史记 · 司马迁 · Chapter 55 of 130

三十世家·留侯世家

PinyinModern Translation
Size

liú hòu zhāng liáng zhě qí xiān hán rén yě

留侯张良,他的祖先是韩国人。

dà fù kāi dì xiāng hán zhāo hóu xuān huì wáng xiāng āi wáng

祖父张开地,曾担任韩昭侯、宣惠王、襄哀王的相国。

fù píng xiāng lí wáng dào huì wáng

父亲张平,担任过厘王、悼惠王的相国。

dào huì wáng èr shí sān nián píng zú

悼惠王二十三年,张平去世。

zú èr shí suì qín miè hán

张平死后二十年,秦国灭了韩国。

liáng nián shào wèi huàn shì hán

张良当时年轻,还没有在韩国做官。

hán pò liáng jiā tóng sān bǎi rén dì sǐ bù zàng xī yǐ jiā cái qiú kè cì qín wáng wèi hán bào chóu yǐ dà fù fù wǔ shì xiāng hán gù

韩国灭亡后,张良家有奴仆三百人,弟弟死了也不安葬,拿出全部家产寻求刺客刺杀秦王,为韩国报仇,这是因为他的祖父、父亲五代都做过韩国的相国。

liáng cháng xué lǐ huái yáng

张良曾经在淮阳学习礼仪。

dōng jiàn cāng hǎi jūn

往东去拜见了仓海君。

dé lì shì wèi tiě chuí zhòng bǎi èr shí jīn

找到一个大力士,造了一个重一百二十斤的铁锤。

qín huáng dì dōng yóu liáng yǔ kè jū jī qín huáng dì bó làng shā zhōng wù zhōng fù chē

秦始皇到东方巡游,张良和刺客在博浪沙袭击秦始皇,误中随从的车辆。

qín huáng dì dà nù dà suǒ tiān xià qiú zéi shén jí wèi zhāng liáng gù yě

秦始皇大怒,在全国大肆搜捕,急于捉拿刺客,就是因为张良的缘故。

liáng nǎi gēng míng xìng wáng nì xià pī

张良于是改名换姓,逃亡躲藏在下邳。

liáng cháng jiān cóng róng bù yóu xià pī yí shàng yǒu yī lǎo fù yì hè zhì liáng suǒ zhí duò qí lǚ yí xià gù wèi liáng yuē rú zǐ xià qǔ lǚ

张良曾经闲暇时在下邳桥上散步,有一位老人,穿着粗布衣服,走到张良跟前,故意把鞋子掉到桥下,回头对张良说:“小子,下去把鞋捡上来!”

liáng è rán yù ōu zhī

张良很惊讶,想打他。

wèi qí lǎo qiáng rěn xià qǔ lǚ

因为看他年老,强忍着怒气,下去捡了鞋。

fù yuē lǚ wǒ

老人说:“给我穿上!”

liáng yè wèi qǔ lǚ yīn cháng guì lǚ zhī

张良既然已经替他捡了鞋,就跪着给他穿上。

fù yǐ zú shòu xiào ér qù

老人伸出脚让他穿上,笑着离开了。

liáng shū dà jīng suí mù zhī

张良非常吃惊,目送着他离去。

fù qù lǐ suǒ fù huán yuē rú zǐ kě jiào yǐ

老人走了一里左右,又返回来,说:“你这孩子可以教导。

hòu wǔ rì píng míng yǔ wǒ huì cǐ

五天以后天刚亮时,在这里和我见面。”

liáng yīn guài zhī guì yuē nuò

张良觉得这事奇怪,跪下说:“是。”

wǔ rì píng míng liáng wǎng

五天后天刚亮,张良去了。

fù yǐ xiān zài nù yuē yǔ lǎo rén qī hòu hé yě

父亲已经先到了,生气地说:“和老人家约好见面,却迟到,这是为什么?”

qù yuē hòu wǔ rì zǎo huì

说完便离开,并说:“五天后再早点来见面。”

wǔ rì jī míng liáng wǎng

五天后鸡刚叫,张良就去了。

fù yòu xiān zài fù nù yuē hòu hé yě

老人又已经先到了,再次生气地说:“迟到,这是为什么?”

qù yuē hòu wǔ rì fù zǎo lái

说完便离开,并说:“五天后再早点来。”

wǔ rì liáng yè wèi bàn wǎng

五天后,张良不到半夜就去了。

yǒu qǐng fù yì lái xǐ yuē dāng rú shì

过了一会儿,老人也来了,高兴地说:“就应该这样。”

chū yī biān shū yuē dú cǐ zé wèi wáng zhě shī yǐ

拿出一部书,说:“读了这部书就能做帝王的老师了。

hòu shí nián xìng

十年后你会兴起。

shí sān nián rú zǐ jiàn wǒ jì běi gǔ chéng shān xià huáng shí jí wǒ yǐ

十三年后你到济北来见我,谷城山下的黄石就是我。”

suì qù wú tā yán bù fù jiàn

说完就走了,没有别的话,再也没出现。

dàn rì shì qí shū nǎi tài gōng bīng fǎ yě

天亮后看那部书,原来是《太公兵法》。

liáng yīn yì zhī cháng xí sòng dú zhī

张良因此觉得这部书非同寻常,经常学习诵读它。

jū xià pī wèi rèn xiá

他住在下邳,行侠仗义。

xiàng bó cháng shā rén cóng liáng nì

项伯曾经杀了人,跟随张良躲藏起来。

hòu shí nián chén shè děng qǐ bīng liáng yì jù shào nián bǎi yú rén

十年后,陈涉等人起兵,张良也聚集了一百多个年轻人。

jǐng jū zì lì wèi chu jiǎ wáng zài liú

景驹自立为代理楚王,驻在留地。

liáng yù wǎng cóng zhī dào hái pèi gōng

张良想去投奔他,路上遇见了沛公。

pèi gōng jiāng shù qiān rén lüè dì xià pī xi suì shǔ yān

沛公率领几千人,攻取下邳以西的地方,张良于是归附了他。

pèi gōng bài liáng wèi jiù jiāng

沛公任命张良为管理马厩的将领。

liáng shù yǐ tài gōng bīng fǎ shuō pèi gōng pèi gōng shàn zhī cháng yòng qí cè

张良多次用《太公兵法》向沛公进言,沛公很赏识,经常采用他的计策。

liáng wèi tā rén yán jiē bù xǐng

张良对别人讲这些,别人都不能领悟。

liáng yuē pèi gōng dài tiān shòu

张良说:“沛公大概是上天授予的。”

gù suì cóng zhī bù qù jiàn jǐng jū

所以就跟从了沛公,没有去见景驹。

jí pèi gōng zhī xuē jiàn xiàng liáng

等到沛公(刘邦)来到薛地,会见了项梁。

xiàng liáng lì chǔ huái wáng

项梁拥立了楚怀王。

liáng nǎi shuì xiàng liáng yuē jūn yǐ lì chu hòu ér hán zhū gōng zi héng yáng jūn chéng xián kě lì wèi wáng yì shù dǎng

