史记 · 司马迁 · Chapter 123 of 130

七十列传·大宛列传

PinyinModern Translation
Size

dà yuān zhī jī jiàn zì zhāng qiān

大宛的踪迹,是从张骞开始发现的。

zhāng qiān hàn zhōng rén

张骞是汉中人。

jiàn yuán zhōng wèi láng

建元年间担任郎官。

shì shí tiān zǐ wèn xiōng nú jiàng zhě jiē yán xiōng nú pò yuè shì wáng yǐ qí tóu wèi yǐn qì ròu zhī dùn táo ér cháng yuàn chóu xiōng nú wú yǔ gòng jī zhī

当时皇帝询问投降的匈奴人,他们都说匈奴打败了月氏王,用他的头骨做饮酒器皿,月氏人逃走并一直怨恨匈奴,但没有人能和他们一起攻打匈奴。

hàn fāng yù shì miè hú wén cǐ yán yīn yù tōng shǐ

汉朝正想消灭匈奴,听到这话,就想派使者去联络。

dào bì gèng xiōng nú zhōng nǎi mù néng shǐ zhě

去月氏的路必须经过匈奴地盘,于是招募能出使的人。

qiān yǐ láng yìng mù shǐ ròu zhī yǔ táng yì shì hú nú gān fù jù chū lǒng xī

张骞以郎官身份应征,出使月氏,和堂邑氏的匈奴奴仆甘父一起从陇西出发。

jīng xiōng nú xiōng nú de zhī chuán yì chán yú

经过匈奴时,匈奴抓住了他们,送到单于那里。

chán yú liú zhī yuē ròu zhī zài wú běi hàn hé yǐ de wǎng shǐ

单于扣留了他们,说:“月氏在我北边,汉朝怎么能派使者过去?

wú yù shǐ yuè hàn kěn tīng wǒ hu

我想派人去南越,汉朝会答应我吗?

liú qiān shí yú suì yǔ qī yǒu zi rán qiān chí hàn jié bù shī

”扣留张骞十多年,给他娶了妻子,生了孩子,但张骞始终拿着汉朝的使节不肯丢弃。

jū xiōng nú zhōng yì kuān qiān yīn yǔ qí shǔ wáng xiāng ròu zhī xi zǒu shù shí rì zhì dà yuān

在匈奴住久了,看守渐渐松懈,张骞就和随从一起逃向月氏,向西走了几十天到达大宛。

dà yuān wén hàn zhī ráo cái yù tōng bù dé jiàn qiān xǐ wèn yuē ruò yù hé zhī

大宛早就听说汉朝富庶,想交往却找不到门路,见到张骞很高兴,问道:“你想去哪里?

qiān yuē wèi hàn shǐ ròu zhī ér wèi xiōng nú suǒ bì dào

”张骞说:“我为汉朝出使月氏,却被匈奴拦住去路。

jīn wáng wéi wáng shǐ rén dǎo sòng wǒ

现在逃出来,希望大王派人给我带路。

chéng de zhì fǎn hàn hàn zhī lù yí wáng cái wù bù kě shèng yán

如果能到达月氏,返回汉朝后,汉朝赠送给大王的财物会多得说不完。

dà yuān yǐ wéi rán qiǎn qiān wèi fā dǎo yì dǐ kāng jū kāng jū chuán zhì dà ròu zhī

”大宛认为他说得对,就派了向导和翻译送张骞,先到康居,再由康居转送到大月氏。

dà ròu zhī wáng yǐ wèi hú suǒ shā lì qí tài zǐ wèi wáng

大月氏王已经被匈奴杀死,立了太子为新王。

jì chén dà xià ér jū de féi ráo shǎo kòu zhì ān lè yòu zì yǐ yuǎn hàn shū wú bào hú zhī xīn

他们已经征服并定居在大夏,土地肥沃,少有外敌,一心追求安乐,又觉得离汉朝太远,根本没有报复匈奴的心思。

qiān cóng ròu zhī zhì dà xià jìng bù néng de yuè shì yào lǐng

张骞从月氏到大夏,始终没能得到月氏明确的答复。

liú suì yú hái bìng nán shān yù cóng qiāng zhōng guī fù wèi xiōng nú suǒ de

停留一年多后,启程返回,沿着南山走,想从羌人地区回汉,又被匈奴抓住。

liú suì yú chán yú sǐ zuǒ gǔ lí wáng gōng qí tài zǐ zì lì guó nèi luàn qiān yǔ hú qī jí táng yì fù jù wáng guī hàn

扣留一年多后,单于死了,左谷蠡王攻打太子自立为王,匈奴内乱,张骞带着匈奴妻子和堂邑父一起逃回汉朝。

hàn bài qiān wèi tài zhōng dài fū táng yì fù wèi fèng shǐ jūn

汉朝封张骞为太中大夫,堂邑父为奉使君。

qiān wéi rén qiáng lì kuān dà xìn rén mán yí ài zhī

张骞为人坚强有毅力,待人宽厚讲信用,外族人都喜欢他。

táng yì fù gù hú rén shàn shè qióng jí shè qín shòu gěi shí

堂邑父原本是胡人,擅长射箭,在困顿危急时射杀禽兽来获取食物。

chū qiān xíng shí bǎi yú rén qù shí sān suì wéi èr rén de hái

当初,张骞出发时有一百多人,离开十三年后,只有两人得以返回。

qiān shēn suǒ zhì zhě dà yuān dà ròu zhī dà xià kāng jū ér chuán wén qí páng dà guó wǔ liù jù wèi tiān zǐ yán zhī

张骞亲自到达的地方有大宛、大月氏、大夏、康居,并且听说了周边五六个大国的情况,都向天子详细汇报了。

yuē dà yuān zài xiōng nú xī nán zài hàn zhèng xi qù hàn kě wàn lǐ

他说:大宛位于匈奴西南,在汉朝正西方向,距离汉朝大约一万里。

qí sú tǔ zhù gēng tián tián dào mài

那里的风俗是定居生活,耕种田地,种植水稻和麦子。

yǒu pú táo jiǔ

有葡萄酒。

duō shàn mǎ mǎ hàn xuè qí xiān tiān mǎ zi yě

盛产良马,马出汗如血,据说是天马的后代。

yǒu chéng guō wū shì

有城墙和房屋。

qí shǔ yì dà xiǎo qī shí yú chéng zhòng kě shǔ shí wàn

其附属的大小城镇有七十多座,人口大约几十万。

qí bīng gōng máo qí shè

他们的士兵使用弓箭、长矛,擅长骑马射箭。

qí běi zé kāng jū xi zé dà ròu zhī xī nán zé dà xià dōng běi zé wū sūn dōng zé yū wēn yú tián

大宛北面是康居,西面是大月氏,西南是大夏,东北是乌孙,东面是扜鳁、于窴。

yú tián zhī xi zé shuǐ jiē xi liú zhù xī hǎi

于窴以西,河流都向西流,注入西海;

qí dōng shuǐ dōng liú zhù yán zé

其东面的河流向东流,注入盐泽。

yán zé qián xíng dì xià qí nán zé hé yuán chū yān

盐泽的水在地下潜流,其南面是黄河的源头所在。

duō yù shí hé zhù zhōng guó

那里多产玉石,黄河水流入中原。

ér lóu lán gū shī yì yǒu chéng guō lín yán zé

而楼兰、姑师这些城镇有城墙,靠近盐泽。

yán zé qù cháng ān kě wǔ qiān lǐ

盐泽距离长安大约五千里。

xiōng nú yòu fāng jū yán zé yǐ dōng zhì lǒng xī cháng chéng nán jiē qiāng lì hàn dào yān

