。

nì liú ér shàng yán mín bù cóng jūn wèi nì xíng yě

这句话大意是:逆流而上,言民不从君为逆行也。

zì rén jūn yǒu qiú duō yú wù zhī xīn yú shì yú luàn yú xià niǎo luàn yú shàng ér rén qíng zhī suǒ xiàng bì yǒu qǐ ér shōu zhī zhě yǐ

现代白话:自人君有求,多于物之心,于是鱼乱于下,鸟乱于上,而人情之所向必有起而收之者了。

yǐ qǐ bāo guā liú zhāo wǔ xíng zhì yuē guā zhě wài yán lí běn ér shí nǚ zǐ wài shǔ zhī xiàng

这句话大意是:○以杞包瓜刘昭《五行志》曰:“瓜者外延,离本而实,女子外属之象。

yī yīn zài xià rú guā zhī shǐ shēng shì bì yán màn ér jí yú shàng wǔ yǐ yáng gāng jū zūn rú shù qǐ rán shǐ zhī wú suǒ yuán ér shàng gù yuē yǐ qǐ bāo guā

这句话大意是:”一阴在下,如瓜之始生,势必延蔓而及于上五,以阳刚居尊,如树杞然,使之无所缘而上,故曰“以杞包瓜”。

kǒng zǐ yuē wéi nǚ zǐ yǔ xiǎo rén wéi nán yǎng yě

现代白话:孔孔子说:“惟女子与品行较差的人为难养也。

pín xiào yǒu shí ēn zé yǒu jié qì shǐ yǒu fèn ér guó zhī dà fáng bù kě yǐ yú hé yǒu wài qī huàn guān zhī huò hu

现代白话:”颦笑有时,恩泽有节,器使有分,而国之大防不能够逾,何有外戚、宦官之祸乎!

yǐ rì gé yǐ rì nǎi fú

这句话大意是:○已日《革》:“已日乃孚。

liù èr yǐ rì nǎi gé zhī

这句话大意是:六二,已日乃革之。

zhū zǐ fā dú wèi wù jǐ zhī jǐ

这句话大意是:”朱子《发读》为“戊己”之己。

tiān dì zhī huà guò zhōng zé biàn rì zhōng zé zè yuè yíng zé shí gù yì zhī suǒ guì zhě zhōng

这句话大意是:天地之化,过中则变,日中则昃,月盈则食,故《易》之所贵者中。

shí gàn zé wù jǐ wèi zhōng zhì yú jǐ zé guò zhōng ér jiāng biàn zhī shí yǐ gù shòu zhī yǐ gēng

现代白话:十干则戊己为中,至于己则过中,而将变之时了,故受之以庚。

gēng zhě gèng yě tiān xià zhī shì dāng guò zhōng ér jiāng biàn zhī shí rán hòu gé ér rén xìn zhī yǐ

现代白话:庚者,更也,天下之事当过中而将变之时,然后革而人信之了。

gǔ rén yǒu yǐ yǐ wèi biàn gǎi zhī yì zhě yí lǐ shào láo kuì shí lǐ rì yòng dīng sì zhù nèi shì yòng róu rì bì dīng sì zhě qǔ qí lìng míng zì dīng nìng zì biàn gǎi jiē wèi jǐn jìng

这句话大意是:古人有以已为变改之义者,《仪礼·少牢馈食礼》“日用丁巳”注:“内事用柔,日必丁巳者,取其令名,自丁宁,自变改,皆为谨敬。

ér hàn shū lǜ lì zhì yì wèi lǐ jì yú jǐ liǎn gèng yú gēng shì yě

这句话大意是:”而《汉书·律历志》亦谓“理纪于己,敛更于庚”是也。

wáng bì wèi jí rì bù fú yǐ rì nǎi fú

这句话大意是:王弼谓:“即日不孚,已日乃孚。

yǐ yǐ wèi yǐ shì chuán wǎng zhī yǐ kǒng wèi rán

这句话大意是:”以已为“已事遄往”之已,恐未然。

gǎi mìng jí gé zhī jiǔ sì yóu qián zhī jiǔ sì zhū hóu ér jìn hu tiān zǐ tāng wǔ gé mìng zhī yáo yě gù yuē gǎi mìng jí

这句话大意是:○改命吉《革》之九四犹《干》之九四,诸侯而进乎天子,汤武革命之爻也,故曰“改命,吉。

chéng tāng fàng jié yú nán cháo wéi yǒu cán dé shì yǒu huǐ yě

这句话大意是:”成汤放桀于南巢,惟有惭德,是有悔也。

tiān xià xìn zhī qí huǐ wáng yǐ

现代白话:天下信之,其悔亡了。

sì hǎi zhī nèi jiē yuē fēi fù tiān xià yě wèi pǐ fū pǐ fù fù chóu yě

这句话大意是:四海之内皆曰:非富天下也,为匹夫匹妇复仇也。

gù yuē xìn zhì yě

这句话大意是:故曰:“信志也。

gèn wú yì wú bì wú gù wú wǒ gèn qí bèi bù huò qí shēn yě

这句话大意是:○艮“毋意、毋必、毋固、毋我”,“艮其背,不获其身”也。

fù guì bù néng yín pín jiàn bù néng yí wēi wǔ bù néng qū xíng qí tíng bú jiàn qí rén yě

这句话大意是:“富贵不能淫,贫贱不能移,威武不能屈”,“行其庭,不见其人”也。

gèn qí xiàn xué zhě zhī huàn mò shén hu zhí yī ér bù huà jí qí shī zhī yú shì yǒu hàn gé ér bù tōng zé fèn xin shēng ér wǔ qíng mào luàn yǔ zhòng rén zhī huá xìng ér fén hé zhě xiāng qù gài wú jǐ yě

这句话大意是:○艮其限学者之患莫甚乎执一而不化,及其施之于事,有捍格而不通,则忿忄生而五情瞀乱,与众人之滑性而焚和者相去盖无几也。

kǒng zǐ è guǒ gǎn ér zhì zhě fēi dú chǔ shì yě wéi xué yì rán

这句话大意是:孔子恶果敢而窒者,非独处事也,为学亦然。

gào zi bù dòng xīn zhī xué zhì yú bù dé yú yán wù qiú yú xīn ér mèng zǐ yǐ wéi qí bì bì jiāng rú juě qū zhě zhī fǎn dòng qí xīn

这句话大意是:告子不动心之学,至于不得于言,勿求于心,而孟子以为其弊必将如蹶趋者之反动其心。

cǐ gèn qí xiàn liè qí yín zhī shuō yě

这句话大意是:此“艮其限,列其夤”之说也。

jūn zǐ zhī xué bù rán kuò rán ér dà gōng wù lái ér shùn yìng gù wén yī shàn yán jiàn yī shàn xíng ruò jué jiāng hé pèi rán mò zhī néng yù ér wú xūn xīn zhī lì yǐ

现代白话:有德行的人之学不然,廓然而大公,物来而顺应,故闻一善言、见一善行,若决江河,沛然莫之能御,而无熏心之厉了。

cí xī huáng shì rì chāo yuē xīn zhě wú shēn zhī zhǔ zǎi suǒ yǐ zhì shì ér fēi zhì yú shì wéi suí shì jǐn shěng zé xīn zì cún bù dài zhì zhī ér hòu qí yī yě

现代白话:慈溪黄氏《日钞》曰:“心者,我身之主宰,所以治事而非治于事,惟随事谨省则心自存,不待治之而后齐一也。

kǒng zǐ zhī jiào rén yuē jū chǔ gōng zhí shì jìng yú rén zhōng

这句话大意是:孔子之教人曰:‘居处恭,执事敬,与人忠。

zēng zǐ yuē wú rì sān xǐng wú shēn wéi rén móu ér bù zhōng hu

现代白话:’曾孔子说:‘我日三省我身,为人谋而不忠吗?

yǔ péng yǒu jiāo ér bù xìn hu

这句话大意是:与朋友交而不信吗?

chuán bù xí hu

这句话大意是:传不习吗?

bù dài yán xīn ér zì guàn tōng yú dòng jìng zhī jiān zhě yě

这句话大意是:’不待言心而自贯通于动静之间者也。

mèng zǐ bù xìng dāng rén yù héng liú zhī shí shǐ dān chū ér wèi qiú wèi zhī shuō rán qí yán yuē jūn zǐ yǐ rén cún xīn yǐ lǐ cún xīn

