史记 · 司马迁 · Chapter 101 of 130

七十列传·袁盎晁错列传

PinyinModern Translation
Size

yuán àng zhě chu rén yě zì sī

袁盎是楚地人,字丝。

fù gù wèi qún dào xǐ chǔ ān líng

他父亲从前是强盗,后来迁居到安陵。

gāo hòu shí àng cháng wèi lǚ lù shè rén

吕后执政时期,袁盎曾担任吕禄的门客。

jí xiào wén dì jí wèi àng xiōng kuài rèn àng wèi zhōng láng

等到汉文帝即位,袁盎的哥哥袁哙举荐他做了中郎。

jiàng hòu wèi chéng xiàng cháo ba qū chū yì de shén

绛侯周勃当丞相时,退朝后快步走出,神态非常得意。

shàng lǐ zhī gōng cháng zì sòng zhī

皇上对他很恭敬,常常亲自送他。

yuán àng jìn yuē bì xià yǐ chéng xiàng hé rú rén

袁盎上前说:“陛下认为丞相是什么样的人?

shàng yuē shè jì chén

”皇上说:“是国家的重臣。

àng yuē jiàng hòu suǒ wèi gōng chén fēi shè jì chén shè jì chén zhǔ zài yǔ zài zhǔ wáng yǔ wáng

”袁盎说:“绛侯只能算是功臣,不是国家重臣。国家重臣应该与君主共存亡。

fāng lǚ hòu shí zhū lǚ yòng shì shàn xiāng wáng liú shì bù jué rú dài

当初吕后掌权时,吕氏家族专权,擅自封王,刘氏天下几乎要断绝。

shì shí jiàng hòu wèi tài wèi zhǔ bīng bǐng fú néng zhèng

那时绛侯担任太尉,掌握兵权,却不能匡正时局。

lǚ hòu bēng dà chén xiāng yǔ gòng pàn zhū lǚ tài wèi zhǔ bīng shì huì qí chéng gōng suǒ wèi gōng chén fēi shè jì chén

吕后去世后,大臣们联合起来反对吕氏,太尉掌握兵权,正好碰上机会取得成功,这只能说是功臣,不是国家重臣。

chéng xiàng rú yǒu jiāo zhǔ sè

丞相现在对君主流露出骄傲的神色。

bì xià qiān ràng chén zhǔ shī lǐ qiè wèi bì xià bù qǔ yě

陛下却谦让,君臣之间失了礼节,我私下认为陛下不该这样。

hòu cháo shàng yì zhuāng chéng xiàng yì wèi

”后来上朝时,皇上更加庄重,丞相也更加敬畏。

yǐ ér jiàng hòu wàng yuán àng yuē wú yǔ ér xiōng shàn jīn r tíng huǐ wǒ

不久绛侯埋怨袁盎说:“我和你哥哥交好,如今你小子却在朝廷上诋毁我!

àng suì bù xiè

”袁盎就没有道歉。

jí jiàng hòu miǎn xiāng zhī guó guó rén shàng shū gào yǐ wéi fǎn zhēng xì qīng shì zōng shì zhū gōng mò gǎn wéi yán wéi yuán àng míng jiàng hòu wú zuì

等到绛侯被免去丞相职位回到封国,封国有人上书告他谋反,他被逮捕关押在清室,皇族和各位大臣没人敢替他说话,只有袁盎申明绛侯无罪。

jiàng hòu de shì àng pō yǒu lì

绛侯得以释放,袁盎出了不少力。

jiàng hòu nǎi dà yǔ àng jié jiāo

绛侯于是与袁盎深交。

huái nán lì wáng cháo shā pì yáng hòu jū chǔ jiāo shén

淮南厉王来朝见时,杀了辟阳侯,行为非常骄横。

yuán àng jiàn yuē zhū hóu dà jiāo bì shēng huàn kě shì xuē dì

袁盎劝谏说:“诸侯过于骄横必定会生出祸患,可以适当削减封地。

shàng fú yòng

”皇上没有采纳。

huái nán wáng yì héng

淮南王更加骄横了。

jí jí pú hóu chái wǔ tài zǐ móu fǎn shì jué zhì lián huái nán wáng huái nán wáng zhēng shàng yīn qiān zhī shǔ jiàn chē chuán sòng

等到棘蒲侯柴武的太子谋反之事败露,追查下来,牵连到淮南王刘长,淮南王被召入京,皇上于是将他流放到蜀地,用囚车押送。

yuán àng shí wéi zhōng láng jiàng nǎi jiàn yuē bì xià sù jiāo huái nán wáng fú shāo jìn yǐ zhì cǐ jīn yòu bào cuī shé zhī

袁盎当时担任中郎将,便劝谏说:“陛下向来骄纵淮南王,不加约束,才导致今天这个局面,如今又突然严惩摧折他。

huái nán wáng wéi rén gāng rú yǒu yù wù lù háng dào sǐ bì xià jìng wèi yǐ tiān xià zhī dà fú néng róng yǒu shā dì zhī míng nài hé

