史记 · 司马迁 · Chapter 7 of 130

十二本纪·项羽本纪

PinyinModern Translation
Size

xiàng jí zhě xià xiāng rén yě zì yǔ

项籍是下相人,字羽。

chū qǐ shí nián èr shí sì

最初起兵时,二十四岁。

qí jì fù xiàng liáng liáng fù jí chu jiāng xiàng yàn wèi qín jiāng wáng jiǎn suǒ lù zhě yě

他的叔父是项梁,项梁的父亲就是楚国将领项燕,是被秦国将领王翦所杀的人。

xiàng shì shì shì wèi chu jiāng fēng wū xiàng gù xìng xiàng shì

项家世代担任楚国将领,被封在项地,所以姓项。

xiàng jí shǎo shí xué shū bù chéng qù

项籍年轻时,学习写字没有学成,放弃了。

xué jiàn yòu bù chéng

学习剑术,又没有学成。

xiàng liáng nù zhī

项梁对此感到生气。

jí yuē shū zú yǐ jì míng xìng ér yǐ

项羽说:“写字只要能记录姓名就够了。

jiàn yī rén dí bù zú xué xué wàn rén dí

剑术只能对抗一个人,不值得学,要学就学能对抗万人的本领。

wū shì xiàng liáng nǎi jiào jí bīng fǎ jí dà xǐ lüè zhī qí yì yòu bù kěn jìng xué

”于是项梁就教项羽兵法,项羽非常高兴,但只是粗略了解大意,又不肯深入学习到底。

xiàng liáng cháng yǒu yuè yáng dǎi nǎi qǐng qí yù yuàn cáo jiù shū dǐ yuè yáng yù yuàn sī mǎ xīn yǐ gù shì de yǐ

项梁曾经在栎阳被追捕,就请蕲县的狱吏曹咎写信给栎阳的狱吏司马欣,因此事情得以平息。

xiàng liáng shā rén yǔ jí bì chóu wū wú zhōng

项梁杀了人,和项羽一起到吴中躲避仇家。

wú zhōng xián shì dài fū jiē chū xiàng liáng xià

吴地有才德的士大夫都出自项梁门下。

měi wú zhōng yǒu dà yáo yì jí sàng xiàng liáng cháng wéi zhǔ bàn yīn yǐ bīng fǎ bù lè bīn kè jí zǐ dì yǐ shì zhī qí néng

每当吴中有大规模徭役或丧事,项梁常担任主办人,暗中用兵法来组织宾客和年轻人,因此了解他们的才能。

qín shǐ huáng dì yóu kuài jī dù zhè jiāng liáng yǔ jí jù guān

秦始皇巡游会稽,渡过浙江时,项梁和项羽一同观看。

jí yuē bǐ kě qǔ ér dài yě

项羽说:“那个人可以取代他。”

liáng yǎn qí kǒu yuē wú wàng yán zú yǐ

项梁捂住他的嘴,说:“不要胡说,会灭族的!”

liáng yǐ cǐ qí jí

项梁因此认为项羽与众不同。

jí zhǎng bā chǐ yú lì néng gāng dǐng cái qì guò rén suī wú zhōng zǐ dì jiē yǐ dàn jí yǐ

项羽身高八尺多,力气大得能举起鼎,才华出众,即使是吴中当地的年轻人都已经畏惧他了。

qín èr shì yuán nián qī yuè chén shèng děng qǐ dà zé zhōng

秦二世元年七月,陈胜等人在大泽乡起义。

qí jiǔ yuè kuài jī shǒu tōng wèi liáng yuē jiāng xī jiē fǎn cǐ yì tiān wáng qín zhī shí yě

同年九月,会稽郡守殷通对项梁说:“长江以西地区都已反叛,这也是上天要灭亡秦朝的时候了。

wú wén xiān jí zhì rén hòu zé wéi rén suǒ zhì

我听说先动手就能控制别人,后动手就会被别人控制。

wú yù fā bīng shǐ gōng jí huán chu jiāng

我打算起兵,让您和桓楚来统率军队。

shì shí huán chu wáng zài zé zhōng

”当时桓楚正逃亡在荒野沼泽之中。

liáng yuē huán chu wáng rén mò zhī qí chù dú jí zhī zhī ěr

项梁说:“桓楚逃亡在外,没有人知道他的下落,只有项籍知道。”

liáng nǎi chū jiè jí chí jiàn jū wài dài

项梁于是出去,嘱咐项籍拿着剑在外面等候。

liáng fù rù yǔ shǒu zuò yuē qǐng zhào jí shǐ shòu mìng zhào huán chu

项梁又进去,和郡守坐在一起,说:“请召项籍进来,让他奉命去召桓楚。”

shǒu yuē nuò

郡守说:“好。”

liáng zhào jí rù

项梁召项籍进来。

xū yú liáng xuàn jí yuē kě xíng yǐ

过了一会儿,项梁向项籍使眼色说:“可以动手了!”

wū shì jí suì bá jiàn zhǎn shǒu tóu

于是项籍便拔出剑来砍下了郡守的头。

xiàng liáng chí shǒu tóu pèi qí yìn shòu

项梁提着郡守的头,佩戴上他的官印。

mén xià dà jīng rǎo luàn jí suǒ jī shā shù shí bǎi rén

郡守府内的人大为惊慌,一片混乱,项籍所击杀的有几十上百人。

yī fǔ zhōng jiē shè fú mò gǎn qǐ

整个郡府中的人都吓得趴在地上,没有人敢起来。

liáng nǎi zhào gù suǒ zhī háo lì yù yǐ suǒ wéi qǐ dà shì suì jǔ wú zhōng bīng

项梁于是召集从前所熟知的豪强官吏,把所以要起兵反秦的大事告诉他们,于是就发动吴中的军队。

shǐ rén shōu xià xiàn de jīng bīng bā qiān rén

派人收取下属各县,得到精兵八千人。

liáng bù shǔ wú zhōng háo jié wèi xiào wèi hou sī mǎ

项梁在吴中部署豪杰担任校尉、候、司马等官职。

yǒu yī rén bù dé yòng zì yán wū liáng

有一个人没有被任用,亲自向项梁诉说。

liáng yuē qián shí mǒu sàng shǐ gōng zhǔ mǒu shì bù néng bàn yǐ cǐ bù rèn yòng gōng

项梁说:“前些时候某家丧事让你主办某件事,你没有办好,因此不任用你。”

zhòng nǎi jiē fú

众人于是都心悦诚服。

wū shì liáng wèi kuài jī shǒu jí wèi pí jiàng xùn xià xiàn

于是项梁担任会稽郡守,项籍担任副将,攻占下属各县。

guǎng líng rén zhào píng wū shì wèi chén wáng xùn guǎng líng wèi néng xià

广陵人召平这时为陈王攻取广陵,未能攻克。

wén chén wáng bài zǒu qín bīng yòu qiě zhì nǎi dù jiāng jiáo chén wáng mìng bài liáng wèi chǔ wáng shàng zhù guó

听说陈王战败逃走,秦军又将到来,于是渡过长江假传陈王的命令,任命项梁为楚国的上柱国。

yuē jiāng dōng yǐ dìng jí yǐn bīng xi jī qín

说:“江东地区已经平定,应迅速率军向西进攻秦军。

xiàng liáng nǎi yǐ bā qiān rén dù jiāng ér xi

”项梁便率领八千人渡过长江向西进军。

wén chén yīng yǐ xià dōng yáng shǐ shǐ yù yǔ lián hé jù xi

得知陈婴已经攻下东阳,派遣使者想要与他联合共同西进。

chén yīng zhě gù dōng yáng lìng shǐ jū xiàn zhōng sù xìn jǐn chēng wéi zhǎng zhě

陈婴原是东阳县的令史,居住在县城中,一向以诚信谨慎著称,被尊称为德高望重的人。

dōng yáng shào nián shā qí lìng xiāng jù shù qiān rén yù zhì zhǎng wú shì yòng nǎi qǐng chén yīng

东阳的年轻人杀了县令,聚集了数千人,想推举一位首领,没有合适的人选,于是请陈婴担任。

yīng xiè bù néng suì qiáng lì yīng wèi zhǎng xiàn zhōng cóng zhě dé èr wàn rén

陈婴推辞说自己能力不足,但众人还是强行推举他为首领,县里跟随他的人达到了两万人。

shào nián yù lì yīng biàn wèi wáng yì jūn cāng tóu tè qǐ

年轻人想立即拥立陈婴称王,组建一支头裹青巾的独特军队。

chén yīng mǔ wèi yīng yuē zì wǒ wèi rǔ jiā fù wèi cháng wén rǔ xiān gǔ zhī yǒu guì zhě

陈婴的母亲对陈婴说:“自从我嫁到你们家以来,从未听说过你的祖先中有显贵的人物。

jīn bào de dà míng bù xiáng

如今突然获得这么大的名声,是不吉利的。

bù rú yǒu suǒ shǔ shì chéng yóu de fēng hóu shì bài yì yǐ wáng fēi shì suǒ zhǐ míng yě