张良于是劝说项梁:“您已经拥立了楚王的后代,而韩国诸位公子中横阳君韩成贤能,可以立他为王,以增加同盟的力量。”

xiàng liáng shǐ liáng qiú hán chéng lì yǐ wéi hán wáng

项梁派张良去寻找韩成,立他做了韩王。

yǐ liáng wèi hán shēn tú yǔ hán wáng jiāng qiān yú rén xi lüè hán de de shù chéng qín zhé fù qǔ zhī wǎng lái wèi yóu bīng yǐng chuān

任命张良做韩国的申徒(官职),张良与韩王率领一千多人向西攻取韩国故地,夺得了几座城池,秦军随即又夺了回去,他们便在颍川一带流动作战。

pèi gōng zhī cóng luò yáng nán chū huán yuán liáng yǐn bīng cóng pèi gōng xià hán shí yú chéng jī pò yáng xióng jūn

沛公从洛阳向南出轘辕关时,张良带兵跟随沛公,攻下韩国十多座城池,击败了杨熊的军队。

pèi gōng nǎi lìng hán wáng chéng liú shǒu yáng dí yǔ liáng jù nán gōng xià wǎn xi rù wǔ guān

沛公于是命令韩王成留守阳翟,自己与张良一同南下,攻下宛城,向西进入武关。

pèi gōng yù yǐ bīng èr wàn rén jī qín yáo xià jūn liáng shuō yuē qín bīng shàng qiáng wèi kě qīng

沛公想用两万兵力攻打秦朝峣关的守军,张良劝说道:“秦军还很强大,不可轻敌。

chén wén qí jiāng tú zhě zi jiǎ shù yì dòng yǐ lì

我听说他们的将领是屠夫的儿子,这种商人出身的人容易用利益打动。

yuán pèi gōng qiě liú bì shǐ rén xiān xíng wèi wǔ wàn rén jù shí yì wèi zhāng qí zhì zhū shān shàng wèi yí bīng lìng lì yì jī chí zhòng bǎo dàn qín jiāng

希望沛公暂且坚守营垒,派人先行,准备五万人的饭食,同时在周围各山上多多张挂旗帜,布置疑兵,再派郦食其带着贵重财宝去引诱秦将。”

qín jiāng guǒ pàn yù lián hé jù xi xí xián yáng pèi gōng yù tīng zhī

秦将果然叛变,想联合沛公一起西进袭击咸阳,沛公打算听从。

liáng yuē cǐ dú qí jiāng yù pàn ěr kǒng shì zú bù cóng

张良说:“这只是他们的将领想叛变罢了,恐怕士兵们不会服从。

bù cóng bì wēi bù rú yīn qí jiě jī zhī

士兵不服从必然危险,不如趁他们松懈时发动攻击。”

pèi gōng nǎi yǐn bīng jī qín jūn dà pò zhī

沛公于是率军攻击秦军,大败敌军。

běi zhì lán tián zài zhàn qín bīng jìng bài

向北打到蓝田,再次交战,秦军最终溃败。

suì zhì xián yáng qín wáng zǐ yīng jiàng pèi gōng

于是到达咸阳,秦王子婴向沛公投降。

pèi gōng rù qín gōng gōng shì wéi zhàng gǒu mǎ zhòng bǎo fù nǚ yǐ qiān shù yì yù liú jū zhī

沛公进入秦朝宫殿,宫室里的帷帐、狗马、珍宝、妇女数以千计,便想留下住在里面。

fán kuài jiàn pèi gōng chū shè pèi gōng bù tīng

樊哙劝谏沛公搬出去住,沛公不听。

liáng yuē fu qín wèi wú dào gù pèi gōng de zhì cǐ

张良说:“正因为秦朝暴虐无道,所以沛公才能来到这里。

fu wèi tiān xià chú cán zéi yi gǎo sù wèi zī

为天下铲除凶残的祸害,应该以生活俭朴为根本。

jīn shǐ rù qín jí ān qí lè cǐ suǒ wèi zhù jié wéi nüè

如今刚进入秦宫,就安享这里的享乐,这就是所谓的‘帮助夏桀作恶’。

qiě zhōng yán nì ěr lì wū xíng dú yào kǔ kǒu lì wū bìng yuán pèi gōng tīng fán kuài yán

况且‘忠言逆耳利于行,良药苦口利于病’,希望沛公听从樊哙的话。”

pèi gōng nǎi hái jūn bà shàng

沛公于是率军返回霸上驻扎。

xiàng yǔ zhì hóng mén xià yù jī pèi gōng xiàng bó nǎi yè chí rù pèi gōng jūn sī jiàn zhāng liáng yù yǔ jù qù

项羽到达鸿门,想要攻打沛公,项伯于是连夜骑马赶到沛公军营,私下会见张良,想带他一起离开。

liáng yuē chén wèi hán wáng sòng pèi gōng jīn shì yǒu jí wáng qù bú yì

张良说:“我本是替韩王护送沛公的,如今情况紧急,独自逃走是不义之举。”

nǎi jù yǐ yǔ pèi gōng

于是把实情全部告诉了沛公。

pèi gōng dà jīng yuē wèi jiāng nài hé

沛公大吃一惊,说:“这可怎么办?”

liáng yuē pèi gōng chéng yù bèi xiàng yǔ yá

张良说:“沛公真的想背叛项羽吗?”

pèi gōng yuē zōu shēng jiào wǒ jù guān wú nèi zhū hóu qín dì kě jǐn wáng gù tīng zhī

沛公说:“有个浅陋的小人劝我守住函谷关,不让诸侯进来,说这样就能在秦地称王,所以我听了他的话。”

liáng yuē pèi gōng zì dù néng què xiàng yǔ hu

张良说:“沛公自己估量能抵挡得住项羽吗?”