现代白话:孟子不幸当人欲横流之时,始单出而为求为之说,然其言曰:‘有德行的人以仁存心,以礼存心。

zé xīn yǒu suǒ zhǔ fēi xū kōng yǐ zhì zhī yě

这句话大意是:’则心有所主,非虚空以治之也。

zhì yú zhāi xīn fú xíng zhī lǎo zhuāng yī biàn ér wèi zuò tuō lì wàng zhī chán xué nǎi shǐ míng mù jìng zuò rì yè chóu shì qí xīn ér jìn zhì zhī

这句话大意是:至于斋心服形之老、庄,一变而为坐脱立忘之禅学,乃始瞑目静坐,日夜仇视其心而禁治之。

jí zhì zhī yù jí ér xīn yù luàn zé yuē yì fú měng shòu nán jiàng cùn xīn

这句话大意是:及治之愈急而心愈乱,则曰:‘易伏猛兽,难降寸心。

wū hū

这句话大意是:’呜呼!

rén zhī yǒu xīn yóu jiā zhī yǒu zhǔ yě

这句话大意是:人之有心,犹家之有主也。

fǎn jìn qiē zhī shǐ bù dé yǒu wéi qí bù néng wú rǎo zhě shì yě ér huàn xīn zhī nán jiàng yú

这句话大意是:反禁切之,使不得有为,其不能无扰者,势也,而患心之难降欤?

yòu yuē fu xīn zhī shuō yǒu èr gǔ rén zhī suǒ wèi cún xīn zhě cún cǐ xīn yú dāng yòng zhī de yě

这句话大意是:”又曰:“夫心之说有二,古人之所谓存心者,存此心于当用之地也;。

hòu shì zhī suǒ wèi cún xīn zhě shè cǐ xīn yú kōng jì zhī jìng yě

这句话大意是:后世之所谓存心者,摄此心于空寂之境也。

zào huà liú xíng wú yī xī bù yùn rén de zhī yǐ wéi xīn yì bù róng yī xī bù yùn xīn qǐ kōng jì wú yòng zhī wù zāi

现代白话:造化流行,无一息不运,人得之以为心,亦不容一息不运,心岂空寂无用之物啊!

shì nǎi yǒu yóu shǒu fú shí zhī tú zhū zuò shè niàn yì yuē cún xīn

这句话大意是:世乃有游手浮食之徒,株坐摄念,亦曰存心。

ér shì dà fū ruò yú qí yán yì jiāng yí luò shì shì yǐ dú qiú qí suǒ wèi xīn

这句话大意是:而士大夫溺于其言,亦将遗落世事,以独求其所谓心。

dài qí xīn jì bīng tàn wù wǒ shēn shāng suǒ wèi lǎo zi zhī bì liú wèi shēn hán zhě

这句话大意是:迨其心迹冰炭,物我参商,所谓老子之弊流为申、韩者。

yī rén zhī shēn yǐ jiān bèi zhī ér yù yóu rén zhī bù wǒ yīng de hu

这句话大意是:一人之身已兼备之,而欲尤人之不我应,得吗?

cǐ jiē zú yǐ fā míng lì xūn xīn zhī yì nǎi zhōu gōng yǐ xiān xì zhī yú yì yǐ

现代白话:”此皆足以发明“厉熏心”之义,乃周公已先系之于《易》了。

hóng jiàn yú lù shàng jiǔ hóng jiàn yú lù qí yǔ kě yòng wèi yí jí

这句话大意是:○鸿渐于陆“上九,鸿渐于陆,其羽可用为仪,吉。

ān dìng hú shì gǎi lù wèi kuǐ zhū zǐ cóng zhī wèi hé yùn fēi yě

这句话大意是:”安定胡氏改“陆”为“逵”,朱子从之,谓合韵,非也。

shī yí zì fán shí jiàn jiē yīn niú hé fǎn bù dé yǔ kuǐ wèi yè ér yún lù yì fēi kě xiáng zhī de réng dàng zuò lù wéi shì

这句话大意是:《诗》“仪”字凡十见,皆音牛何反,不得与“逵”为叶,而云路亦非可翔之地,仍当作“陆”为是。

jiàn zhì yú líng ér zhǐ yǐ bù kě yǐ gèng jìn gù fǎn ér zhī lù

现代白话:渐至于陵而止了,不能够更进,故反而之陆。

gǔ zhī gāo shì bù chén tiān zǐ bù yǒu zhū hóu ér wèi cháng bù jiàn qí tǔ shí qí máo yě

这句话大意是:古之高士,不臣天子,不友诸侯,而未尝不践其土、食其毛也。

qí xíng gāo yú rén jūn ér qí shēn zé yǔ yī guó zhī shì xié yān ér yǐ

现代白话:其行高于人君,而其身则与一国之士偕呢而已。

cǐ suǒ yǐ jū jiǔ wǔ zhī shàng ér yǔ jiǔ sān tóng wèi lù xiàng yě

这句话大意是:此所以居九五之上,而与九三同为陆象也。

zhū zǐ fā yuē shàng suǒ wǎng jìn yě suǒ fǎn yì jìn yě

这句话大意是:朱子发曰:“上所往进也,所反亦进也。

jiàn zhì jiǔ wǔ jí yǐ shì yǐ shàng fǎn ér zhī sān

现代白话:渐至九五极了,是以上反而之三。

yáng tíng xiù yuē jiǔ sān xià guà zhī jí

这句话大意是:”杨廷秀曰:“九三,下卦之极;。

shàng jiǔ shàng guà zhī jí gù jiē yuē lù

这句话大意是:上九,上卦之极,故皆曰陆。

zì mù zì líng ér fù zhì yú lù yǐ tuì wéi jìn yě

这句话大意是:自木自陵,而复至于陆,以退为进也。

xùn wèi jìn tuì qí shuō bìng de zhī

这句话大意是:”巽为进退,其说并得之。

jūn zǐ yǐ yǒng zhōng zhī bì dú xīn tái sāng zhōng chún bēn zhī shī ér zhī wèi yǒu dí miè zhī huò

现代白话:○有德行的人以永终知弊读《新台》、《桑中》、《鹑奔》之诗,而知卫有狄灭之祸;。

dú wǎn qiū dōng mén yuè chū zhī xiàn jì xiàn cè ér chá chén yǒu zhēng shū zhī luàn

这句话大意是:读《宛丘》、《东门》、《月出》之献计献策,而察陈有征舒之乱。

shū qí hóu sòng jiāng shì yú huan ér bo huán gōng zhī suǒ yǐ hōng

这句话大意是:书“齐侯送姜氏于欢”,而卜桓公之所以薨;。

shū fū rén jiāng shì rù shū dài fū zōng fù dí yòng bì ér zhào zi bān mǐn gōng zhī suǒ yǐ shì

这句话大意是:书“夫人姜氏入”,书“大夫宗妇觌,用币”,而兆子般、闵公之所以弑。

hūn yīn zhī yì nán nǚ zhī jié jūn zǐ kě bù lǜ qí suǒ zhōng zāi

现代白话:昏姻之义,男女之节,有德行的人可不虑其所终啊!

niǎo fén qí cháo rén zhǔ zhè dé mò dà hu xià rén

这句话大意是:○鸟焚其巢人主这德莫大乎下人。

chǔ zhuāng wáng zhī wéi zhèng yě ér yuē qí jūn néng xià rén bì néng xìn yòng qí mín yǐ

现代白话:楚庄王之围郑也,而曰:“其君能下人,必能信用其民了。

gù yǐ yǔ zhī zhēng miáo ér bó yì zàn zhī yóu yǐ mǎn zhāo sǔn qiān shòu yì wèi jiè

这句话大意是:”故以禹之征苗,而伯益赞之,犹以“满招损,谦受益”为戒。

bān shī zhě qiān yě yòng shī zhě mǎn yě

这句话大意是:班师者谦也,用师者满也。

shàng jiǔ chù guà zhè shàng lí zhī jí suǒ wèi yǒu niǎo gāo fēi yì chuán yú tiān zhě yǐ

现代白话:上九处卦这上,离之极,所谓有鸟高飞,亦传于天者了。

jū xīn yǐ qín ér bù wén jiàn zhēng zhī lùn zāi bì dǎi fu shēn zhě yě

这句话大意是:居心以矜,而不闻谏争之论,灾必逮夫身者也。

lǔ zhāo gōng zhī fá jì sūn yì rú yě qǐng dài yú yí shàng yǐ chá zuì fú xǔ

这句话大意是:鲁昭公之伐季孙意如也,请待于沂上以察罪,弗许;。

qǐng qiú yú fèi fú xǔ

这句话大意是:请囚于费,弗许;。

qǐng yǐ wǔ chéng wáng fú xǔ

这句话大意是:请以五乘亡,弗许。

yú shì shū sūn shì zhī jiǎ xìng ér yáng zhōu cì qián hóu yàn yǐ

现代白话:于是叔孙氏之甲兴,而阳州次、干侯唁了。

qú yù gòu yù wǎng gē lái kū

这句话大意是:“鸲鹆雊鹆,往歌来哭。

qí cǐ yáo zhī zhàn hu

这句话大意是:”其此爻之占吗?