不如依附于他人,事情成功了还能被封侯,事情失败了也容易逃脱,不会被世人指名道姓地追究。

yīng nǎi bù gǎn wèi wáng

”陈婴于是不敢称王。

wèi qí jūn lì yuē xiàng shì shì shì jiāng jiā yǒu míng wū chu

他对自己的军官们说:“项家世代为将,在楚国很有名望。

jīn yù jǔ dà shì jiāng fēi qí rén bù kě

如今要发动大事,如果将领不是合适的人选,是不行的。

wǒ yǐ míng zú wáng qín bì yǐ

我们依靠这样的名门望族,灭亡秦朝是必然的。

wū shì zhòng cóng qí yán yǐ bīng shǔ xiàng liáng

”于是众人听从了他的话,把军队交给了项梁。

xiàng liáng dù huái qíng bù pú jiāng jūn yì yǐ bīng shǔ yān

项梁渡过淮河,黥布、蒲将军也带着军队归附了他。

fán liù qī wàn rén jūn xià pī

总共六七万人,驻扎在下邳。

dàng shì shí qín jiā yǐ lì jǐng jū wèi chǔ wáng jūn péng chéng dōng yù jù xiàng liáng

当时,秦嘉已经拥立景驹为楚王,驻扎在彭城东面,企图抵抗项梁。

xiàng liáng wèi jūn lì yuē chén wáng xiān shǒu shì zhàn bù lì wèi wén suǒ zài

项梁对军中官员说:“陈胜首先起事,作战失利,如今下落不明。

jīn qín jiā bèi chén wáng ér lì jǐng jū nì wú dào

现在秦嘉背叛陈胜而拥立景驹,这是大逆不道的行为。

nǎi jìn bīng jī qín jiā

”于是率军进攻秦嘉。

qín jiā jūn bài zǒu zhuī zhī zhì hú líng

秦嘉的军队战败逃跑,项梁追击到胡陵。

jiā hái zhàn yī rì jiā sǐ jūn jiàng

秦嘉回军交战一天,秦嘉战死,他的军队投降。

jǐng jū zǒu sǐ liáng de

景驹逃到梁地后死去。

xiàng liáng yǐ bìng qín jiā jūn jūn hú líng jiāng yǐn jūn ér xi

项梁已经吞并了秦嘉的军队,驻扎在胡陵,准备率领军队向西进发。

zhāng hán jūn zhì lì xiàng liáng shǐ bié jiāng zhū jī shí yú fán jūn yǔ zhàn

章邯的军队到达栗地,项梁派遣部将朱鸡石、余樊君前去迎战。

yú fán jūn sǐ

余樊君战死。

zhū jī shí jūn bài wáng zǒu hú líng

朱鸡石的军队战败,逃往胡陵。

xiàng liáng nǎi yǐn bīng rù xuē zhū jī shí

项梁于是率军进入薛地,处死了朱鸡石。

xiàng liáng qián shǐ xiàng yǔ bié gōng xiāng chéng xiāng chéng jiān shǒu bù xià

项梁之前派遣项羽分兵攻打襄城,襄城守军顽强抵抗,未能攻克。

yǐ bá jiē kēng zhī

攻占之后,将城中军民全部坑杀。

hái bào xiàng liáng

项羽返回向项梁报告战况。

xiàng liáng wén chén wáng dìng sǐ zhào zhū bié jiāng huì xuē jì shì

项梁得知陈胜确实已死,便召集各路将领到薛地商议大事。

cǐ shí pèi gōng yì qǐ pèi wǎng yān

这时刘邦也在沛县起兵,前往薛地参与会盟。

jū cháo rén fàn zēng nián qī shí sù jū jiā hào qí jì wǎng shuì xiàng liáng yuē chén shèng bài gù dāng

居鄛人范增,年已七十,一向隐居在家,擅长出奇谋,前去游说项梁道:“陈胜失败本是理所当然。

fu qín miè liù guó chu zuì wú zuì

秦国消灭六国,楚国最是无辜。

zì huái wáng rù qín bù fǎn chu rén lián zhī zhì jīn gù chu nán gōng yuē chu suī sān hù wáng qín bì chu yě

自从楚怀王被扣留在秦国未能返回,楚国人至今仍同情他,所以楚南公说‘楚国即使只剩下三户人家,灭亡秦国的也必定是楚国’。

jīn chén shèng shǒu shì bù lì chu hòu ér zì lì qí shì bù zhǎng

如今陈胜首先起事,不拥立楚王的后代却自立为王,他的势力不会长久。

jīn jūn qǐ jiāng dōng chu fēng wǔ zhī jiāng jiē zhēng fù jūn zhě yǐ jūn shì shì chu jiāng wèi néng fù lì chu zhī hòu yě

现在您从江东起兵,楚国各地蜂拥而起的将领都争相归附您,是因为您家世代都是楚国的将领,能够重新拥立楚王的后代。

wū shì xiàng liáng rán qí yán nǎi qiú chǔ huái wáng sūn xīn mín jiān wéi rén mù yáng lì yǐ wéi chǔ huái wáng cóng mín suǒ wàng yě

”于是项梁认为他的话有道理,便寻找楚怀王的孙子熊心,他正在民间为人放羊,便立他为楚怀王,以顺应民众的期望。

chén yīng wèi chu shàng zhù guó fēng wǔ xiàn yǔ huái wáng dōu xū tái

陈婴担任楚国的上柱国,受封五个县,与楚怀王一同定都盱台。

xiàng liáng zì hào wèi wǔ xìn jūn

项梁自称为武信君。

jū shù yuè yǐn bīng gōng gāng fù yǔ qí tián róng sī mǎ lóng qiě jūn jiù dōng ē dà pò qín jūn wū dōng ē

过了几个月,他带兵攻打亢父,与齐国的田荣、司马龙且的军队一起救援东阿,在东阿大败秦军。

tián róng jí yǐn bīng guī zhú qí wáng jiǎ

田荣随即带兵返回,驱逐了他的国王田假。

jiǎ wáng zǒu chu

田假逃亡到楚国。

jiǎ xiāng tián jiǎo wáng zǒu zhào

田假的丞相田角逃亡到赵国。

jiǎo dì tián jiān gù qí jiāng jū zhào bù gǎn guī

田角的弟弟田间原是齐国将领,留在赵国不敢回去。

tián róng lì tián dān zi shì wèi qí wáng

田荣拥立田儋的儿子田市为齐王。

xiàng liáng yǐ pò dōng ē xià jūn suì zhuī qín jūn

项梁已经击败了东阿的秦军,于是追击秦军。

shù shǐ shǐ qù qí bīng yù yǔ jù xi

多次派遣使者催促齐国出兵,想要与齐军一同西进。

tián róng yuē chu shā tián jiǎ zhào shā tián jiǎo tián jiān nǎi fā bīng

田荣说:“楚国杀掉田假,赵国杀掉田角、田间,我就发兵。

xiàng liáng yuē tián jiǎ wèi yǔ guó zhī wáng qióng lái cóng wǒ bù rěn shā zhī

”项梁说:“田假是盟国的君王,走投无路来投靠我,我不忍心杀他。

zhào yì bù shā tián jiǎo tián jiān yǐ shì wū qí

”赵国也不杀田角、田间,以此与齐国做交易。

qí suì bù kěn fā bīng zhù chu

齐国于是不肯发兵援助楚国。

xiàng liáng shǐ pèi gōng jí xiàng yǔ bié gōng chéng yáng tú zhī

项梁派遣沛公和项羽分兵攻打城阳,屠戮了该城。

xi pò qín jūn pú yáng dōng qín bīng shōu rù pú yáng

向西在濮阳以东击败秦军,秦军退入濮阳城内。

pèi gōng xiàng yǔ nǎi gōng dìng táo

沛公和项羽于是进攻定陶。

dìng táo wèi xià qù xi lüè dì zhì yōng qiū dà pò qín jūn zhǎn li yóu

定陶未能攻下,便撤离,向西攻取土地直至雍丘,大败秦军,斩杀李由。

hái gōng wài huáng wài huáng wèi xià

回军攻打外黄,外黄未能攻克。

xiàng liáng qǐ dōng ē xi zhì dìng táo zài pò qín jūn xiàng yǔ děng yòu zhǎn li yóu yì qīng qín yǒu jiāo sè

项梁从东阿起兵,向西进军,到达定陶,再次击败秦军,项羽等人又斩杀了李由,更加轻视秦军,显露出骄傲的神色。

sòng yì nǎi jiàn xiàng liáng yuē zhàn shèng ér jiāng jiāo zú duò zhě bài

宋义于是劝谏项梁说:“打了胜仗而将领骄傲、士兵懈怠的军队会失败。

jīn zú shǎo duò yǐ qín bīng rì yì chén wèi jūn wèi zhī

现在士兵已经有些懈怠了,秦军兵力却日益增强,我为您感到担忧。

xiàng liáng fú tīng

”项梁没有听从。

nǎi shǐ sòng yì shǐ wū qí

于是派宋义出使齐国。

dào yù qí shǐ zhě gāo líng jūn xiǎn yuē gōng jiāng jiàn wǔ xìn jūn hu

在路上遇到齐国使者高陵君显,宋义说:“您是要去见武信君吗?

