史记 · 司马迁 · Chapter 56 of 130

三十世家·陈丞相世家

PinyinModern Translation
Size

chén chéng xiàng píng zhě yáng wǔ hù yǒu xiāng rén yě

陈平丞相,是阳武县户牖乡人。

shǎo shí jiā pín hào dú shū yǒu tián sān shí mǔ dú yǔ xiōng bó jū

年轻时家里贫穷,喜欢读书,有三十亩田地,只和哥哥陈伯一起生活。

bó cháng gēng tián zòng píng shǐ yóu xué

哥哥经常下地耕种,让陈平外出求学。

píng wéi rén zhǎng měi sè

陈平身材高大,相貌英俊。

rén huò wèi chén píng yuē pín hé shí ér féi ruò shì

有人对陈平说:“家里穷,吃什么能长得这么胖?”

qí sǎo jí píng zhī bù shì jiā shēng chǎn yuē yì shí kāng hé ěr

他的嫂子嫉妒陈平不照管家里的生计,说:“也不过是吃糠咽菜罢了。

yǒu shū rú cǐ bù rú wú yǒu

有这样的叔叔,还不如没有。”

bó wén zhī zhú qí fù ér qì zhī

哥哥陈伯听到这话,就把妻子赶走了。

jí píng zhǎng kě qǔ qī fù rén mò kěn yǔ zhě pín zhě píng yì chǐ zhī

等到陈平长大,到了该娶妻的年纪,富人家不肯把女儿嫁给他,穷人家的女儿陈平又觉得丢脸。

jiǔ zhī hù yǒu fù rén yǒu zhāng fù zhāng fù nǚ sūn wǔ jià ér fū zhé sǐ rén mò gǎn qǔ

过了很久,户牖乡有个富人叫张负,他的孙女嫁了五次,丈夫都死了,没人敢娶她。

píng yù de zhī

陈平却想娶她。

yì zhōng yǒu sàng píng pín shì sàng yǐ xiān wǎng hòu ba wèi zhù

乡里有丧事,陈平因为贫穷,去帮忙料理丧事,早去晚归。

zhāng fù jì jiàn zhī sàng suǒ dú shì wěi píng píng yì yǐ gù hòu qù

张负在丧事上见到陈平,特别看重他,陈平也故意晚走。

fù suí píng zhì qí jiā jiā nǎi fù guō qióng xiàng yǐ bì xí wèi mén rán mén wài duō yǒu zhǎng zhě chē zhé

张负跟着陈平到他家,发现他家在城墙边的穷巷子里,用破席子当门,但门外有很多长者的车辙印。

zhāng fù guī wèi qí zi zhòng yuē wú yù yǐ nǚ sūn yǔ chén píng

张负回家后,对儿子张仲说:“我想把孙女嫁给陈平。”

zhāng zhòng yuē píng pín bù shì shì yī xiàn zhōng jǐn xiào qí suǒ wèi dú nài hé yǔ nǚ hu

张仲说:“陈平穷又不干活,全县的人都笑话他,怎么偏偏要把女儿嫁给他?”

fù yuē rén gù yǒu hǎo měi rú chén píng ér zhǎng pín jiàn zhě hu

张负说:“难道有像陈平这样仪表堂堂却会一直贫贱的人吗?”

zú yǔ nǚ

最终把孙女嫁给了陈平。

wèi píng pín nǎi jiǎ dài bì yǐ pìn yǔ jiǔ ròu zhī zī yǐ nèi fù

因为陈平穷,张负就借钱给他做聘礼,还给他酒肉钱让他娶妻。

fù jiè qí sūn yuē wú yǐ pín gù shì rén bù jǐn

张负告诫孙女说:“不要因为陈家贫穷,就不恭敬地对待丈夫。

shì xiōng bó rú shì fù shì sǎo rú mǔ

侍奉哥哥陈伯要像侍奉父亲一样,侍奉嫂子要像侍奉母亲一样。”

píng jì qǔ zhāng shì nǚ jī yòng yì ráo yóu dào rì guǎng

陈平娶了张氏女后,资财用度更加宽裕,交游也越来越广。

lǐ zhōng shè píng wèi zǎi fēn ròu shí shén jūn

乡里祭祀土地神时,陈平主持分肉,分得非常公平。

fù lǎo yuē shàn chén rú zǐ zhī wèi zǎi

父老们说:“好啊,陈家这小子主持分肉真不错!”

píng yuē jiē hū shǐ píng de zǎi tiān xià yì rú shì ròu yǐ

陈平说:“唉,如果让我来治理天下,也会像分肉这样公平!”

chén shè qǐ ér wáng chén shǐ zhōu shì lüè dìng wèi de lì wèi jiù wèi wèi wáng yǔ qín jūn xiāng gōng wū lín jì

陈涉起义后在陈地称王,派周市去平定魏国故地,立魏咎为魏王,与秦军在临济交战。

chén píng gù yǐ qián xiè qí xiōng bó cóng shào nián wǎng shì wèi wáng jiù wū lín jì

陈平此前已辞别兄长陈伯,跟随一帮年轻人到临济投奔魏王咎。

wèi wáng yǐ wéi tài pú

魏王任命他为太仆。

shuō wèi wáng bù tīng rén huò chán zhī chén píng wáng qù

他劝说魏王,魏王不听,又有人进谗言,陈平便逃离了。

jiǔ zhī xiàng yǔ lüè dì zhì hé shàng chén píng wǎng guī zhī cóng rù pò qín cì píng jué qīng

过了很久,项羽攻地到黄河边,陈平前去归附,跟随项羽入关灭秦,被赐予卿的爵位。

xiàng yǔ zhī dōng wáng péng chéng yě hàn wáng hái dìng sān qín ér dōng yīn wáng fǎn chu