xùn zài chuáng xià shàng jiǔ zhī xùn zài chuáng xià gōng ér wú lǐ zé láo yě

这句话大意是:○巽在床下上九之“巽在床下”,恭而无礼则劳也。

chū liù zhī jìn tuì shèn ér wú lǐ zé xǐ yě

这句话大意是:初六之“进退”,慎而无礼则葸也。

hàn yīn dēng yú tiān yǔ hàn zhī yīn suī dēng yú tiān ér fēi shí jì

这句话大意是:○翰音登于天羽翰之音虽登于天,而非实际。

qí rú zhuāng zhōu qí wù zhī yán zōu yǎn guài yū zhī biàn qí gāo guò yú dà xué ér wú shí zhě hu

这句话大意是:其如庄周《齐物》之言,驺衍怪迂之辨,其高过于《大学》而无实者吗?

yǐ shì chē fú chuán yú dì zǐ xián gē biàn yú lǔ zhōng ruò hè míng ér zi hé zhě shú dàn shú xìn

这句话大意是:以视车服传于弟子,弦歌遍于鲁中,若鹤鸣而子和者,孰诞孰信?

fū rén ér shi zhī yǐ

现代白话:夫人而识之了。

yǒng jiā zhī wáng tài qīng zhī luàn qǐ fēi tán kōng kōng hé xuán xuán zhě yǒu yǐ zhì zhī zāi

现代白话:永嘉之亡,太清之乱,岂非谈空空、核玄玄者有以致之啊。

hàn yīn dēng yú tiān zhōng fú zhī fǎn yě

这句话大意是:翰音登于天,中孚之反也。

shān shàng yǒu léi xiǎo guò shān zhī gāo jùn yún yǔ shí zài qí zhōng jiān ér bù néng zhì qí diān yě

这句话大意是:○山上有雷小过山之高峻,云雨时在其中间,而不能至其巅也。

gù shī yuē yīn qí léi zài nán shān zhī cè

这句话大意是:故《诗》曰:“殷其雷,在南山之侧。

huò gāo huò xià zài shān zhī cè ér bù bì zhì qí diān suǒ yǐ wèi xiǎo guò yě

这句话大意是:”或高或下,在山之侧,而不必至其巅,所以为小过也。

rán zé dà zhuàng yán léi zài tiān shàng hé yě

这句话大意是:然则《大壮》言“雷在天上”何也?

yuē zì de yǐ shàng jiē tiān yě

这句话大意是:曰:自地以上皆天也。

bǐ ěr yǎ fù yuē kǎo mǔ yuē bǐ

现代白话:○妣《你雅》:“父曰考,母曰妣。

yú kǎo gǔ rén zì zǔ mǔ yǐ shàng tōng wèi zhī bǐ jīng wén duō yǐ bǐ duì zǔ ér bìng yán zhī ruò shī zhī yún sì xù bǐ zǔ bì zǔ bǐ yì zhī yún guò qí zǔ yù qí bǐ shì yě

这句话大意是:”愚考古人自祖母以上通谓之妣,经文多以妣对祖而并言之,若《诗》之云“似续妣祖”、“畀祖妣”,《易》之云“过其祖,遇其妣”是也。

zuǒ zhuàn zhāo shí nián yì jiāng jìn zhī bǐ yě

这句话大意是:《左传·昭十年》:“邑姜,晋之妣也。

píng gōng zhī qù yì jiāng gài èr shí shì yǐ

现代白话:”平公之去邑姜盖二十世了。

guò qí zǔ yù qí bǐ jù wén yì bǐ dāng zài zǔ zhī shàng

这句话大意是:过其祖,遇其妣”,据文义,妣当在祖之上;。

bù jí qí jūn yù qí chén chén zé zài jūn zhī xià yě

这句话大意是:“不及其君,遇其臣”,臣则在君之下也。

xī rén wèi lùn cǐ yì

这句话大意是:昔人未论此义。

zhōu rén yǐ jiāng yuán wèi cǐ zhōu yǔ wèi zhī huáng bǐ tài jiāng shì yǐ bǐ xiān hu zǔ

这句话大意是:周人以姜原为此,《周语》谓之皇妣太姜,是以妣先乎祖。

zhōu lǐ dà sī lè xiǎng xiān bǐ zài xiǎng xiān zǔ zhī qián

这句话大意是:《周礼·大司乐》享先妣在享先祖之前。

ér sī gàn zhī shī yuē sì xù bǐ zǔ

这句话大意是:而《斯干》之诗曰:“似续妣祖。

jiān yuē bǐ xiān bǐ jiāng yuán yě

这句话大意是:”笺曰:“妣,先妣姜原也。

zǔ xiān zǔ yě

这句话大意是:祖,先祖也。

huò nǎi wèi biàn wén yǐ xié yùn shì bù rán yǐ

现代白话:”或乃谓变文以协韵,是不然了。

huò yuē yì yáo hé de jí cǐ

这句话大意是:或曰《易》爻何得及此?

fu dì yǐ guī mèi jī zǐ zhī míng yí wáng yòng hēng yú qí shān yáo cí lǚ yán zhī yǐ

现代白话:夫帝乙《归妹》,箕子之《明夷》,王用亨于岐山,爻辞屡言之了。

yì běn zhōu yì gù duō yǐ zhōu zhī shì yán zhī

这句话大意是:《易》本《周易》,故多以周之事言之。

xiǎo chù guà cí mì yún bù yǔ zì wǒ xi jiāo

这句话大意是:《小畜》卦辞:“密云不雨,自我西郊。

běn yì wǒ zhě wén wáng zì wǒ yě

这句话大意是:”《本义》:“我者,文王自我也。

dōng lín yù de qí dào zé tiān xià jiē wèi zhī chén

这句话大意是:○东邻驭得其道,则天下皆为之臣;。

yù shī qí dào zé qiáng ér shàn mìng zhě wèi zhī lín

这句话大意是:驭失其道,则强而擅命者谓之邻。

chén zāi lín zāi

现代白话:臣啊、邻啊?

lín zāi chén zāi

现代白话:邻啊、臣啊?

hàn shū jiāo sì zhì yǐn cǐ shī gǔ zhù dōng lín wèi shāng zhòu yě xī lín wèi zhōu wén wáng yě

这句话大意是:《汉书·郊祀志》引此,师古注:“东邻谓商纣也,西邻谓周文王也。

yóu hún wèi biàn jīng qì wèi wù zì wú ér zhī yǒu yě

这句话大意是:”○游魂为变精气为物,自无而之有也;。

yóu hún wèi biàn zì yǒu ér zhī wú yě

这句话大意是:游魂为变,自有而之无也。

fū zǐ zhī dá zǎi wǒ yuē gǔ ròu bì yú xià yīn wèi yě tǔ

现代白话:孔子之答宰我曰:“骨肉毙于下,阴为野土;。

qí qì fā yáng yú shàng wèi zhāo míng hāo qī chuàng

这句话大意是:其气发扬于上,为昭明,蒿凄怆。

suǒ wèi yóu hún wèi biàn zhě qíng zhuàng jù yú shì yǐ

现代白话:”所谓游魂为变者,情状具于是了。

yán líng jì zǐ zhī zàng qí zi yě yuē gǔ ròu guī fù yú tǔ mìng yě

这句话大意是:延陵季子之葬其子也,曰:“骨肉归复于土,命也。

ruò hún qì zé wú bù zhī yě wú bù zhī yě

这句话大意是:若魂气则无不之也,无不之也。

zhāng zi zhèng méng yǒu yún tài xū bù néng wú qì qì bù néng bù jù ér wèi wàn wù wàn wù bù néng bù sàn ér wèi tài xū

这句话大意是:”张子《正蒙》有云:“太虚不能无气,气不能不聚而为万物,万物不能不散而为太虚。

xún shì chū rù shì jiē bù dé yǐ ér rán yě

这句话大意是:循是出入,是皆不得已而然也。

rán zé shèng rén jǐn dào qí jiān jiān tǐ ér bù lèi zhě cún shén qí zhì yǐ qí jīng yǐ hū

现代白话:然则圣人尽道其间兼体而不累者,存神其至了,其精了乎!