yuē rán

他回答说:“是的。

yuē chén lùn wǔ xìn jūn jūn bì bài

他说道:“我断定武信君的军队必定会失败。

gōng xú xíng jí miǎn sǐ jí xíng zé jí huò

您缓慢行进就能免于一死,快速前进则会遭遇灾祸。

qín guǒ xī qǐ bīng yì zhāng hán jī chu jūn dà pò zhī dìng táo xiàng liáng sǐ

”秦国果然调动全部兵力增援章邯,攻打楚军,在定陶大败楚军,项梁战死。

pèi gōng xiàng yǔ qù wài huáng gōng chén liú chén liú jiān shǒu bù néng xià

沛公和项羽离开外黄去攻打陈留,但陈留防守坚固,未能攻下。

pèi gōng xiàng yǔ xiāng yǔ móu yuē jīn xiàng liáng jūn pò shì zú kǒng

沛公和项羽一起商议说:“如今项梁的军队溃败,士兵们感到恐惧。

nǎi yǔ lǚ chén jūn jù yǐn bīng ér dōng

于是与吕臣的军队一同率兵向东进发。

lǚ chén jūn péng chéng dōng xiàng yǔ jūn péng chéng xi pèi gōng jūn dàng

吕臣的军队驻扎在彭城东面,项羽的军队驻扎在彭城西面,沛公的军队驻扎在砀地。

zhāng hán yǐ pò xiàng liáng jūn zé yǐ wéi chu de bīng bù zú yōu nǎi dù hé jī zhào dà pò zhī

章邯击败项梁的军队后,认为楚地的军队不值得担忧,于是渡过黄河攻打赵国,大败赵军。

dāng cǐ shí zhào xiē wèi wáng chén yú wèi jiāng zhāng ěr wèi xiāng jiē zǒu rù jù lù chéng

当时,赵歇是赵王,陈馀担任将军,张耳担任丞相,他们都逃进了钜鹿城。

zhāng hán lìng wáng lí shè jiān wéi jù lù zhāng hán jūn qí nán zhù yǒng dào ér shū zhī sù

章邯命令王离、涉间包围钜鹿,章邯的军队驻扎在钜鹿南面,修筑甬道来运输粮食。

chén yú wèi jiāng jiāng zú shù wàn rén ér jūn jù lù zhī běi cǐ suǒ wèi hé běi zhī jūn yě

陈馀担任将军,率领数万士兵驻扎在钜鹿北面,这就是所谓的河北军队。

chu bīng yǐ pò wū dìng táo huái wáng kǒng cóng xū tái zhī péng chéng bìng xiàng yǔ lǚ chén jūn zì jiāng zhī

楚军在定陶被击败,楚怀王感到恐慌,从盱台前往彭城,合并项羽和吕臣的军队亲自统领。

yǐ lǚ chén wèi sī tú yǐ qí fù lǚ qīng wèi lìng yǐn

任命吕臣为司徒,任命他的父亲吕青为令尹。

yǐ pèi gōng wèi dàng jùn zhǎng fēng wèi wǔ ān hóu jiāng dàng jùn bīng

任命沛公为砀郡长官,封为武安侯,统领砀郡的军队。

chū sòng yì suǒ yù qí shǐ zhě gāo líng jūn xiǎn zài chu jūn jiàn chǔ wáng yuē sòng yì lùn wǔ xìn jūn zhī jūn bì bài jū shù rì jūn guǒ bài

当初,宋义遇到的齐国使者高陵君显在楚军中,见到楚王说:“宋义预言武信君的军队必定失败,过了几天,军队果然败了。

bīng wèi zhàn ér xiān jiàn bài zhēng cǐ kě wèi zhī bīng yǐ

军队尚未交战就能预见失败的征兆,这可以说是懂得军事了。

wáng zhào sòng yì yǔ jì shì ér dà yuè zhī yīn zhì yǐ wéi shàng jiàng jūn xiàng yǔ wèi lǔ gōng wèi cì jiāng fàn zēng wèi mò jiāng jiù zhào

”楚王召见宋义商议事务并非常欣赏他,于是任命他为上将军,项羽为鲁公,担任次将,范增为末将,去救援赵国。

zhū bié jiāng jiē shǔ sòng yì hào wèi qīng zǐ guàn jūn

其他将领都归宋义统领,他被尊称为卿子冠军。

xíng zhì ān yáng liú sì shí liù rì bù jìn

行军到安阳,停留了四十六天不前进。

xiàng yǔ yuē wú wén qín jūn wéi zhào wáng jù lù jí yǐn bīng dù hé chu jī qí wài zhào yīng qí nèi pò qín jūn bì yǐ

项羽说:“我听说秦军包围了赵王在巨鹿,应迅速带兵渡河,楚军在外攻击,赵军在内接应,一定能打败秦军。”

sòng yì yuē bù rán

宋义说:“不对。

fu bó niú zhī méng bù kě yǐ pò jī shī

拍打牛身上的大虻虫,不能用来消灭虱子。

jīn qín gōng zhào zhàn shèng zé bīng ba wǒ chéng qí bì

现在秦军攻打赵国,打胜了军队就会疲惫,我们趁他们疲敝时进攻;

bù shèng zé wǒ yǐn bīng gǔ xíng ér xi bì jǔ qín yǐ

如果不能取胜,我就率领军队擂鼓西进,必定能攻下秦地。

gù bù rú xiān dòu qín zhào

所以不如先让秦赵两军相斗。

fu bèi jiān zhí ruì yì bù rú gōng

披着坚固的铠甲,手持锐利的兵器,我宋义不如您;

zuò ér yùn cè gōng bù rú yì

坐在营帐里运筹帷幄,您不如我宋义。

yīn xià lìng jūn zhōng yuē měng rú hǔ hěn rú yáng tān rú láng qiáng bù kě shǐ zhě jiē zhǎn zhī

”于是向军中下令说:“像老虎一样凶猛,像羊一样执拗,像狼一样贪婪,倔强不听指挥的人,一律斩首。

nǎi qiǎn qí zi sòng xiāng xiāng qí shēn sòng zhī zhì wú yán yǐn jiǔ gāo huì

”于是派他的儿子宋襄去齐国做相国,亲自送他到无盐,设宴饮酒大会宾客。

tiān hán dà yǔ shì zú dòng jī

天气寒冷,下着大雨,士兵们又冷又饿。

xiàng yǔ yuē jiāng lù lì ér gōng qín jiǔ liú bù xíng

项羽说:“本应合力攻打秦军,却长久停留不前。

jīn suì jī mín pín shì zú shí yù shū jūn wú xiàn liáng nǎi yǐn jiǔ gāo huì bù yǐn bīng dù hé yīn zhào shí yǔ zhào bìng lì gōng qín nǎi yuē chéng qí bì

如今收成不好,百姓贫困,士兵们只能吃芋头和豆子,军中已无现成粮食,却还在饮酒聚会,不率军渡河去依靠赵地的粮食补给,与赵国合力攻打秦军,反而说什么‘等待秦军疲惫’。

fu yǐ qín zhī qiáng gōng xīn zào zhī zhào qí shì bì jǔ zhào

以秦国的强大,去攻打新建立的赵国,势必能攻下赵国。

zhào jǔ ér qín qiáng hé bì zhī chéng

赵国被攻下后秦国更加强大,还有什么疲惫可乘!

qiě guó bīng xīn pò wáng zuò bù ān xí sào jìng nèi ér zhuān shǔ wū jiāng jūn guó jiā ān wēi zài cǐ yī jǔ

况且楚军刚遭失败,大王坐立不安,将全国兵力都托付给将军,国家的安危,就在此一举了。”

jīn bù xù shì zú ér xùn qí sī fēi shè jì zhī chén

如今不体恤士兵却谋求私利,不是国家忠臣。

xiàng yǔ chén cháo shàng jiàng jūn sòng yì jí qí zhàng zhōng zhǎn sòng yì tóu chū lìng jūn zhōng yuē sòng yì yǔ qí móu fǎn chu chǔ wáng yīn lìng yǔ zhū zhī

项羽清晨拜见上将军宋义,就在营帐中砍下宋义的头颅,出来向军中下令说:“宋义与齐国密谋反叛楚国,楚王暗中命令我诛杀他。

dàng shì shí zhū jiāng jiē shè fú mò gǎn zhī wú

”当时,众将领都畏惧屈服,无人敢抗拒。

jiē yuē shǒu lì chu zhě jiāng jūn jiā yě

都说:“首先拥立楚王的是将军家族。

jīn jiāng jūn zhū luàn

如今将军平定叛乱。

nǎi xiāng yǔ gòng lì yǔ wèi jiǎ shàng jiàng jūn

”于是共同推举项羽为代理上将军。

shǐ rén zhuī sòng yì zǐ jí zhī qí shā zhī

派人追赶宋义的儿子,追到齐国,杀了他。

shǐ huán chu bào mìng wū huái wáng

派桓楚向楚怀王报告情况。

huái wáng yīn shǐ xiàng yǔ wéi shàng jiāng jūn dāng yáng jūn pú jiāng jūn jiē shǔ xiàng yǔ