项羽东归在彭城称王时,汉王刘邦回师平定三秦后东进,殷王背叛了楚国。

xiàng yǔ nǎi yǐ píng wèi xìn wǔ jūn jiāng wèi wáng jiù kè zài chu zhě yǐ wǎng jī jiàng yīn wáng ér hái

项羽于是任命陈平为信武君,率领魏王咎旧部留在楚地的人马,前去攻打并降服了殷王,然后返回。

xiàng wáng shǐ xiàng hàn bài píng wèi dū wèi cì jīn èr shí yì

项王派项悍任命陈平为都尉,赏赐黄金二十镒。

jū wú hé hàn wáng gōng xià yīn

没过多久,汉王攻下了殷地。

xiàng wáng nù jiāng zhū dìng yīn zhě jiāng lì

项王大怒,要诛杀平定殷地的将领和官员。

chén píng jù zhū nǎi fēng qí jīn yǔ yìn shǐ shǐ guī xiàng wáng ér píng shēn jiān xíng zhàng jiàn wáng

陈平害怕被杀,就把赏赐的黄金和官印封好,派人送还项王,自己则带着剑从小路逃走了。

dù hé chuán rén jiàn qí měi zhàng fū dú xíng yí qí wáng jiāng yào zhōng dāng yǒu jīn yù bǎo qì mù zhī yù shā píng

渡河时,船夫见他相貌堂堂独自赶路,怀疑他是逃亡的将领,身上必定藏有金玉宝物,盯着他看,想杀掉陈平。

píng kǒng nǎi jiě yī luǒ ér zuǒ cì chuán

陈平很害怕,就脱掉衣服赤身帮着撑船。

chuán rén zhī qí wú yǒu nǎi zhǐ

船夫知道他身上没有财物,这才作罢。

píng suì zhì xiū wǔ jiàng hàn yīn wèi wú zhī qiú jiàn hàn wáng hàn wáng zhào rù

陈平于是到修武投降了汉军,通过魏无知求见汉王,汉王召他进去。

shì shí wàn dàn jūn fèn wèi hàn wáng zhōng juān shòu píng yè rù jiàn píng

当时万石君石奋担任汉王的中涓,接受了陈平的名帖,引陈平进见。

píng děng qī rén jù jìn cì shí

陈平等七人一起进去,汉王赐给他们食物。

wáng yuē ba jiù shě yǐ

汉王说:“吃完后,就去馆舍休息吧。”

píng yuē chén wéi shì lái suǒ yán bù kě yǐ guò jīn rì

陈平说:“我是为要事而来,要说的话不能拖过今天。”

wū shì hàn wáng yǔ yǔ ér shuō zhī wèn yuē zi zhī jū chu hé guān

于是汉王与他交谈后很喜欢他,问道:“你在楚国担任什么官职?”

yuē wèi dū wèi

陈平回答:“是都尉。”

shì rì nǎi bài píng wèi dū wèi shǐ wèi cān chéng diǎn hù jūn

当天汉王就任命陈平为都尉,让他做自己的陪乘,并主管监护军队。

zhū jiāng jǐn huān yuē dài wáng yī rì de chu zhī wáng zú wèi zhī qí gāo xià ér jí yǔ tóng zài fǎn shǐ jiān hù jūn zhǎng zhě

将领们一片哗然,说:“大王今天刚得到一个楚国的逃兵,还不知道他本事高低,就和他同乘一辆车,反而让他来监督我们这些老将!”

hàn wáng wén zhī yù yì xìng píng

汉王听说后,更加宠信陈平。

suì yǔ dōng fá xiàng wáng

于是带他东征讨伐项王。

zhì péng chéng wèi chu suǒ bài

到了彭城,被楚军打败。

yǐn ér hái shōu sǎn bīng zhì xíng yáng yǐ píng wèi yà jiāng shǔ wū hán wáng xìn jūn guǎng wǔ

率军撤回,收拢散兵到达荥阳,任命陈平为亚将,隶属于韩王信,驻扎在广武。

jiàng hòu guàn yīng děng xián chán chén píng yuē píng suī měi zhàng fū rú guān yù ěr qí zhōng wèi bì yǒu yě

绛侯周勃、灌婴等人都诋毁陈平说:“陈平虽然是个美男子,但就像帽子上的玉一样,内里未必有真才实学。

chén wén píng jū jiā shí dào qí sǎo

我们听说陈平在家时,曾与嫂子私通;

shì wèi bù róng wáng guī chu

侍奉魏王不被容纳,逃亡归附楚国;

guī chu bù zhōng yòu wáng guī hàn

归附楚国不得志,又逃亡归顺汉王。

jīn rì dài wáng zūn guān zhī lìng hù jūn

如今大王却给他高官,让他掌管军队。

chén wén píng shòu zhū jiāng jīn jīn duō zhě de shàn chǔ jīn shǎo zhě de è chǔ

我们听说陈平收受将领们的钱财,钱给得多的就得到好差事,钱给得少的就得到坏差事。

píng fǎn fù luàn chén yě yuán wáng chá zhī

陈平是个反复无常的乱臣,希望大王明察。

hàn wáng yí zhī zhào ràng wèi wú zhī

”汉王起了疑心,召见魏无知责备他。

wú zhī yuē chén suǒ yán zhě néng yě

魏无知说:“我推荐的是他的才能;

bì xià suǒ wèn zhě xíng yě

陛下问的是他的品行。

jīn yǒu wěi shēng xiào jǐ zhī xíng ér wú yì chù wū shèng fù zhī shù bì xià hé xiá yòng zhī hu