淮南王为人刚直,万一在路上遇到风寒而死在半途中,陛下就会被认为以天下之大却容不得他,而背上杀死弟弟的恶名,到时怎么办呢?

shàng fú tīng suì xíng zhī

”皇上不听,还是执行了流放。

huái nán wáng zhì yōng bìng sǐ wén shàng chuò shí kū shén āi

淮南王走到雍地,病死了,消息传来,皇上停止进食,哭得非常伤心。

àng rù dùn shǒu qǐng zuì

袁盎进宫,叩头请罪。

shàng yuē yǐ bù yòng gōng yán zhì cǐ

皇上说:“因为没听你的话才弄成这样。

àng yuē shàng zì kuān cǐ wǎng shì qǐ kě huǐ zāi

”袁盎说:“请皇上宽心,这都是过去的事了,何必后悔呢!

qiě bì xià yǒu gāo shì zhī xíng zhě sān cǐ bù zú yǐ huǐ míng

况且陛下有三项超越世人的德行,这件事不足以损害您的名声。

shàng yuē wú gāo shì xíng sān zhě hé shì

”皇上问:“我超越世人的三项德行是什么?

àng yuē bì xià jū dài shí tài hòu cháng bìng sān nián bì xià bù jiāo jié bù jiě yī tāng yào fēi bì xià kǒu suǒ cháng fú jìn

”袁盎说:“陛下在代国的时候,太后曾经生病,三年间,陛下不曾合眼,不曾解衣休息,汤药不是陛下亲口尝过就不进奉。

fu zēng shēn yǐ bù yī yóu nán zhī jīn bì xià qīn yǐ wáng zhě xiū zhī guò zēng shēn xiào yuǎn yǐ

那曾参作为平民尚且难以做到,如今陛下以诸侯王的身份亲身践行,孝心超过曾参太多了。

fū zhū lǚ yòng shì dà chén zhuān zhì rán bì xià cóng dài chéng liù chuán chí bù cè zhī yuān suī bēn yù zhī yǒng bù jí bì xià

当年诸吕掌权,大臣专断,然而陛下从代国乘坐六辆驿车奔驰前往深不可测的京城,即使孟贲、夏育那样的勇猛也不及陛下。

bì xià zhì dài dǐ xī xiàng ràng tiān zǐ wèi zhě zài nán miàn ràng tiān zǐ wèi zhě sān

陛下到达代王官邸,面向西辞让天子之位两次,面向南辞让天子之位三次。

fu xǔ yóu yī ràng ér bì xià wǔ yǐ tiān xià ràng guò xǔ yóu sì yǐ

那许由只辞让了一次,而陛下五次将天下让出,超过许由四次了。

qiě bì xià qiān huái nán wáng yù yǐ kǔ qí zhì shǐ gǎi guò yǒu sī wèi bù jǐn gù bìng sǐ

况且陛下流放淮南王,是想让他经历艰苦、磨砺心志,使他改正过错,只是主管护卫的人不够谨慎,才导致他病故。

wū shì shàng nǎi jiě yuē jiāng nài hé

”于是皇上这才释怀,问道:“那该怎么办呢?

àng yuē huái nán wáng yǒu sān zi wéi zài bì xià ěr

”袁盎说:“淮南王有三个儿子,如何处置全凭陛下决定。

wū shì wén dì lì qí sān zi jiē wèi wáng

”于是汉文帝将他的三个儿子都封为王。

àng yóu cǐ míng zhòng cháo tíng

袁盎因此名声在朝廷中显赫起来。

yuán àng cháng yǐn dà tǐ kāng kǎi

袁盎常常依据大义,情绪激昂地进言。

huàn zhě zhào tóng yǐ shù xìng cháng hài yuán àng yuán àng huàn zhī

宦官赵同因为多次得宠,常常陷害袁盎,袁盎为此忧虑。

àng xiōng zi zhǒng wèi cháng shì qí chí jié jiā chéng shuō àng yuē jūn yǔ dòu tíng rǔ zhī shǐ qí huǐ bù yòng

袁盎哥哥的儿子袁种担任常侍骑,手持符节在皇帝车驾两侧护卫,劝袁盎说:“您跟他争斗,在朝廷上当众羞辱他,让他的诽谤不起作用。

xiào wén dì chū zhào tóng cān chéng yuán àng fú chē qián yuē chén wén tiān zǐ suǒ yǔ gòng liù chǐ yú zhě jiē tiān xià háo yīng

”汉文帝出行,赵同陪乘,袁盎伏在车前说:“我听说能与天子同乘一辆车的人,都是天下的英雄豪杰。

jīn hàn suī fá rén bì xià dú nài hé yǔ dāo jù yú rén zài

如今汉朝虽然人才缺乏,陛下怎么偏偏和受过宫刑的残馀之人同车呢!

wū shì shàng xiào xià zhào tóng

于是皇上笑了,让赵同下车。

zhào tóng qì xià chē

赵同哭着下了车。

wén dì cóng bà líng shàng yù xi chí xià jùn bǎn

汉文帝从霸陵上,想向西驾车冲下陡坡。

yuán àng qí bìng chē lǎn pèi

袁盎骑马赶上,拉住文帝车马的缰绳。

shàng yuē jiāng jūn qiè yá

皇上说:“将军害怕了吗?