pèi gōng mò rán liáng jiǔ yuē gù bù néng yě

沛公沉默了很久,说:“当然不能。”

jīn wèi nài hé

现在该怎么办?

liáng nǎi gù yào xiàng bó

张良于是坚持邀请项伯。

xiàng bó jiàn pèi gōng

项伯来见沛公。

pèi gōng yǔ yǐn wéi shòu jié bīn hūn

沛公与他饮酒祝寿,结为亲家。

lìng xiàng bó jù yán pèi gōng bù gǎn bèi xiàng yǔ suǒ yǐ jù guān zhě bèi tā dào yě

让项伯详细说明沛公不敢背叛项羽,之所以守住函谷关,是为了防备其他盗贼。

jí jiàn xiàng yǔ hòu jiě yǔ zài xiàng yǔ shì zhōng

等到见了项羽后误会解除,具体经过记载在项羽的事迹中。

hàn yuán nián zhēng yuè pèi gōng wèi hàn wáng wáng bā shǔ

汉元年正月,沛公被封为汉王,统治巴蜀地区。

hàn wáng cì liáng jīn bǎi yì zhū èr dòu liáng jù yǐ xiàn xiàng bó

汉王赏赐张良黄金百镒,珍珠二斗,张良全部转送给了项伯。

hàn wáng yì yīn lìng liáng hòu yí xiàng bó shǐ qǐng hàn zhōng de

汉王也趁机让张良厚赠项伯,请他帮忙请求汉中之地。

xiàng wáng nǎi xǔ zhī suì de hàn zhōng de

项王于是答应了,汉王便得到了汉中之地。

hàn wáng zhī guó liáng sòng zhì bāo zhōng qiǎn liáng guī hán

汉王前往封国,张良送到褒中,汉王让张良返回韩国。

liáng yīn shuō hàn wáng yuē wáng hé bù shāo jué suǒ guò zhàn dào shì tiān xià wú hái xīn yǐ gù xiàng wáng yì

张良趁机劝汉王说:“大王何不烧毁所经过的栈道,向天下表示没有返回的意图,以此来稳住项王的心。”

nǎi shǐ liáng hái

于是让张良返回。

xíng shāo jué zhàn dào

张良走后,烧毁了栈道。

liáng zhì hán hán wáng chéng yǐ liáng cóng hàn wáng gù xiàng wáng bù qiǎn chéng zhī guó cóng yǔ jù dōng

张良回到韩国,韩王成因为张良跟随汉王的缘故,项王不让他回封国,带着他一起东行。

liáng shuō xiàng wáng yuē hàn wáng shāo jué zhàn dào wú hái xīn yǐ

张良劝项王说:“汉王烧毁了栈道,已经没有返回的念头了。”

nǎi yǐ qí wáng tián róng fǎn shū gào xiàng wáng

又因为齐王田荣造反,写信报告项王。

xiàng wáng yǐ cǐ wú xi yōu hàn xīn ér fā bīng běi jī qí

项羽因此不再担心西边的汉军,转而发兵向北攻打齐国。

xiàng wáng jìng bù kěn qiǎn hán wáng nǎi yǐ wéi hóu yòu shā zhī péng chéng

项羽最终不肯让韩王成回去,反而把他降为侯,后来又在彭城杀了他。

liáng wáng jiān xíng guī hàn wáng hàn wáng yì yǐ hái dìng sān qín yǐ

张良逃跑,抄小路隐秘地回到汉王那里,汉王这时也已回军平定三秦了。

fù yǐ liáng wèi chéng xìn hóu cóng dōng jī chu

刘邦又封张良为成信侯,让他跟随自己向东攻打楚国。

zhì péng chéng hàn bài ér hái

到了彭城,汉军战败撤回。

zhì xià yì hàn wáng xià mǎ jù ān ér wèn yuē wú yù juān guān yǐ dōng děng qì zhī shuí kě yǔ gòng gōng zhě

到了下邑,刘邦下马靠着马鞍问道:“我打算放弃函谷关以东的地区,谁能和我一起建功立业呢?

liáng jìn yuē jiǔ jiāng wáng qíng bù chu xiāo jiāng yǔ xiàng wáng yǒu xì

”张良上前说:“九江王英布是楚国的猛将,和项羽有矛盾;

péng yuè yǔ qí wáng tián róng fǎn liáng de cǐ liǎng rén kě jí shǐ

彭越和齐王田荣在梁地反叛:这两个人可以赶紧拉拢。

ér hàn wáng zhī jiāng dú hán xìn kě shǔ dà shì dāng yī miàn

而汉王您的将领中只有韩信可以托付大事,独当一面。

jí yù juān zhī juān zhī cǐ sān rén zé chu kě pò yě

如果您真要放弃关东,就把这些地方交给这三个人,那么楚国就能被攻破了。

hàn wáng nǎi qiǎn suí hé shuō jiǔ jiāng wáng bù ér shǐ rén lián péng yuè

”刘邦于是派随何去游说九江王英布,又派人联络彭越。

jí wèi wáng bào fǎn shǐ hán xìn jiàng bīng jī zhī yīn jǔ yàn dài qí zhào

等到魏王豹反叛,刘邦派韩信带兵攻打他,顺势平定了燕、代、齐、赵等地。

rán zú pò chu zhě cǐ sān rén lì yě

但最终击败楚国的,正是这三个人的力量。

zhāng liáng duō bìng wèi cháng tè jiāng yě cháng wèi huà cè shí shí cóng hàn wáng

张良体弱多病,从未独自领兵作战,常常出谋划策,时常跟随在刘邦身边。

hàn sān nián xiàng yǔ jí wéi hàn wáng xíng yáng hàn wáng kǒng yōu yǔ lì yì jī móu ráo chu quán

汉三年,项羽在荥阳紧急包围了刘邦,刘邦又怕又愁,和郦食其商量削弱楚国的办法。

shí qí yuē xī tāng fá jié fēng qí hòu wū qǐ

郦食其说:“从前商汤讨伐夏桀,把夏朝的后代封在杞国。

wǔ wáng fá zhòu fēng qí hòu wū sòng

周武王讨伐商纣,把商朝的后代封在宋国。

jīn qín shī dé qì yì qīn fá zhū hóu shè jì miè liù guó zhī hòu shǐ wú lì zhuī zhī dì

