史记 · 司马迁 · Chapter 64 of 130

七十列传·司马穰苴列传

PinyinModern Translation
Size

sī mǎ ráng jū zhě tián wán zhī miáo yì yě

司马穰苴是田完的后代。

qí jǐng gōng shí jìn fá ā zhēn ér yàn qīn hé shàng qí shī bài jì

齐景公在位时,晋国攻打齐国的阿城和甄城,燕国也侵犯黄河一带,齐国军队大败。

jǐng gōng huàn zhī

景公为此忧心忡忡。

yàn yīng nǎi jiàn tián ráng jū yuē ráng jū suī tián shì shù niè rán qí rén wén néng fù zhòng wǔ néng wēi dí yuán jūn shì zhī

晏婴于是推荐田穰苴说:“穰苴虽然是田氏家族的旁支,但他这个人,文才能团结众人,武功能威慑敌人,希望您试用他。”

jǐng gōng zhào ráng jū yǔ yǔ bīng shì dà yuè zhī yǐ wéi jiāng jūn jiàng bīng hàn yàn jìn zhī shī

景公召见穰苴,和他谈论军事,非常欣赏他,任命他为将军,率军抵抗燕国和晋国的军队。

ráng jū yuē chén sù bēi jiàn jūn zhuó zhī lǘ wǔ zhī zhōng jiā zhī dài fū zhī shàng shì zú wèi fù bǎi xìng bù xìn rén wēi quán qīng yuán de jūn zhī chǒng chén guó zhī suǒ zūn yǐ jiān jūn nǎi kě

穰苴说:“我向来地位低微,您把我从平民中提拔起来,放在大夫之上,士兵们还不亲近,百姓也不信任,我人微言轻,希望得到您宠信的大臣、国家所尊重的人,来担任监军,这样才行。”

wū shì jǐng gōng xǔ zhī shǐ zhuāng gǔ wǎng

于是景公答应了他,派庄贾前去。

ráng jū jì cí yǔ zhuāng gǔ yuē yuē dàn rì rì zhōng huì wū jūn mén

穰苴告辞后,与庄贾约定说:“明天中午在军营门口会合。”

ráng jū xiān chí zhì jūn lì biǎo xià lòu dài jiǎ

穰苴先骑马赶到军营,立起计时木表,设下漏壶等待庄贾。

gǔ sù jiāo guì yǐ wéi jiāng jǐ zhī jūn ér jǐ wèi jiān bù shèn jí

庄贾一向骄纵尊贵,认为率领的是自己的军队,自己又是监军,不怎么着急;

qīn qī zuǒ yòu sòng zhī liú yǐn

亲戚和身边的人都来送他,留下喝酒。

rì zhōng ér gǔ bù zhì

中午时分,庄贾还没到。

ráng jū zé pū biǎo jué lòu rù xíng jūn lè bīng shēn míng yuē shù

穰苴就放倒木表,撤掉漏壶,进入军营,整顿军队,宣布军纪。

yuē shù jì dìng xī shí zhuāng gǔ nǎi zhì

军纪宣布完毕,傍晚时分,庄贾才到。

ráng jū yuē hé hòu qī wèi

穰苴问:“为什么迟到?”

gǔ xiè yuē bù nìng dài fū qīn qī sòng zhī gù liú

庄贾道歉说:“不才的大夫和亲戚们来送我,所以耽搁了。”

ráng jū yuē jiāng shòu mìng zhī rì zé wàng qí jiā lín jūn yuē shù zé wàng qí qīn yuán bāo gǔ zhī jí zé wàng qí shēn

穰苴说:“将领接受命令的那天就该忘记自己的家,面对军队纪律就该忘记自己的亲人,击鼓进军的危急时刻就该忘记自己的生命。

jīn dí guó shēn qīn bāng nèi sāo dòng shì zú bào lù wū jìng jūn qǐn bù ān xí shí bù gān wèi bǎi xìng zhī mìng jiē xuán wū jūn hé wèi xiāng sòng hu

如今敌国深入侵犯,国内动荡不安,士兵们在边境上风餐露宿,国君睡不安稳,吃饭不香,百姓的性命都系在您身上,还说什么送行呢!”

zhào jūn zhèng wèn yuē jūn fǎ qī ér hòu zhì zhě yún hé

召来军法官问道:“军法规定,约定时间后迟到的人怎么处置?”

duì yuē dāng zhǎn

回答说:“应当斩首。”

zhuāng gǔ jù shǐ rén chí bào jǐng gōng qǐng jiù

庄贾害怕了,派人快马报告景公,请求救命。

jì wǎng wèi jí fǎn wū shì suì zhǎn zhuāng gǔ yǐ xùn sān jūn

派去的人走后,还没等返回,穰苴就斩了庄贾,向三军示众。

sān jūn zhī shì jiē zhèn lì

三军的将士都震惊颤抖。

jiǔ zhī jǐng gōng qiǎn shǐ zhě chí jié shè gǔ chí rù jūn zhōng

过了很久,景公派使者拿着符节来赦免庄贾,骑马冲入军营中。

ráng jū yuē jiāng zài jūn jūn lìng yǒu suǒ bù shòu

穰苴说:“将领在军中,君主的命令有时可以不接受。”

wèn jūn zhèng yuē chí sān jūn fǎ hé

他问军法官:“在军中驾车奔驰,按军法该如何处置?”