àng yuē chén wén qiān jīn zhī zǐ zuò bù chuí táng bǎi jīn zhī zǐ bù qí héng shèng zhǔ bù chéng wēi ér jiǎo xìng

”袁盎说:“我听说家有千金的人不坐在屋檐下,家有百金的人不倚靠栏杆,圣明的君主不冒险以求侥幸。

jīn bì xià chěng liù fēi chí xià jùn shān rú yǒu mǎ jīng chē bài bì xià zòng zì qīng nài gāo miào tài hòu hé

现在陛下驾着六匹马,冲下陡峭的山坡,如果马受惊或车毁坏,陛下纵然不看重自己,那高祖的宗庙和太后怎么办?

shàng nǎi zhǐ

”皇上于是停了下来。

shàng xìng shàng lín huáng hòu shèn fū rén cóng

皇上驾临上林苑,皇后和慎夫人随从。

qí zài jìn zhōng cháng tóng xí zuò

在宫中时,皇上常让慎夫人与自己同席而坐。

jí zuò láng shǔ zhǎng bù xí yuán àng yǐn què shèn fū rén zuò

等到就座时,郎署长铺好坐席,袁盎却把慎夫人的座位往后拉。

shèn fū rén nù bù kěn zuò

慎夫人生气,不肯坐下。

shàng yì nù qǐ rù jìn zhōng

皇上也发怒,起身,走进内宫。

àng yīn qián shuō yuē chén wén zūn bēi yǒu xù zé shàng xià hé

袁盎于是上前劝说道:“我听说尊卑有序,上下才能和睦。

jīn bì xià jì yǐ lì hòu shèn fū rén nǎi qiè qiè zhǔ qǐ kě yǔ tóng zuò zāi

现在陛下已经立了皇后,慎夫人只是妾室,妾和主上怎么能同席而坐呢!

shì suǒ yǐ shī zūn bēi yǐ

这恰恰是乱了尊卑。

qiě bì xià xìng zhī jí hòu cì zhī

况且陛下宠爱她,就多赏赐她好了。

bì xià suǒ yǐ wèi shèn fū rén shì suǒ yǐ huò zhī

陛下现在这样对待慎夫人,恰恰是害了她。

bì xià dú bú jiàn rén zhì hu

陛下难道没听说过‘人彘’的事吗?

wū shì shàng nǎi shuō zhào yǔ shèn fū rén

”于是皇上才高兴起来,召来慎夫人告诉她这番话。

shèn fū rén cì àng jīn wǔ shí jīn

慎夫人赏赐袁盎五十斤黄金。

rán yuán àng yì yǐ shù zhí jiàn bù dé jiǔ jū zhōng diào wèi lǒng xī dū wèi

但袁盎也因为多次直言进谏,不能长久留在朝廷,被调任为陇西都尉。

rén ài shì zú shì zú jiē zhēng wèi sǐ

他爱护士兵,士兵们都争着为他效死。

qiān wèi qí xiāng

后升任齐国丞相。

xǐ wèi wú xiāng cí xíng zhǒng wèi àng yuē wú wáng jiāo rì jiǔ guó duō jiān

又调任吴国丞相,临行前,袁种对袁盎说:“吴王骄横已久,国内奸人很多。

jīn gǒu yù hé zhì bǐ bù shàng shū gào jūn jí lì jiàn cì jūn yǐ

如今若想弹劾惩治他,他不是上书告发您,就是用利剑刺杀您了。

nán fāng bēi shī jūn néng rì yǐn wú hé shí shuō wáng yuē wú fǎn ér yǐ

南方地势低湿,您若能每日饮酒,没什么大碍,只需时常劝告吴王不要谋反就行了。

rú cǐ xìng de tuō

这样或许能幸免于难。

àng yòng zhǒng zhī jì wú wáng hòu yù àng

”袁盎采纳了种的建议,吴王厚待袁盎。

àng gào guī dào féng chéng xiàng shēn tú jiā xià chē bài yè chéng xiàng cóng chē shàng xiè yuán àng

袁盎告假回乡,路上遇见丞相申屠嘉,下车拜见,丞相在车上回礼袁盎。

yuán àng hái kuì qí lì nǎi zhī chéng xiàng shě shàng yè qiú jiàn chéng xiàng

袁盎回去后,对自己的属官感到惭愧,于是前往丞相府求见丞相。

chéng xiàng liáng jiǔ ér jiàn zhī

丞相过了很久才接见他。

àng yīn guì yuē yuán qǐng jiān

袁盎于是跪下说:“希望私下交谈。

chéng xiàng yuē shǐ jūn suǒ yán gōng shì zhī cáo yǔ zhǎng shǐ yuàn yì wú qiě zòu zhī