如今秦朝丧失道德抛弃仁义,侵略诸侯国家,消灭六国的后代,让他们没有立足之地。

bì xià chéng néng fù lì liù guó hòu shì bì yǐ shòu yìn cǐ qí jūn chén bǎi xìng bì jiē dài bì xià zhī dé mò bù xiàng fēng mù yì yuán wéi chén qiè

陛下如果能重新扶立六国的后代,让他们都接受印信,这些国家的君臣百姓一定会感激您的恩德,无不仰慕您的仁义,甘愿称臣。

dé yì yǐ xíng bì xià nán xiāng chēng bà chu bì liǎn rèn ér cháo

德政和仁义施行后,陛下您向南称霸,楚国必定会恭敬地前来朝拜。

hàn wáng yuē shàn

汉王说:“好。”

qù kè yìn xiān shēng yīn xíng pèi zhī yǐ

赶紧刻制印信,先生您就带着去分封吧。

shí qí wèi xíng zhāng liáng cóng wài lái yè

郦食其还没出发,张良从外面来拜见。

hàn wáng fāng shí yuē zǐ fáng qián

刘邦正在吃饭,说:“子房过来!

kè yǒu wéi wǒ jì ráo chu quán zhě

有位客人给我出了个削弱楚国的主意。

qí yǐ lì shēng yǔ gào yuē wū zǐ fáng hé rú

”他把郦食其的话告诉了张良,问道:“你觉得怎么样?”

liáng yuē shuí wèi bì xià huà cǐ jì zhě

张良说:“是谁给陛下出的这个主意?

bì xià shì qù yǐ

陛下的大事要完了。”

hàn wáng yuē hé zāi

汉王问:“为什么这么说?”

zhāng liáng duì yuē chén qǐng jiè qián zhù wèi dài wáng chóu zhī

张良回答说:“请允许我借用您面前的筷子来为大王分析一下。”

yuē xī zhě tāng fá jié ér fēng qí hòu wū qǐ zhě dù néng zhì jié zhī sǐ mìng yě

他说:“从前商汤讨伐夏桀后,把夏朝的后代封在杞地,是因为估计自己能掌控桀的生死。

jīn bì xià néng zhì xiàng jí zhī sǐ mìng hu

现在陛下能掌控项羽的生死吗?”

yuē wèi néng yě

汉王说:“不能。”

qí bù kě yī yě

“这是第一个不可行的理由。

wǔ wáng fá zhòu fēng qí hòu wū sòng zhě dù néng de zhòu zhī tóu yě

周武王讨伐商纣后,把商朝的后代封在宋地,是因为估计自己能取得纣王的头颅。

jīn bì xià néng de xiàng jí zhī tóu hu

现在陛下能取得项羽的头颅吗?”

yuē wèi néng yě

汉王说:“不能。”

qí bù kě èr yě

“这是第二个不可行的理由。

wǔ wáng rù yīn biǎo shāng róng zhī lǘ shì jī zǐ zhī jū fēng bǐ gàn zhī mù

武王进入殷都后,表彰商容的里巷,释放被囚禁的箕子,重修比干的坟墓。

jīn bì xià néng fēng shèng rén zhī mù biǎo xián zhě zhī lǘ shì zhì zhě zhī mén hu

现在陛下能重修圣人的坟墓,表彰贤人的里巷,礼敬智者的家门吗?”

yuē wèi néng yě

汉王说:“不能。”

qí bù kě sān yě

“这是第三个不可行的理由。

fā jù qiáo zhī sù sàn lù tái zhī qián yǐ cì pín qióng

发放钜桥粮仓的粮食,散发鹿台府库的钱财,用来赏赐给贫穷百姓。

jīn bì xià néng sàn fǔ kù yǐ cì pín qióng hu

现在陛下能散发府库的财物来赏赐贫穷百姓吗?”

yuē wèi néng yě

汉王说:“不能。”

qí bù kě sì yǐ

“这是第四个不可行的理由。

yīn shì yǐ bì yǎn gé wéi xuān dào zhì gān gē fù yǐ hǔ pí yǐ shì tiān xià bù fù yòng bīng

殷商的事情结束后,收起战车改为乘车,把兵器倒置存放,盖上虎皮,向天下表示不再用兵。

jīn bì xià néng yǎn wǔ xíng wén bù fù yòng bīng hu

现在陛下能停止武备、推行文治,不再用兵吗?”

yuē wèi néng yě

汉王说:“不能。”

qí bù kě wǔ yǐ

“这是第五个不可行的理由。

xiū mǎ huà shān zhī yáng shì yǐ wú suǒ wèi

把战马放养在华山的南坡,表示不再使用它们。

jīn bì xià néng xiū mǎ wú suǒ yòng hu

现在陛下能把战马放养起来不再使用吗?”

yuē wèi néng yě

汉王说:“不能。”

qí bù kě liù yǐ

“这是第六个不可行的理由。

fàng niú táo lín zhī yīn yǐ shì bù fù shū jī

把牛放牧在桃林的北面,表示不再运输和积聚粮草。”

jīn bì xià néng fàng niú bù fù shū jī hu

如今陛下能让放出去的牛不再回来运送粮草吗?

yuē wèi néng yě

汉王说:“不能。”

qí bù kě qī yǐ

这是第七个不可行的理由。

qiě tiān xià yóu shì lí qí qīn qī qì fén mù qù gù jiù cóng bì xià yóu zhě tú yù rì yè wàng zhǐ chǐ zhī de

况且天下游说之士离开亲人,抛弃祖坟,告别旧友,追随陛下奔走,只是日夜盼望能得到一小块封地。

jīn fù liù guó lì hán wèi yàn zhào qí chu zhī hòu tiān xià yóu shì gè guī shì qí zhǔ cóng qí qīn qī fǎn qí gù jiù fén mù bì xià yǔ shuí qǔ tiān xià hu

现在恢复六国,拥立韩、魏、燕、赵、齐、楚的后代,天下游士各自回去侍奉他们的君主,回到亲人身边,重返故土祖坟,陛下还能和谁一起夺取天下呢?

qí bù kě bā yǐ

这是第八个不可行的理由。

qiě fú chu wéi wú qiáng liù guó lì zhě fù ráo ér cóng zhī bì xià yān de ér chén zhī