楚怀王于是任命项羽为上将军,当阳君、蒲将军都归属项羽指挥。

xiàng yǔ yǐ shā qīng zǐ guàn jūn wēi zhèn chǔ guó míng wén zhū hóu

项羽杀了卿子冠军宋义后,威震楚国,名扬诸侯。

nǎi qiǎn dāng yáng jūn pú jiāng jūn jiāng zú èr wàn dù hé jiù jù lù

于是派遣当阳君、蒲将军率领两万士兵渡过黄河,救援巨鹿。

zhàn shǎo lì chén yú fù qǐng bīng

战事稍有进展,陈馀再次请求增援。

xiàng yǔ nǎi xī yǐn bīng dù hé jiē chén chuán pò fǔ zèng shāo lú shè chí sān rì liáng yǐ shì shì zú bì sǐ wú yī hái xīn

项羽于是率领全部军队渡过黄河,把船只全部凿沉,砸破锅碗,烧毁营房,只带三天的干粮,以此向士兵表示决一死战,没有一丝退却的念头。

wū shì zhì zé wéi wáng lí yǔ qín jūn yù jiǔ zhàn jué qí yǒng dào dà pò zhī shā sū jiǎo lǔ wáng lí

于是到达后便包围了王离的军队,与秦军遭遇,经过九次激战,截断了秦军的粮道,大败秦军,杀死苏角,俘虏了王离。

shè jiān bù jiàng chu zì shāo shā

涉间不肯向楚军投降,自焚而死。

dàng shì shí chu bīng guān zhū hóu

在这个时候,楚军的威势超过了所有诸侯的军队。

zhū hóu jūn jiù jù lù xià zhě shí yú bì mò gǎn zòng bīng

前来援救巨鹿的诸侯军队有十多座营垒,没有一支敢出兵作战。

jí chu jī qín zhū jiāng jiē cóng bì shàng guān

等到楚军攻击秦军时,诸侯将领们都只在营垒上观望。

chu zhàn shì wú bù yī yǐ dāng shí chu bīng hū shēng dòng tiān zhū hóu jūn wú bù rén rén zhuì kǒng

楚军战士个个以一当十,楚军喊杀声震天动地,诸侯军队无不人人胆战心惊。

wū shì yǐ pò qín jūn xiàng yǔ zhào jiàn zhū hóu jiāng rù yuán mén wú bù xī xíng ér qián mò gǎn yǎng shì

于是秦军被击败后,项羽召见诸侯将领,他们进入军营辕门时,无不跪着用膝盖前行,没有人敢抬头仰视。

xiàng yǔ yóu shì shǐ wèi zhū hóu shàng jiàng jūn zhū hóu jiē shǔ yān

项羽从此开始成为诸侯联军的最高统帅,各路诸侯都归他统辖。

zhāng hán jūn jí yuán xiàng yǔ jūn zhāng nán xiāng chí wèi zhàn

章邯的军队驻扎在棘原,项羽的军队驻扎在漳河南岸,双方对峙尚未交战。

qín jūn shù què èr shì shǐ rén ràng zhāng hán

秦军多次败退,秦二世派人责备章邯。

zhāng hán kǒng shǐ cháng shǐ xīn qǐng shì

章邯心中恐惧,派遣长史司马欣前去请示汇报。

zhì xián yáng liú sī mǎ mén sān rì zhào gāo bú jiàn yǒu bù xìn zhī xīn

抵达咸阳后,在司马门停留了三天,赵高不予接见,显露出不信任的态度。

zhǎng shǐ xīn kǒng hái zǒu qí jūn bù gǎn chū gù dào zhào gāo guǒ shǐ rén zhuī zhī bù jí

长史欣感到恐惧,急忙返回自己的军队,不敢走原来的道路,赵高果然派人追赶,但未能追上。

xīn zhì jūn bào yuē zhào gāo yòng shì wū zhōng xià wú kě wèi zhě

欣回到军中,报告说:“赵高在朝中专权,下面的人无法有所作为。

jīn zhàn néng shèng gāo bì jí dù wú gōng

如今如果作战获胜,赵高必定会嫉妒我的功劳;

zhàn bù néng shèng bù miǎn wū sǐ

如果作战不能取胜,则免不了一死。

yuán jiāng jūn shú jì zhī

希望将军仔细考虑这件事。”

chén yú yì yí zhāng hán shū yuē bái qǐ wèi qín jiāng nán zhēng yān yǐng běi kēng mǎ fú gōng chéng lüè dì bù kě shèng jì ér jìng cì sǐ

陈馀也写信给章邯说:“白起担任秦国将领,向南征伐鄢郢,向北坑杀马服君赵括的军队,攻占城池、夺取土地,不计其数,最终却被赐死。

méng tián wèi qín jiāng běi zhú róng rén kāi yú zhōng dì shù qiān lǐ jìng zhǎn yáng zhōu

蒙恬担任秦国将领,向北驱逐戎人,开拓榆中地区数千里,最终在阳周被处死。

hé zhě

为什么呢?

gōng duō qín bù néng jǐn fēng yīn yǐ fǎ zhū zhī

他们功劳太多,秦国无法完全封赏,便借法律之名诛杀他们。

jīn jiāng jūn wèi qín jiāng sān suì yǐ suǒ wáng shī yǐ shí wàn shù ér zhū hóu bìng qǐ zī yì duō

如今将军担任秦国将领已有三年,损失兵力数以十万计,而各地诸侯纷纷起兵,越来越多。

bǐ zhào gāo sù yú rì jiǔ jīn shì jí yì kǒng èr shì zhū zhī gù yù yǐ fǎ zhū jiāng jūn yǐ sè zé shǐ rén gēng dài jiāng jūn yǐ tuō qí huò

那赵高一向阿谀奉承已久,如今形势危急,也害怕秦二世诛杀他,所以想借法律之名诛杀将军来推卸责任,派人接替将军以摆脱自己的灾祸。

fu jiāng jūn jū wài jiǔ duō nèi què yǒu gōng yì zhū wú gōng yì zhū

将军在外领兵已久,朝廷内部多有嫌隙,有功会被诛杀,无功也会被诛杀。”

qiě tiān zhī wáng qín wú yú zhì jiē zhī zhī

况且上天要灭亡秦朝,无论愚笨还是聪明的人都知道这一点。

jīn jiāng jūn nèi bù néng zhí jiàn wài wèi wáng guó jiāng gū tè dú lì ér yù cháng cún qǐ bù āi zāi

如今将军在朝廷内不能直言进谏,在外又成了亡国的将领,孤立无援却想长久生存,难道不悲哀吗!

jiāng jūn hé bù hái bīng yǔ zhū hóu wéi cóng yuē gòng gōng qín fēn wáng qí de nán miàn chēng gū

将军为什么不掉转军队与诸侯联合,约定共同攻打秦朝,分割土地称王,面南而坐自称孤家;

cǐ shú yǔ shēn fú fū zhì qī zǐ wèi lù hu

这与自己遭受刑戮,妻子儿女被杀害相比,哪个更好呢?

zhāng hán hú yí yīn shǐ hou shǐ chéng shǐ xiàng yǔ yù yuē

”章邯犹豫不决,暗中派军候始成出使项羽军中,想要订立和约。

yuē wèi chéng xiàng yǔ shǐ pú jiāng jūn rì yè yǐn bīng dù sān hù jūn zhāng nán yǔ qín zhàn zài pò zhī

和约尚未达成,项羽派蒲将军日夜率军渡过三户津,驻扎在漳河南岸,与秦军交战,再次击败了他们。

xiàng yǔ xī yǐn bīng jī qín jūn wū shuǐ shàng dà pò zhī

项羽率领全部军队在污水攻击秦军,大败秦军。

zhāng hán shǐ rén jiàn xiàng yǔ yù yuē

章邯派人去见项羽,想要订立和约。

xiàng yǔ zhào jūn lì móu yuē liáng shǎo yù tīng qí yuē

项羽召集军中官吏商议说:“粮食短缺,我打算接受他们的和约。”

jūn lì jiē yuē shàn

军中官吏都说:“好。”

xiàng yǔ nǎi yǔ qī huán shuǐ nán yīn xū shàng

项羽于是与章邯约定在洹水南岸的殷墟会面。

yǐ méng zhāng hán jiàn xiàng yǔ ér liú tì wéi yán zhào gāo

盟誓之后,章邯见到项羽,流下眼泪,向他诉说赵高的事情。

xiàng yǔ nǎi lì zhāng hán wèi yōng wáng zhì chu jūn zhōng

项羽于是封章邯为雍王,将他安置在楚军之中。

shǐ cháng shǐ xīn wéi shàng jiāng jūn jiāng qín jūn wèi qián xíng

任命长史司马欣为上将军,率领秦军作为先头部队。

dào xīn ān

抵达新安。

zhū hóu lì zú yì shí gù yáo shǐ tún shù guò qín zhōng qín zhōng lì zú yù zhī duō wú zhuàng jí qín jūn jiàng zhū hóu zhū hóu lì zú chéng shèng duō nú lǔ shǐ zhī qīng zhé rǔ qín lì zú

诸侯军的官兵过去曾因服徭役、屯守边地而途经秦中,秦中官兵对待他们多有无礼之处,等到秦军投降诸侯,诸侯军的官兵便借着胜利的威势,像对待奴隶俘虏一样使唤他们,随意侮辱秦军官兵。

qín lì zú duō qiè yán yuē zhāng jiāng jūn děng zhà wú shǔ jiàng zhū hóu jīn néng rù guān pò qín dà shàn