guǐ zhě guī yě zhāng zǐ yuē qì zhī wèi wù sàn rù wú xíng shì de wú tǐ cǐ zhī wèi guī

现代白话:鬼者,归也,张孔子说:“气之为物,散入无形,适得我体,此之谓归。

chén wú sì yǐ yóu hún wèi biàn wéi lún huí zhī shuō biàn zhī yuē cháng shēng ér bù huà zé rén duō shì hé yǐ róng

现代白话:”陈无巳以游魂为变为轮回之说,辨之曰:“长生而不化,则人多,世凭什么容?

zhǎng sǐ ér bù huà zé guǐ yì duō yǐ

现代白话:长死而不化,则鬼亦多了。

fu dēng xī ér rán fēi qián dēng yě

这句话大意是:夫灯熄而然,非前灯也。

yún ní ér yǔ fēi qián yǔ yě

这句话大意是:云霓而雨,非前雨也。

sǐ fù yǒu shēng qǐ qián shēng yá

这句话大意是:死复有生,岂前生邪?

shào shì jiǎn duān lù yuē jù ér yǒu tǐ wèi zhī wù sàn ér wú xíng wèi zhī biàn

这句话大意是:”邵氏《简端录》曰:“聚而有体谓之物,散而无形谓之变。

wéi wù yě gù sàn bì yú qí suǒ jù

这句话大意是:唯物也,故散必于其所聚;。

wéi biàn yě gù jù bù bì yú qí suǒ sàn

这句话大意是:唯变也,故聚不必于其所散。

shì gù jù yǐ qì jù sàn yǐ qì sàn

这句话大意是:是故聚以气聚,散以气散。

wèi yú sàn zhě qí shuō yě fú

这句话大意是:味于散者,其说也佛;。

huāng yú jù zhě qí shuō yě xian

这句话大意是:荒于聚者,其说也仙。

yíng tiān dì zhī jiān zhě qì yě

这句话大意是:盈天地之间者,气也。

qì zhī shèng zhě wèi shén shén zhě tiān dì zhī qì ér rén zhī xīn yě

这句话大意是:气之盛者为神,神者,天地之气而人之心也。

gù yuē shì zhī ér fú jiàn tīng zhī ér fú wén tǐ wù ér bù kě yí shǐ tiān xià zhī rén zī míng shèng fú yǐ chéng jì sì yáng yáng hu rú zài qí shàng rú zài qí zuǒ yòu

这句话大意是:故曰:“视之而弗见,听之而弗闻,体物而不可遗,使天下之人齐明盛服以承祭祀,洋洋乎如在其上,如在其左右。

shèng rén suǒ yǐ zhī guǐ shén zhī qíng zhuàng zhě rú cǐ

这句话大意是:”圣人所以知鬼神之情状者如此。

wéi yuè jiàng shén shēng fu jí shēn

这句话大意是:“维岳降神,生甫及申。

fēi yǒu suǒ tuō ér shēng yě

这句话大意是:”非有所托而生也。

wén wáng zài shàng yú zhāo yú tiān

这句话大意是:“文王在上,于昭于天。

fēi yǒu suǒ chéng ér qù yě

这句话大意是:”非有所乘而去也。

cǐ guǐ shén zhī shí ér chéng zhī bù kě shou yě

这句话大意是:此鬼神之实,而诚之不可扌也。

tōng hu zhòu yè zhī dào ér zhī rì wǎng yuè lái yuè wǎng rì lái yī rì zhī zhòu yè yě

这句话大意是:○通乎昼夜之道而知日往月来,月往日来,一日之昼夜也。

hán wǎng shǔ lái shǔ wǎng hán lái yī suì zhī zhòu yè yě

这句话大意是:寒往暑来,暑往寒来,一岁之昼夜也。

xiǎo wǎng dà lái dà wǎng xiǎo lái yī shì zhī zhòu yè yě

这句话大意是:小往大来,大往小来,一世之昼夜也。

zi zài chuān shàng yuē shì zhě rú sī fu bù shě zhòu yè

这句话大意是:子在川上曰:“逝者如斯夫,不舍昼夜!

tōng hu zhòu yè zhī dào ér zhī zé zhōng rì qián qián yǔ shí xié xíng ér yǒu yǐ jǐn hu yì zhī yòng yǐ

现代白话:”通乎昼夜之道而知,则“终日干干,与时偕行”,而有以尽乎《易》之用了。

jì zhī zhě shàn yě chéng zhī zhě xìng yě wéi tiān zhī mìng wū mù bù yǐ jì zhī zhě shàn yě tiān xià léi xíng wù yǔ wú wàng chéng zhī zhě xìng yě

这句话大意是:○继之者善也成之者性也“维天之命,于穆不已”,继之者善也,“天下雷行,物与无妄”,成之者性也。

shì gù tiān yǒu sì shí chūn qiū dōng xià fēng yǔ shuāng lù wú fēi jiào yě

这句话大意是:是故’天有四时,春秋冬夏,风雨霜露,无非教也;。

de zài shén qì shén qì fēng tíng fēng tíng liú xíng shù wù lù shēng wú fēi jiào yě

这句话大意是:地载神气,神气风霆,风霆流形,庶物露生,无非教也”。

tiān dì yún wàn wù huà chún

这句话大意是:“天地纭,万物化醇。

shàn zhī wéi yán yóu chún yě

这句话大意是:”善之为言犹醇也。

yuē hé yǐ wèi zhī shàn yě

现代白话:曰:凭什么谓之善也?

yuē chéng zhě tiān zhī dào yě

这句话大意是:曰:诚者,天之道也。

qǐ fēi shàn hu

这句话大意是:岂非善吗?

xíng ér xià zhě wèi zhī qì xíng ér shàng zhě wèi zhī dào xíng ér xià zhě wèi zhī qì fēi qì zé dào wú suǒ yù

这句话大意是:○形而下者谓之器“形而上者谓之道,形而下者谓之器”,非器则道无所寓。

shuō zài hu kǒng zǐ zhī xué qín yú shī xiāng yě yǐ xí qí shù rán hòu kě yǐ de qí zhì

现代白话:说在乎孔子之学琴于师襄也,已习其数,然后能够得其志;。

yǐ xí qí zhì rán hòu kě yǐ de qí wéi rén

现代白话:已习其志,然后能够得其为人。

shì suī kǒng zǐ zhī tiān zòng wèi cháng bù qiú zhī xiàng shù yě

这句话大意是:是虽孔子之天纵,未尝不求之象数也。

gù qí zì yán yuē xià xué ér shàng dá

现代白话:故其自言曰:“下学习并且上达。

chuí yī shang ér tiān xià zhì chuí yī shang ér tiān xià zhì biàn zhì ér zhī wén yě zì huáng dì yáo shùn shǐ yě gù yú cǐ yǒu tōng biàn yí mín zhī lùn

这句话大意是:○垂衣裳而天下治“垂衣裳而天下治”,变质而之文也,自黄帝、尧、舜始也,故于此有通变宜民之论。

guò cǐ yǐ wǎng wèi zhī huò zhī yě rén zhī wéi xué yì yǒu bìng yú chōng chōng wǎng lái zhě gù tiān xià zhī bù zhù miáo zhǎng zhě guǎ yǐ

现代白话:○过此以往未之或知也人之为学,亦有病于憧憧往来者,故天下之不助苗长者寡了。

guò cǐ yǐ wǎng wèi zhī huò zhī yě

这句话大意是:“过此以往,未之或知也。

jū zhī ān zé zī zhī shēn zī zhī shēn zé qǔ zhī zuǒ yòu féng qí yuán

这句话大意是:”“居之安则资之深,资之深则取之左右逢其原。

kùn dé zhī biàn yě nèi wén míng ér wài róu shùn qí wén wáng zhī kùn ér hēng zhě hu

这句话大意是:○困德之辨也“内文明而外柔顺”,其文王之困而亨者吗?

bù yuàn tiān bù yóu rén xià xué ér shàng dá qí kǒng zǐ zhī kùn ér hēng zhě hu

现代白话:“不怨天,不尤人”,“下学习并且上达”,其孔子之困而亨者吗?

gù zài chén zhī è xián gē zhī zhì yán yuān zhī zhī ér zǐ lù zǐ gòng zhī tú wèi zú yǐ dá cǐ yě

这句话大意是:故在陈之厄,弦歌之志,颜渊知之,而子路、子贡之徒未足以达此也。

gù yuē kùn dé zhī biàn yě

这句话大意是:故曰:“《困》,德之辨也。

fán yì zhī qíng ài è xiàng gōng yuǎn jìn xiāng qǔ qíng wěi xiāng gǎn rén xīn zhī zhì biàn yě