匈奴右部居住在盐泽以东,直到陇西长城,南面连接羌族,阻隔了汉朝的道路。

wū sūn zài dà yuān dōng běi kě èr qiān lǐ xíng guó suí chù yǔ xiōng nú tóng sú

乌孙在大宛东北约两千里,是游牧国家,随牲畜迁徙,风俗与匈奴相同。

kòng xián zhě shù wàn gǎn zhàn

能拉弓射箭的士兵有几万人,勇于作战。

gù fú xiōng nú jí shèng qǔ qí jī shǔ bù kěn wǎng cháo huì yān

原本臣服于匈奴,等到强盛后,摆脱了匈奴的控制,不肯前去朝见。

kāng jū zài dà yuān xī běi kě èr qiān lǐ xíng guó yǔ ròu zhī dà tóng sú

康居在大宛西北约两千里,是游牧国家,风俗与大月氏大致相同。

kòng xián zhě bā jiǔ wàn rén

能拉弓射箭的士兵有八九万人。

yǔ dà yuān lín guó

与大宛是邻国。

guó xiǎo nán jī shì ròu zhī dōng jī shì xiōng nú

国家较小,南边受月氏控制,东边受匈奴控制。

yǎn cài zài kāng jū xī běi kě èr qiān lǐ xíng guó yǔ kāng jū dà tóng sú

奄蔡位于康居西北约两千里,是游牧国家,风俗与康居大致相同。

kòng xián zhě shí yú wàn

能拉弓打仗的士兵有十多万。

lín dà zé wú yá gài nǎi běi hǎi yún

濒临大湖,无边无际,大概就是北海。

dà ròu zhī zài dà yuān xi kě èr sān qiān lǐ jū guī shuǐ běi

大月氏在大宛以西约两三千里的地方,居住在妫水北岸。

qí nán zé dà xià xi zé ān xī běi zé kāng jū

它的南边是大夏,西边是安息,北边是康居。

xíng guó yě suí chù yí xǐ yǔ xiōng nú tóng sú

也是游牧国家,随着牲畜迁徙,风俗与匈奴相同。

kòng xián zhě kě yī èr shí wàn

能拉弓打仗的士兵大约有一二十万。

gù shí qiáng qīng xiōng nú jí mò dú lì gōng pò ròu zhī zhì xiōng nú lǎo shàng chán yú shā ròu zhī wáng yǐ qí tóu wèi yǐn qì

以前强大时,轻视匈奴,等到冒顿即位,打败了月氏,到了匈奴老上单于时,杀了月氏王,用他的头骨做饮酒器。

shǐ ròu zhī jū dūn huáng qí lián jiān jí wèi xiōng nú suǒ bài nǎi yuǎn qù guò wǎn xi jī dà xià ér chén zhī suì dōu guī shuǐ běi wèi wáng tíng

起初月氏居住在敦煌、祁连山一带,被匈奴打败后,就远走他乡,经过大宛,向西攻打大夏并使其臣服,于是在妫水北岸建都,作为王庭。

qí yú xiǎo zhòng bù néng qù zhě bǎo nán shān qiāng hào xiǎo ròu zhī

剩下的小部分人没能离开的,退守南山羌地,称为小月氏。

ān xī zài dà ròu zhī xi kě shǔ qiān lǐ

安息在大月氏以西约几千里。

qí sú tǔ zhù gēng tián tián dào mài pú táo jiǔ

他们的习俗是定居,耕种田地,种植水稻和麦子,酿造葡萄酒。

chéng yì rú dà yuān

城市和大宛相似。

qí shǔ xiǎo dà shù bǎi chéng dì fāng shù qiān lǐ zuì wéi dà guó

它所属的大小城池有几百座,国土方圆几千里,是最大的国家。

lín guī shuǐ yǒu shì mín shāng gǔ yòng chē jí chuán xíng páng guó huò shù qiān lǐ

濒临妫水,有市场,百姓商人用车和船,到邻近国家贸易,有时远达数千里。

yǐ yín wèi qián qián rú qí wáng miàn wáng sǐ zhé gèng qián xiào wáng miàn yān

用银子铸钱,钱币上铸有国王的面像,国王死后就更换钱币,仿照新国王的面像。

huà gé páng xíng yǐ wéi shū jì

在皮革上横着书写作为文字记录。

qí xi zé tiáo zhī běi yǒu yǎn cài lí xuān

它的西边是条枝,北边有奄蔡、黎轩。

tiáo zhī zài ān xī xi shù qiān lǐ lín xī hǎi

条枝在安息以西几千里,濒临西海。

shǔ shī

气候炎热潮湿。

gēng tián tián dào

耕种田地,种植水稻。

yǒu dà niǎo luǎn rú wèng

有一种大鸟,蛋像瓮一样大。

rén zhòng shén duō wǎng wǎng yǒu xiǎo jūn zhǎng ér ān xī yì shǔ zhī yǐ wéi wài guó

人口很多,常常有各自的小首领,但受安息统治,被视为外国。

guó shàn xuàn

该国擅长表演幻术。

ān xī zhǎng lǎo chuán wén tiáo zhī yǒu ruò shuǐ xī wáng mǔ ér wèi cháng jiàn

安息国的长老们传说条枝国有弱水和西王母,但从未亲眼见过。

dà xià zài dà yuān xī nán èr qiān yú lǐ guī shuǐ nán

大夏国位于大宛国西南两千多里的妫水南岸。

qí sú tǔ zhù yǒu chéng wū yǔ dà yuān tóng sú

其地风俗是人们定居一处,有城镇和房屋。与大宛的风俗相同。

wú dà zhǎng wǎng wǎng chéng yì zhì xiǎo zhǎng

没有最高首领,各个城镇通常只设小头目。

qí bīng ruò wèi zhàn

他们的军队战斗力弱,害怕打仗。

shàn gǔ shì

擅长经商贸易。

jí dà ròu zhī xi xǐ gōng bài zhī jiē chén chù dà xià

等到大月氏向西迁移,攻打并击败了他们,大夏国便臣服并受大月氏统治。

dà xià mín duō kě bǎi yú wàn

大夏国人口众多,大约有一百多万。

qí dōu yuē lán shì chéng yǒu shì fàn gǔ zhū wù

它的都城叫蓝市城。这里有贸易市场。贩卖各种物品。

qí dōng nán yǒu shēn dú guó

它的东南方有个身毒国。

qiān yuē chén zài dà xià shí jiàn qióng zhú zhàng shǔ bù

张骞说:“我在大夏国时,看到了邛竹杖和蜀地产的布。

wèn yuē ān dé cǐ

我问:‘这些东西是从哪里得来的?

dà xià guó rén yuē wú gǔ rén wǎng shì zhī yuān dú

’大夏国人回答:‘我们的商人去身毒国买来的。

yuān dú zài dà xià dōng nán kě shǔ qiān lǐ

身毒国在大夏国东南大约几千里。

qí sú tǔ zhù dà yǔ dà xià tóng ér bēi shī shǔ rè yún

那里的风俗是定居生活,与大夏国大体相同,但地势低洼潮湿、天气炎热。

qí rén mín chéng xiàng yǐ zhàn

那里的人骑着大象作战。

qí guó lín dà shuǐ yān

他们的国家靠近一条大河。

yǐ qiān dù zhī dà xià qù hàn wàn èr qiān lǐ jū hàn xī nán

’据我推测,大夏国距离汉朝一万二千里,位于汉朝的西南方。

jīn yuān dú guó yòu jū dà xià dōng nán shù qiān lǐ yǒu shǔ wù cǐ qí qù shǔ bù yuǎn yǐ

如今身毒国又在大夏国东南几千里,却有蜀地的物产,这说明它离蜀地不远了。

jīn shǐ dà xià cóng qiāng zhōng xiǎn qiāng rén è zhī

现在如果出使大夏,取道羌人地区,道路险阻,羌人又凶恶;

shǎo běi zé wèi xiōng nú suǒ de

稍微偏北一点,就会被匈奴俘获;

cóng shǔ yi jìng yòu wú kòu

从蜀地前往应该是直路,而且没有盗寇。

tiān zǐ jì wén dà yuān jí dà xià ān xī zhī shǔ jiē dà guó duō qí wù tǔ zhù pō yǔ zhōng guó tóng yè ér bīng ruò guì hàn cái wù

”汉武帝听说大宛、大夏、安息等国都是大国,有很多珍奇物产,人民定居,与中原颇多相似,但军力薄弱,看重汉朝的财物;

qí běi yǒu dà ròu zhī kāng jū zhī shǔ bīng qiáng kě yǐ lù yí shè lì cháo yě

它们的北边有大月氏、康居等国,兵力强盛,可以用馈赠财物、给予好处的方式使他们前来朝见。

qiě chéng de ér yǐ yì shǔ zhī zé guǎng de wàn lǐ chóng jiǔ yì zhì shū sú wēi dé biàn wū sì hǎi

如果真的能用道义使他们归附,那么就能开拓万里疆土,通过多重翻译,招致不同风俗的部族,使威望和恩德遍及天下。

tiān zǐ xīn rán yǐ qiān yán wéi rán nǎi lìng qiān yīn shǔ qián wéi fā jiān shǐ sì dào bìng chū chū máng chū yá chū xǐ chū qióng bó jiē gè xíng yī èr qiān lǐ