现在就算有尾生、孝己那样的品行,却对胜负大局没有帮助,陛下哪有闲工夫用这样的人呢?

chu hàn xiāng jù chén jìn qí móu zhī shì gù qí jì chéng zú yǐ lì guó jiā bù ěr

楚汉相争,我推荐的是能出奇谋的人,只考虑他的计策是否真能对国家有利罢了。

qiě dào sǎo shòu jīn yòu hé zú yí hu

至于私通嫂嫂、接受钱财,又有什么值得怀疑的呢?

hàn wáng zhào ràng píng yuē xiān shēng shì wèi bù zhōng suì shì chu ér qù jīn yòu cóng wú yóu xìn zhě gù duō xīn hu

”汉王召来陈平责备道:“先生侍奉魏王不得志,于是侍奉楚王又离开,如今又来跟随我,讲信用的人难道会这样三心二意吗?

píng yuē chén shì wèi wáng wèi wáng bù néng yòng chén shuō gù qù shì xiàng wáng

”陈平说:“我侍奉魏王,魏王不采纳我的建议,所以离开去侍奉项王。

xiàng wáng bù néng xìn rén qí suǒ rèn ài fēi zhū xiàng jí qī zhī kūn dì suī yǒu jī shì bù néng yòng píng nǎi qù chu

项王不信任人,他所任用宠爱的,不是项氏宗族就是妻子的兄弟,即使有奇才也不能任用,我这才离开楚国。

wén hàn wáng zhī néng yòng rén gù guī dài wáng

听说汉王善于用人,所以来投奔大王。

chén luǒ shēn lái bù shòu jīn wú yǐ wéi zī

我空身而来,不接受钱财就无法办事。

chéng chén jì huà yǒu kě cǎi zhě dài wáng yòng zhī

如果我的计策有值得采纳的,大王就采用;

shǐ wú kě yòng zhě jīn jù zài qǐng fēng shū guān de qǐng hái gǔ

如果没有可用的,钱财都还在,请允许我封好上交官府,并请求辞官归乡。

hàn wáng nǎi xiè hòu cì bài wèi hù jūn zhōng wèi jǐn hù zhū jiāng

”汉王于是向他道歉,给予丰厚赏赐,任命他为护军中尉,全面监督所有将领。

zhū jiāng nǎi bù gǎn fù yán

将领们于是不敢再提意见。

qí hòu chu jí gōng jué hàn yǒng dào wéi hàn wáng wū xíng yáng chéng

之后,楚军加紧进攻,切断了汉军的运粮通道,把汉王围困在荥阳城里。

jiǔ zhī hàn wáng huàn zhī qǐng gē xíng yáng yǐ xī yǐ hé

时间一长,汉王为此忧虑,请求割让荥阳以西的地盘来求和。

xiàng wáng bù tīng

项王不答应。

hàn wáng wèi chén píng yuē tiān xià fēn fēn hé shí dìng hu

汉王对陈平说:“天下纷乱,什么时候才能安定呢?

chén píng yuē xiàng wáng wéi rén gōng jìng ài rén shì zhī lián jié hǎo lǐ zhě duō guī zhī

”陈平说:“项王为人,恭敬仁爱,那些注重廉洁、讲究礼节的士人大多归附他。

zhì wū xíng gōng jué yì zhòng zhī shì yì yǐ cǐ bù fù

但在论功行赏、封赐爵位和土地时,他却很吝啬,士人也因此不愿依附。

jīn dài wáng màn ér shǎo lǐ shì lián jié zhě bù lái

如今大王您待人傲慢、不拘礼节,注重廉洁的士人不来投奔;

rán dài wáng néng ráo rén yǐ jué yì shì zhī wán dùn shì lì wú chǐ zhě yì duō guī hàn

但大王您能慷慨地赐予爵位和封地,那些圆滑、贪图利益、不知羞耻的士人却大多归附汉军。

chéng gè qù qí liǎng duǎn xí qí liǎng zhǎng tiān xià zhǐ huī zé dìng yǐ

如果双方都能去掉各自的短处,吸取对方的长处,那么天下挥手之间就能平定了。

rán dài wáng zì wǔ rén bù néng de lián jié zhī shì

然而大王您随意侮辱人,无法得到廉洁有节操的士人。

gù chu yǒu kě luàn zhě bǐ xiàng wáng gǔ gěng zhī chén yà fù zhōng lí mèi lóng qiě zhōu yīn zhī shǔ bù guò shù rén ěr

不过楚军那边有可以扰乱的地方,项王那些刚正不阿的臣子,如亚父范增、锺离眛、龙且、周殷等人,不过寥寥几个罢了。

dài wáng chéng néng chū juān shù wàn jīn jīn xíng fǎn jiàn jiān qí jūn chén yǐ yí qí xīn xiàng wáng wéi rén yì jì xìn chán bì nèi xiāng zhū

大王如果能拿出几万斤黄金,施行反间计,离间他们的君臣关系,让他们互相猜疑,项王为人多疑、听信谗言,必定会内部互相残杀。

hàn yīn jǔ bīng ér gōng zhī pò chu bì yǐ

汉军趁机发兵进攻,一定能打败楚军。

hàn wáng yǐ wéi rán nǎi chū huáng jīn sì wàn jīn yǔ chén píng zì suǒ wéi bù wèn qí chū rù

”汉王认为有道理,于是拿出四万斤黄金,交给陈平,任他随意使用,不过问支出情况。

chén píng jì duō yǐ jīn zòng fǎn jiàn wū chu jūn xuān yán zhū jiāng zhōng lí mèi děng wéi xiàng wáng jiāng gōng duō yǐ rán ér zhōng bù dé liè dì ér wáng yù yǔ hàn wèi yī yǐ miè xiàng shì ér fēn wáng qí de