这句话大意是:○凡易之情爱恶相攻,远近相取,情伪相感,人心之至变也。

yú hé zhī zhī

这句话大意是:于何知之?

yǐ qí cí zhī zhī

这句话大意是:以其辞知之。

jiāng pàn zhě qí cí cán zhōng xīn yí zhě qí cí zhī jí rén zhī cí guǎ zào rén zhī cí duō wū shàn zhī rén qí cí yóu shī qí shǒu zhě qí cí qū

这句话大意是:将叛者其辞惭,中心疑者其辞枝,吉人之辞寡,躁人之辞多,诬善之人其辞游,失其守者其辞屈。

tīng qí yán yě guān qí móu zǐ rén yān shòu zāi

现代白话:听其言也,观其眸子,人呢瘦啊!

shì yǐ shèng rén shè guà yǐ jìn qíng wěi

这句话大意是:是以圣人设卦,以尽情伪。

fu chéng yú zhōng bì xíng yú wài jūn zǐ zhī suǒ yǐ zhī rén yě

现代白话:夫诚于中必形于外,有德行的人之所以知人也;。

bǎi wù ér wèi zhī bèi shǐ mín zhī shén jiān xiān wáng zhī suǒ yǐ zhù dǐng yě

这句话大意是:百物而为之备,使民知神奸,先王之所以铸鼎也。

gù yuē zuò yì zhě qí yǒu yōu huàn hu

这句话大意是:故曰:“作《易》者,其有忧患吗?

zhōu shēn zhī fáng yù wù zhī zhì qí quán yú shì yǐ

现代白话:”周身之防,御物之智,其全于是了。

yì nì shù yě shù wǎng zhě shùn zào huà rén shì zhī jī yǒu cháng ér kě yàn shùn yǐ kǎo zhī yú qián yě

这句话大意是:○易逆数也数往者顺,造化人事之迹有常而可验,顺以考之于前也;。

zhī lái zhě nì biàn huà yún wéi dòng rì xīn ér wú qióng nì yǐ tuī zhī yú hòu yě

这句话大意是:知来者逆,变化云为动日新而无穷,逆以推之于后也。

shèng rén shén yǐ zhī lái zhī yǐ cáng wǎng zuò wéi yì shū yǐ qián mín yòng

这句话大意是:圣人神以知来,知以藏往,作为《易》书,以前民用。

suǒ shè zhě wèi rán zhī zhàn

这句话大意是:所设者,未然之占;。

suǒ qī zhě wèi zhì zhī shì shì yǐ wèi zhī nì shù

这句话大意是:所期者,未至之事,是以谓之逆数。

suī rán ruò bù běn yú bā guà yǐ chéng zhī jī yì ān suǒ guān qí huì ér xì zhī yáo xiàng hu

这句话大意是:虽然,若不本于八卦已成之迹,亦安所观其会而系之爻象吗?

shì yǐ tiān xià zhī yán xìng yě zé gù ér yǐ yǐ

现代白话:是以天下之言性也,则故而已了。

liú rǔ jiā yuē tiān dì jiān yī lǐ yě shèng rén yīn qí lǐ ér huà wèi guà yǐ xiàng zhī yīn qí xiàng ér zhe wèi biàn yǐ zhàn zhī

现代白话:刘你佳曰:“天地间一理也,圣人因其理而画为卦以象之,因其象而著为变以占之。

xiàng zhě tǐ yě xiàng qí yǐ rán zhě yě

这句话大意是:象者,体也,象其已然者也。

zhàn zhě yòng yě zhàn qí wèi rán zhě yě

这句话大意是:占者,用也,占其未然者也。

yǐ rán zhě wèi wǎng wǎng zé yǒu shùn zhī zhī yì yān

现代白话:已然者为往,往则有顺之之义呢;。

wèi rán zhě wèi lái lái zé yǒu nì zhī zhī yì yān

现代白话:未然者为来,来则有逆之之义呢。

rú xiàng tiān ér huà wèi qián

这句话大意是:如象天而画为《干》,。

xiàng de ér huà wèi kūn

这句话大意是:象地而画为《坤》,。

xiàng léi fēng ér huà wèi zhèn xùn

这句话大意是:象雷、风而画为《震》、《巽》,。

xiàng shuǐ huǒ ér huà wèi kǎn lí

这句话大意是:象水、火而画为《坎》、《离》,。

xiàng shān zé ér huà wèi gèn duì

这句话大意是:象山、泽而画为《艮》、《兑》,。

cǐ jiē guān biàn yú yīn yáng ér lì guà

这句话大意是:此皆观变于阴阳而立卦,。

fā huī yú gāng róu ér shēng yáo zhě yě

这句话大意是:发挥于刚柔而生爻者也,。

bù wèi zhī shù wǎng zhě shùn hū

这句话大意是:不谓之数往者顺吗?

rú shì de qián ér zhī qián yuán hēng lì zhēn

这句话大意是:如筮得《干》,而知“干,元亨利贞”;。

shì de kūn ér zhī kūn yuán hēng lì pìn mǎ zhī zhēn

这句话大意是:筮得《坤》,而知“坤,元亨,利牝马之贞”;。

shì de zhèn ér zhī zhèn hēng zhèn lái xiào yán yā yā

这句话大意是:筮得《震》,而知“震亨,震来,笑言哑哑”;。

shì de xùn ér zhī xùn xiǎo hēng lì yǒu yōu wǎng lì jiàn dà rén

这句话大意是:筮得《巽》,而知“巽,小亨,利有攸往,利见大人”;。

shì de kǎn ér zhī xí kǎn yǒu fú wéi xīn hēng xíng yǒu shàng

这句话大意是:筮得《坎》,而知“习坎有孚,维心亨,行有尚”;。

shì de lí ér zhī lí lì zhēn hēng chù pìn niú jí

这句话大意是:筮得《离》,而知“离利贞亨,畜牝牛吉”;。

shì de gèn ér zhī gèn qí bèi bù huò qí shēn xíng qí tíng bú jiàn qí rén

这句话大意是:筮得《艮》,而知“艮其背,不获其身,行其庭,不见其人”;。

shì de duì ér zhī duì hēng lì zhēn cǐ jiē tōng shén míng zhī dé lèi wàn wù zhī qíng zhě yě bù wèi zhī zhī lái zhě nì hu

这句话大意是:筮得《兑》,而知“兑亨,利贞”,此皆通神明之德、类万物之情者也,不谓之知来者逆吗?

fu qí shùn shù yǐ wǎng zhèng suǒ yǐ nì tuī jiāng lái yě

这句话大意是:夫其顺数已往,正所以逆推将来也。

kǒng zǐ yuē yīn yīn yú fù lǐ suǒ sǔn yì kě zhī yě

现代白话:孔孔子说:“殷因于复礼,所损益可知也。

zhōu yīn yú yīn lǐ suǒ sǔn yì kě zhī yě

这句话大意是:周因于殷礼,所损益可知也。

shù wǎng zhě shùn yě

这句话大意是:”数往者顺也。

qí huò jì zhōu zhě suī bǎi shì kě zhī yě zhī lái zhě nì yě

这句话大意是:“其或继周者,虽百世可知也”,知来者逆也。

gù yuē yì nì shù yě

这句话大意是:故曰:“易,逆数也。

ruò rú shào zi zhī shuō

这句话大意是:”若如邵子之说,。

zé shì yì wén zhī yì yǐ pàn ér wèi èr

这句话大意是:则是义、文之《易》已判而为二,。

ér yòu yǐ zhèn lí duì qián wéi shù yǐ shēng zhī guà

这句话大意是:而又以《震》、《离》、《兑》、《干》为数已生之卦,。

xùn kǎn gèn kūn wèi tuī wèi shēng zhī guà

这句话大意是:《巽》、《坎》、《艮》、《坤》为推未生之卦,。

dài bù miǎn qiáng kǒng zǐ zhī shū yǐ jiù jǐ zhī shuō yǐ

现代白话:殆不免强孔子之书以就己之说了。

shuō guà zá guà hù wén léi yǐ dòng zhī fēng yǐ sàn zhī yǔ yǐ rùn zhī rì yǐ xuān zhī