皇帝听了很高兴,认为张骞说得对,于是命令张骞从蜀郡犍为派出秘密使者,分四路出发:一路出駹,一路出厓,一路出徙,一路出邛、僰,各自都走了一两千里。

qí běi fāng bì dǐ zuó nán fāng bì guī kūn míng

北边被氐、筰阻挡,南边被巂、昆明阻挡。

kūn míng zhī shǔ wú jūn zhǎng shàn kòu dào zhé shā lüè hàn shǐ zhōng mò de tōng

昆明这些地方没有首领,擅长抢劫偷盗,常常杀害掳掠汉朝使者,最终没能打通道路。

rán wén qí xi kě qiān yú lǐ yǒu chéng xiàng guó míng yuē diān yuè ér shǔ gǔ jiān chū wù zhě huò zhì yān wū shì hàn yǐ qiú dà xià dào shǐ tōng diān guó

但听说他们西边大约一千多里有个骑象的国家,名叫滇越,而蜀地商人偷偷运货出去有时能到那里,于是汉朝为了寻找通往大夏的道路,开始与滇国交往。

chū hàn yù tōng xī nán yí fèi duō dào bù tōng ba zhī

起初,汉朝想打通西南夷的道路,花费很多,道路不通,就放弃了。

jí zhāng qiān yán kě yǐ tōng dà xià nǎi fù shì xī nán yí

等到张骞说可以通往大夏,才重新经营西南夷。

qiān yǐ xiào wèi cóng dà jiàng jūn jī xiōng nú zhī shuǐ cǎo chù jūn dé yǐ bù fá nǎi fēng qiān wèi bó wàng hóu

张骞以校尉身份跟随大将军攻打匈奴,知道水草的地方,军队因此不缺乏补给,于是封张骞为博望侯。

shì suì yuán shuò liù nián yě

这一年是元朔六年。

qí míng nián qiān wèi wèi wèi yǔ li jiāng jūn jù chū yòu běi píng jī xiōng nú

第二年,张骞担任卫尉,和李将军一起从右北平出发攻打匈奴。

xiōng nú wéi li jiāng jūn jūn shī wáng duō

匈奴包围了李将军,军队损失很大;

ér qiān hòu qī dāng zhǎn shú wèi shù rén

而张骞延误了期限按律当斩,用钱财赎罪成为平民。

shì suì hàn qiǎn piào qí pò xiōng nú xi shù wàn rén zhì qí lián shān

这一年汉朝派骠骑将军打败匈奴西边几万人,打到祁连山。

qí míng nián hún yá wáng lǜ qí mín jiàng hàn ér jīn chéng hé xī xi bìng nán shān zhì yán zé kōng wú xiōng nú

第二年,浑邪王率领他的部众投降汉朝,金城、河西以西沿着南山到盐泽一带就没有匈奴了。

xiōng nú shí yǒu hòu zhě dào ér xī yǐ

匈奴偶尔有侦察兵来,但很少了。

qí hòu èr nián hàn jī zǒu chán yú wū mù běi

之后两年,汉朝在漠北打跑了单于。

shì hòu tiān zǐ shù wèn qiān dà xià zhī shǔ

这以后皇帝多次问张骞关于大夏等国的事。

qiān jì shī hóu yīn yán yuē chén jū xiōng nú zhōng wén wū sūn wáng hào kūn mò kūn mò zhī fù xiōng nú xī biān xiǎo guó yě

张骞失去侯爵后,趁机说:“我在匈奴的时候,听说乌孙王叫昆莫,昆莫的父亲,是匈奴西边一个小国的国王。

xiōng nú gōng shā qí fù ér kūn mò shēng qì wū yě

匈奴攻打并杀了他父亲,而昆莫刚出生就被抛弃在野外。

wū xián ròu fěi qí shàng láng wǎng rǔ zhī

乌鸦叼着肉飞到他身上,狼跑来喂他奶。

chán yú guài yǐ wéi shén ér shōu cháng zhī

单于觉得奇怪,以为是神,就收养他长大。

jí zhuàng shǐ jiàng bīng shù yǒu gōng chán yú fù yǐ qí fù zhī mín yǔ kūn mò lìng zhǎng shǒu wū xi

等到他成年,让他带兵,多次立下战功,单于又把他父亲的部众交给昆莫,命令他长期驻守在西边。

kūn mò shōu yǎng qí mín gōng páng xiǎo yì kòng xián shù wàn xí gōng zhàn

昆莫收拢抚养他的百姓,攻打旁边的小城,拥有几万弓箭手,熟悉攻战。

chán yú sǐ kūn mò nǎi lǜ qí zhòng yuǎn xǐ zhōng lì bù kěn cháo huì xiōng nú

单于死后,昆莫就率领他的部众远迁,保持中立,不肯朝见匈奴。

xiōng nú qiǎn qí bīng jī bù shèng yǐ wéi shén ér yuǎn zhī yīn jī shǔ zhī bù dà gōng

匈奴派奇兵攻打,没打赢,以为他是神而疏远他,只是名义上归属,不大举进攻。

jīn chán yú xīn kùn wū hàn ér gù hún xié dì kōng wú rén

如今匈奴单于刚被汉朝击败,而原先浑邪王的地盘空无一人。

mán yí sú tān hàn cái wù jīn chéng yǐ cǐ shí ér hòu bì lù wū sūn zhāo yǐ yì dōng jū gù hún yá zhī de yǔ hàn jié kūn dì qí shì yi tīng tīng zé shì duàn xiōng nú yòu bì yě

蛮夷本性贪图汉朝的财物,如果现在趁此机会用丰厚的财物去贿赂乌孙,招引他们向东迁移,定居在原先浑邪王的地盘,与汉朝结为兄弟之邦,按形势他们应当会听从,一旦听从就等于斩断了匈奴的右臂。

jì lián wū sūn zì qí xi dà xià zhī shǔ jiē kě zhāo lái ér wèi wài chén

一旦与乌孙结盟,那么它西边的大夏等国都可以招揽过来成为汉朝的外臣。

tiān zǐ yǐ wéi rán bài qiān wèi zhōng láng jiàng jiāng sān bǎi rén mǎ gè èr pǐ niú yáng yǐ wàn shù jī jīn bì bó zhí shù qiān jù wàn duō chí jié fù shǐ dào kě shǐ shǐ yí zhī tā páng guó

”皇帝认为有道理,任命张骞为中郎将,率领三百人,每人配备两匹马,牛羊数以万计,携带价值数千万的金银、丝绸,还配备了许多持节的副使,只要道路可行,就派他们出使周边其他国家。

qiān jì zhì wū sūn wū sūn wáng kūn mò jiàn hàn shǐ rú chán yú lǐ qiān dà cán zhī mán yí tān nǎi yuē tiān zǐ zhì cì wáng bù bài zé hái cì

张骞到达乌孙后,乌孙王昆莫接见汉朝使臣的礼节如同对待匈奴单于一样,张骞深感羞愧,知道蛮夷贪婪,于是说:“天子赏赐礼物,大王不行礼就收回赏赐。

kūn mò qǐ bài cì qí tā rú gù

”昆莫起身行礼接受赏赐,其他礼节照旧。

qiān yù shǐ zhǐ yuē wū sūn néng dōng jū hún xié dì zé hàn qiǎn wēng zhǔ wèi kūn mò fū rén

张骞传达旨意说:“如果乌孙能向东迁移到浑邪王的地盘,那么汉朝将派遣公主嫁给昆莫做夫人。

wū sūn guó fēn wáng lǎo ér yuǎn hàn wèi zhī qí dà xiǎo sù fú shǔ xiōng nú rì jiǔ yǐ qiě yòu jìn zhī qí dà chén jiē wèi hú bù yù yí xǐ wáng bù néng zhuān zhì

”乌孙国内分裂,国王年老,又远离汉朝,不了解汉朝的规模,长期以来一直臣服于匈奴,而且靠近匈奴,大臣们都畏惧匈奴,不愿意迁移,国王也无法独自决定。

qiān bù dé qí yào lǐng

张骞未能得到明确的答复。

kūn mò yǒu shí yú zi qí zhōng zǐ yuē dà lù qiáng shàn jiāng zhòng jiāng zhòng bié jū wàn yú qí

昆莫有十多个儿子,其中次子叫大禄,强悍,善于统率部众,率领一万多骑兵另居他处。

dà lù xiōng wèi tài zǐ tài zǐ yǒu zǐ yuē cén qǔ ér tài zǐ zǎo sǐ

大禄的哥哥是太子,太子有个儿子叫岑娶,但太子早逝。

lín sǐ wèi qí fù kūn mò yuē bì yǐ cén qǔ wèi tài zǐ wú lìng tā rén dài zhī

临死前对父亲昆莫说:“一定要立岑娶为太子,不要让其他人取代他。

kūn mò āi ér xǔ zhī zú yǐ cén qǔ wèi tài zǐ

”昆莫哀伤地答应了,最终立岑娶为太子。

dà lù nù qí bù dé dài tài zǐ yě nǎi shōu qí zhū kūn dì jiāng qí zhòng pàn móu gōng cén qǔ jí kūn mò