再说楚国原本就强大,六国一旦复立又会屈从于它,陛下怎能让他们臣服?

chéng yòng kè zhī móu bì xià shì qù yǐ

如果真的采纳那位客人的计谋,陛下的大事就完了。

hàn wáng chuò shí tǔ bǔ mà yuē shù rú jǐ bài ér gōng shì

汉王停下吃饭,吐出口中的食物,骂道:“这个书呆子,差点坏了你老子的大事!

lìng qù xiāo yìn

”下令赶快销毁那些印信。

hàn sì nián hán xìn pò qí ér yù zì lì wèi qí wáng hàn wáng nù

汉四年,韩信攻破齐国后想自立为齐王,汉王大怒。

zhāng liáng shuō hàn wáng hàn wáng shǐ liáng shòu qí wáng xìn yìn yǔ zài huái yīn shì zhōng

张良劝说汉王,汉王便派张良去授予韩信齐王印信,此事记载在淮阴侯列传中。

qí qiū hàn wáng zhuī chu zhì yáng xià nán zhàn bù lì ér bì gù líng zhū hóu qī bù zhì

那年秋天,汉王追击楚军到阳夏南边,战事不利,坚守固陵,诸侯们约定会师却都没来。

liáng shuō hàn wáng hàn wáng yòng qí jì zhū hóu jiē zhì

张良劝说汉王,汉王采用他的计策,诸侯们就都来了。

yǔ zài xiàng jí shì zhōng

此事记载在项羽本纪中。

hàn liù nián zhēng yuè fēng gōng chén

汉六年正月,分封功臣。

liáng wèi cháng yǒu zhàn dòu gōng gāo dì yuē yùn chóu cè wéi zhàng zhōng jué shèng qiān lǐ wài zǐ fáng gōng yě

张良不曾有冲锋陷阵的战功,高帝说:“在营帐中谋划策略,决定千里之外的胜利,这是子房的功劳。

zì zé qí sān wàn hù

你自己在齐国挑选三万户作为封地吧。

liáng yuē shǐ chén qǐ xià pī yǔ shàng huì liú cǐ tiān yǐ chén shòu bì xià

”张良说:“当初我在下邳起事,与皇上在留县相会,这是上天把我交给陛下。

bì xià yòng chén jì xìng ér shí zhōng chén yuán fēng liú zú yǐ bù gǎn dāng sān wàn hù

陛下采用我的计策,侥幸偶尔应验,我只愿受封留县就足够了,不敢承受三万户。

nǎi fēng zhāng liáng wèi liú hòu yǔ xiāo hé děng jù fēng

”于是封张良为留侯,与萧何等人一同受封。

shàng yǐ fēng dà gōng chén èr shí yú rén qí yú rì yè zhēng gōng bù jué wèi de xíng fēng

皇上已经封赏了二十多位大功臣,其余的人日夜争论功劳高低,无法决定,还没能进行封赏。

shàng zài luò yáng nán gōng cóng fù dào wàng jiàn zhū jiāng wǎng wǎng xiāng yǔ zuò shā zhōng yǔ

皇上在洛阳南宫,从阁道上望见将领们常常三五成群坐在沙地上议论。

shàng yuē cǐ hé yǔ

皇上问:“他们在说什么?

liú hòu yuē bì xià bù zhī hu

”留侯说:“陛下不知道吗?

cǐ móu fǎn ěr

这是要谋反啊。

shàng yuē tiān xià shǔ ān dìng hé gù fǎn hu

皇上说:“天下刚刚安定,为什么要谋反呢?”

liú hòu yuē bì xià qǐ bù yī yǐ cǐ shǔ qǔ tiān xià jīn bì xià wèi tiān zǐ ér suǒ fēng jiē xiāo cáo gù rén suǒ qīn ài ér suǒ zhū zhě jiē shēng píng suǒ chóu yuàn

留侯说:“陛下出身平民,依靠这些人夺取了天下,如今陛下做了天子,封赏的都是萧何、曹参这些旧交和亲近喜爱的人,而诛杀的都是生平有仇怨的人。

jīn jūn lì jì gōng yǐ tiān xià bù zú biàn fēng cǐ shǔ wèi bì xià bù néng jǐn fēng kǒng yòu jiàn yí píng shēng guò shī jí zhū gù jí xiāng jù móu fǎn ěr

现在军官们计算功劳,认为天下的土地不够全部封赏,这些人害怕陛下不能全部封赏,又担心被怀疑平生的过失而遭诛杀,所以就聚集在一起图谋造反了。”

shàng nǎi yōu yuē wèi zhī nài hé

皇上于是忧虑地说:“这该怎么办呢?”

liú hòu yuē shàng píng shēng suǒ zēng qún chén suǒ gòng zhī shuí zuì shèn zhě

留侯说:“皇上平生最憎恨的,又是群臣都知道的,谁最厉害?”

shàng yuē yōng chǐ yǔ wǒ gù shù cháng jiǒng rǔ wǒ

皇上说:“雍齿和我有旧怨,曾多次让我受窘受辱。

wǒ yù shā zhī wèi qí gōng duō gù bù rěn

我想杀他,因为他功劳多,所以不忍心。”

liú hòu yuē jīn jí xiān fēng yōng chǐ yǐ shì qún chén qún chén jiàn yōng chǐ fēng zé rén rén zì jiān yǐ

留侯说:“现在赶紧先封赏雍齿给群臣看,群臣看到雍齿都被封赏,那么每个人就都会安心了。”

wū shì shàng nǎi zhì jiǔ fēng yōng chǐ wèi shí fāng hòu ér jí qù chéng xiàng yù shǐ dìng gōng xíng fēng

于是皇上就摆设酒宴,封雍齿为什方侯,并催促丞相、御史评定功劳进行封赏。

qún chén ba jiǔ jiē xǐ yuē yōng chǐ shàng wèi hóu wǒ shǔ wú huàn yǐ

群臣喝完酒,都高兴地说:“雍齿尚且被封为侯,我们这些人就不用担心了。”

liú jìng shuō gāo dì yuē dōu guān zhōng

刘敬劝告高帝说:“建都关中。”

shàng yí zhī

皇上犹豫不决。

zuǒ yòu dà chén jiē shān dōng rén duō quàn shàng dōu luò yáng luò yáng dōng yǒu chéng gāo xi yǒu yáo miǎn bèi hé xiàng yī luò qí gù yì zú shì