秦军官兵私下议论说:“章将军等人骗我们投降诸侯,如今若能入关攻破秦朝,固然很好;

jí bù néng zhū hóu lǔ wú shǔ ér dōng qín bì jǐn zhū wú fù mǔ qī zǐ

如果不能,诸侯军俘虏我们东归,秦朝必定会杀光我们的父母妻儿。”

zhū hóu wēi wén qí jì yǐ gào xiàng yǔ

诸侯们隐约听说了他们的计谋,便告诉了项羽。

xiàng yǔ nǎi zhào qíng bù pú jiāng jūn jì yuē qín lì zú shàng zhòng qí xīn bù fú zhì guān zhōng bù tīng shì bì wēi bù rú jī shā zhī ér dú yǔ zhāng hán zhǎng shǐ xīn dū wèi yì rù qín

项羽于是召见黥布、蒲将军商议说:“秦军的官兵人数还很多,他们内心并不顺服,到了关中如果不听从命令,事情一定很危险,不如把他们杀掉,只和章邯、长史司马欣、都尉董翳进入秦地。”

wū shì chu jūn yè jī kēng qín zú èr shí yú wàn rén xīn ān chéng nán

于是楚军在夜间袭击并活埋了秦军士卒二十多万人于新安城南。

xíng lüè dìng qín dì

进军并攻取平定秦地。

hán gǔ guān yǒu bīng shǒu guān bù dé rù

函谷关有军队把守关口,不能进入。

yòu wén pèi gōng yǐ pò xián yáng xiàng yǔ dà nù shǐ dāng yáng jūn děng jī guān

又听说沛公已经攻破咸阳,项羽大怒,派当阳君等人攻打函谷关。

xiàng yǔ suì rù zhì yú xì xi

项羽于是进入关中,到达戏水西岸。

pèi gōng jūn bà shàng wèi de yǔ xiàng yǔ xiāng jiàn

沛公驻军在霸上,未能与项羽相见。

pèi gōng zuǒ sī mǎ cáo wú shāng shǐ rén yán wū xiàng yǔ yuē pèi gōng yù wáng guān zhōng shǐ zǐ yīng wèi xiāng zhēn bǎo jǐn yǒu zhī

沛公的左司马曹无伤派人向项羽进言说:“沛公想在关中称王,让子婴做丞相,珍宝全部占为己有。

xiàng yǔ dà nù yuē dàn rì xiǎng shì zú wèi jī pò pèi gōng jūn

”项羽非常愤怒,说:“明天犒劳士兵,给我打败沛公的军队!

dàng shì shí xiàng yǔ bīng sì shí wàn zài xīn fēng hóng mén pèi gōng bīng shí wàn zài bà shàng

”在这个时候,项羽有四十万军队,驻扎在新丰的鸿门;沛公有十万军队,驻扎在霸上。

fàn zēng shuì xiàng yǔ yuē pèi gōng jū shān dōng shí tān wū cái huò hǎo měi jī

范增劝告项羽说:“沛公在崤山以东的时候,贪图财物,喜爱美女。

jīn rù guān cái wù wú suǒ qǔ fù nǚ wú suǒ xìng cǐ qí zhì bù zài xiǎo

如今进入关中,财物一点不取,妇女一个不亲近,这表明他的志向不小。

wú lìng rén wàng qí qì jiē wèi lóng hǔ chéng wǔ cǎi cǐ tiān zǐ qì yě

我派人观察他上方的云气,都是龙虎的形状,呈现五彩颜色,这是天子的气象啊。

jí jī wù shī

赶快进攻,不要错失良机。

chu zuǒ yǐn xiàng bó zhě xiàng yǔ jì fù yě sù shàn liú hòu zhāng liáng

楚国的左尹项伯,是项羽的叔父,一向与留侯张良交好。

zhāng liáng shì shí cóng pèi gōng xiàng bó nǎi yè chí zhī pèi gōng jūn sī jiàn zhāng liáng jù gào yǐ shì yù hū zhāng liáng yǔ jù qù

张良这时正跟随沛公,项伯于是连夜骑马赶到沛公军营,私下会见张良,把事情全部告诉了他,想叫张良和自己一起离开。

yuē wú cóng jù sǐ yě

说:“不要跟着他们一起送死。”

zhāng liáng yuē chén wèi hán wáng sòng pèi gōng pèi gōng jīn shì yǒu jí wáng qù bú yì bù kě bù yǔ

张良说:“我替韩王护送沛公,沛公现在遇到危急情况,我独自逃走是不仁义的,不能不告诉他。”

liáng nǎi rù jù gào pèi gōng

张良于是进去,把情况全部告诉了沛公。

pèi gōng dà jīng yuē wèi zhī nài hé

沛公非常吃惊,说:“这该怎么办?”

zhāng liáng yuē shuí wèi dài wáng wèi cǐ jì zhě

张良说:“是谁给大王出的这个计策?”

yuē zōu shēng shuō wǒ yuē jù guān wú nèi zhū hóu qín dì kě jǐn wáng yě

沛公说:“有个浅陋无知的小人劝我说:‘守住函谷关,不要让诸侯进来,就可以占领整个秦地称王了。’

gù tīng zhī

所以我听信了他的话。”

liáng yuē liào dài wáng shì zú zú yǐ dāng xiàng wáng hu

张良说:“估计大王的军队足够抵挡项王吗?”

pèi gōng mò rán yuē gù bù rú yě qiě wèi zhī nài hé

沛公沉默了一会儿,说:“确实不如他,那该怎么办呢?”

zhāng liáng yuē qǐng wǎng wèi xiàng bó yán pèi gōng bù gǎn bèi xiàng wáng yě

张良说:“请让我去告诉项伯,说沛公不敢背叛项王。”

pèi gōng yuē jūn ān yǔ xiàng bó yǒu gù

沛公说:“你怎么和项伯有交情?”

zhāng liáng yuē qín shí yǔ chén yóu xiàng bó shā rén chén huó zhī

张良说:“秦朝时他和我交往,项伯杀了人,我救了他。

jīn shì yǒu jí gù xìng lái gào liáng

现在事情紧急,所以幸亏他来告诉我。”

pèi gōng yuē shú yǔ jūn shào zhǎng

沛公问:“(项伯)和你相比,谁年纪大谁年纪小?”

liáng yuē zhǎng wū chén

张良说:“(他)比我年长。”

pèi gōng yuē jūn wèi wǒ hū rù wú de xiōng shì zhī

沛公说:“你替我请他进来,我要像对待兄长一样侍奉他。”

zhāng liáng chū yào xiàng bó

张良出去,邀请项伯。

xiàng bó jí rù jiàn pèi gōng

项伯随即进去拜见沛公。

pèi gōng fèng zhī jiǔ wéi shòu yuē wèi hūn yīn yuē wú rù guān qiū háo bù gǎn yǒu suǒ jìn jí lì mín fēng fǔ kù ér dài jiāng jūn

沛公奉上一杯酒为他祝寿,约定结为亲家,说:“我进入函谷关后,一丝一毫的财物都不敢据为己有,登记官吏百姓的户籍,封存府库,等待项将军的到来。”

suǒ yǐ qiǎn jiàng shǒu guān zhě bèi tā dào zhī chū rù yǔ fēi cháng yě

之所以派遣将领把守函谷关,是为了防备其他盗贼的出入和意外的变故。

rì yè wàng jiāng jūn zhì qǐ gǎn fǎn hu

日夜盼望将军到来,怎么敢反叛呢!

yuán bó jù yán chén zhī bù gǎn bèi dé yě

原伯详细说明了我是不敢背弃恩德的。

xiàng bó xǔ nuò

”项伯答应了。

wèi pèi gōng yuē dàn rì bù kě bù zǎo zì lái xiè xiàng wáng

对沛公说:“明天不能不早些亲自来向项王道歉。

pèi gōng yuē nuò

”沛公说:“好的。”

wū shì xiàng bó fù yè qù zhì jūn zhōng jù yǐ pèi gōng yán bào xiàng wáng

于是项伯又连夜离开,回到军营中,把刘邦的话详细报告给项羽。

yīn yán yuē pèi gōng bù xiān pò guān zhōng gōng qǐ gǎn rù hu

趁机说道:“如果不是刘邦先攻破关中,您怎么敢轻易进入呢?

jīn rén yǒu dà gōng ér jī zhī bú yì yě bù rú yīn shàn yù zhī

现在人家立了大功却去攻打他,是不道义的,不如趁机好好对待他。

xiàng wáng xǔ nuò

”项羽答应了。

pèi gōng dàn rì cóng bǎi yú qí lái jiàn xiàng wáng zhì hóng mén xiè yuē chén yǔ jiāng jūn lù lì ér gōng qín jiāng jūn zhàn hé běi chén zhàn hé nán rán bù zì yì néng xiān rù guān pò qín de fù jiàn jiāng jūn wū cǐ