陈平用大量黄金在楚军中施行反间计,散布谣言说锺离眛等将领为项王立下许多战功,却始终没能分封土地称王,因此想与汉军联合,消灭项氏后瓜分土地称王。

xiàng yǔ guǒ yì bù xìn zhōng lí mò děng

项羽果然开始怀疑锺离眛等人。

xiàng wáng jì yí zhī shǐ shǐ zhì hàn

项王产生怀疑后,派使者到汉军那里。

hàn wáng wèi tài láo jù jǔ jìn

汉王准备了丰盛的宴席,端了上来。

jiàn chu shǐ jí xiáng jīng yuē wú yǐ wéi yà fù shǐ nǎi xiàng wáng shǐ

见到楚使,假装惊讶地说:“我还以为是亚父的使者,原来是项王的使者!

fù chí qù gèng yǐ è cǎo jù jìn chu shǐ

”随即把宴席撤下,换上一桌粗劣的食物给楚使。

chu shǐ guī jù yǐ bào xiàng wáng

楚使回去后,详细报告了项王。

xiàng wáng guǒ dà yí yà fù

项王果然非常怀疑亚父。

yà fù yù jí gōng xià xíng yáng chéng xiàng wáng bù xìn bù kěn tīng

亚父想尽快攻下荥阳城,项王不信任他,不肯听从。

yà fù wén xiàng wáng yí zhī nǎi nù yuē tiān xià shì dà dìng yǐ jūn wáng zì wèi zhī

亚父听说项王怀疑自己,于是愤怒地说:“天下大事基本已定,君王您自己看着办吧!

yuán qǐng hái gǔ guī

我请求告老还乡!

guī wèi zhì péng chéng jū fā bèi ér sǐ

”还没回到彭城,背上毒疮发作而死。

chén píng nǎi yè chū nǚ zi èr qiān rén xíng yáng chéng dōng mén chu yīn jī zhī chén píng nǎi yǔ hàn wáng cóng chéng xī mén yè chū qù

陈平于是在夜里让两千名女子从荥阳城东门出去,楚军便去攻击她们,陈平便和汉王从城西门连夜逃出。

suì rù guān shōu sǎn bīng fù dōng

于是进入函谷关,收拢散兵再次东进。

qí míng nián huái yīn hóu pò qí zì lì wèi qí wáng shǐ shǐ yán zhī hàn wáng

第二年,淮阴侯韩信攻破齐国,自立为齐王,派使者告知汉王。

hàn wáng dà nù ér mà chén píng niè hàn wáng

汉王大怒并责骂,陈平暗中踩了汉王的脚。

hàn wáng yì wù nǎi hòu yù qí shǐ shǐ zhāng zǐ fáng zú lì xìn wèi qí wáng

汉王也醒悟过来,于是厚待齐国使者,派张良最终封韩信为齐王。

fēng píng yǐ hù yǒu xiāng

将户牖乡封给陈平。

yòng qí qí jì cè zú miè chu

采用他的奇谋妙计,最终消灭了楚国。

cháng yǐ hù jūn zhōng wèi cóng dìng yàn wáng zāng tú

陈平常以护军中尉的身份跟随平定燕王臧荼。

hàn liù nián rén yǒu shàng shū gào chǔ wáng hán xìn fǎn

汉六年,有人上书告发楚王韩信谋反。

gāo dì wèn zhū jiāng zhū jiāng yuē jí fā bīng kēng shù zǐ ěr

高帝询问各位将领,将领们说:“赶紧发兵活埋了这小子。

gāo dì mò rán

”高帝沉默不语。

wèn chén píng píng gù cí xiè yuē zhū jiāng yún hé

询问陈平,陈平一再推辞,说:“各位将领怎么说?

shàng jù gào zhī

”皇上详细告诉了他。

chén píng yuē rén zhī shàng shū yán xìn fǎn yǒu zhī zhī zhě hu

陈平说:“有人上书说韩信谋反,有别人知道这件事吗?

yuē wèi yǒu

”皇上说:“没有。

yuē xìn zhī zhī hu

”陈平说:“韩信知道吗?

yuē bù zhī

”皇上说:“不知道。

chén píng yuē bì xià jīng bīng shú yǔ chu

”陈平说:“陛下的精兵和楚国相比谁更强?

shàng yuē bù néng guò

”皇上说:“比不上。

píng yuē bì xià jiāng yòng bīng yǒu néng guò hán xìn zhě hu

”陈平说:“陛下手下将领用兵有能超过韩信的吗?

shàng yuē mò jí yě

”皇上说:“没人比得上。

píng yuē jīn bīng bù rú chu jīng ér jiāng bù néng jí ér jǔ bīng gōng zhī shì qù zhī zhàn yě qiè wèi bì xià wēi zhī

”陈平说:“现在兵力不如楚国精锐,将领又比不上,却要发兵攻打他,这是逼他开战啊,我私下为陛下感到危险。”

shàng yuē wèi zhī nài hé

皇上问:“那该怎么办呢?”

píng yuē gǔ zhě tiān zǐ xún shòu huì zhū hóu

陈平回答:“古时候天子会巡视四方,会见诸侯。

nán fāng yǒu yún mèng bì xià dì chū wěi yóu yún mèng huì zhū hóu wū chén

南方有个叫云梦的地方,陛下不妨假装去云梦游玩,在陈地会见诸侯。

chén chu zhī xi jiè xìn wén tiān zǐ yǐ hǎo chū yóu qí shì bì wú shì ér jiāo yíng yè