左右大臣都是崤山以东的人,大多劝皇上建都洛阳:“洛阳东面有成皋,西面有崤山、渑池,背靠黄河,面向伊水、洛水,它的坚固也足以依靠。”

liú hòu yuē luò yáng suī yǒu cǐ gù qí zhōng xiǎo bù guò shù bǎi lǐ tián dì báo sì miàn shòu dí cǐ fēi yòng wǔ zhī guó yě

留侯说:“洛阳虽然有这些险固,但它的腹地狭小,不过几百里,土地贫瘠,四面受敌,这不是用武之地。

fu guān zhōng zuǒ yáo hán yòu lǒng shǔ wò yě qiān lǐ nán yǒu bā shǔ zhī ráo běi yǒu hú yuàn zhī lì zǔ sān miàn ér shǒu dú yǐ yī miàn dōng zhì zhū hóu

关中左边有崤山、函谷关,右边有陇山、蜀地,沃野千里,南面有巴蜀的富饶,北面有胡地的牧场之利,依靠三面险阻来防守,只用东面一面来控制诸侯。

zhū hóu ān dìng hé wèi cáo wǎn tiān xià xi gěi jīng shī

诸侯安定,可以通过黄河、渭水转运天下的物资,向西供应京城;

zhū hóu yǒu biàn shùn liú ér xià zú yǐ wěi shū

诸侯有变乱,可以顺流而下,足以运送军队和物资。

cǐ suǒ wèi jīn chéng qiān lǐ tiān fǔ zhī guó yě liú jìng shuō shì yě

这就是所说的千里金城,天府之国啊,刘敬的建议是对的。”

wū shì gāo dì jí rì jià xī dōu guān zhōng

于是高帝当天就起驾,西行定都关中。

liú hòu cóng rù guān

留侯跟随进入关中。

liú hòu xìng duō bìng jí dào yǐn bù shí gǔ dù mén bù chū suì yú

留侯体弱多病,就学习导引之术不食五谷,闭门不出一年多。

shàng yù fèi tài zǐ lì qi fū rén zi zhào wáng rú yì

皇上想废掉太子,改立戚夫人的儿子赵王如意。

dà chén duō jiàn zhēng wèi néng de jiān jué zhě yě

大臣们多次进谏劝阻,没能得到坚决反对的人。

lǚ hòu kǒng bù zhī suǒ wéi

吕后很害怕,不知道该怎么办。

rén huò wèi lǚ hòu yuē liú hòu shàn huà jì jiā shàng xìn yòng zhī

有人对吕后说:“留侯善于出谋划策,皇上很信任他。

lǚ hòu nǎi shǐ zhōu lǚ hóu lǚ zé jié liú hòu yuē jūn cháng wéi shàng móu chén jīn shàng yù yì tài zǐ jūn ān dé gāo zhěn ér wò hu

”吕后就派周吕侯吕泽去胁迫留侯,说:“您一直是皇上的谋臣,现在皇上想换太子,您怎么能高枕无忧呢?

liú hòu yuē shǐ shàng shù zài kùn jí zhī zhōng xìng yòng chén jiā

”留侯说:“当初皇上多次处于危急之中,幸好采纳了我的计策。

jīn tiān xià ān dìng yǐ ài yù yì tài zǐ gǔ ròu zhī jiān suī chén děng bǎi yú rén hé yì

如今天下安定,因为偏爱想换太子,这是骨肉之间的事,就算我们一百多人反对又有什么用。

lǚ zé qiáng yào yuē wèi wǒ huà jì

”吕泽强行要求说:“替我出个主意。

liú hòu yuē cǐ nán yǐ kǒu shé zhēng yě

”留侯说:“这事很难用言语争辩。

gù shàng yǒu bù néng zhì zhě tiān xià yǒu sì rén

但皇上请不来的人,天下有四位。

sì rén zhě nián lǎo yǐ jiē yǐ wéi shàng màn wǔ rén gù táo nì shān zhōng yì bù wéi hàn chén

这四个人年纪都大了,都认为皇上傲慢轻慢,所以逃到山里躲起来,坚持不做汉朝的臣子。

rán shàng gāo cǐ sì rén

但皇上很看重这四个人。

jīn gōng chéng néng wú ài jīn yù bì bó lìng tài zǐ wéi shū bēi cí ān chē yīn shǐ biàn shì gù qǐng yi lái

现在您如果能不惜金玉财宝,让太子写信,言辞谦恭,备好安稳的车子,再派能言善辩的人坚决邀请,应该能请来。

lái yǐ wéi kè shí shí cóng rù cháo lìng shàng jiàn zhī zé bì yì ér wèn zhī

他们来了,就作为宾客,经常跟随太子上朝,让皇上见到,皇上一定会感到奇怪而询问。

wèn zhī shàng zhī cǐ sì rén xián zé yī zhù yě

一问之下,皇上知道这四个人贤能,对太子就是一种帮助。

wū shì lǚ hòu lìng lǚ zé shǐ rén fèng tài zǐ shū bēi cí hòu lǐ yíng cǐ sì rén

”于是吕后让吕泽派人带着太子的信,用谦卑的言辞和丰厚的礼物,去迎接这四个人。

sì rén zhì kè jiàn chéng hóu suǒ

四人到了,住在建成侯府里。

hàn shí yī nián qíng bù fǎn shàng bìng yù shǐ tài zǐ jiāng wǎng jī zhī

汉高祖十一年,黥布造反,皇上生病,想派太子领兵去攻打。

sì rén xiāng wèi yuē fán lái zhě jiāng yǐ cún tài zǐ

四人商量说:“我们来的目的,是为了保全太子。

tài zǐ jiàng bīng shì wēi yǐ

太子带兵出征,事情就危险了。

nǎi shuō jiàn chéng hóu yuē tài zǐ jiàng bīng yǒu gōng zé wèi bù yì tài zǐ

”于是去劝建成侯说:“太子带兵,有功对太子地位没好处;

wú gōng hái zé cóng cǐ shòu huò yǐ

无功而回,那从此就要遭殃了。

qiě tài zǐ suǒ yǔ jù zhū jiāng jiē cháng yǔ shàng dìng tiān xià xiāo jiāng yě jīn shǐ tài zǐ jiāng zhī cǐ wú yì shǐ yáng jiàng láng yě jiē bù kěn wèi jìn lì qí wú gōng bì yǐ