大禄对自己未能取代太子感到愤怒,于是召集他的兄弟们,率领部众反叛,图谋攻打岑娶和昆莫。

kūn mò lǎo cháng kǒng dà lù shā cén qǔ yǔ cén qǔ wàn yú qí bié jū ér kūn mò yǒu wàn yú qí zì bèi guó zhòng fēn wéi sān ér qí dà zǒng qǔ jī shǔ kūn mò kūn mò yì yǐ cǐ bù gǎn zhuān yuē wū qiān

昆莫年老,常常担心大禄杀害岑娶,便分给岑娶一万多骑兵另居一处,而昆莫自己保留一万多骑兵作为防备,国家民众分为三部分,但总体上仍受昆莫约束,昆莫也因此不敢独自与张骞定约。

qiān yīn fēn qiǎn fù shǐ shǐ dà yuān kāng jū dà ròu zhī dà xià ān xī yuān dú yú tián yū wēn jí zhū páng guó

张骞于是分别派遣副使出使大宛、康居、大月氏、大夏、安息、身毒、于阗、扜鳁以及周边其他国家。

wū sūn fā dǎo yì sòng qiān hái qiān yǔ wū sūn qiǎn shǐ shù shí rén mǎ shù shí pǐ bào xiè yīn lìng kuī hàn zhī qí guǎng dà

乌孙派向导和翻译送张骞返回,张骞与乌孙派遣的几十名使者、几十匹马一同回汉朝答谢,并让他们趁机观察汉朝,了解其辽阔富强。

qiān hái dào bài wèi dà xíng liè wū jiǔ qīng

张骞回到汉朝后,被任命为大行,位列九卿。

suì yú zú

一年多后,去世。

wū sūn shǐ jì jiàn hàn rén zhòng fù hòu guī bào qí guó qí guó nǎi yì zhòng hàn

乌孙使者见到汉朝人口众多、财富丰厚,回国报告后,乌孙国更加重视汉朝。

qí hòu suì yú qiān suǒ qiǎn shǐ tōng dà xià zhī zhǔ zhě jiē pō yǔ qí rén jù lái wū shì xī běi guó shǐ tōng wū hàn yǐ

此后一年多,张骞派往大夏等国的使者大多与当地人一同来到汉朝,于是西北各国开始与汉朝交往。

rán zhāng qiān záo kōng qí hòu shǐ wǎng zhě jiē chēng bó wàng hóu yǐ wéi zhì wū wài guó wài guó yóu cǐ xìn zhī

然而张骞开辟了通道,后来出使的人都自称博望侯,以取信于外国,外国因此信任他们。

zì bó wàng hóu qiān sǐ hòu xiōng nú wén hàn tōng wū sūn nù yù jī zhī

自从博望侯张骞去世后,匈奴听说汉朝与乌孙交往,大怒,想要攻打乌孙。

jí hàn shǐ wū sūn ruò chū qí nán dǐ dà yuān dà ròu zhī xiāng zhǔ wū sūn nǎi kǒng shǐ shǐ xiàn mǎ yuán de shàng hàn nǚ wēng zhǔ wèi kūn dì

等到汉朝使者出使乌孙,如果经过其南部,抵达大宛、大月氏等地,乌孙于是感到恐慌,派使者献马,希望娶汉朝公主结为兄弟之邦。

tiān zǐ wèn qún chén yì jì jiē yuē bì xiān nà pìn rán hòu nǎi qiǎn nǚ

天子询问群臣商议对策,众人都说“必须先送上聘礼,然后才能送公主出嫁”。

chū tiān zǐ fā shū yì yún shén mǎ dāng cóng xī běi lái

起初,天子翻阅占卜之书得到谶语,说“神马会从西北方向来”。

de wū sūn mǎ hǎo míng yuē tiān mǎ

后来获得乌孙国的良马,命名为“天马”。

jí de dà yuān hàn xuè mǎ yì zhuàng gēng míng wū sūn mǎ yuē xī jí míng dà yuān mǎ yuē tiān mǎ yún

等到获得大宛国的汗血马,发现更加雄健,于是改称乌孙马为“西极”,称大宛马为“天马”。

ér hàn shǐ zhù lìng jū yǐ xī chū zhì jiǔ quán jùn yǐ tōng xī běi guó

汉朝这时开始修筑令居以西的边塞,首次设置酒泉郡,以便与西北各国往来。

yīn yì fā shǐ dǐ ān xī yǎn cài lí xuān tiáo zhī yuān dú guó

接着增派使者前往安息、奄蔡、黎轩、条枝、身毒等国。

ér tiān zǐ hǎo wǎn mǎ shǐ zhě xiāng wàng wū dào

而天子喜爱大宛马,派出的使者在道路上络绎不绝。

zhū shǐ wài guó yī bèi dà zhě shù bǎi shǎo zhě bǎi yú rén rén suǒ jī cāo dà fàng bó wàng hóu shí

出使外国的使团规模大的有数百人,小的也有一百多人,所携带的礼品大致仿照博望侯张骞当年的规格。

qí hòu yì xí ér shuāi shǎo yān

后来逐渐熟悉情况,派出的使团规模便减少了。

hàn lǜ yī suì zhōng shǐ duō zhě shí yú shǎo zhě wǔ liù bèi yuǎn zhě bā jiǔ suì jìn zhě shù suì ér fǎn

汉朝大致一年中派出使团多则十余批,少则五六批,路程远的要八九年,近的也要几年才能返回。

shì shí hàn jì miè yuè ér shǔ xī nán yí jiē zhèn qǐng lì rù cháo

这时汉朝已经平定南越,蜀地和西南各族都感到震动,纷纷请求设置官吏并入朝朝贡。

wū shì zhì yì zhōu yuè guī zāng kē chén lí wèn shān jùn yù dì jiē yǐ qián tōng dà xià

于是朝廷设置益州、越巂、牂柯、沈黎、汶山等郡,想使疆域相连,以便从前路通往大夏。

nǎi qiǎn shǐ bǎi shǐ chāng lǚ yuè rén děng suì shí yú bèi chū cǐ chū jùn dǐ dà xià jiē fù bì kūn míng wèi suǒ shā duó bì cái zhōng mò néng tōng zhì dà xià yān

便派遣使者柏始昌、吕越人等每年十余批,从这些新设的郡出发前往大夏,但都被昆明部族阻拦,遭到杀害,财物被夺,最终没能到达大夏。

wū shì hàn fā sān fǔ zuì rén yīn bā shǔ shì shù wàn rén qiǎn liǎng jiāng jūn guō chāng wèi guǎng děng wǎng jī kūn míng zhī zhē hàn shǐ zhě zhǎn shǒu lǔ shù wàn rén ér qù

于是汉朝征调三辅地区的罪犯,并调拨巴蜀士兵数万人,派遣将军郭昌、卫广等前去攻打阻拦汉使的昆明部族,斩杀数万人后离去。

qí hòu qiǎn shǐ kūn míng fù wèi kòu jìng mò néng de tōng

此后再次派遣使者,昆明部族仍然劫掠,终究未能打通道路。

ér běi dào jiǔ quán dǐ dà xià shǐ zhě jì duō ér wài guó yì yàn hàn bì bù guì qí wù

而北路从酒泉通往大夏,使者既多,外国也逐渐厌倦汉朝的财物,不看重那些物品了。

zì bó wàng hóu kāi wài guó dào yǐ zūn guì qí hòu cóng lì zú jiē zhēng shàng shū yán wài guó qí guài lì hài qiú shǐ

自从博望侯开通外国道路而获得尊贵地位后,后来跟随出使的官吏士卒都争相上书谈论外国的奇闻异事和利害关系,请求出使。

tiān zǐ wèi qí jué yuǎn fēi rén suǒ lè wǎng tīng qí yán yǔ jié mù lì mín wú wèn suǒ cóng lái wèi jù bèi rén zhòng qiǎn zhī yǐ guǎng qí dào

天子考虑到那些地方极其遥远,不是人们乐意前往的,便听从他们的请求,授予符节,招募官吏百姓,不问出身来历,为他们配备随行人员派遣出去,以扩大对外交往的道路。

lái huán bù néng wú qīn dào bì wù jí shǐ shī zhǐ tiān zǐ wèi qí xí zhī zhé fù àn zhì zhòng zuì yǐ jī nù lìng shú fù qiú shǐ