陈地是楚国的西边界,韩信听说陛下是出于友好出游,他一定会毫无戒备地到郊外迎接拜见。

yè ér bì xià yīn qín zhī cǐ tè yī lì shì zhī shì ěr

等他拜见时,陛下趁机捉拿他,这不过是一个大力士就能办到的事罢了。”

gāo dì yǐ wéi rán nǎi fā shǐ gào zhū hóu huì chén wú jiāng nán yóu yún mèng

高帝觉得有道理,于是派使者通知诸侯到陈地会面,说:“我将南巡云梦。”

shàng yīn suí yǐ xíng

皇上随即出发前往。

xíng wèi zhì chén chǔ wáng xìn guǒ jiāo yíng dào zhōng

还没到陈地,楚王韩信果然在郊外大路上迎接。

gāo dì yù jù wǔ shì jiàn xìn zhì jí zhí fù zhī zài hòu chē

高帝预先安排了武士,一见韩信到来,立即将他捆绑起来,押到后面的车上。

xìn hū yuē tiān xià yǐ dìng wǒ gù dāng pēng

韩信大喊道:“天下已经平定,我本来就该被煮了!”

gāo dì gù wèi xìn yuē ruò wú shēng

高帝回头对韩信说:“你别嚷嚷!

ér fǎn míng yǐ

你谋反,已经很明显了!”

wǔ shì fǎn jiē zhī

武士反绑了他的双手。

suì huì zhū hóu yú chén jǐn dìng chu de

于是在陈地会见了诸侯,完全平定了楚地。

hái zhì luò yáng shè xìn yǐ wéi huái yīn hóu ér yǔ gōng chén pōu fú dìng fēng

回到洛阳后,赦免了韩信,改封为淮阴侯,并与功臣们分封符节确定爵位。

wū shì yǔ píng pōu fú shì shì wù jué wèi hù yǒu hóu

于是与陈平分封符节,让他世世代代承袭不绝,封为户牖侯。

píng cí yuē cǐ fēi chén zhī gōng yě

陈平推辞说:“这不是我的功劳。”

shàng yuē wú yòng xiān shēng móu jì zhàn shèng kè dí fēi gōng ér hé

皇上说:“我采用了先生的计谋,战胜敌人,这不是功劳是什么?”

píng yuē fēi wèi wú zhī chén ān dé jìn

陈平说:“没有魏无知,我怎么能得到进用?”

shàng yuē

皇上说:

ruò zi kě wèi bù bèi běn yǐ

“像你这样的人可以说是不忘本了。”

nǎi fù shǎng wèi wú zhī

于是又赏赐了魏无知。

qí míng nián yǐ hù jūn zhōng wèi cóng gōng fǎn zhě hán wáng xìn wū dài

第二年,陈平以护军中尉的身份跟随高帝在代地攻打反叛的韩王信。

zú zhì píng chéng wèi xiōng nú suǒ wéi qī rì bù dé shí

匆忙行军到了平城,被匈奴围困,七天吃不上饭。

gāo dì yòng chén píng qí jì shǐ chán yú yān zhī wéi yǐ de kāi

高帝采用陈平的奇计,通过单于的阏氏(王后),使包围得以解除。

gāo dì jì chū qí jì shì bì shì mò de wén

高祖脱险后,这个计策的具体内容,世上没人知道。

gāo dì nán guò qǔ nì shàng qí chéng wàng jiàn qí wū shì shén dà yuē zhuàng zāi xiàn

高祖南巡经过曲逆,登上城墙,看见房屋非常宏大,说:“这个县真壮观啊!

wú xíng tiān xià dú jiàn luò yáng yǔ shì ěr

我走遍天下,只见过洛阳和这里如此。

gù wèn yù shǐ yuē qǔ nì hù kǒu jǐ hé

”回头问御史说:“曲逆有多少户口?

duì yuē shǐ qín shí sān wàn yú hù jiān zhě bīng shù qǐ duō wáng nì jīn jiàn wǔ qiān hù

”回答说:“当初秦朝时有三万多户,后来战乱频发,很多人逃亡躲藏,现在只剩五千户。

wū shì nǎi zhào yù shǐ gèng yǐ chén píng wèi qǔ nì hóu jǐn shí zhī chú qián suǒ shí hù yǒu

”于是高祖下诏给御史,改封陈平为曲逆侯,享用全县赋税,撤销之前封给他的户牖。

qí hòu cháng yǐ hù jūn zhōng wèi cóng gōng chén xī jí qíng bù

此后陈平常以护军中尉身份随军攻打陈豨和黥布。

fán liù chū qí jì zhé yì yì fán liù yì fēng

他总共献过六次奇计,每次都增加封地,共加封了六次。

qí jì huò pō mì shì mò néng wén yě

这些奇计有些相当机密,世上没人知道内容。

gāo dì cóng pò bù jūn hái bìng chuàng xú xíng zhì cháng ān

高祖击败黥布军队后返回,因箭伤生病,慢慢回到长安。

yàn wáng lú wǎn fǎn shàng shǐ fán kuài yǐ xiàng guó jiàng bīng gōng zhī

燕王卢绾造反,高祖派樊哙以相国身份领兵讨伐。

jì xíng rén yǒu duǎn è kuài zhě

樊哙出发后,有人向高祖说樊哙坏话。

gāo dì nù yuē kuài jiàn wú bìng nǎi jì wǒ sǐ yě

高祖发怒说:“樊哙看我病了,就盼着我死。

yòng chén píng móu ér zhào jiàng hòu zhōu bó shòu zhào chuáng xià yuē chén píng jí chí chuán zài bó dài kuài jiāng píng zhì jūn zhōng jí zhǎn kuài tóu

”采用陈平的计谋,召来绛侯周勃在病榻前接受诏令,说:“陈平立刻乘驿车带周勃去代替樊哙领兵,陈平一到军中就砍下樊哙的头!