而且太子要一起带去的将领,都是曾跟皇上打天下的猛将,现在让太子指挥他们,这就像让羊去指挥狼,他们都不会肯尽力,太子肯定立不了功。

chén wén mǔ ài zhě zi bào jīn qi fū rén rì yè dài yù zhào wáng rú yì cháng bào jū qián shàng yuē zhōng bù shǐ bú xiào zǐ jū ài zǐ zhī shàng míng hu qí dài tài zǐ wèi bì yǐ

我听说‘母亲受宠,孩子就常被抱着’,现在戚夫人日夜侍奉皇上,赵王如意经常被抱在面前,皇上说‘绝不会让没出息的儿子地位超过心爱的儿子’,这明显是要让如意取代太子。

jūn hé bù jí qǐng lǚ hòu chéng jiān wéi shàng qì yán qíng bù tiān xià měng jiàng yě shàn yòng bīng jīn zhū jiāng jiē bì xià gù děng yí nǎi lìng tài zǐ jiāng cǐ shǔ wú yì shǐ yáng jiàng láng mò kěn wèi yòng qiě shǐ bù wén zhī zé gǔ xíng ér xi ěr

您为什么不赶紧请吕后找机会向皇上哭诉:‘黥布是天下猛将,善于用兵,现在这些将领都是陛下过去平起平坐的老部下,让太子去指挥他们,就像让羊指挥狼,没人肯听命,而且如果黥布知道这情况,就会大张旗鼓向西进攻。

shàng suī bìng qiáng zài zī chē wò ér hù zhī zhū jiāng bù gǎn bù jìn lì

皇上虽然生病,但勉强坐在有篷车里,躺着督军,将领们就不敢不尽力。

shàng suī kǔ wèi qī zǐ zì qiáng

皇上虽然辛苦,但为了妻子儿女,也要自己振作起来。

wū shì lǚ zé lì yè jiàn lǚ hòu lǚ hòu chéng jiān wéi shàng qì tì ér yán rú sì rén yì

于是吕泽连夜去见吕后,吕后趁机向皇上哭诉,表达了那四个人的意思。

shàng yuē wú wéi shù zǐ gù bù zú qiǎn ér gōng zì xíng ěr

皇上说:“我觉得这小子确实不值得派去,还是您亲自去吧。”

wū shì shàng zì jiāng bīng ér dōng qún chén jū shǒu jiē sòng zhì bà shàng

于是皇上亲自率兵东征,群臣留守,都送到灞上。

liú hòu bìng zì qiáng qǐ zhì qū yóu jiàn shàng yuē chén yi cóng bìng shén

留侯张良生病,勉强起身,到了曲邮,见到皇上说:“我本该跟随,但病得很重。

chu rén piāo jí yuán shàng wú yǔ chu rén zhēng fēng

楚人勇猛敏捷,希望皇上不要与楚人正面交锋。

yīn shuō shàng yuē lìng tài zǐ wèi jiāng jūn jiān guān zhōng bīng

”接着劝皇上说:“让太子担任将军,监督关中的军队。”

shàng yuē zǐ fáng suī bìng qiáng wò ér fu tài zǐ

皇上说:“子房虽然生病,也要勉强躺着辅佐太子。”

shì shí shū sūn tōng wèi tài fù liú hòu xíng shǎo fù shì

这时叔孙通担任太傅,留侯代理少傅的职务。

hàn shí èr nián shàng cóng jī pò bù jūn guī jí yì shén yù yù yì tài zǐ

汉十二年,皇上击败英布军队归来,病情更加严重,更想更换太子。

liú hòu jiàn bù tīng yīn jí bù shì shì

留侯劝谏,皇上不听,于是张良因病不再过问政事。

shū sūn tài fù chēng shuō yǐn gǔ jīn yǐ sǐ zhēng tài zǐ

叔孙通太傅引经据典,以死力争保住太子。

shàng xiáng xǔ zhī yóu yù yì zhī

皇上假装答应,但还是想更换太子。

jí yàn zhì jiǔ tài zǐ shì

等到宴会时,摆酒设席,太子在一旁侍奉。

sì rén cóng tài zǐ nián jiē bā shí yǒu yú xū méi hào bái yì guān shén wěi

四个人跟随太子,年纪都八十多岁,胡须眉毛雪白,衣冠非常庄重。

shàng guài zhī wèn yuē bǐ hé wéi zhě

皇上感到奇怪,问道:“那些人是干什么的?”

sì rén qián duì gè yán míng xìng yuē dōng yuán gōng jiǎo lǐ xiān shēng qǐ lǐ jì xià huáng gōng

四人上前回答,各自报上姓名,说是东园公、角里先生、绮里季、夏黄公。

shàng nǎi dà jīng yuē wú qiú gōng shù suì gōng pì táo wǒ jīn gōng hé zì cóng wú r yóu hu

皇上于是大吃一惊,说:“我寻找各位先生多年,各位都躲避我,现在各位为什么愿意跟随我的儿子呢?”

sì rén jiē yuē bì xià qīng shì shàn mà chén děng yì bù shòu rǔ gù kǒng ér wáng nì

四人都说:“陛下轻视士人,喜欢骂人,我们不愿受辱,所以害怕而躲藏起来。

qiè wén tài zǐ wéi rén rén xiào gōng jìng ài shì tiān xià mò bù yán jǐng yù wèi tài zǐ sǐ zhě gù chén děng lái ěr

私下听说太子为人仁孝,恭敬爱士,天下没有人不伸长脖子愿意为太子效死,所以我们来了。”

shàng yuē fán gōng xìng zú tiáo hù tài zǐ

皇上说:“麻烦各位好好辅佐保护太子。”

sì rén wéi shòu yǐ bì qū qù

四人敬酒完毕,快步离开。

shàng mù sòng zhī zhào qi fū rén zhǐ shì sì rén zhě yuē wǒ yù yì zhī bǐ sì rén fǔ zhī yǔ yì yǐ chéng nán dòng yǐ