这些人出使归来,难免不侵占盗取礼品财物,以及出使时违背旨意,天子因为他们是熟手,往往追究查办处以重罪,以刺激他们立功赎罪,再次请求出使。

shǐ duān wú qióng ér qīng fàn fǎ

出使的事由层出不穷,而这些人也轻易犯法。

qí lì zú yì zhé fù shèng tuī wài guó suǒ yǒu yán dà zhě yǔ jié yán xiǎo zhě wèi fù gù wàng yán wú xíng zhī tú jiē zhēng xiào zhī

那些官吏士卒也总是大肆吹嘘外国的物产,夸大其词的授予符节,言辞稍逊的担任副使,因此虚夸无行之徒都争相效仿。

qí shǐ jiē pín rén zi sī xiàn guān jī wù yù jiàn shì yǐ sī qí lì wài guó

这些使者多是贫家子弟,私自克扣朝廷的礼品,想低价买卖以牟取私利于外国。

wài guó yì yàn hàn shǐ rén rén yǒu yán qīng zhòng dù hàn bīng yuǎn bù néng zhì ér jìn qí shí wù yǐ kǔ hàn shǐ

外国也厌烦汉使人人言语不一,估量汉军遥远不能到达,便断绝食物供应来为难汉使。

hàn shǐ fá jué jī yuàn zhì xiāng gōng jī

汉使物资匮乏,积怨渐深,以至于互相攻击。

ér lóu lán gū shī xiǎo guó ěr dāng kōng dào gōng jié hàn shǐ wáng huī děng yóu shén

楼兰和姑师只是小国,却地处交通要道,经常劫掠汉朝使者王恢等人,尤其严重。

ér xiōng nú qí bīng shí shí zhē jī shǐ xī guó zhě

匈奴的奇兵也时常拦截袭击前往西域各国的使者。

shǐ zhě zhēng biàn yán wài guó zāi hài jiē yǒu chéng yì bīng ruò yì jī

使者们争相报告外国的困境,说那些地方都有城池,兵力薄弱容易攻打。

wū shì tiān zǐ yǐ gù qiǎn cóng biāo hóu pò nú jiāng shǔ guó qí jí jùn bīng shù wàn zhì xiōng hé shuǐ yù yǐ jī hú hú jiē qù

于是汉武帝因此派遣从骠侯赵破奴率领属国骑兵和各郡士兵数万人,到达匈河水,打算攻打匈奴,但匈奴人都撤离了。

qí míng nián jī gū shī pò nú yǔ qīng jì qī bǎi yú xiān zhì lǔ lóu lán wáng suì pò gū shī

第二年,汉军攻打姑师,赵破奴率七百多轻骑兵率先抵达,俘虏了楼兰王,随后攻破了姑师。

yīn jǔ bīng wēi yǐ kùn wū sūn dà yuān zhī shǔ

接着凭借军威震慑乌孙、大宛等国。

hái fēng pò nú wèi zhuó yě hóu

回朝后,封赵破奴为浞野侯。

wáng huī shù shǐ wèi lóu lán suǒ kǔ yán tiān zǐ tiān zǐ fā bīng lìng huī zuǒ pò nú jī pò zhī fēng huī wèi hào hóu

王恢多次出使,受楼兰困扰,向天子报告,天子发兵命令王恢协助赵破奴击败楼兰,封王恢为浩侯。

wū shì jiǔ quán liè tíng zhāng zhì yù mén yǐ

于是从酒泉到玉门关修筑了一系列烽火亭障。

wū sūn yǐ qiān pǐ mǎ pìn hàn nǚ hàn qiǎn zōng shì nǚ jiāng dū wēng zhǔ wǎng qī wū sūn wū sūn wáng kūn mò yǐ wéi yòu fū rén

乌孙用一千匹马作为聘礼迎娶汉朝女子,汉朝派遣宗室女江都翁主前去嫁给乌孙王,乌孙王昆莫立她为右夫人。

xiōng nú yì qiǎn nǚ qī kūn mò kūn mò yǐ wéi zuǒ fū rén

匈奴也送女子嫁给昆莫,昆莫立她为左夫人。

kūn mò yuē wǒ lǎo nǎi lìng qí sūn cén qǔ qī wēng zhǔ

昆莫说“我老了”,于是让他的孙子岑娶娶了翁主。

wū sūn duō mǎ qí fù rén zhì yǒu sì wǔ qiān pǐ mǎ

乌孙马匹很多,富人甚至有四五千匹马。

chū hàn shǐ zhì ān xī ān xī wáng lìng jiāng èr wàn qí yíng wū dōng jiè

起初,汉朝使者到达安息,安息王命令两万骑兵到东部边境迎接。

dōng jiè qù wáng dōu shù qiān lǐ

东部边境距离王都有几千里。

xíng bǐ zhì guò shù shí chéng rén mín xiāng zhǔ shén duō

一路走来,经过几十座城池,百姓众多连绵不绝。

hàn shǐ hái ér hòu fā shǐ suí hàn shǐ lái guān hàn guǎng dà yǐ dà niǎo luǎn jí lí xuān shàn xuàn rén xiàn yú hàn

汉朝使者返回后,安息随后派遣使者跟随汉使来观察汉朝的广大,并进献大鸟蛋和黎轩的魔术师给汉朝。

jí wǎn xi xiǎo guó huān qián dà yì wǎn dōng gū shī hàn wēn sū xiè zhī shǔ jiē suí hàn shǐ xiàn jiàn tiān zǐ

以及宛西的小国驩潜、大益,宛东的姑师、扞鳁、苏薤等国,都跟随汉使来朝见天子。

tiān zǐ dà yuè

天子非常高兴。

ér hàn shǐ qióng hé yuán hé yuán chū yú tián qí shān duō yù shí cǎi lái tiān zǐ àn gǔ tú shū míng hé suǒ chū shān yuē kūn lún yún

汉朝使者探寻黄河源头,发现黄河源头出于于阗,那里的山上多产玉石,采集回来,天子查阅古代图书,将黄河发源的山命名为昆仑山。

shì shí shàng fāng shù xún shòu hǎi shàng nǎi xī cóng wài guó kè dà dū duō rén zé guò zhī sàn cái bó yǐ shǎng cì hòu jù yǐ ráo gěi zhī yǐ lǎn shì hàn fù hòu yān

当时皇上多次到海上巡游,于是让所有外国宾客随行,经过人多的大都市,散发财物赏赐,丰厚供给,以展示汉朝的富足。

wū shì dà hú dǐ chū qí xì zhū guài wù duō jù guān zhě xíng shǎng cì jiǔ chí ròu lín lìng wài guó kè biàn guān cāng kù fǔ cáng zhī jī jiàn hàn zhī guǎng dà qīng hài zhī

于是举行盛大的角抵戏,演出奇戏和各种怪物,吸引大量观众,进行赏赐,酒池肉林,让外国宾客遍观仓库府藏的积蓄,见识汉朝的广大,使他们震惊。

jí jiā qí xuàn zhě zhī gōng ér hú dǐ qí xì suì zēng biàn shén shèng yì xìng zì cǐ shǐ

加上魔术师的技艺,角抵奇戏每年变化增加,越来越兴盛,从此开始。

xī běi wài guó shǐ gèng lái gèng qù

西北各国的使者,来来往往络绎不绝。

wǎn yǐ xī jiē zì yǐ yuǎn shàng jiāo zì yàn rán wèi kě qū yǐ lǐ jī mí ér shǐ yě

大宛以西的国家,都自恃地处偏远,仍然骄纵安逸,不能用礼仪约束、笼络他们。

zì wū sūn yǐ xī zhì ān xī yǐ jìn xiōng nú xiōng nú kùn ròu zhī yě xiōng nú shǐ chí chán yú yī xìn zé guó guó chuán sòng shí bù gǎn liú kǔ

从乌孙往西直到安息,因为靠近匈奴,而匈奴曾使月氏陷入困境,所以匈奴使者只要拿着单于的一封信,各国就会轮流供应食物,不敢阻挠为难;

jí zhì hàn shǐ fēi chū bì bó bù dé shí bù shì chù bù dé qí yòng

但到了汉朝使者,不拿出财物就得不到食物,不买牲畜就没有坐骑可用。

suǒ yǐ rán zhě yuǎn hàn ér hàn duō cái wù gù bì shì nǎi de suǒ yù rán yǐ wèi xiōng nú wū hàn shǐ yān