”丞相说:“如果您要说的是公事,请到官署与长史、掾吏商议,我将上奏朝廷;

jí sī xié wú bù shòu sī yǔ

如果是私事,我不接受私下交谈。

yuán àng jí guì shuō yuē jūn wèi chéng xiàng zì dù shú yǔ chén píng jiàng hòu

”袁盎便跪着说道:“您担任丞相,自认为与陈平、绛侯相比如何?

chéng xiàng yuē wú bù rú

”丞相说:“我不如他们。

yuán àng yuē shàn jūn jí zì wèi bù rú

”袁盎说:“好,您自己承认不如。

fu chén píng jiàng hòu fǔ yì gāo dì dìng tiān xià wèi jiàng xiàng ér zhū zhū lǚ cún liú shì

陈平、绛侯辅佐高帝,平定天下,担任将相,又诛灭诸吕,保全刘氏江山;

jūn nǎi wèi cái guān juě zhāng qiān wèi duì lǜ jī gōng zhì huái yáng shǒu fēi yǒu jī jì gōng chéng yě zhàn zhī gōng

您却只是从材官蹶张做起,升为队率,累积功劳做到淮阳太守,并没有出奇计、攻城野战的功勋。

qiě bì xià cóng dài lái měi cháo láng guān shàng shū shū wèi cháng bù zhǐ niǎn shòu qí yán yán bù kě yòng zhì zhī yán kě shòu cǎi zhī wèi cháng bù chēng shàn

况且陛下从代地来,每次上朝,郎官呈上奏章,他从未不停下车驾听取意见,意见不可用就放下,意见可用就采纳,从未不称赞说好。

hé yě

为什么呢?

zé yù yǐ zhì tiān xià xián shì dài fū

这是想借此招揽天下的贤能士大夫。

shàng rì wén suǒ bù wén míng suǒ bù zhī rì yì shèng zhì

皇上每天听到未曾听过的事,明白未曾知道的事,日益圣明智慧;

jūn jīn zì bì qián tiān xià zhī kǒu ér rì yì yú

您如今却自己封闭天下人的口,让自己日益愚昧。

fu yǐ shèng zhǔ zé yú xiāng jūn shòu huò bù jiǔ yǐ

以圣明的君主来要求愚昧的丞相,您遭受灾祸的日子不远了。

chéng xiàng nǎi zài bài yuē jiā bǐ yě rén nǎi bù zhī jiāng jūn xìng jiào

”丞相于是再次拜谢说:“我申屠嘉是个粗鄙的乡野之人,竟不明白这些,承蒙将军教诲。

yǐn rù yǔ zuò wéi shàng kè

”请他进去就座,待为上宾。

àng sù bù hǎo zhāo cuò zhāo cuò suǒ jū zuò àng qù

袁盎一向不喜欢晁错,晁错所在的地方,袁盎就离开;

àng zuò cuò yì qù liǎng rén wèi cháng tóng táng yǔ

袁盎就座的地方,晁错也离开:两人从未在同一厅堂交谈过。

jí xiào wén dì bēng xiào jǐng dì jí wèi zhāo cuò wèi yù shǐ dài fū shǐ lì àn yuán àng shòu wú wáng cái wù dǐ zuì zhào shè yǐ wéi shù rén

等到孝文帝去世,孝景帝继位,晁错担任御史大夫,派官吏查办袁盎收受吴王财物的事,袁盎因此获罪,皇帝下诏赦免他为平民。

wú chǔ fǎn wén zhāo cuò wèi chéng shǐ yuē fu yuán àng duō shòu wú wáng jīn qián zhuān wèi bì nì yán bù fǎn

吴楚等国造反的消息传来,晁错对丞史说:“袁盎收受吴王大量金钱,专门替他隐瞒,说吴王不会造反。

jīn guǒ fǎn yù qǐng zhì àng yi zhī jì móu

现在果然反了,我请求追究袁盎,他应该知道内情。

chéng shǐ yuē shì wèi fā zhì zhī yǒu jué

”丞史说:“事情没发生前追究,还能制止。

jīn bīng xī xiāng zhì zhī hé yì

如今叛军已向西进发,追究他又有什么用!

qiě yuán àng bù yí yǒu móu

况且袁盎不该有阴谋。

zhāo cuò yóu yǔ wèi jué

”晁错犹豫不决。

rén yǒu gào yuán àng zhě yuán àng kǒng yè jiàn dòu yīng wéi yán wú suǒ yǐ fǎn zhě yuán zhì shàng qián kǒu duì zhuàng