zhèng yuē dāng zhǎn

军法官回答:“应当斩首。”

shǐ zhě dà jù

使者非常害怕。

ráng jū yuē jūn zhī shǐ bù kě shā zhī

穰苴说:“君主的使者不能杀。”

nǎi zhǎn qí pū chē zhī zuǒ fù mǎ zhī zuǒ cān yǐ xùn sān jūn

于是斩了使者的车夫,砍断车左边的车辕,杀了左边驾车的马,以此向全军示众。

qiǎn shǐ zhě hái bào rán hòu xíng

派使者回去报告,然后才出发。

shì zú cì shè jǐng zào yǐn shí wèn jí yī yào shēn zì fǔ xún zhī

他亲自安排士兵的住宿、水井、炉灶、饮食,探问病情,提供医药,亲自安抚他们。

xī qǔ jiāng jūn zhī zī liáng xiǎng shì zú shēn yǔ shì zú píng fēn liáng shí

他把将军的物资粮食全部分给士兵,自己与士兵平分食物。

zuì bǐ qí léi ruò zhě sān rì ér hòu lè bīng

他特别照顾那些瘦弱的人,三天后才整顿军队。

bìng zhě jiē qiú xíng zhēng fèn chū wèi zhī fù zhàn

生病的人都要求参战,争先奋勇地为他出战。

jìn shī wén zhī wèi bà qù

晋国军队听说后,便撤兵离去。

yàn shī wén zhī dù shuǐ ér jiě

燕国军队听说后,渡过黄河解围撤退。

wū shì zhuī jī zhī suì qǔ suǒ wáng fēng nèi gù jìng ér yǐn bīng guī

于是穰苴追击他们,收复了失去的国土,然后率军返回。

wèi zhì guó shì bīng lǚ jiě yuē shù shì méng ér hòu rù yì

还没回到国都,他就解除武装,放松军纪,宣誓盟约后才进入城邑。

jǐng gōng yǔ zhū dài fū jiāo yíng láo shī chéng lǐ rán hòu fǎn guī qǐn

景公和众大夫到郊外迎接,慰劳军队,完成礼仪后,才返回宫中。

jì jiàn ráng jū zūn wèi dà sī mǎ

见到穰苴后,景公尊他为大司马。

tián shì rì yǐ yì zūn wū qí

田氏家族在齐国日益显赫。

yǐ ér dài fū bào shì gāo guó zhī shǔ hài zhī zèn wū jǐng gōng

后来大夫鲍氏、高氏、国氏等人嫉妒他,向景公进谗言。

jǐng gōng tuì ráng jū jū fā jí ér sǐ

景公罢免了穰苴,穰苴发病而死。

tián qǐ tián bào zhī tú yóu cǐ yuàn gāo guó děng

田乞、田豹等人因此怨恨高氏、国氏等。

qí hòu jí tián cháng shā jiǎn gōng jǐn miè gāo zi guó zǐ zhī zú

后来田常杀了齐简公,把高氏、国氏家族全部消灭。

zhì cháng zēng sūn hé yīn zì lì wèi qí wēi wáng yòng bīng xíng wēi dà fàng ráng jū zhī fǎ ér zhū hóu cháo qí

到了田常的曾孙田和,自立为齐威王,用兵施威,大力推行穰苴的兵法,诸侯都来朝拜齐国。

qí wēi wáng shǐ dài fū zhuī lùn gǔ zhě sī mǎ bīng fǎ ér fù ráng jū wū qí zhōng yīn hào yuē sī mǎ ráng jū bīng fǎ

齐威王让大夫们追述古代的司马兵法,并把穰苴的兵法附在其中,因此称为《司马穰苴兵法》。

tài shǐ gōng yuē yú dú sī mǎ bīng fǎ hóng kuò shēn yuǎn suī sān dài zhēng fá wèi néng jìng qí yì rú qí wén yě yì shǎo bāo yǐ

太史公说:我读《司马兵法》,觉得它宏大深远,即使是夏商周三代的征战,也没能完全体现它的深意,至于它的文字,也少有褒扬之辞。

ruò fú ráng jū qū qū wèi xiǎo guó xíng shī hé xiá jí sī mǎ bīng fǎ zhī yī ràng hu

像穰苴这样的人,只是为小国带兵打仗,哪里顾得上《司马兵法》中那种讲究礼让的用兵之道呢?

shì jì duō sī mǎ bīng fǎ yǐ gù bù lùn zhe ráng jū zhī liè zhuàn yān

世上既然有很多关于《司马兵法》的论述,因此就不多说了,这里只记述穰苴的传记。

yàn qīn hé shàng qí shī bài jì

燕国侵犯齐国黄河一带,齐军大败。

yīng jiàn ráng jū wǔ néng wēi dí

晏婴推荐穰苴,认为他的军事才能足以威慑敌人。

zhǎn gǔ yǐ xùn sān jūn jīng tì

穰苴斩杀监军庄贾示众,全军震惊畏惧。

wǒ zú jì qiáng bǐ kòu tuì bì

我军士气大振后,敌军便撤退坚守营垒。

fǎ xíng sī mǎ shí lài zōng qī

穰苴推行司马穰苴的兵法,实际上也依靠了宗室亲戚的支持。

✦ You read 七十列传·司马穰苴列传

Don't lose your spot.

Free account remembers where you stopped across all 12,000 books. Pro unlocks pinyin on every line, modern Mandarin translations, AI rewrites, audio read-along, and the workbook — for $2.50/month, billed annually.