èr rén jì shòu zhào chí chuán wèi zhì jūn xíng jì zhī yuē fán kuài dì zhī gù rén yě gōng duō qiě yòu nǎi lǚ hòu dì lǚ xū zhī fu yǒu qīn qiě guì dì yǐ fèn nù gù yù zhǎn zhī zé kǒng hòu huǐ

”两人接受诏令后,乘驿车还没到军营,路上商量说:“樊哙是皇上的老朋友,功劳大,而且又是吕后妹妹吕媭的丈夫,既是皇亲又显贵,皇上因为一时愤怒想杀他,恐怕事后会后悔。

níng qiú ér zhì shàng shàng zì zhū zhī

不如把他抓起来押送给皇上,让皇上自己处置。

wèi zhì jūn wèi tán yǐ jié zhào fán kuài

”还没到军营,筑起高台,用符节召见樊哙。

kuài shòu zhào jí fǎn jiē zài jiàn chē chuán yì cháng ān ér lìng jiàng hòu bó dài jiāng jiàng bīng dìng yàn fǎn xiàn

樊哙接受诏令,立即被反绑双手装上囚车,押往长安,而让绛侯周勃代替他领兵,平定燕国反叛的各县。

píng xíng wén gāo dì bēng píng kǒng lǚ tài hòu jí lǚ xū chán nù nǎi chí chuán xiān qù

陈平在路上听说高祖去世,怕吕太后和吕媭进谗言发怒,就乘驿车抢先赶回。

féng shǐ zhě zhào píng yǔ guàn yīng zhūn wū xíng yáng

路上遇到使者传诏让陈平和灌婴驻守荥阳。

píng shòu zhào lì fù chí zhì gōng kū shén āi yīn zòu shì sàng qián

陈平接受诏令后,立刻又赶回宫中,哭得非常伤心,趁机在灵前汇报事情。

lǚ tài hòu āi zhī yuē jūn láo chū xiū yǐ

吕太后怜悯他,说:“你辛苦了,出去休息吧。

píng wèi chán zhī jiù yīn gù qǐng de sù wèi zhōng

”陈平害怕谗言上身,坚决请求留在宫中守卫。

tài hòu nǎi yǐ wéi láng zhōng lìng yuē fu jiào xiào huì

太后于是任命他为郎中令,说:“辅佐教导孝惠帝。

shì hòu lǚ xū chán nǎi bù dé xíng

此后吕媭的谗言便未能得逞。

fán kuài zhì zé shè fù jué yì

樊哙抵达后,便被赦免并恢复了爵位和封地。

xiào huì dì liù nián xiàng guó cáo cān zú yǐ ān guó hòu wáng líng wèi yòu chéng xiàng chén píng wèi zuǒ chéng xiàng

孝惠帝六年,相国曹参去世,任命安国侯王陵为右丞相,陈平为左丞相。

wáng líng zhě gù pèi rén shǐ wèi xiàn háo gāo zǔ wēi shí xiōng shì líng

王陵原是沛县人,起初是县里的豪强,高祖微贱时,像对待兄长一样侍奉王陵。

líng shǎo wén rèn qì hǎo zhí yán

王陵缺乏文采,性情刚直,喜欢直言不讳。

jí gāo zǔ qǐ pèi rù zhì xián yáng líng yì zì jù dǎng shù qiān rén jū nán yáng bù kěn cóng pèi gōng

等到高祖在沛县起兵,攻入咸阳时,王陵也自行聚集了几千人的队伍,驻扎在南阳,不肯追随沛公。

jí hàn wáng zhī hái gōng xiàng jí líng nǎi yǐ bīng shǔ hàn

直到汉王回师攻打项籍时,王陵才率军归附汉王。

xiàng yǔ qǔ líng mǔ zhì jūn zhōng líng shǐ zhì zé dōng xiāng zuò líng mǔ yù yǐ zhāo líng

项羽把王陵的母亲安置在军营中,王陵的使者到来时,就让王陵母亲朝东坐着,想以此招降王陵。

líng mǔ jì sī sòng shǐ zhě qì yuē wèi lǎo qiè yǔ líng jǐn shì hàn wáng

王陵母亲私下送别使者时,哭着说:“替我告诉王陵,要尽心侍奉汉王。

hàn wáng zhǎng zhě yě wú yǐ lǎo qiè gù chí èr xīn

汉王是宽厚的长者,不要因为我的缘故,怀有二心。

qiè yǐ sǐ sòng shǐ zhě

我愿以死来为你送行。”

suì fú jiàn ér sǐ

”于是拔剑自刎而死。

xiàng wáng nù pēng líng mǔ

项王大怒,烹杀了王陵的母亲。

líng zú cóng hàn wáng dìng tiān xià

王陵最终跟随汉王平定了天下。

yǐ shàn yōng chǐ yōng chǐ gāo dì zhī chóu ér líng běn wú yì cóng gāo dì yǐ gù wǎn fēng wèi ān guó hóu