有人把这事告诉了袁盎,袁盎害怕,连夜去见窦婴,说明吴王造反的原因,希望到皇帝面前当面陈述。

dòu yīng rù yán shàng shàng nǎi zhào yuán àng rù jiàn

窦婴进宫禀报皇帝,皇帝便召袁盎入宫觐见。

zhāo cuò zài qián jí àng qǐng pì rén cì jiān cuò qù gù hèn shén

晁错当时在场,等到袁盎请求屏退旁人单独谈话,晁错退下,心里非常怨恨。

yuán àng jù yán wú suǒ yǐ fǎn zhuàng yǐ cuò gù dú jí zhǎn cuò yǐ xiè wú wú bīng nǎi kě ba

袁盎详细说明了吴王造反的情况,是因为晁错的缘故,只有赶紧杀了晁错来向吴国谢罪,吴军才会退兵。

qí yǔ jù zài wú shì zhōng

这些话都记录在关于吴国事件的档案里。

shǐ yuán àng wèi tài cháng dòu yīng wèi dà jiàng jūn

皇帝任命袁盎为太常,窦婴为大将军。

liǎng rén sù xiāng yǔ shàn

两人一向关系很好。

dǎi wú fǎn

等到吴国造反。

zhū líng zhǎng zhě cháng ān zhōng xián dài fū zhēng fù liǎng rén chē suí zhě rì shù bǎi chéng

京城里的名流贤士争相依附他们,每天跟随的车马有几百辆。

jí zhāo cuò yǐ zhū yuán àng yǐ tài cháng shǐ wú

等到晁错被杀后,袁盎以太常的身份出使吴国。

wú wáng yù shǐ jiāng bù kěn

吴王想让他担任将领,袁盎不肯。

yù shā zhī shǐ yī dū wèi yǐ wǔ bǎi rén wéi shǒu àng jūn zhōng

吴王想杀他,派一名都尉带五百人把袁盎围困在军营中看守。

yuán àng zì qí wèi wú xiāng shí yǒu cóng shǐ cháng dào ài àng shì r àng zhī zhī fú xiè yù zhī rú gù

袁盎从前担任吴国丞相时,有个下属曾经偷偷与袁盎的侍女私通,袁盎知道后,没有声张,待他像以前一样。

rén yǒu gào cóng shǐ yán jūn zhī ěr yǔ shì zhě tōng nǎi wáng guī

有人告诉那个下属,说“大人知道你与侍女私通的事”,下属就逃跑了。

yuán àng qū zì zhuī zhī suì yǐ shì zhě cì zhī fù wéi cóng shǐ

袁盎亲自骑马追他,还把侍女赐给他,让他继续担任下属。

jí yuán àng shǐ wú jiàn shǒu cóng shǐ shì wèi shǒu àng xiào wèi sī mǎ nǎi xī yǐ qí zhuāng jī zhì èr shí chún láo huì tiān hán shì zú jī kě yǐn jiǔ zuì xī nán zōu zú jiē wò sī mǎ yè yǐn yuán àng qǐ yuē jūn kě yǐ qù yǐ wú wáng qī dàn rì zhǎn jūn

等到袁盎出使吴国被看守时,那个下属正好是看守袁盎的校尉司马,于是拿出自己全部的行装买了二石好酒,趁天寒地冻,士兵们又饥又渴,让他们喝醉,西南角的士兵都醉倒了,司马夜里叫醒袁盎,说:“您可以走了,吴王约定明天早上杀您。

àng fú xìn yuē gōng hé wèi zhě

”袁盎不信,说:“你是干什么的?”

sī mǎ yuē chén gù wéi cóng shǐ dào jūn shì r zhě

司马说:“我就是当年那个偷走您侍女的从史。”

àng nǎi jīng xiè yuē

袁盎这才惊讶地道歉说;

gōng xìng yǒu qīn wú bù zú yǐ lèi gōng

“您还有父母在堂,我不能连累您。”

sī mǎ yuē jūn dì qù chén yì qiě wáng pì wú qīn jūn hé huàn

司马说:“您只管离开,我也将要逃亡,我会安顿好我的父母,您不必担心!”

nǎi yǐ dāo jué zhāng dào cóng zuì zú suì chū

于是用刀割开营帐,引导袁盎从醉倒的士兵把守的隧道逃出。

sī mǎ yǔ fēn bèi yuán àng jiě jié máo huái zhī zhàng bù xíng qī bā lǐ míng jiàn liáng qí qí chí qù suì guī bào

司马与袁盎分道扬镳,袁盎解下符节上的装饰藏在怀里,拄着杖,步行了七八里路,天亮时,看到梁国的骑兵,便骑马飞奔离去,于是回去复命。

wú chǔ yǐ pò shàng gèng yǐ yuán wáng zǐ píng lù hóu lǐ wèi chǔ wáng yuán àng wèi chu xiāng

吴楚叛乱被平定后,皇上改封元王的儿子平陆侯刘礼为楚王,袁盎担任楚相。

cháng shàng shū yǒu suǒ yán bù yòng

他曾上书提出建议,但没有被采纳。

yuán àng bìng miǎn jū jiā yǔ lǘ lǐ fú shěn xiāng suí xíng dòu jī zǒu gǒu

袁盎因病免官闲居在家,与乡里百姓混在一起,随性而行,玩斗鸡走狗的游戏。

luò yáng jù mèng cháng guò yuán àng àng shàn dài zhī

洛阳的剧孟曾经拜访袁盎,袁盎对他很好。

ān líng fù rén yǒu wèi àng yuē wú wén jù mèng bó tú jiāng jūn hé zì tōng zhī

安陵有个富人对袁盎说:“我听说剧孟是个赌徒,将军您为何与他交往?”