这句话大意是:○说卦杂卦互文“雷以动之,风以散之,雨以润之,日以亘之。

gèn yǐ zhǐ zhī duì yǐ shuō zhī qián yǐ jūn zhī kūn yǐ cáng zhī

这句话大意是:《艮》以止之,《兑》以说之,《干》以君之,《坤》以藏之。

shàng sì jǔ xiàng xià sì jǔ guà gè yǐ qí qiè yú yòng zhě yán zhī yě

这句话大意是:”上四举象,下四举卦,各以其切于用者言之也。

zhōng wàn wù shǐ wàn wù zhě mò shèng hu gèn

这句话大意是:终万物、始万物者,莫盛乎《艮》。

cuī jǐng yuē gèn bù yán shān dú jǔ guà míng zhě yǐ dòng náo zào rùn gōng shì fēng léi shuǐ huǒ zhì yú zhōng shǐ wàn wù yú shān yì zé bù rán

这句话大意是:崔憬曰:“《艮》不言山,独举卦名者,以动挠燥润,功是风雷水火,至于终始万物,于山义则不然。

gù shě xiàng ér yán guà gè qǔ biàn ér lùn yě de zhī yǐ

现代白话:故舍象而言卦,各取便而论也,得之了。

gǔ rén zhī wén yǒu guǎng pì ér qiú zhī zhě yǒu jǔ yú ér fǎn zhī zhě

这句话大意是:古人之文,有广譬而求之者,有举隅而反之者。

jīn fú shān yī juàn shí zhī duō

这句话大意是:今夫山,一卷石之多;。

jīn fú shuǐ yī sháo zhī duō

这句话大意是:今夫水,一勺之多。

tiān dì zhī wài fù yán shān shuǐ zhě yì yǒu suǒ bù jìn yě

这句话大意是:天地之外复言山水者,意有所不尽也。

kūn yě zhě de yě bù yán xī nán zhī guà

这句话大意是:”《坤》也者,地也”,不言西南之卦;。

duì zhèng qiū yě bù yán xī fāng zhī guà

这句话大意是:“《兑》,正秋也”,不言西方之卦。

jǔ liù fāng zhī guà ér jiàn zhī yě yì jǐn yú yán yǐ

现代白话:举六方之卦而见之也,意尽于言了。

yú zhòng xiáng yǐ wéi kūn dào guǎng bù bù zhǔ yī fāng jí duì xiàng bú jiàn xi zhě wàng yě

这句话大意是:虞仲翔以为《坤》道广布,不主一方,及《兑》象不见西者,妄也。

fēng duō gù yě qīn guǎ lǚ yě

这句话大意是:“《丰》多故也,亲寡《旅》也。

xiān yán qīn guǎ hòu yán lǚ yǐ xié yùn yě

这句话大意是:”先言亲寡,后言旅,以协韵也。

yóu chǔ cí zhī jí rì xī chén liáng yě

这句话大意是:犹《楚辞》之“吉日兮辰良”也。

yú zhòng xiáng yǐ wéi bié yǒu yì fēi yě

这句话大意是:虞仲翔以为别有义,非也。

duì wèi kǒu shé duì wèi kǒu shé qí yú rén yě dàn kě yǐ wéi wū wèi qiè ér yǐ

现代白话:○兑为口舌《兑》为口舌,其于人也,但能够为巫为妾而已。

yǐ yán shuō rén qǐ fēi qiè fù zhī dào hu

这句话大意是:以言说人,岂非妾妇之道吗?

fán rén yú jiāo yǒu zhī jiān kǒu huì ér shí bù zhì zé qí chū ér shì jūn yě bì zhì yú jìng yán yōng wéi

这句话大意是:凡人于交友之间,口惠而实不至,则其出而事君也,必至于静言庸违。

gù shùn zhī yù chén yě fū zòu yǐ yán míng shì yǐ gōng

这句话大意是:故舜之御臣也,敷奏以言,明试以功;。

ér kǒng zǐ zhī yú mén rén yì tīng qí yán ér guān qí xíng

这句话大意是:而孔子之于门人,亦听其言而观其行。

táng shū yán wéi guàn zhī zì bù yī wèi xiāng yú rén jiāo zhōng suì wú kuǎn qū wèi cháng wěi cí yǐ yuè rén

这句话大意是:《唐书》言韦贯之自布衣为相,与人交,终岁无款曲,未尝伪辞以悦人。

qí xián yú jīn zhī rén yuǎn yǐ

现代白话:其贤于今之人远了!

xù guà zá guà xù guà zá guà jiē páng tōng zhī shuō xiān rú yí yǐ wéi fēi fū zi zhī yán rán fǒu zhī dà wǎng xiǎo lái chéng tài zhī xiǎo wǎng dà lái yě

现代白话:○序卦杂卦《序卦》、《杂卦》皆旁通之说,先儒疑以为非孔子之言,然《否》之大往小来,承《泰》之小往大来也;。

jiě zhī lì xī nán chéng jiǎn zhī lì xī nán bù lì dōng běi yě shì wén wáng yǐ yǒu xiāng shòu zhī yì yě

这句话大意是:《解》之利西南,承《蹇》之利西南,不利东北也:是文王已有相受之义也。

yì zhī liù èr jí sǔn zhī liù wǔ yě qí cí jiē yuē shí péng zhī guī

这句话大意是:《益》之六二即《损》之六五也,其辞皆曰“十朋之龟”;。

jì zhī jiǔ sān jí jì zhī jiǔ sì yě qí cí jiē yuē bì wú fū

这句话大意是:《济》之九三即《济》之九四也,其辞皆曰“臂无肤”;。

wèi jì zhī jiǔ sì jí jí jì zhī jiǔ sān yě qí cí jiē yuē fá guǐ fāng shì zhōu gōng yǐ yǒu fǎn duì zhī yì yě

这句话大意是:《未济》之九四即《即济》之九三也,其辞皆曰“伐鬼方”:是周公已有反对之义也。

bì wèi liù shí sì guà jiē rán zé fēi yì shū zhī běn yì

这句话大意是:必谓六十四卦皆然,则非《易》书之本意。

huò zhě fū zǐ cháng yán zhī ér mén rén guǎng zhī rú chūn qiū āi shí sì nián xī shòu huò lín yǐ hòu xù jīng zhī zuò ěr

现代白话:或者孔子尝言之,而门人广之,如《春秋·哀十四年》西狩获麟以后,续经之作耳。

jìn zhòu yě míng yí zhū yě sū shì yuē zhòu rì sān jiē gù yuē zhòu

这句话大意是:○晋昼也明夷诛也苏氏曰:“‘昼日三接’,故曰昼;。

de qí dà shǒu gù yuē zhū

这句话大意是:‘得其大首’,故曰诛。

jìn dāng wén míng zhī shì qún hòu sì cháo ér chē fú yǐ yōng yī ràng zhī shì yě

这句话大意是:《晋》当文明之世,群后四朝而车服以庸,揖让之事也;。

míng yí féng hūn luàn zhī shí qǔ bǐ xiōng cán ér shā fá yòng zhāng zhēng zhū zhī shì yě

这句话大意是:《明夷》逢昏乱之时,取彼凶残而杀伐用张,征诛之事也。

yī yán zhòu yī yán zhū qǔ qí yīn xié ěr

现代白话:一言昼,一言诛,取其音协你。

kǒng zǐ lùn yì kǒng zǐ lùn yì jiàn yú lún yǔ zhě èr zhāng ér yǐ yuē jiā wǒ shù nián wǔ shí yǐ xué yì kě yǐ wú dà guò yǐ

现代白话:○孔子论《易》孔子论《易》,见于《论语》者二章而已:曰“加我数年,五十以学《易》,能够无大过了”;。

yuē nán rén yǒu yán yuē rén ér wú héng bù kě yǐ zuò wū yī

现代白话:曰“南人有言曰:‘人而无恒,不能够作巫医。

shàn fu bù héng qí dé huò chéng zhī xiū

这句话大意是:’善夫,不恒其德,或承之羞。

zǐ yuē bù zhàn ér yǐ yǐ

现代白话:孔子说:‘不占而已了。

shì zé shèng rén zhī suǒ yǐ xué yì zhě bù guò yōng yán yōng xíng zhī jiān ér bù zài hu tú shū xiàng shù yě

这句话大意是:’”是则圣人之所以学《易》者,不过庸言、庸行之间,而不在乎图书象数也。

jīn zhī chuān záo tú xiàng yǐ zì wèi néng zhě pàn yě

这句话大意是:今之穿凿图象以自为能者,畔也。

jì zhě yú fū zǐ xué yì zhī yán ér jí jì zhī yuē zi suǒ yǎ yán shī shū zhí lǐ jiē yǎ yán yě