因为他与雍齿交好,而雍齿是高帝的仇人,加上王陵原本并无意追随高帝,所以受封较晚,成为安国侯。

ān guó hóu jì wèi yòu chéng xiàng èr suì xiào huì dì bēng

安国侯担任右丞相两年后,孝惠帝去世。

gāo hòu yù lì zhū lǚ wèi wáng wèn wáng líng wáng líng yuē bù kě

吕后想封吕氏家族的人为王,询问王陵,王陵说:“不行。”

wèn chén píng chén píng yuē kě

又问陈平,陈平说:“可以。”

lǚ tài hòu nù nǎi xiáng qiān líng wèi dì tài fù shí bù yòng líng

吕太后大怒,于是假意提升王陵为皇帝太傅,实际上不再重用他。

líng nù xiè jí miǎn dù mén jìng bù cháo qǐng qī nián ér zú

王陵愤怒,称病辞职,闭门不出,再也不上朝请安,七年后去世。

líng zhī miǎn chéng xiàng lǚ tài hòu nǎi xǐ píng wèi yòu chéng xiàng yǐ pì yáng hòu shěn shí qí wèi zuǒ chéng xiàng

王陵被免去丞相职务后,吕太后便调任陈平为右丞相,任命辟阳侯审食其为左丞相。

zuǒ chéng xiàng bù zhì cháng jǐ shì wū zhōng

左丞相不处理政务,经常在宫中侍奉。

shí qí yì pèi rén

审食其也是沛县人。

hàn wáng zhī bài péng chéng xi chu qǔ tài shàng huáng lǚ hòu wèi zhì shí qí yǐ shè rén shì lǚ hòu

汉王在彭城西边战败时,楚军俘获了太上皇和吕后作为人质,审食其以舍人身份侍奉吕后。

qí hòu cóng pò xiàng jí wèi hóu xìng wū lǚ tài hòu

后来他跟随汉军击败项籍而被封侯,深受吕太后宠幸。

jí wèi xiāng jū zhōng bǎi guān jiē yīn jué shì

等到他当了丞相,在朝中处理政务,百官都通过他来决断事务。

lǚ xū cháng yǐ qián chén píng wèi gāo dì móu zhí fán kuài shù chán yuē chén píng wèi xiāng fēi zhì shì rì yǐn chún jiǔ xì fù nǚ

吕媭常常因为以前陈平替汉高祖出主意抓樊哙的事,多次进谗言说:“陈平当丞相不认真办事,整天喝美酒,玩弄妇女。”

chén píng wén rì yì shén

陈平听说了,反而更加放纵。

lǚ tài hòu wén zhī sī dú xǐ

吕太后听说后,私下里暗自高兴。

miàn zhì lǚ xū wū chén píng yuē bǐ yǔ yuē r fù rén kǒu bù kě yòng gù jūn yǔ wǒ hé rú ěr

当着陈平的面质问吕媭说:“俗话说‘小孩和女人的话不能听’,关键要看您和我关系怎么样。

wú wèi lǚ xū zhī chán yě

不要怕吕媭的谗言。”

lǚ tài hòu lì zhū lǚ wèi wáng chén píng wěi tīng zhī

吕太后封吕家子弟为王,陈平假装听从。

jí lǚ tài hòu bēng píng yǔ tài wèi bó hé móu zú zhū zhū lǚ lì xiào wén huáng dì chén píng běn móu yě

等到吕太后去世,陈平和太尉周勃合谋,最终诛灭了吕氏家族,拥立孝文皇帝,这主要是陈平的计谋。

shěn shí qí miǎn xiāng

审食其被免去丞相职务。

xiào wén dì lì yǐ wéi tài wèi bó qīn yǐ bīng zhū lǚ shì gōng duō

孝文帝即位后,认为太尉周勃亲自带兵诛灭吕氏,功劳大;

chén píng yù ràng bó zūn wèi nǎi xiè bìng

陈平想把高位让给周勃,于是称病辞职。

xiào wén dì chū lì guài píng bìng wèn zhī

孝文帝刚即位,对陈平生病感到奇怪,就问他。

píng yuē gāo zǔ shí bó gōng bù rú chén píng

陈平说:“高祖在位时,周勃的功劳不如我陈平。

jí zhū zhū lǚ chén gōng yì bù rú bó

但诛灭吕氏时,我的功劳也不如周勃。

yuán yǐ yòu chéng xiàng ràng bó

我愿意把右丞相的职位让给周勃。”

wū shì xiào wén dì nǎi yǐ jiàng hòu bó wèi yòu chéng xiàng wèi cì dì yī

于是孝文帝就让绛侯周勃当右丞相,位列第一;

píng xǐ wèi zuǒ chéng xiàng wèi cì dì èr

陈平调任左丞相,位列第二。

cì píng jīn qiān jīn yì fēng sān qiān hù

赏赐陈平黄金一千斤,增加封邑三千户。

jū qǐng zhī xiào wén huáng dì jì yì míng xí guó jiā shì cháo ér wèn yòu chéng xiàng bó yuē tiān xià yī suì jué yù jǐ hé

过了不久,孝文帝更加熟悉国家大事后,上朝时间右丞相周勃:“全国一年审理多少案件?”

bó xiè yuē bù zhī

周勃谢罪说:“不知道。”

wèn tiān xià yī suì qián gǔ chū rù jǐ hé

又问:“全国一年钱粮收支多少?”

bó yòu xiè bù zhī hàn chū zhān bèi kuì bù néng duì

周勃又谢罪说不知道,汗流浃背,羞愧得答不上来。

wū shì shàng yì wèn zuǒ chéng xiàng píng

于是皇上也问左丞相陈平。

píng yuē yǒu zhǔ zhě

陈平说:“有主管的官员。”

shàng yuē zhǔ zhě wèi shuí

皇上问:“主管的人是谁?”

píng yuē bì xià jí wèn jué yù zé tíng wèi

陈平回答:“陛下如果问审判案件,应该责问廷尉;”

wèn qián gǔ zé zhì sù nèi shǐ

问钱粮收支的情况,可询问治粟内史。

shàng yuē gǒu gè yǒu zhǔ zhě ér jūn suǒ zhǔ zhě hé shì yě

皇上说:“如果每件事都有主管的人,那你主管的是什么事呢?”