皇上目送他们,召来戚夫人,指着那四个人说:“我想换掉太子,但那四个人辅佐他,羽翼已经丰满,难以动摇了。

lǚ hòu zhēn ér zhǔ yǐ

吕后真是你的主人了。”

qi fū rén qì shàng yuē wèi wǒ chu wǔ wú wèi ruò chu gē

戚夫人哭泣,刘邦说:“你为我跳楚舞,我为你唱楚歌。”

gē yuē hóng hú gāo fēi yī jǔ qiān lǐ

歌中唱道:“天鹅高飞,一飞千里。

yǔ hé yǐ jiù héng jué sì hǎi

羽翼已经丰满,可以横跨四海。

héng jué sì hǎi dāng kě nài hé

横跨四海,又能拿它怎么办!

suī yǒu zēng jiǎo shàng ān suǒ shī

即使有弓箭,又能往哪里射!

gē shù què qi fū rén xū xī liú tì shàng qǐ qù ba jiǔ

”唱了几遍,戚夫人抽泣流泪,刘邦起身离去,酒宴结束。

jìng bù yì tài zǐ zhě liú hòu běn zhāo cǐ sì rén zhī lì yě

最终没有更换太子的原因,是留侯张良招来这四位贤人的功劳。

liú hòu cóng shàng jī dài chū qí jì mǎ yì xià jí lì xiāo hé xiàng guó suǒ yǔ shàng cóng róng yán tiān xià shì shén zhòng fēi tiān xià suǒ yǐ cún wáng gù bù zhe

留侯跟随刘邦攻打代地,在马邑献出奇计,以及建议立萧何为相国,他与刘邦从容谈论天下事很多,但那些不涉及天下存亡的,所以没有记载。

liú hòu nǎi chēng yuē jiā shì xiāng hán jí hán miè bù ài wàn jīn zhī zī wèi hán bào chóu qiáng qín tiān xià zhèn dòng

留侯于是说:“我家世代为韩国效力,等到韩国灭亡,我不惜万金家财,为韩国向强秦报仇,天下震动。

jīn yǐ sān cùn shé wèi dì zhě shī fēng wàn hù wèi liè hóu cǐ bù yī zhī jí wū liáng zú yǐ

如今凭三寸不烂之舌成为皇帝的老师,受封万户侯,位列侯爵,这是一个平民能达到的顶峰,对我张良来说已经满足了。

yuán qì rén jiān shì yù cóng chì sōng zǐ yóu ěr

希望抛弃人间俗事,想跟随赤松子去云游。”

nǎi xué pì gǔ dào yǐn qīng shēn

于是学习辟谷术,导引轻身。

huì gāo dì bēng lǚ hòu dé liú hòu nǎi qiáng shí zhī yuē rén shēng yī shì jiān rú bái jū guò xì hé zhì zì kǔ rú cǐ hu

恰逢汉高祖去世,吕后感激留侯,强迫他进食,说:“人生一世,如同白马掠过缝隙,何必这样自讨苦吃呢!”

liú hòu bù dé yǐ qiáng tīng ér shí

留侯不得已,勉强听从并进食。

hòu bā nián zú shì wéi wén chéng hóu

八年后去世,谥号为文成侯。

zi bù yí dài hóu

儿子张不疑继承侯位。

zǐ fáng shǐ suǒ jiàn xià pī yí shàng lǎo fù yǔ tài gōng shū zhě hòu shí sān nián cóng gāo dì guò jì běi guǒ jiàn gǔ chéng shān xià huáng shí qǔ ér bǎo cí zhī

张良最初在下邳桥上遇见给他《太公兵法》的老人,十三年后跟随汉高祖经过济北,果然在谷城山下见到黄石,取回来并珍藏祭祀。

liú hòu sǐ bìng zàng huáng shí

留侯死后,与黄石一同安葬。

měi shàng zhǒng fú là cí huáng shí

每年扫墓和伏祭、腊祭时,都祭祀黄石。

liú hòu bù yí xiào wén dì wǔ nián zuò bù jìng guó chú

留侯张不疑,在汉文帝五年因犯不敬之罪,封国被废除。

tài shǐ gōng yuē xué zhě duō yán wú guǐ shén rán yán yǒu wù

太史公说:学者大多说没有鬼神,但又说存在怪异之事。

zhì rú liú hòu suǒ jiàn lǎo fù yǔ shū yì kě guài yǐ

至于留侯遇见老人赠书的事,也够奇怪了。

gāo zǔ lí kùn zhě shù yǐ ér liú hòu cháng yǒu gōng lì yān qǐ kě wèi fēi tiān hu

汉高祖多次遭遇困境,而留侯常常出力相助,这难道能说不是天意吗?

shàng yuē fu yùn chóu jiā wéi zhàng zhī zhōng jué shèng qiān lǐ wài wú bù rú zǐ fáng

刘邦说:“在营帐中运筹帷幄,决胜千里之外,我不如张良。”

yú yǐ wéi qí rén jì kuí wǔ qí wěi zhì jiàn qí tú zhuàng mào rú fù rén hǎo nǚ

我原以为这个人应该长得高大魁梧、相貌非凡,直到看见他的画像,才发现他容貌清秀如同美丽的女子。

gài kǒng zǐ yuē yǐ mào qǔ rén shī zhī zǐ yǔ

正如孔子所说:“如果仅凭外貌来判断人,就会错失像子羽这样的人才。”

liú hòu yì yún

留侯(张良)的情况也是如此。

liú hòu tì tǎng zhì huái fèn wǎn

留侯风度洒脱,心中却怀有深沉的抱负与愤慨。

wǔ dài xiāng hán yī zhāo guī hàn

家族五代在韩国为相,最终却选择归附汉朝。

jìn lǚ yi jiǎ yùn chóu shén suàn

为老人拾鞋是谦逊的伪装,运筹帷幄则展现出神机妙算。

héng yáng jì lì shēn tú zuò hàn

扶立横阳君(韩成)后,又借助申徒狄的力量来护卫。

bà shàng fú wēi gù líng jìng luàn

在灞上化解危机,在固陵平定动乱。

rén chēng sān jié biàn tuī bā nàn

他被誉为“三杰”之一,以雄辩应对“八难”之问。

chì sōng yuán yóu bái jū nán bàn

追随赤松子云游四方,像白驹般难以羁绊。

jiē bǐ xióng lüè céng fēi kuí àn

可叹如此雄才大略,竟非外表魁梧之人。

✦ You read 三十世家·留侯世家

Don't lose your spot.

Free account remembers where you stopped across all 12,000 books. Pro unlocks pinyin on every line, modern Mandarin translations, AI rewrites, audio read-along, and the workbook — for $2.50/month, billed annually.