现代白话:《记》者于孔子学《易》之言而即继之曰:“子所雅言,诗、书、执礼,皆雅言也。

shì zhī fū zǐ píng rì bù yán yì ér qí yán shī shū zhí lǐ zhě jiē yán yì yě

现代白话:”是知孔子平日不言《易》而其言诗、书、执礼者,皆言《易》也。

rén gǒu xún hu shī shū zhí lǐ zhī cháng ér bù yuè yān zé zì tiān yòu zhī jí wú bù lì yǐ

现代白话:人苟循乎诗、书、执礼之常,而不越呢,则自天佑之,吉无不利了。

gù qí zuò xì cí chuán yú huǐ lìn wú jiù zhī zhǐ tè zhūn zhūn yān

现代白话:故其作《系辞传》,于“悔吝无咎”之旨,特谆谆呢;。

ér dà xiàng suǒ yán fán qí tǐ zhī yú shēn shī zhī yú zhèng zhě wú fēi yòng yì zhī shì

这句话大意是:而《大象》所言,凡其体之于身、施之于政者,无非用《易》之事。

rán cí běn hu xiàng gù yuē jūn zǐ jū zé guān qí xiàng ér wán qí cí

现代白话:然辞本乎象,故曰“有德行的人居则观其象而玩其辞”。

guān zhī zhě qiǎn wán zhī zhě shēn yǐ

现代白话:观之者浅,玩之者深了。

qí suǒ yǐ yǔ mín tóng huàn zhě bì yú cí yān zhe zhī gù yuē shèng rén zhī qíng xiàn hū cí

现代白话:其所以与民同患者,必于辞呢著之,故曰“圣人之情见乎辞”。

ruò tiān yī de èr yì yǒu tài jí èr zhāng jiē yán shù zhī suǒ qǐ yì zàn yì zhī suǒ bù kě yí ér wèi cháng zhuān yǐ xiàng shù jiào rén wéi xué yě

这句话大意是:若“天一地二”、“易有太极”二章皆言数之所起,亦赞《易》之所不可遗,而未尝专以象数教人为学也。

shì gù chū rù yǐ dù wú yǒu shī bǎo rú lín fù mǔ wén wáng zhōu gōng kǒng zǐ zhī yì yě

这句话大意是:是故“出入以度,无有师保,如临父母”,文王、周公、孔子之《易》也;。

xī yí zhī tú kāng jié zhī shū dào jiā zhī yì yě

这句话大意是:希夷之图,康节之书,道家之《易》也。

zì èr zi zhī xué xìng ér kōng shū zhī rén yū guài zhī shì jǔ cuàn jì yú qí zhōng yǐ wéi yì ér qí yì wèi fāng shù zhī shū yú shèng rén guǎ guò fǎn shēn zhī xué qù zhī yuǎn yǐ

现代白话:自二子之学兴,而空疏之人、迂怪之士举窜迹于其中以为《易》,而其《易》为方术之书,于圣人寡过反身之学去之远了。

shī sān bǎi yī yán yǐ bì zhī yuē sī wú xié

这句话大意是:“《诗》三百,一言以蔽之,曰思无邪。

yì liù shí sì guà sān bǎi bā shí sì yáo yī yán yǐ bì zhī yuē bù héng qí dé huò chéng zhī xiū

这句话大意是:”《易》六十四卦,三百八十四爻,一言以蔽之,曰“不恒其德,或承之羞”。

fū zǐ suǒ yǐ sī de jiàn fu yǒu héng yě

现代白话:孔子所以思,得见夫有恒也;。

yǒu héng rán hòu kě yǐ wú dà guò

现代白话:有恒然后能够无大过。

qī bā jiǔ liù yì yǒu qī bā jiǔ liù ér yáo dàn xì jiǔ liù zhě jǔ yú zhī yì yě

这句话大意是:○七八九六《易》有七、八、九、六,而爻但系九、六者,举隅之义也。

gù fā qí lì yú qián kūn èr guà yuē yòng jiǔ yòng liù yòng qí biàn yě

这句话大意是:故发其例于《干》、《坤》二卦曰“用九”、“用六”,用其变也。

yì yǒu yòng qí bù biàn zhě chūn qiū chuán mù jiāng yù gèn zhī bā jìn yǔ dǒng yīn de tài zhī bā shì yě

这句话大意是:亦有用其不变者,《春秋传》穆姜遇《艮》之八,《晋语》董因得《泰》之八是也。

gèn yán zhī èr yáo dú biàn zé míng zhī liù yú yáo jiē biàn ér èr yáo dú bù biàn zé míng zhī bā shì zhī qián kūn yì yǒu yòng qī yòng bā shí yě

这句话大意是:《艮》言之,二爻独变则名之六,余爻皆变而二爻独不变则名之八,是知《干》、《坤》亦有用七用八时也。

qián yáo jiē biàn ér chū dú bù biàn yuē chū qī qián lóng wù yòng kě yě

这句话大意是:《干》爻皆变而初独不变,曰“初七,潜龙勿用”可也;。

kūn yáo jiē biàn ér chū dú bù biàn yuē chū bā lǚ shuāng jiān bīng zhì kě yě

这句话大意是:《坤》爻皆变而初独不变,曰“初八,履霜,坚冰至”可也。

zhàn biàn zhě qí cháng yě zhàn bù biàn zhě qí fǎn yě gù shèng rén xì zhī jiǔ liù

这句话大意是:占变者其常也,占不变者其反也,故圣人系之九、六。

ōu yáng yǒng shū yuē yì dào zhàn qí biàn gù yǐ qí suǒ zhàn zhě míng yáo bù wèi liù yáo jiē jiǔ liù yě

这句话大意是:欧阳永叔曰:“《易》道占其变,故以其所占者名爻,不谓六爻,皆九六也。

de zhī yǐ

现代白话:”得之了。

zhào rǔ méi yì ji wén yuē dié shī cè shù fán dé èr shí bā suī wèi qián yì chēng qī

现代白话:赵你梅《易辑闻》曰:“揲蓍策数,凡得二十八,虽为《干》亦称七;。

fán de sān shí èr suī wèi kūn yì chēng bā

这句话大意是:凡得三十二,虽为《坤》亦称八。

yáng yàn líng bǐ lù yuē yáng sǔn zhī shǔ rén bó xué shàn chēng shuō

这句话大意是:杨彦龄《笔录》曰:“杨损之,蜀人,博学善称说。

yú cháng yí yì yòng jiǔ liù ér wú qī bā

这句话大意是:余尝疑《易》用九、六,而无七、八。

sǔn zhī yún guà huà qī bā yáo chēng jiǔ liù

这句话大意是:损之云:‘卦画七、八,爻称九、六。

qián zhī cè èr bǎi yī shí yǒu liù kūn zhī cè bǎi sì shí yǒu sì yì shì jǔ jiǔ liù yǐ gāi qī bā yě

这句话大意是:《干》之策二百一十有六,《坤》之策百四十有四,亦是举九、六以该七、八也。

zhū zǐ wèi qī bā zhī hé yì sān bǎi yǒu liù shí yě

这句话大意是:朱子谓七、八之合,亦三百有六十也。

bǔ shì shùn yuē guān zhàn wéi xiān bì zhì kūn mìng yú yuán guī

这句话大意是:○卜筮舜曰:“官占,惟先蔽志,昆命于元龟。

shī yuē yuán shǐ yuán móu yuán qì wǒ guī

这句话大意是:”《诗》曰:“爰始爰谋,爰契我龟。

hóng fàn yuē móu jí nǎi xīn móu jí qīng shì móu jí shù rén móu jí bǔ shì

这句话大意是:”《洪范》曰:“谋及乃心,谋及卿士,谋及庶人,谋及卜筮。

kǒng zǐ zhī zàn yì yě yì yuē rén móu guǐ móu

这句话大意是:”孔子之赞《易》也,亦曰:“人谋鬼谋。

fu shù rén zhì jiàn yě ér yóu zài shī guī zhī qián gù jìn rén zhī míng ér bù néng jué rán hòu móu zhī guǐ yān

现代白话:”夫庶人至贱也,而犹在蓍龟之前,故尽人之明而不能决,然后谋之鬼呢。

gù gǔ rén zhī yú rén shì yě xìn ér yǒu gōng yú guǐ yě yán ér bù dú

这句话大意是:故古人之于人事也信而有功,于鬼也严而不渎。

zi zhī bì xiào chén zhī bì zhōng cǐ bù dài bo ér kě zhī yě

这句话大意是:子之必孝,臣之必忠,此不待卜而可知也。

qí suǒ dāng wèi suī xiōng ér bù kě bì yě

这句话大意是:其所当为,虽凶而不可避也。

gù yuē yù cóng líng fēn zhī jí zhàn xī xīn yóu yù ér hú yí

这句话大意是:故曰:“欲从灵氛之吉占兮,心犹豫而狐疑。

yòu yuē yòng jūn zhī xīn xíng jūn zhī yì guī cè chéng bù néng zhī cǐ shì

这句话大意是:”又曰:“用君之心,行君之意,龟策诚不能知此事。

shàn zāi

现代白话:”善啊!