píng xiè yuē zhǔ chén

陈平谢罪说:“惶恐!

bì xià bù zhī qí nú xià shǐ dài zuì zǎi xiàng

陛下不嫌弃我才能低下,让我担任宰相。

zǎi xiàng zhě shàng zuǒ tiān zǐ lǐ yīn yáng shùn sì shí xià yù wàn wù zhī yi wài zhèn fǔ sì yí zhū hóu nèi qīn fù bǎi xìng shǐ qīng dài fū gè de rèn qí zhí yān

宰相的职责,对上辅佐天子调理阴阳,顺应四季变化,对下养育万物使之各得其所,对外镇抚四方夷族和诸侯,对内亲近安抚百姓,让各级官员都能胜任各自的职务。”

xiào wén dì nǎi chēng shàn

孝文帝于是称赞说好。

yòu chéng xiàng dà cán chū ér ràng chén píng yuē jūn dú bù sù jiào wǒ duì

右丞相非常惭愧,出来后责备陈平说:“你怎么不平时教我怎么回答!”

chén píng xiào yuē jūn jū qí wèi bù zhī qí rèn yá

陈平笑着说:“你身在其位,难道不知道自己的职责吗?

qiě bì xià jí wèn cháng ān zhōng dào zéi shù jūn yù qiáng duì yá

况且如果陛下问长安城中有多少盗贼,你也想勉强回答吗?”

wū shì jiàng hòu zì zhī qí néng bù rú píng yuǎn yǐ

于是绛侯周勃自知才能远不如陈平。

jū qǐng zhī jiàng hòu xiè bìng qǐng miǎn xiāng chén píng zhuān wèi yī chéng xiàng

不久之后,绛侯称病请求免去丞相职务,陈平独自担任丞相。

xiào wén dì èr nián chéng xiàng chén píng zú shì wèi xiàn hóu

孝文帝二年,丞相陈平去世,谥号为献侯。

zi gòng hóu mǎi dài hóu

儿子共侯陈买继承侯位。

èr nián zú zi jiǎn hóu huī dài hóu

两年后去世,儿子简侯陈恢继承侯位。

èr shí sān nián zú zi hé dài hóu

二十三年后去世,儿子陈何继承侯位。

èr shí sān nián hé zuò lüè rén qī qì shì guó chú

二十三年后,陈何因强占他人妻子获罪,被处死,封国被废除。

shǐ chén píng yuē wǒ duō yīn móu shì dào jiā zhī suǒ jìn

当初陈平曾说:“我用了很多阴谋,这是道家所禁止的。

wú shì jí fèi yì yǐ yǐ zhōng bù néng fù qǐ yǐ wú duō yīn huò yě

我的后代如果衰败,也就罢了,终究不能再兴起,因为我积累了很多阴损的祸患。”

rán qí hòu zēng sūn chén zhǎng yǐ wèi shì qīn guì qi yuán de xù fēng chén shì rán zhōng bù dé

然而后来他的曾孙陈掌因为是卫家的亲戚而显贵,希望延续陈家的封爵,但最终没能实现。

tài shǐ gōng yuē chén chéng xiàng píng shǎo shí běn hǎo huáng dì lǎo zi zhī shù

太史公说:丞相陈平年轻时,原本喜好黄帝、老子的学说。

fāng qí gē ròu zǔ shàng zhī shí qí yì gù yǐ yuǎn yǐ

当他在砧板上分割祭肉的时候,他的志向就已经很远大了。

qīng cè rǎo rǎng chu wèi zhī jiān zú guī gāo dì

在楚魏之间动荡不安,最终归附了汉高祖。

cháng chū qí jì jiù fēn jiū zhī nán zhèn guó jiā zhī huàn

经常提出奇妙的计策,解救纷乱危难,消除国家的祸患。

jí lǚ hòu shí shì duō gù yǐ rán píng jìng zì tuō dìng zōng miào yǐ róng míng zhōng chēng xián xiàng qǐ bù shàn shǐ shàn zhōng zāi

到了吕后掌权时,政局多变故,但陈平最终能保全自己,安定国家,以荣耀的名声善终,被称为贤相,这难道不是善始善终吗?

fēi zhī móu shú néng dāng cǐ zhě hu

若不是智慧谋略,谁能做到这样呢?

qǔ nì qióng xiàng mén duō zhǎng zhě

陈平出身贫寒小巷,门前却常有德高望重的人来访。

zǎi ròu xiān jūn zuǒ sàng hòu ba

他早年分肉公平,后来协助办丧事尽心尽力。

wèi chu gèng yòng fù xīn nán jiǎ

在魏国和楚国间辗转任职,难以找到真正信任的心腹。

qì yìn fēng jīn cì chuán lù luǒ

他舍弃官印、退还黄金,乘船逃亡时衣衫不整。

jiān xíng guī hàn wěi zhì huī xià

秘密投奔汉朝,归顺刘邦麾下。

xíng yáng jì quán píng chéng wéi jiě

在荥阳献计保全汉军,平城之围得以解除。

tuī líng ràng bó póu duō yì guǎ

他推让周勃的功劳,自己谦逊退让。

yìng biàn hé quán kè dìng zōng shè

随机应变、灵活处事,最终安定国家社稷。

✦ You read 三十世家·陈丞相世家

Don't lose your spot.

Free account remembers where you stopped across all 12,000 books. Pro unlocks pinyin on every line, modern Mandarin translations, AI rewrites, audio read-along, and the workbook — for $2.50/month, billed annually.