àng yuē jù mèng suī bó tú rán mǔ sǐ kè sòng zàng chē qiān yú chéng cǐ yì yǒu guò rén zhě

袁盎说:“剧孟虽然是赌徒,但他母亲去世时,前来送葬的车子有一千多辆,这说明他也有过人之处。

qiě huǎn jí rén suǒ yǒu

况且危急时刻人人都会遇到。

fu yī dàn yǒu jí kòu mén bù yǐ qīn wéi jiě bù yǐ cún wáng wèi cí tiān xià suǒ wàng zhě dú jì xīn jù mèng ěr

一旦有人紧急敲门求助,不拿父母在世作借口,不因生死存亡而推辞,天下人所仰望的,只有季心、剧孟这样的人罢了。

jīn gōng cháng cóng shù qí yī dàn yǒu huǎn jí níng zú shì hu

如今您常常带着几个骑从,一旦遇到危急情况,难道足以依靠吗!”

mà fù rén fú yǔ tōng

他斥责了那个富人,不再与他来往。

zhū gōng wén zhī jiē duō yuán àng

众人听说这件事,都称赞袁盎。

yuán àng suī jiā jū jǐng dì shí shí shǐ rén wèn chóu cè

袁盎虽然闲居在家,景帝仍时常派人向他咨询计策。

liáng wáng yù qiú wèi sì yuán àng jìn shuō qí hòu yǔ sè

梁王想谋求成为皇位继承人,袁盎进言劝阻,之后这个话题就被搁置了。

liáng wáng yǐ cǐ yuàn àng céng shǐ rén cì àng

梁王因此怨恨袁盎,曾派人刺杀他。

cì zhě zhì guān zhōng wèn yuán àng zhū jūn yù zhī jiē bù róng kǒu

刺客到了关中,打听袁盎的为人,众人都赞不绝口。

nǎi jiàn yuán àng yuē chén shòu liáng wáng jīn lái cì jūn jūn zhǎng zhě bù rěn cì jūn

于是刺客去见袁盎说:“我接受了梁王的钱财来刺杀您,但您是位有德的长者,我不忍心下手。

rán hòu cì jūn zhě shí yú cáo bèi zhī

不过之后还会有十多批刺客来杀您,请您小心防备!”

yuán àng xīn bù lè jiā yòu duō guài nǎi zhī bàng shēng suǒ wèn zhàn

袁盎心中不快,家中又多次出现怪异现象,于是到棓生那里去占卜问吉凶。

hái liáng cì kè hòu cáo bèi guǒ zhē cì shā àng ān líng guō mén wài

晁错返回时,梁国派来的刺客曹辈等人果然在安陵城门外拦截并刺杀了他。

zhāo cuò zhě yǐng chuān rén yě

晁错是颍川人。

xué shēn shāng xíng míng wū zhǐ zhāng huī xiān suǒ yǔ luò yáng sòng mèng jí liú lǐ tóng shī

他在轵县的张恢先那里学习申不害、商鞅的刑名之学,与洛阳的宋孟和刘礼是同门。

yǐ wén xué wèi tài cháng zhǎng gù

凭借文学才能担任太常掌故。

cuò wéi rén lǚ zhí kè shēn

晁错为人刚直严厉。

xiào wén dì shí tiān xià wú zhì shàng shū zhě dú wén jǐ nán fú shēng gù qín bó shì zhì shàng shū nián jiǔ shí yú lǎo bù kě zhēng nǎi zhào tài cháng shǐ rén wǎng shòu zhī