qū zǐ zhī yán qí shèng rén zhī tú yú

这句话大意是:屈子之言,其圣人之徒欤!

bǔ jū qū yuán zì zuò shè wèi wèn dá yǐ jiàn cǐ xīn fēi guǐ shén jí xiōng zhī suǒ de ér yí ěr

这句话大意是:《卜居》,屈原自作,设为问答,以见此心,非鬼神吉凶之所得而移耳。

wáng yì xù nǎi yuē xīn mí yì huò bù zhī suǒ wéi wǎng zhì tài bǔ zhī jiā jué zhī shī guī jì wén yì cè yǐ dìng xián yí

这句话大意是:王逸《序》乃曰:“心迷意惑,不知所为,往至太卜之家,决之蓍龟,冀闻异策,以定嫌疑。

zé yǔ qū zǐ zhī zhǐ dà xiāng bèi lì yǐ

现代白话:”则与屈子之旨大相背戾了。

hóng xìng zǔ bǔ zhù yuē cǐ piān shàng jù jiē yuán suǒ cóng xià jù jiē yuán suǒ qù

这句话大意是:洪兴祖补注曰:“此篇上句皆原所从,下句皆原所去。

shí zhī rén qù qí suǒ dāng cóng cóng qí suǒ dāng qù

这句话大意是:时之人去其所当从,从其所当去。

qí suǒ wèi jí nǎi yuán suǒ wèi xiōng yě

这句话大意是:其所谓吉,乃原所谓凶也。

kě wèi de qū zǐ zhī xīn zhě yǐ

现代白话:”可谓得屈子之心者了。

lǐ jì shǎo yí wèn bǔ shì yuē yì yǔ

这句话大意是:《礼记·少仪》:“问卜筮曰:‘义与?

zhì yǔ

这句话大意是:志与?

yì zé kě wèn zhì zé fǒu

这句话大意是:义则可问,志则否。

zi xiào chén zhōng yì yě

这句话大意是:’”子孝臣忠,义也;。

wéi hài jiù lì zhì yě

这句话大意是:违害就利,志也。

bǔ shì zhě xiān wáng suǒ yǐ jiào rén qù lì huái rén yì yě

这句话大意是:卜筮者,先王所以教人去利怀仁义也。

shí dài zhòng zú wú shì zi yǒu shù zǐ liù rén bo suǒ yǐ wèi hòu zhě

这句话大意是:石骀仲卒,无适子,有庶子六人,卜所以为后者。

yuē mù yù pèi yù zé zhào

这句话大意是:曰:“沐浴佩玉则兆。

wǔ rén zhě jiē mù yù pèi yù shí qí zǐ yuē shú yǒu zhí qīn zhī sàng ér mù yù pèi yù zhě hu

现代白话:”五人者皆沐浴佩玉,石祁孔子说:“孰有执亲之丧,而沐浴佩玉者乎!

bù mù yù pèi yù shí qí zi zhào

这句话大意是:”不沐浴佩玉,石祁子兆。

wèi rén yǐ guī wèi yǒu zhī yě

这句话大意是:卫人以龟为有知也。

nán kuǎi jiāng pàn méi shì zhī yù kūn zhī bǐ yuē huáng cháng yuán jí

这句话大意是:南蒯将叛,枚筮之,遇《坤》之《比》,曰:“黄裳元吉。

zǐ fú huì bó yuē zhōng xìn zhī shì zé kě bù rán bì bài

这句话大意是:”子服惠伯曰:“忠信之事则可,不然必败。

wài jiāng nèi wēn zhōng yě

这句话大意是:外强内温,忠也;。

hé yǐ lǜ zhēn xìn yě

这句话大意是:和以率贞,信也。

gù yuē huáng táng xiōng jí

这句话大意是:故曰黄堂凶吉。

huáng zhōng zhī sè yě

这句话大意是:黄,中之色也;。

shang xià zhī shì yě

这句话大意是:裳,下之饰也。

yuán shàn zhī zhǎng yě

这句话大意是:元,善之长也。

zhōng bù zhōng bù dé qí sè

这句话大意是:中不忠,不得其色;。

xià bù gòng bù dé qí shì

这句话大意是:下不共,不得其饰;。

shì bù shàn bù dé qí jí

这句话大意是:事不善,不得其极。

qiě fú yì bù kě yǐ zhàn xiǎn yóu yǒu quē yě

现代白话:且夫《易》不能够占险,犹有阙也。

shì suī jí wèi yě

这句话大意是:筮虽吉,未也。

nán kuǎi guǒ bài

这句话大意是:”南蒯果败。

shì yǐ yán jūn píng zhī bǔ shì yě yú rén zi yán yī yú xiào yú rén dì yán yī yú shùn yú rén chén yán yī yú zhōng

这句话大意是:是以严君平之卜筮也,与人子言“依于孝”,与人弟言“依于顺”,与人臣言“依于忠”。

ér gāo yǔn yì yǒu shì zhě dāng yī fù yáo xiàng quàn yǐ zhōng xiào zhī lùn qí zhī bǔ shì zhī zhǐ yǐ

现代白话:而高允亦有筮者,当依附爻象,劝以忠孝之论,其知卜筮之旨了。

shēn jiàn huò wèn bǔ shì yuē dé sī yì fǒu sī sǔn

这句话大意是:《申鉴》:“或问卜筮曰:‘德斯益,否斯损。

yuē hé wèi yě

这句话大意是:’曰:‘何谓也?

jí ér jì xiōng ér jiù zhī wèi dé jí ér shì xiōng ér dài zhī wèi sǔn

这句话大意是:吉而济凶而救之谓德,吉而恃凶而怠之谓损。

jūn zǐ jiāng yǒu wéi yě jiāng yǒu xíng yě wèn yān ér yǐ yán qí shòu mìng yě rú xiāng gào qí wèi yě gào qí xíng yě sǐ shēng yǒu mìng fù guì zài tiān

现代白话:有德行的人将有为也,将有行也,问呢而以言,其受命也如乡,告其为也,告其行也,死生有命,富贵在天。

ruò shì zé wú kě wèi yě wú kě xíng yě

这句话大意是:若是,则无可为也,无可行也。

bù dàng wèn wèn yì bù gào yě

这句话大意是:不当问,问亦不告也。

yì yǐ qián mín yòng yě fēi yǐ wéi rén qián zhī yě

这句话大意是:《易》以前民用也,非以为人前知也。

qiú qián zhī fēi shèng rén zhī dào yě

这句话大意是:求前知,非圣人之道也。

shì yǐ shǎo yí zhī xun yuē wú cè wèi zhì

这句话大意是:是以《少仪》之训曰:“毋测未至。

guō pú cháng guò yán hán yù wèi zhī shì hán yuē nián zài tiān wèi zài rén xiū jǐ ér tiān bù yǔ zhě mìng yě

这句话大意是:郭璞尝过颜含,欲为之筮,含曰:“年在天,位在人,修己而天不与者,命也;。

shǒu dào ér rén bù zhī zhě xìng yě

这句话大意是:守道而人不知者,性也。

zì yǒu xìng mìng wú láo shī guī

这句话大意是:自有性命,无劳蓍龟。

wén zhōng zǐ zi wèi běi shān huáng gōng shàn yī xiān qǐn shí ér hòu zhēn yào

这句话大意是:文中子子谓:“北山黄公善医,先寝食而后针药;。

fén yīn hóu shēng shàn shì xiān rén shì ér hòu shuō guà

这句话大意是:汾阴侯生善筮,先人事而后说卦。

jīn shǐ fāng jì chuán xù yuē gǔ zhī wèi shù yǐ jí xiōng dǎo rén ér wéi shàn hòu shì shù zhě huò yǐ xiū jiù dǎo rén ér wèi bù shàn

这句话大意是:《金史·方伎传序》曰:“古之为术以吉凶导人而为善,后世术者或以休咎导人而为不善。

✦ You read 卷一

Don't lose your spot.

Free account remembers where you stopped across all 12,000 books. Pro unlocks pinyin on every line, modern Mandarin translations, AI rewrites, audio read-along, and the workbook — for $2.50/month, billed annually.