之所以这样,是因为他们远离汉朝,而汉朝财物丰富,所以必须交易才能得到所需,但同时也因为畏惧匈奴而对汉使有所保留。

wǎn zuǒ yòu yǐ pú táo wèi jiǔ fù rén cáng jiǔ zhì wàn yú shí jiǔ zhě shù shí suì bù bài

大宛附近用葡萄酿酒,富人藏酒多达一万多石,保存久的几十年都不变质。

sú shì jiǔ mǎ shì mù xu

当地风俗爱喝酒,马爱吃苜蓿。

hàn shǐ qǔ qí shí lái wū shì tiān zǐ shǐ zhǒng mù xu pú táo féi ráo de

汉朝使者带回它们的种子,于是皇帝开始在肥沃的土地上种植苜蓿和葡萄。

jí tiān mǎ duō wài guó shǐ lái zhòng zé lí gōng bié guān páng jǐn zhǒng pú táo mù xu jí wàng

等到天马多了,外国使者来得频繁,离宫别馆旁边都种满了葡萄和苜蓿,一望无际。

zì dà wǎn yǐ xī zhì ān xī guó suī pō yì yán rán dà tóng sú xiāng zhī yán

从大宛往西直到安息,各国语言虽然差异很大,但风俗大体相同,彼此能够沟通。

qí rén jiē shēn yǎn duō xū xún shàn shì gǔ zhēng fēn zhū

那里的人都眼睛深陷,胡须浓密,善于做生意,斤斤计较。

sú guì nǚ zǐ nǚ zǐ suǒ yán ér zhàng fū nǎi jué zhèng

风俗尊重女子,女子说的话丈夫就照做决定。

qí de jiē wú sī qī bù zhī zhù qián qì

当地都没有丝绸和漆器,也不知道铸造钱币和铁器。

jí hàn shǐ wáng zú jiàng jiào zhù zuò tā bīng qì

等到汉朝使者和逃兵投降过去,才教他们铸造其他兵器。

de hàn huáng bái jīn zhé yǐ wéi qì bù yòng wèi bì

得到汉朝的黄金白银,都用来制作器物,不当作货币使用。

ér hàn shǐ zhě wǎng jì duō qí shǎo cóng lǜ duō jìn shú wū tiān zǐ yán yuē wǎn yǒu shàn mǎ zài èr shī chéng nì bù kěn yǔ hàn shǐ

而汉朝使者去得多了,那些年轻随从大多向皇帝进言熟悉的情况,说:“大宛有好马在贰师城,藏起来不肯给汉使。”

tiān zǐ jì hǎo wǎn mǎ wén zhī gān xīn shǐ zhuàng shì chē lìng děng chí qiān jīn jí jīn mǎ yǐ qǐng wǎn wáng èr shī chéng shàn mǎ

皇帝本来就喜欢大宛马,听了这话一心想得到,派壮士车令等人带着千金和金马去请求大宛王给贰师城的好马。

wǎn guó ráo hàn wù xiāng yǔ móu yuē hàn qù wǒ yuǎn ér yán shuǐ zhōng shù bài chū qí běi yǒu hú kòu chū qí nán fá shuǐ cǎo

大宛国汉朝物品丰富,君臣商议说:“汉朝离我们远,而且盐泽一带屡次遇险,往北走有胡人强盗,往南走缺水缺草。

yòu qiě wǎng wǎng ér jué yì fá shí zhě duō

又常常没有城镇,缺粮的人很多。

hàn shǐ shù bǎi rén wéi bèi lái ér cháng fá shí sǐ zhě guò bàn shì ān néng zhì dà jūn hu

汉朝使者几百人一批来,还经常缺粮,死掉过半,这样怎么能派大军来呢?

wú nài wǒ hé

对我们没办法。

qiě èr shī mǎ wǎn bǎo mǎ yě

况且贰师城的马,是大宛的宝马啊。”

suì bù kěn yǔ hàn shǐ

于是不肯给汉使。

hàn shǐ nù wàng yán chuí jīn mǎ ér qù

汉使发怒,口出狂言,砸碎金马离去。

wǎn guì rén nù yuē hàn shǐ zhì qīng wǒ

大宛的贵族生气说:“汉使太轻视我们了!”

qiǎn hàn shǐ qù lìng qí dōng biān yù chéng zhē gōng shā hàn shǐ qǔ qí cái wù

派遣汉朝使者离开后,命令东边的郁成国拦截并杀害汉使,夺取他们的财物。

wū shì tiān zǐ dà nù

于是皇帝非常愤怒。

zhū cháng shǐ wǎn yáo dìng hàn děng yán wǎn bīng ruò chéng yǐ hàn bīng bù guò sān qiān rén qiáng nǔ shè zhī jí jǐn lǔ pò wǎn yǐ

曾经出使大宛的姚定汉等人说大宛兵力薄弱,如果派汉军不超过三千人,用强弩射击,就能完全击败并俘虏大宛。

tiān zǐ yǐ cháng shǐ zhuó yě hóu gōng lóu lán yǐ qī bǎi qí xiān zhì lǔ qí wáng yǐ dìng hàn děng yán wéi rán ér yù hóu chǒng jī lǐ shì bài lǐ guǎng lì wèi èr shī jiāng jūn fā shǔ guó liù qiān jì jí jùn guó è shào nián shù wàn rén yǐ wǎng fá wǎn

皇帝之前曾派浞野侯攻打楼兰,他率领七百骑兵先到,俘虏了楼兰王,因此认为姚定汉等人的话有道理,同时想封宠妃李氏的家人为侯,便任命李广利为贰师将军,调集附属国的六千骑兵,以及各郡国的不良少年数万人,前去讨伐大宛。

qī zhì èr shī chéng qǔ shàn mǎ gù hào èr shī jiāng jūn

约定到贰师城夺取好马,所以称为“贰师将军”。

zhào shǐ chéng wéi jūn zhèng gù hào hòu wáng huī shǐ dǎo jūn ér li duō wèi xiào wèi zhì jūn shì

赵始成担任军正,原浩侯王恢作为向导领兵,而李哆担任校尉,负责军事指挥。

shì suì tài chū yuán nián yě

这一年是太初元年。

ér guān dōng huáng dà qǐ fěi xi zhì dūn huáng

关东地区发生大规模蝗灾,蝗虫向西飞到了敦煌。

èr shī jiāng jūn jūn jì xi guò yán shuǐ dāng dào xiǎo guó kǒng gè jiān chéng shǒu bù kěn gěi shí

贰师将军的军队向西经过盐水后,沿途的小国害怕,各自坚守城池,不肯提供食物。

gōng zhī bù néng xià

攻打这些城池却攻不下来。

xià zhě de shí bù xià zhě shù rì zé qù

攻下的地方能得到粮食,攻不下的地方几天后就离开。

bǐ zhì yù chéng shì zhì zhě bù guò shù qiān jiē jī bà

等到达郁成时,士兵只剩下几千人,都饥饿疲惫。

gōng yù chéng yù chéng dà pò zhī suǒ shā shāng shén zhòng

攻打郁成,郁成军大败汉军,造成很多伤亡。

èr shī jiāng jūn yǔ duō shǐ chéng děng jì zhì yù chéng shàng bù néng jǔ kuàng zhì qí wáng dōu hu

贰师将军与李哆、赵始成等人商议:“连郁成都攻不下,何况是他们的王都呢?

yǐn bīng ér hái

”于是率军返回。

wǎng lái èr suì

来回用了两年时间。

hái zhì dūn huáng shì bù guò shí yī èr

回到敦煌时,士兵只剩下十分之一二。

shǐ shǐ shàng shū yán dào yuǎn duō fá shí

派使者上书说:“路途遥远,经常缺乏粮食;

qiě shì zú bù huàn zhàn huàn jī

而且士兵不怕打仗,只怕饥饿。

rén shǎo bù zú yǐ bá wǎn

人数太少,不足以攻下大宛。

yuán qiě bà bīng yì fā ér fù wǎng

希望暂且撤兵,增派兵力后再去。

tiān zǐ wén zhī dà nù ér shǐ shǐ zhē yù mén yuē jūn yǒu gǎn rù zhě zhé zhǎn zhī

”皇帝听说后,大怒,派使者到玉门关拦截,说军队有敢进入的就斩杀!