汉文帝时期,天下没有研究《尚书》的人,只听说济南的伏生原是秦朝的博士,精通《尚书》,已经九十多岁,年老无法征召入朝,于是下诏让太常派人去他那里学习。

tài cháng qiǎn cuò shòu shàng shū fú shēng suǒ

太常派晁错到伏生那里学习《尚书》。

hái yīn shàng biàn yí shì yǐ shū chēng shuō

学成归来后,他趁机向皇帝提出利国利民的建议,并用奏章阐述观点。

zhào yǐ wéi tài zǐ shè rén mén dài fū jiā lìng

皇帝下诏任命他为太子舍人、门大夫、家令。

yǐ qí biàn de xìng tài zǐ tài zǐ jiā hào yuē zhì náng

因为他能言善辩,深受太子宠信,太子家中称他为“智囊”。

shù shàng shū xiào wén shí yán xuē zhū hóu shì jí fǎ lìng kě gēng dìng zhě

他多次在孝文帝时上书,谈论削弱诸侯势力的事情,以及可以修改的法令。

shū shù shí shàng xiào wén bù tīng rán qí qí cái qiān wèi zhōng dài fū

奏章上了几十次,孝文帝没有采纳,但认为他才干非凡,提拔他为中大夫。

dàng shì shí tài zǐ shàn cuò jì cè yuán àng zhū dà gōng chén duō bù hǎo cuò

那时,太子赞赏晁错的计策,而袁盎等众多大功臣大多不喜欢晁错。

jǐng dì jí wèi yǐ cuò wèi nèi shǐ

汉景帝即位后,任命晁错为内史。

cuò cháng shù qǐng jiān yán shì zhé tīng chǒng xìng qīng jiǔ qīng fǎ lìng duō suǒ gēng dìng

晁错经常请求单独进言议事,总是被采纳,受宠程度超过九卿,许多法令都被他修改。

chéng xiàng shēn tú jiā xīn fú biàn lì wèi yǒu yǐ shāng

丞相申屠嘉心里不满,但一时无力伤害他。

nèi shǐ fǔ jū tài shàng miào ruán zhōng mén dōng chū bù biàn cuò nǎi chuān liǎng mén nán chū záo miào ruán yuán

内史府位于太上庙围墙内的空地,门朝东开,出入不便,晁错就开了两扇门朝南,凿开了庙外围墙。

chéng xiàng jiā wén dà nù yù yīn cǐ guò wéi zòu qǐng zhū cuò

丞相申屠嘉听说后大怒,想借这个过错上奏请求处死晁错。

cuò wén zhī jí yè qǐng jiān jù wéi shàng yán zhī

晁错得知消息,当夜请求单独觐见,详细向皇帝说明了情况。

chéng xiàng zòu shì yīn yán cuò shàn záo miào yuán wèi mén qǐng xià tíng wèi zhū

丞相上奏议事时,趁机说晁错擅自凿开庙墙开门,请求交给廷尉处死。

shàng yuē cǐ fēi miào yuán nǎi ruán zhōng yuán bù zhì wū fǎ

皇帝说:“那不是庙墙,只是庙外空地的围墙,不触犯法律。”

chéng xiàng xiè

丞相谢罪。

bà cháo nù wèi zhǎng shǐ yuē wú dāng xiān zhǎn yǐ wén nǎi xiān qǐng wèi r suǒ mài gù wù

退朝后,他愤怒地对长史说:“我应该先斩后奏,却先请示了,被这小子算计,真是失误。”

chéng xiàng suì fā bìng sǐ

丞相于是发病去世。

cuò yǐ cǐ yù guì

晁错因此更加受到重用。

qiān wèi yù shǐ dài fū qǐng zhū hóu zhī zuì guò xuē qí de shōu qí zhī jùn

升任御史大夫后,他奏请追究诸侯的罪过,削减他们的封地,收回旁支的郡县。

zòu shàng shàng lìng gōng qīng liè hóu zōng shì jí yì mò gǎn nán dú dòu yīng zhēng zhī yóu cǐ yǔ cuò yǒu què

奏章呈上后,皇帝命令公卿、列侯和宗室共同商议,无人敢反对,只有窦婴提出异议,从此与晁错产生嫌隙。

cuò suǒ gèng lìng sān shí zhāng zhū hóu jiē xuān huá jí zhāo cuò

晁错修改的法令多达三十章,诸侯们都喧哗不满,痛恨晁错。

cuò fù wén zhī cóng yǐng chuān lái wèi cuò yuē shàng chū jí wèi gōng wéi zhèng yòng shì qīn xuē zhū hóu bié shū rén gǔ ròu rén kǒu yì duō yuàn gōng zhě hé yě

晁错的父亲听说后,从颍川赶来,对晁错说:“皇上刚刚即位,你执政掌权,侵害削弱诸侯,疏远人家的骨肉亲情,人们议论纷纷,大多怨恨你,这是为什么呢?

zhāo cuò yuē gù yě

”晁错说:“确实如此。

bù rú cǐ tiān zǐ bù zūn zōng miào bù ān

但如果不这样做,天子就不尊贵,宗庙社稷就不安稳。

cuò fù yuē liú shì ān yǐ ér zhāo shì wēi yǐ wú qù gōng guī yǐ

”他的父亲说:“刘氏天下是安定了,可晁家却危险了,我要离开你回去了!

suì yǐn yào sǐ yuē wú bù rěn jiàn huò jí wú shēn

”于是服毒自杀,说:“我不忍心看到灾祸降临到自己身上。

sǐ shí yú rì wú chǔ qī guó guǒ fǎn yǐ zhū cuò wèi míng

”他死后十多天,吴楚等七国果然造反,以诛杀晁错为名义。

jí dòu yīng yuán àng jìn shuō shàng lìng zhāo cuò yī cháo yī zhǎn dōng shì

等到窦婴、袁盎进言劝说,皇帝命令晁错穿着朝服在东市被斩首。

zhāo cuò yǐ sǐ yè zhě pú yè shān gōng wèi xiào wèi jī wú chǔ jūn wèi jiāng

晁错死后,谒者仆射邓公担任校尉,作为将领攻打吴楚叛军。

hái shàng shū yán jūn shì yè jiàn shàng

回朝后,他上书汇报军事情况,进见皇帝。

shàng wèn yuē dào jūn suǒ lái wén zhāo cuò sǐ wú chǔ ba bù

皇帝问道:“你从军中回来,听说晁错已死,吴楚叛军退兵了吗?