第二天早晨,刘邦带着一百多名骑兵来见项羽,到了鸿门,道歉说:“我和将军合力攻打秦国,将军在黄河以北作战,我在黄河以南作战,但是我自己也没料到能先进入关中攻破秦国,能够在这里再次见到将军。

jīn zhě yǒu xiǎo rén zhī yán lìng jiāng jūn yǔ chén yǒu què

现在有小人散布谣言,使得将军和我之间产生了隔阂。

xiàng wáng yuē cǐ pèi gōng zuǒ sī mǎ cáo wú shāng yán zhī

项羽说:“这是沛公的左司马曹无伤说的;

bù rán jí hé yǐ zhì cǐ

否则,我怎么会到这种地步。

xiàng wáng jí rì yīn liú pèi gōng yǔ yǐn

”项羽当天就留下沛公一起饮酒。

xiàng wáng xiàng bó dōng xiāng zuò

项羽、项伯面向东坐。

yà fù nán xiāng zuò

亚父面向南坐。

yà fù zhě fàn zēng yě

亚父就是范增。

pèi gōng běi xiāng zuò zhāng liáng xī xiāng shì

沛公面向北坐,张良面向西陪侍。

fàn zēng shù mù xiàng wáng jǔ suǒ pèi yù jué yǐ shì zhī zhě sān xiàng wáng mò rán bù yīng

范增多次向项王使眼色,举起所佩戴的玉玦向他示意了三次,项王沉默没有回应。

fàn zēng qǐ chū zhào xiàng zhuāng wèi yuē jūn wáng wéi rén bù rěn ruò rù qián wéi shòu shòu bì qǐng yǐ jiàn wǔ yīn jī pèi gōng wū zuò shā zhī

范增起身,出去叫来项庄,对他说:“君王为人不够狠心,你进去上前敬酒,敬完酒,请求舞剑助兴,趁机在座位上袭击沛公,杀掉他。

bù zhě ruò shǔ jiē qiě wèi suǒ lǔ

不这样的话,你们这些人都将被他俘虏。

zhuāng zé rù wéi shòu shòu bì yuē jūn wáng yǔ pèi gōng yǐn jūn zhōng wú yǐ wéi lè qǐng yǐ jiàn wǔ

”项庄于是进去敬酒,敬完酒后,说:“君王和沛公饮酒,军营中没有什么可以娱乐的,请让我舞剑助兴。

xiàng wáng yuē nuò

”项王说:“好。”

xiàng zhuāng bá jiàn qǐ wǔ xiàng bó yì bá jiàn qǐ wǔ cháng yǐ shēn yì bì pèi gōng zhuāng bù dé jī

项庄拔剑起舞,项伯也拔剑起舞,常常用身体像翅膀一样遮挡沛公,项庄无法攻击。

wū shì zhāng liáng zhì jūn mén jiàn fán kuài

于是张良走到军营门口,见到樊哙。

fán kuài yuē jīn rì zhī shì hé rú

樊哙问:“今天的情况怎么样?”

liáng yuē shén jí

张良说:“非常紧急。

jīn zhě xiàng zhuāng bá jiàn wǔ qí yì cháng zài pèi gōng yě

现在项庄拔剑起舞,他的意图总在沛公身上。”

kuài yuē cǐ pò yǐ chén qǐng rù yǔ zhī tóng mìng

樊哙说:“这太紧迫了,我请求进去,和他们拼命。”

kuài jí dài jiàn yōng dùn rù jūn mén

樊哙立刻带着剑,手持盾牌闯入军营大门。

jiāo jǐ zhī wèi shì yù zhǐ bù nèi fán kuài cè qí dùn yǐ zhuàng wèi shì pū de kuài suì rù pī wéi xī xiāng lì chēn mù shì xiàng wáng tóu fà shàng zhǐ mù zì jìn liè

手持交叉长戟的卫兵想阻止他进入,樊哙侧过盾牌撞击,卫兵倒在地上,樊哙于是进入,掀开帷帐面向西站立,瞪大眼睛看着项王,头发向上竖起,眼眶几乎要裂开。

xiàng wáng àn jiàn ér jì yuē kè hé wéi zhě

项王按住剑柄挺直身子说:“来客是做什么的?”

zhāng liáng yuē pèi gōng zhī cān chéng fán kuài zhě yě

张良说:“是沛公的陪乘樊哙。”

xiàng wáng yuē zhuàng shì cì zhī zhī jiǔ

项王说:“壮士,赐他一杯酒。”

zé yǔ dòu zhī jiǔ

于是给他一大杯酒。

kuài bài xiè qǐ lì ér yǐn zhī

樊哙拜谢后起身,站着喝完了酒。

xiàng wáng yuē cì zhī zhì jiān

项王说:“赏他一条猪腿。”

zé yǔ yī shēng zhì jiān

于是有人递来一条生猪腿。

fán kuài fù qí dùn wū de jiā zhì jiān shàng bá jiàn qiè ér dàn zhī

樊哙把盾牌扣在地上,将猪腿放在上面,拔出剑切着吃。

xiàng wáng yuē zhuàng shì néng fù yǐn hu

项王问:“壮士,还能再喝吗?”

fán kuài yuē chén sǐ qiě bù bì zhī jiǔ ān zú cí

樊哙回答:“我连死都不怕,一杯酒有什么可推辞的!”

fu qín wáng yǒu hǔ láng zhī xīn shā rén rú bù néng jǔ xíng rén rú kǒng bù shèng tiān xià jiē pàn zhī

秦王有虎狼般的心肠,杀人唯恐杀不尽,惩罚人唯恐不够狠,天下人都背叛他。

huái wáng yǔ zhū jiāng yuē yuē xiān pò qín rù xián yáng zhě wáng zhī

怀王曾与各位将领约定说:‘先攻破秦军进入咸阳的人,就封他为王。’

jīn pèi gōng xiān pò qín rù xián yáng háo máo bù gǎn yǒu suǒ jìn fēng bì gōng shì hái jūn bà shàng yǐ dài dài wáng lái

如今沛公先攻破秦军进入咸阳,一丝一毫的财物都不敢取用,封闭宫室,退军驻扎在霸上,以等待大王到来。

gù qiǎn jiàng shǒu guān zhě bèi tā dào chū rù yǔ fēi cháng yě

特意派遣将领把守函谷关,是为了防备其他盗贼出入和意外变故。

láo kǔ ér gōng gāo rú cǐ wèi yǒu fēng hóu zhī shǎng ér tīng xì shuō yù zhū yǒu gōng zhī rén

如此劳苦功高,没有得到封侯的赏赐,反而听信小人的谗言,想要诛杀有功之人。

cǐ wáng qín zhī xù ěr qiè wèi dài wáng bù qǔ yě

这不过是重蹈秦朝灭亡的覆辙罢了,我私下认为大王不应该采取这种做法。

xiàng wáng wèi yǒu yǐ yīng yuē zuò

项羽一时无话可答,只说:“坐吧。”

fán kuài cóng liáng zuò

樊哙便挨着张良坐下。

zuò xū yú pèi gōng qǐ rú cè yīn zhāo fán kuài chū

坐了一会儿,沛公起身上厕所,趁机招呼樊哙出来。

pèi gōng yǐ chū xiàng wáng shǐ dū wèi chén píng zhào pèi gōng

沛公出去后,项羽派都尉陈平去叫沛公。

pèi gōng yuē jīn zhě chū wèi cí yě wèi zhī nài hé

沛公说:“现在出来,没有告辞,这该怎么办?”

fán kuài yuē dà xíng bù gù xì jǐn dà lǐ bù cí xiǎo ràng

樊哙说:“做大事不必顾及小节,行大礼不必计较小的谦让。”

rú jīn rén fāng wèi dāo zǔ wǒ wéi yú ròu hé cí wèi

现在人家正是刀和砧板,我们是鱼肉,为什么要告辞呢。

wū shì suì qù

于是便离开了。

nǎi lìng zhāng liáng liú xiè

于是让张良留下来辞谢。

liáng wèn yuē dài wáng lái hé cāo

张良问道:“大王来时带了什么礼物?

yuē wǒ chí bái bì yī shuāng yù xiàn xiàng wáng yù dǒu yī shuāng yù yǔ yà fù huì qí nù bù gǎn xiàn

”说:“我带了一对白璧,想献给项王,一对玉斗,想送给亚父,正赶上他们发怒,没敢献上。

gōng wèi wǒ xiàn zhī zhāng liáng yuē jǐn nuò

您替我献给他们吧。”张良说:“遵命。”

dàng shì shí xiàng wáng jūn zài hóng mén xià pèi gōng jūn zài bà shàng xiāng qù sì shí lǐ

当时,项羽的军队驻扎在鸿门,刘邦的军队驻扎在霸上,两地相距四十里。

pèi gōng zé zhì chē qí tuō shēn dú qí yǔ fán kuài xià hóu yīng jìn qiáng jì xìn děng sì rén chí jiàn dùn bù zǒu cóng lì shān xià dào zhǐ yáng jiān xíng

刘邦于是留下车马,独自骑马脱身,与樊哙、夏侯婴、靳彊、纪信等四人手持剑盾步行,从郦山脚下,取道芷阳的小路逃走。

pèi gōng wèi zhāng liáng yuē cóng cǐ dào zhì wú jūn bù guò èr shí lǐ ěr

刘邦对张良说:“从这条路到我的军营,不过二十里罢了。

dù wǒ zhì jūn zhōng gōng nǎi rù

估计我到达军营后,你再进去。

pèi gōng yǐ qù jiān zhì jūn zhōng zhāng liáng rù xiè yuē pèi gōng bù shèng bēi sháo bù néng cí