èr shī kǒng yīn liú dūn huáng

贰师将军害怕,于是留在敦煌。

qí xià hàn wáng zhuó yě zhī bīng èr wàn yú wū xiōng nú

那年夏天,汉朝在匈奴损失了浞野侯的两万多士兵。

gōng qīng jí yì zhě jiē yuán ba jī wǎn jūn zhuān lì gōng hú

朝中大臣和参与讨论的人都希望停止攻打大宛的军事行动,集中力量对付匈奴。

tiān zǐ yǐ yè zhū wǎn wǎn xiǎo guó ér bù néng xià zé dà xià zhī shǔ qīng hàn ér wǎn shàn mǎ jué bù lái wū sūn lún tóu yì kǔ hàn shǐ yǐ wèi wài guó xiào

但汉武帝已经决定要讨伐大宛,认为如果连大宛这样的小国都打不下来,那么大夏等国就会轻视汉朝,而且大宛的良马再也不会送来,乌孙、仑头等国也会轻易欺辱汉朝使者,让外国看笑话。

nǎi àn yán fá wǎn yóu bù biàn zhě shān guāng děng shè qiú tú cái guān yì fā è shào nián jí biān qí suì yú ér chū dūn huáng zhě liù wàn rén fù sī cóng zhě bù yǔ

于是汉武帝追究了那些极力反对攻打大宛的邓光等人,赦免囚徒和材官,增调不良少年和边境骑兵,一年多后从敦煌出发的军队达六万人,还不包括自愿跟随的私人仆从。

niú shí wàn mǎ sān wàn yú pǐ lǘ luó tuó tā yǐ wàn shù

随军有牛十万头,马三万多匹,驴、骡、骆驼数以万计。

duō jī liáng bīng nǔ shèn shè tiān xià sāo dòng chuán xiāng fèng fá wǎn fán wǔ shí yú xiào wèi

携带了大量粮草,武器装备十分充足,天下为之骚动,人们相继奉命参与讨伐大宛,总共设置了五十多个校尉。

wǎn wáng chéng zhōng wú jǐng jiē jí chéng wài liú shuǐ wū shì nǎi qiǎn shuǐ gōng xǐ qí chéng xià shuǐ kōng yǐ kōng qí chéng

大宛王城内没有水井,都从城外河流取水,于是汉军派水利工程人员改变城下水流方向,使城内断水。

yì fā shù jiǎ zú shí bā wàn jiǔ quán zhāng yè běi zhì jū yán xiū tú yǐ wèi jiǔ quán ér fā tiān xià qī kē shì jí zài gěi èr shī

又增调戍边甲兵十八万,在酒泉、张掖以北设置居延、休屠等据点以保卫酒泉,并征发天下七类罪犯,以及运送粮草供给贰师将军。

zhuǎn chē rén tú xiāng lián shǔ zhì dūn huáng

转运车辆和人员连绵不断直到敦煌。

ér bài xí mǎ zhě èr rén wéi zhí qū xiào wèi bèi pò wǎn zé qǔ qí shàn mǎ yún

还任命两位熟悉马匹的人为执驱校尉,准备攻破大宛后挑选良马。

wū shì èr shī hòu fù xíng bīng duō ér suǒ zhì xiǎo guó mò bù yíng chū shí gěi jūn

于是贰师将军后来又一次出征,所率兵士很多,所到小国没有不迎接的,都拿出食物供应汉朝军队。

zhì lún tóu lún tóu bù xià gōng shù rì tú zhī

汉军到达仑头,仑头不投降,攻打几天后,屠城。

zì cǐ ér xi píng xíng zhì wǎn chéng hàn bīng dào zhě sān wàn rén

从此向西,顺利行进到大宛城,抵达的汉军有三万人。

wǎn bīng yíng jī hàn bīng hàn bīng shè bài zhī wǎn zǒu rù bǎo chéng qí chéng

大宛军队迎击汉军,汉军以弓箭击败他们,大宛人退入城中坚守。

èr shī bīng yù xíng gōng yù chéng kǒng liú xíng ér lìng wǎn yì shēng zhà nǎi xiān zhì wǎn jué qí shuǐ yuán yí zhī zé wǎn gù yǐ yōu kùn

贰师将军本想先攻打郁成,但担心滞留而让大宛更有机会施展诡计,于是先到大宛,切断其水源,改变水流,大宛因此陷入困境。

wéi qí chéng gōng zhī sì shí yú rì qí wài chéng huài lǔ wǎn guì rén yǒng jiāng jiān mí

汉军包围大宛城,攻打四十多天,外城被攻破,俘虏了大宛贵族勇将煎靡。

wǎn dà kǒng zǒu rù zhōng chéng

大宛人大为惊恐,退入内城。

wǎn guì rén xiāng yǔ móu yuē hàn suǒ wéi gōng wǎn yǐ wáng wú guǎ nì shàn mǎ ér shā hàn shǐ

大宛贵族们商议说:“汉朝攻打大宛,是因为国王毋寡藏匿良马并杀害汉朝使者。

jīn shā wáng wú guǎ ér chū shàn mǎ hàn bīng yi jiě

现在如果杀死毋寡,献出良马,汉军应该会退兵;

jí bù jiě nǎi lì zhàn ér sǐ wèi wǎn yě

即使不退,再拼死一战,也不迟。”

wǎn guì rén jiē yǐ wéi rán gòng shā qí wáng wú guǎ chí qí tóu qiǎn guì rén shǐ èr shī yuē yuē hàn wú gōng wǒ

大宛贵族们都认为有理,一起杀了国王毋寡,带着他的头派贵族使者去见贰师将军,约定说:“汉军不要攻打我们。

wǒ jǐn chū shàn mǎ zì suǒ qǔ ér gěi hàn jūn shí

我们献出所有良马,任你们挑选,并供给汉军粮食。

jí bù tīng wǒ jǐn shā shàn mǎ ér kāng jū zhī jiù qiě zhì

如果不答应,我们就杀光所有良马,而且康居的援兵即将到达。

zhì wǒ jū nèi kāng jū jū wài yǔ hàn jūn zhàn

援兵一到,我们在城内,康居在城外,与汉军作战。

hàn jūn shú jì zhī hé cóng

请汉军仔细考虑,如何选择?”

shì shí kāng jū hòu shì hàn bīng hàn bīng shàng shèng bù gǎn jìn

当时康居的侦察兵窥视汉军,见汉军仍然强大,不敢前进。

èr shī yǔ zhào shǐ chéng li duō děng jì wén wǎn chéng zhōng xīn de qín rén zhī chuān jǐng ér qí nèi shí shàng duō

贰师将军与赵始成、李哆等人商议道:“听说大宛城里最近来了秦地人,懂得挖井取水,而且城里的粮食还很多。

suǒ wéi lái zhū shǒu è zhě wú guǎ

我们这次出兵的目的,是为了诛杀罪魁祸首毋寡。

wú guǎ tóu yǐ zhì rú cǐ ér bù xǔ jiě bīng zé jiān shǒu ér kāng jū hou hàn ba ér lái jiù wǎn pò hàn jūn bì yǐ

现在毋寡的人头已经送来,如果这样还不答应撤兵,他们就会坚守城池,而康居等到汉军疲惫时再来救援大宛,那汉军就一定会被打败。

jūn lì jiē yǐ wéi rán xǔ wǎn zhī yuē

”军官们都认为这话有道理,便答应了大宛的议和条件。

wǎn nǎi chū qí shàn mǎ lìng hàn zì zé zhī ér duō chū shí shí gěi hàn jūn

大宛于是献出他们的好马,让汉军自己挑选,并且拿出大量粮食供给汉军。

hàn jūn qǔ qí shàn mǎ shù shí pǐ

汉军挑选了几十匹好马。

zhōng mǎ yǐ xià mǔ pìn sān qiān yú pǐ ér lì wǎn guì rén zhī gù dài yù hàn shǐ shàn zhě míng mèi cài yǐ wéi wǎn wáng yǔ méng ér bà bīng

又选了中等以下的公马母马三千多匹,并立大宛贵族中从前对待汉使友好的名叫昧蔡的人为大宛王,与他订立盟约后撤兵。

zhōng bù dé rù zhōng chéng

最终没能进入大宛的内城。

nǎi ba ér yǐn guī

于是撤军返回。

chū èr shī qǐ dūn huáng xi yǐ wéi rén duō dào shàng guó bù néng shí nǎi fēn wéi shù jūn cóng nán běi dào

当初,贰师将军从敦煌西边出发时,认为人数太多,沿途各国无法供应粮食,就把军队分成几支,从南北两路前进。

xiào wèi wáng shēn shēng gù hóng lú hú chōng guó děng qiān yú rén bié dào yù chéng