shān gōng yuē wú wáng wèi fǎn shù shí nián yǐ fā nù xuē dì yǐ zhū cuò wèi míng qí yì fēi zài cuò yě

”邓公说:“吴王图谋造反已有几十年了,因削地而发怒,以诛杀晁错为借口,他的本意并不在晁错。

qiě chén kǒng tiān xià zhī shì jìn kǒu bù gǎn fù yán yě

而且我担心天下的士人会从此闭口,不敢再进言了!

shàng yuē hé zāi

”皇帝问:“为什么呢?

shān gōng yuē fu zhāo cuò huàn zhū hóu qiáng dà bù kě zhì gù qǐng xuē dì yǐ zūn jīng shī wàn shì zhī lì yě

”邓公说:“晁错担忧诸侯强大难以控制,所以建议削地以加强朝廷权威,这是利于千秋万代的事。

jì huà shǐ xíng zú shòu dà lù nèi dù zhōng chén zhī kǒu wài wèi zhū hóu bào chóu chén qiè wèi bì xià bù qǔ yě

计划刚刚实施,他却突然遭到杀害,对内堵住了忠臣的嘴,对外替诸侯报了仇,我私下认为陛下这样做不可取。

wū shì jǐng dì mò rán liáng jiǔ yuē gōng yán shàn wú yì hèn zhī

”于是景帝沉默了很久,说:“你说得对,我也对此感到悔恨。

nǎi bài shān gōng wèi chéng yáng zhōng wèi

”于是任命邓公为城阳中尉。

shān gōng chéng gù rén yě duō qí jì

邓公是成固人,足智多谋。

jiàn yuán zhōng shàng zhāo xián liáng gōng qīng yán shān gōng shí shān gōng miǎn qǐ jiā wèi jiǔ qīng

建元年间,皇帝招揽贤良之士,公卿们推荐邓公,当时邓公已被免职,又重新起用担任九卿。

yī nián fù xiè bìng miǎn guī

一年后,他再次称病辞职回家。

qí zi zhāng yǐ xiū huáng lǎo yán xiǎn wū zhū gōng jiān

他的儿子袁章因研究黄老学说而在众公卿中显名。

tài shǐ gōng yuē yuán àng suī bù hào xué yì shàn fù huì rén xīn wèi zhì yǐn yì kāng kǎi

太史公评论说:袁盎虽然不喜好学问,但也善于附会时势,以仁爱之心为本性,谈论道义时慷慨激昂。

zāo xiào wén chū lì zī shì féng shì

正逢汉文帝刚即位,他凭借才能恰逢其时。

shí yǐ biàn yì jí wú chǔ yī shuō shuō suī xíng zāi rán fù bù suí

时局不断变化,等到吴楚七国之乱时他提出建议,建议虽被采纳,但最终未能成功。

hǎo shēng qín xián jìng yǐ míng bài

喜好名声、夸耀才能,最终因名声而败落。

zhāo cuò wèi jiā lìng shí shù yán shì bù yòng

晁错担任太子家令时,多次进言却不被采纳;

hòu shàn quán duō suǒ biàn gēng

后来掌权,进行了许多变革。

zhū hóu fā nàn bù jí kuāng jiù yù bào sī chóu fǎn yǐ wáng qū

诸侯起兵叛乱时,他不急于匡正补救,却想报私仇,反而因此丧命。

yǔ yuē biàn gǔ luàn cháng bù sǐ zé wáng qǐ cuò děng wèi yá

古语说‘改变古制、扰乱常道,不死则亡’,这说的不就是晁错这类人吗!

yuán sī gōng zhí yì duō fù huì

袁盎(字丝)公正刚直,但也多有附会权宜之处。

lǎn pèi jiàn zhòng què xí yì lài

他因直言进谏受到重用,也曾因触怒皇帝而失去席位。

zhāo cuò jiàn cè lǚ chén lì hài

晁错提出政策建议,屡次陈述利害关系。

zūn zhǔ bēi chén jiā wēi guó tài

他主张尊崇君主、抑制臣权,却导致家族危难而国家安定。

bēi bǐ èr zi míng lì shēn bài

可悲啊这两位,名声虽立却身败名裂!

✦ You read 七十列传·袁盎晁错列传

Don't lose your spot.

Free account remembers where you stopped across all 12,000 books. Pro unlocks pinyin on every line, modern Mandarin translations, AI rewrites, audio read-along, and the workbook — for $2.50/month, billed annually.