”刘邦已经离开,从小路回到军营,张良进去道歉,说:“刘邦酒量有限,不能亲自告辞。

jǐn shǐ chén liáng fèng bái bì yī shuāng zài bài xiàn dài wáng zú xià

特派我张良奉上一对白璧,再次拜献给大王足下;

yù dǒu yī shuāng zài bài fèng dà jiàng jūn zú xià

一对玉斗,再次跪拜献给大将军足下。

xiàng wáng yuē pèi gōng ān zài

”项王问:“沛公在哪里?

liáng yuē wén dài wáng yǒu yì dū guò zhī tuō shēn dú qù yǐ zhì jūn yǐ

”张良说:“听说大王有意责备他,他独自脱身离去,已经回到军营了。

xiàng wáng zé shòu bì zhì zhī zuò shàng

”项王就接受了玉璧,把它放在座位上。

yà fù shòu yù dǒu zhì zhī de bá jiàn zhuàng ér pò zhī yuē āi

亚父接过玉斗,扔在地上,拔出剑来击碎它,说:“唉!

shù zǐ bù zú yǔ móu

这小子不值得和他共谋大事。

duó xiàng wáng tiān xià zhě bì pèi gōng yě wú shǔ jīn wèi zhī lǔ yǐ

夺取项王天下的人,必定是沛公,我们这些人如今都要成为他的俘虏了。

pèi gōng zhì jūn lì zhū shā cáo wú shāng

沛公回到军营,立即处死了曹无伤。

jū shù rì xiàng yǔ yǐn bīng xī tú xián yáng shā qín jiàng wáng zǐ yīng shāo qín gōng shì huǒ sān yuè bù miè

过了几天,项羽率领军队向西屠戮咸阳,杀死秦朝投降的王子婴,焚烧秦朝宫殿,大火三个月都没有熄灭;

shōu qí huò bǎo fù nǚ ér dōng

收集了那里的财宝和妇女后向东而去。

rén huò shuì xiàng wáng yuē guān zhōng zǔ shān hé sì sài de féi ráo kě dōu yǐ bà

有人劝告项王说:“关中地区有山河阻隔,四面都有险要关塞,土地肥沃富饶,可以在此建都称霸。

xiàng wáng jiàn qín gōng jiē yǐ shāo cán pò yòu xīn huái sī yù dōng guī yuē fù guì bù guī gù xiāng rú yī xiù yè xíng shéi zhī zhī zhě

”项王看到秦朝宫殿都已被烧毁残破,又心中怀念想要东归故乡,说道:“富贵了不回故乡,就像穿着锦绣衣服在夜里行走,有谁知道呢!

shuō zhě yuē rén yán chu rén mù hóu ér guàn ěr guǒ rán

游说的人说:“人们都说楚国人像是猕猴戴帽子,徒有其表,果然如此。”

xiàng wáng wén zhī pēng shuō zhě

项羽听到这番话,就把那个游说的人煮了。

xiàng wáng shǐ rén zhì mìng huái wáng

项羽派人向楚怀王报告灭秦之事。

huái wáng yuē rú yuē

楚怀王说:“按照原来的约定办。”

nǎi zūn huái wáng wèi yì dì

于是项羽尊奉楚怀王为义帝。

xiàng wáng yù zì wáng xiān wáng zhū jiàng xiàng

项羽想自己称王,就先封手下的将领们为王。

wèi yuē tiān xià chū fā nàn shí jiǎ lì zhū hóu hòu yǐ fá qín

说道:“天下刚开始起兵反秦时,暂时拥立六国诸侯的后代来讨伐秦国。

rán shēn bèi jiān zhí ruì shǒu shì bào lù wū yě sān nián miè qín dìng tiān xià zhě jiē jiàng xiàng zhū jūn yǔ jí zhī lì yě

然而亲自披甲执锐、带头起事,在野外征战三年,最终消灭秦国、平定天下的,都是各位将军、大臣和我项羽的功劳。

yì dì suī wú gōng gù dāng fēn qí de ér wáng zhī

义帝虽然没有功劳,但按理应当分给他土地,让他称王。

zhū jiāng jiē yuē shàn

”将领们都说:“好。

nǎi fēn tiān xià lì zhū jiāng wèi hòu wáng

”于是分割天下,分封各位将领为诸侯王。

xiàng wáng fàn zēng yí pèi gōng zhī yǒu tiān xià yè yǐ jiǎng jiě yòu è fù yuē kǒng zhū hóu pàn zhī nǎi yīn móu yuē ba shǔ dào xiǎn qín zhī qiān rén jiē jū shǔ

项羽、范增怀疑刘邦有夺取天下的野心,但已经讲和和解,又厌恶背负违约的恶名,担心诸侯们反叛,于是暗中商议说:“巴、蜀地区道路险峻,秦朝流放的人都居住在蜀地。

nǎi yuē ba shǔ yì guān zhōng de yě

于是说:“巴、蜀也是关中的土地。”

gù lì pèi gōng wèi hàn wáng wáng ba shǔ hàn zhōng dōu nán zhèng

因此封沛公为汉王,统治巴、蜀、汉中,定都南郑。

ér sān fēn guān zhōng wáng qín xiáng jiàng yǐ jù sāi hàn wáng

并将关中分为三部分,封秦朝降将为王,以阻挡汉王。

xiàng wáng nǎi lì zhāng hán wèi yōng wáng wáng xián yáng yǐ xī dōu fèi qiū

项王于是封章邯为雍王,统治咸阳以西地区,定都废丘。

zhǎng shǐ xīn zhě gù wèi yuè yáng yù yuàn cháng yǒu dé wū xiàng liáng

长史司马欣,原是栎阳的狱吏,曾对项梁有恩;

dū wèi dǒng yì zhě běn quàn zhāng hán jiàng chu

都尉董翳,本是劝说章邯投降楚国的人。

gù lì sī mǎ xīn wèi sāi wáng wáng xián yáng yǐ dōng zhì hé dōu yuè yáng

于是封司马欣为塞王,统治咸阳以东至黄河的区域,定都栎阳;

lì dǒng yì wèi dí wáng wáng shàng jùn dōu gāo nú

封董翳为翟王,统治上郡,定都高奴。

xǐ wèi wáng bào wèi xī wèi wáng wáng hé dōng dōu píng yáng

将魏王豹迁为西魏王,统治河东地区,定都平阳。

xiá qiū shēn yáng zhě zhāng ěr bì chén yě xiān xià hé nán yíng chu hé shàng gù lì shēn yáng wèi hé nán wáng dōu luò yáng

瑕丘人申阳,是张耳的宠臣,率先攻下河南,在黄河岸边迎接楚军,因此封申阳为河南王,定都雒阳。

hán wáng chéng yīn gù dū dōu yáng dí

韩王成仍居旧都,定都阳翟。

zhào jiāng sī mǎ yǎng dìng hé nèi shù yǒu gōng gù lì yǎng wèi yīn wáng wáng hé nèi dōu zhāo gē

赵将司马卬平定河内,屡立战功,因此封司马卬为殷王,统治河内,定都朝歌。

xǐ zhào wáng xiē wèi dài wáng

将赵王歇改封为代王。

zhào xiāng zhāng ěr sù xián yòu cóng rù guān gù lì ěr wèi cháng shān wáng wáng zhào de dōu xiāng guó

赵相张耳一向贤能,又跟随入关,所以立张耳为常山王,统治赵地,定都襄国。

dāng yáng jūn qíng bù wèi chu jiāng cháng guàn jūn gù lì bù wèi jiǔ jiāng wáng dōu liù

当阳君黥布是楚军将领,经常勇冠三军,所以立黥布为九江王,定都六县。

pó jūn wú ruì lǜ bǎi yuè zuǒ zhū hóu yòu cóng rù guān gù lì ruì wèi héng shān wáng dōu zhū

鄱君吴芮率领百越部族协助诸侯,又跟随入关,所以立吴芮为衡山王,定都邾县。

yì dì zhù guó gòng áo jiàng bīng jī nán jùn gōng duō yīn lì áo wèi lín jiāng wáng dōu jiāng líng

义帝的柱国共敖率军攻打南郡,功劳很大,因此立共敖为临江王,定都江陵。

xǐ yàn wáng hán guǎng wéi liáo dōng wáng

将燕王韩广改封为辽东王。

yàn jiāng zāng tú cóng chu jiù zhào yīn cóng rù guān gù lì tú wèi yàn wáng dōu jì

燕国将领臧荼跟随楚国救援赵国,随后又随军进入函谷关,因此被立为燕王,定都蓟城。

xǐ qí wáng tián shì wèi jiāo dōng wáng

将齐王田市迁为胶东王。

qí jiāng tián dōu cóng gòng jiù zhào yīn cóng rù guān gù lì dōu wèi qí wáng dōu lín zī

齐国将领田都参与共同救援赵国,随后随军进入函谷关,因此被立为齐王,定都临菑。

gù qín suǒ miè qí wáng jiàn sūn tián ān xiàng yǔ fāng dù hé jiù zhào tián ān xià jì běi shù chéng yǐn qí bīng jiàng xiàng yǔ gù lì ān wèi jì běi wáng dōu bó yáng