校尉王申生、原鸿胪卿壶充国等一千多人,另路到达郁成。

yù chéng chéng shǒu bù kěn gěi shí qí jūn

郁成人据城防守,不肯供给他们军队粮食。

wáng shēn shēng qù dà jūn èr bǎi lǐ ér qīng zhī zé yù chéng

王申生距离大军二百里,却轻视敌军,向郁成索要粮草。

yù chéng shí bù kěn chū kuī zhī shēn shēng jūn rì shǎo chen yòng sān qiān rén gōng lù shā shēn shēng děng jūn pò shù rén tuō wáng zǒu èr shī

郁成不肯交出粮食,并窥探到王申生的军队日益减少,就在清晨出动三千人进攻,杀死了王申生等人,军队溃败,只有几个人逃脱,跑到贰师将军那里。

èr shī lìng sōu sù dū wèi shàng guān jié wǎng gōng pò yù chéng

贰师将军命令搜粟都尉上官桀前去攻破郁成。

yù chéng wáng wáng zǒu kāng jū jié zhuī zhì kāng jū

郁成王逃亡到康居,上官桀追到康居。

kāng jū wén hàn yǐ pò wǎn nǎi chū yù chéng wáng yǔ jié jié lìng sì qí shì fù shǒu yì dà jiàng jūn

康居听说汉军已经攻破大宛,就把郁成王交给上官桀,上官桀命令四个骑兵捆绑看守郁成王送到大将军那里。

sì rén xiāng wèi yuē yù chéng wáng hàn guó suǒ dú jīn shēng jiāng qù zú shī dà shì

四个骑兵互相商量说:“郁成王是汉朝所痛恨的人,现在活着押送过去,万一中途出事就坏了大事。

yù shā mò gǎn xiān jī

”想杀掉他,但没人敢先动手。

shàng guī qí shì zhào dì zuì shǎo bá jiàn jī zhī zhǎn yù chéng wáng jī tóu

上邽的骑兵赵弟年纪最小,拔剑砍去,斩杀了郁成王,带上他的头颅。

dì jié děng zhú jí dà jiàng jūn

赵弟、上官桀等人赶上了大将军。

chū èr shī hòu xíng tiān zǐ shǐ shǐ gào wū sūn dà fā bīng bìng lì jī wǎn

当初,贰师将军后出发时,汉武帝派使者告知乌孙,要求他们大规模出兵合力攻打大宛。

wū sūn fā èr qiān jì wǎng chí liǎng duān bù kěn qián

乌孙派出两千骑兵前往,却持观望态度,不肯前进。

èr shī jiāng jūn zhī dōng zhū suǒ guò xiǎo guó wén wǎn pò jiē shǐ qí zǐ dì cóng jūn rù xiàn jiàn tiān zi yīn yǐ wéi zhì yān

贰师将军东归时,所经过的各小国听说大宛被攻破,都派他们的子弟跟随汉军入朝进贡,拜见天子,并就此留在汉朝作为人质。

èr shī zhī fá wǎn yě ér jūn zhèng zhào shǐ chéng lì zhàn gōng zuì duō

贰师将军李广利征伐大宛时,军正赵始成奋力作战,功劳最大;

jí shàng guān jié gǎn shēn rù li duō wèi móu jì jūn rù yù mén zhě wàn yú rén jūn mǎ qiān yú pǐ

上官桀敢于深入敌境,李哆出谋划策,军队进入玉门关的有一万多人,军马一千多匹。

èr shī hòu xíng jūn fēi fá shí zhàn sǐ bù néng duō ér jiāng lì tān duō bù ài shì zú qīn mù zhī yǐ cǐ wù gù zhòng

贰师将军后来行动,军队并不缺粮,战死的人也不多,但将领官吏贪婪,大多不爱护士兵,侵吞他们的财物,因此死亡的人很多。

tiān zǐ wèi wàn lǐ ér fá wǎn bù lù guò fēng guǎng lì wèi hǎi xī hóu

天子为了万里远征大宛,不计较过失,封李广利为海西侯。

yòu fēng shēn zhǎn yù chéng wáng zhě qí shì zhào dì wèi xīn zhì hóu

又封亲手斩杀郁成王的骑士赵弟为新畤侯。

jūn zhèng zhào shǐ chéng wéi guāng lù dài fu shàng guān jié wèi shào fǔ li duō wéi shàng dǎng tài shǒu

军正赵始成被封为光禄大夫,上官桀为少府,李哆为上党太守。

jūn guān lì wèi jiǔ qīng zhě sān rén zhū hóu xiāng jùn shǒu èr qiān dàn zhě bǎi yú rén qiān dàn yǐ xià qiān yú rén

军官吏中成为九卿的有三人,担任诸侯国相、郡守、二千石官职的有一百多人,千石以下的一千多人。

fèn xíng zhě guān guò qí wàng yǐ shì guò xíng zhě jiē chù qí láo

自愿参军的人得到的官职超过他们的期望,因犯罪被罚参军的人都免除了他们的功劳。

shì zú cì zhí sì wàn jīn

士兵们被赏赐了价值四万金的财物。

fá wǎn zài fǎn fán sì suì ér de ba yān

征伐大宛两次往返,总共四年才结束。

hàn yǐ fá wǎn lì mèi cài wèi xiàng wáng ér qù suì yú wǎn guì rén yǐ wéi mèi cài shàn yú shǐ wǒ guó yù tú nǎi xiāng yǔ shā mèi cài lì wú guǎ kūn dì yuē chán fēng wèi wǎn wáng ér qiǎn qí zi rù zhì wū hàn

汉朝已经征伐大宛,立昧蔡为大宛王然后离开。过了一年多,大宛的贵族认为昧蔡善于阿谀奉承,导致我国遭受屠杀,于是共同杀死了昧蔡,立毋寡的兄弟叫蝉封的为大宛王,并派他的儿子到汉朝做人质。

hàn yīn shǐ shǐ lù cì yǐ zhèn fǔ zhī

汉朝于是派使者赠送财物以安抚他们。

ér hàn fā shǐ shí yú bèi zhì wǎn xi zhū wài guó qiú qí wù yīn fēng lǎn yǐ fá wǎn zhī wēi dé

汉朝派出十多位使者到大宛以西的各国,寻求奇珍异宝,趁机宣扬征伐大宛的威德。

ér dūn huáng zhì jiǔ quán dū wèi

在敦煌设置了酒泉都尉;

xi zhì yán shuǐ wǎng wǎng yǒu tíng

西到盐水,常常设有哨所。

ér lún tóu yǒu tián zú shù bǎi rén yīn zhì shǐ zhě hù tián jī sù yǐ gěi shǐ wài guó zhě

在仑头有几百名屯田士兵,于是设置使者保护农田、储备粮食,以供应出使外国的使者。

tài shǐ gōng yuē yǔ běn jì yán hé chū kūn lún

太史公说:《禹本纪》说“黄河发源于昆仑山。

kūn lún qí gāo èr qiān wǔ bǎi yú lǐ rì yuè suǒ xiāng bì yǐn wèi guāng míng yě

昆仑山高二千五百多里,是日月交替隐藏和发光的地方。

qí shàng yǒu lǐ quán yáo chí

山上有醴泉、瑶池”。

jīn zì zhāng qiān shǐ dà xià zhī hòu yě qióng hé yuán è dǔ běn jì suǒ wèi kūn lún zhě hu

如今自从张骞出使大夏之后,探寻黄河源头,哪里见到《禹本纪》所说的昆仑山呢?

gù yán jiǔ zhōu shān chuān shàng shū jìn zhī yǐ

所以谈论九州的山川,《尚书》的说法比较接近事实。

zhì yǔ běn jì shān hǎi jīng suǒ yǒu guài wù yú bù gǎn yán zhī yě

至于《禹本纪》、《山海经》中记载的怪物,我不敢谈论。

dà yuān zhī jī yuán yīn bó wàng

大宛的踪迹,最初是因为博望侯张骞。

shǐ jiū hé yuán xuán kuī hǎi shàng

开始探寻黄河源头,随即窥探海上。

tiáo zhī xi rù tiān mǎ nèi xiàng

条枝国从西边归附,天马也向中原进献。

cōng lǐng wú chén yán chí xi làng

葱岭一带没有战乱,盐池也风平浪静。

kuàng zāi jué yù wǎng wǎng tíng zhàng

这辽阔的边远地区,处处都有哨所堡垒。

✦ You read 七十列传·大宛列传

Don't lose your spot.

Free account remembers where you stopped across all 12,000 books. Pro unlocks pinyin on every line, modern Mandarin translations, AI rewrites, audio read-along, and the workbook — for $2.50/month, billed annually.