原被秦国所灭的齐王田建的孙子田安,在项羽正渡河救赵时,攻下济北数座城池,率军投降项羽,因此被立为济北王,定都博阳。

tián róng zhě shù fù xiàng liáng yòu bù kěn jiàng bīng cóng chu jī qín yǐ gù bù fēng

田荣多次辜负项梁,又不肯率军跟随楚国攻打秦国,因此未被封王。

chéng ān jūn chén yú qì jiāng yìn qù bù cóng rù guān rán sù wén qí xián yǒu gōng wū zhào wén qí zài nán pí gù yīn huán fēng sān xiàn

成安君陈馀丢弃将印离去,没有随军入关,但一向听闻他贤能,对赵国有功,得知他在南皮,因此将周围三县封给他。

fān jūn jiāng méi xuān gōng duō gù fēng shí wàn hù hóu

番君将领梅𫓶功劳很大,因此被封为十万户侯。

xiàng wáng zì lì wèi xī chǔ bà wáng wáng jiǔ jùn dōu péng chéng

项羽自立为西楚霸王,统治九个郡,定都彭城。

hàn zhī yuán nián sì yuè zhū hóu ba xì xià gè jiù guó

汉朝元年四月,诸侯从戏水撤军,各自返回封国。

xiàng wáng chū zhī guó shǐ rén xǐ yì dì yuē gǔ zhī dì zhě dì fāng qiān lǐ bì jū shàng yóu

项羽离开都城前往封国,派人迁移义帝,说:“古代帝王拥有方圆千里的土地,必定居住在上游地区。

nǎi shǐ shǐ xǐ yì dì cháng shā chēn xiàn

”于是派遣使者将义帝迁移到长沙郴县。

qù yì dì xíng qí qún chén shāo shāo bèi pàn zhī nǎi yīn lìng héng shān lín jiāng wáng jī shā zhī jiāng zhōng

催促义帝上路,他的臣子们逐渐背叛他,项羽暗中命令衡山王和临江王在江中将他杀害。

hán wáng chéng wú jūn gōng xiàng wáng bù shǐ zhī guó yǔ jù zhì péng chéng fèi yǐ wéi hóu yǐ yòu shā zhī

韩王成没有立下战功,项王不让他前往封国,带着他一起到了彭城,废黜他为侯,不久又杀了他。

zāng tú zhī guó yīn zhú hán guǎng zhī liáo dōng guǎng fú tīng tú jī shā guǎng wú zhōng bìng wáng qí de

臧荼前往封国,趁机驱逐韩广到辽东,韩广不听从,臧荼在无终击杀韩广,兼并了他的土地,在那里称王。

tián róng wén xiàng yǔ xǐ qí wáng shì jiāo dōng ér lì qí jiāng tián dōu wèi qí wáng nǎi dà nù bù kěn qiǎn qí wáng zhī jiāo dōng yīn yǐ qí fǎn yíng jī tián dōu

田荣听说项羽将齐王田市迁到胶东,而立齐将田都为齐王,于是大怒,不肯送齐王去胶东,趁机在齐地反叛,迎击田都。

tián dōu zǒu chu

田都逃往楚国。

qí wáng shì wèi xiàng wáng nǎi wáng zhī jiāo dōng jiù guó

齐王田市畏惧项王,于是逃亡到胶东去往封国。

tián róng nù zhuī jī shā zhī jí mò

田荣发怒,追击并在即墨杀了他。

róng yīn zì lì wèi qí wáng ér xi shā jī jì běi wáng tián ān bìng wáng sān qí

田荣于是自立为齐王,并向西进攻杀死了济北王田安,吞并了三齐之地。

róng yǔ péng yuè jiāng jūn yìn lìng fǎn liáng de

田荣授予彭越将军印信,命令他在梁地反叛。

chén yú yīn shǐ zhāng tóng xià shuō shuo qí wáng tián róng yuē xiàng yǔ wèi tiān xià zǎi bù píng

陈馀暗中派遣张同、夏说去游说齐王田荣道:“项羽作为天下的主宰,处事不公。

jīn jǐn wáng gù wáng wū chǒu dì ér wáng qí qún chén zhū jiāng shàn dì zhú qí gù zhǔ zhào wáng nǎi běi jū dài yú yǐ wéi bù kě

如今他把原来的诸侯王都封到不好的地方,却把自己的群臣将领封到富庶之地,还驱逐了原来的赵王,让他北迁到代地,我认为这是不合理的。

wén dài wáng qǐ bīng qiě bù tīng bú yì yuán dài wáng zī yú bīng qǐng yǐ jī cháng shān yǐ fù zhào wáng qǐng yǐ guó wèi gǎn bì

听说大王起兵,并且不听从不义之命,希望大王资助我一些兵力,让我去攻打常山,以恢复赵王的地位,我愿意用赵国作为齐国的屏障。

qí wáng xǔ zhī yīn qiǎn bīng zhī zhào

”齐王答应了,于是派兵前往赵国。

chén yú xī fā sān xiàn bīng yǔ qí bìng lì jī cháng shān dà pò zhī

陈馀调动三县全部兵力,与齐军合力攻打常山,大败敌军。

zhāng ěr zǒu guī hàn

张耳逃奔归附汉王。

chén yú yíng gù zhào wáng xiē wū dài fǎn zhī zhào

陈馀从代地迎回原赵王歇,使其返回赵国复位。

zhào wáng yīn lì chén yú wèi dài wáng

赵王于是封陈馀为代王。

shì shí hàn hái dìng sān qín

此时,汉军回师平定三秦之地。

xiàng yǔ wén hàn wáng jiē yǐ bìng guān zhōng qiě dōng qí zhào pàn zhī dà nù

项羽听说汉王已完全兼并关中,即将东进,而齐、赵两国又背叛自己,勃然大怒。

nǎi yǐ gù wú lìng zhèng chāng wèi hán wáng yǐ jù hàn

于是任命原吴县县令郑昌为韩王,以抵抗汉军。

lìng xiāo gōng jiǎo děng jī péng yuè

命令萧公角等人攻打彭越。

péng yuè bài xiāo gōng jiǎo děng

彭越击败了萧公角等人。

hàn shǐ zhāng liáng xùn hán nǎi yí xiàng wáng shū yuē hàn wáng shī zhí yù de guān zhōng rú yuē jí zhǐ bù gǎn dōng

汉王派张良去招抚韩国,并写信给项王说:“汉王没有得到应得的职位,只想得到关中,一旦实现约定就停止,不敢向东进军。

yòu yǐ qí liáng fǎn shū yí xiàng wáng yuē qí yù yǔ zhào bìng miè chu

”又送齐、梁反叛的书信给项王说:“齐国想和赵国一起消灭楚国。

chu yǐ cǐ gù wú xi yì ér běi jī qí

”楚国因此没有西进的意图,转而向北攻打齐国。

zhēng bīng jiǔ jiāng wáng bù

在九江王黥布处征兵。

bù chēng jí bù wǎng shǐ qiāng qiāng shù qiān rén xíng

黥布称病不去,派将领率几千人前往。

xiàng wáng yóu cǐ yuàn bù yě

项王因此怨恨黥布。

hàn zhī èr nián dōng xiàng yǔ suì běi zhì chéng yáng tián róng yì jiàng bīng huì zhàn

汉二年冬天,项羽于是向北到达城阳,田荣也率兵会战。

tián róng bù shèng zǒu zhì píng yuán píng yuán mín shā zhī

田荣没有取胜,逃到平原,平原百姓杀了他。

suì běi shāo yí qí chéng guō shì wū jiē kēng tián róng jiàng zú xì lǔ qí lǎo ruò fù nǚ

于是向北焚烧夷平齐国的城郭房屋,全部活埋了田荣的投降士兵,捆绑俘虏了那里的老弱妇女。

xùn qí zhì běi hǎi duō suǒ cán miè

(项羽)攻占齐地直至北海,大肆破坏杀戮。

qí rén xiāng jù ér pàn zhī

齐地民众聚集起来反抗他。

wū shì tián róng dì tián héng shōu qí wáng zú de shù wàn rén fǎn chéng yáng

于是田荣的弟弟田横聚集齐地溃散的士兵,得到数万人,在城阳反叛。

xiàng wáng yīn liú lián zhàn wèi néng xià

项羽因此停留下来,连续作战未能攻下。

chūn hàn wáng bù wǔ zhū hóu bīng fán wǔ shí liù wàn rén dōng fá chu

春天,汉王率领五路诸侯的军队,共计五十六万人,向东讨伐楚国。

xiàng wáng wén zhī jí lìng zhū jiāng jī qí ér zì yǐ jīng bīng sān wàn rén nán cóng lǔ chū hú líng

项羽听说后,立即命令诸将攻打齐国,而自己率领三万精兵向南从鲁地出击胡陵。

sì yuè hàn jiē yǐ rù péng chéng shōu qí huò bǎo měi rén rì zhì jiǔ gāo huì

四月,汉军全部进入彭城,搜刮财宝美女,每天设宴狂欢。

xiàng wáng nǎi xi cóng xiāo chen jī hàn jūn ér dōng zhì péng chéng rì zhōng dà pò hàn jūn

项羽于是向西从萧县出发,清晨攻击汉军向东推进,到达彭城,中午时分,大败汉军。

hàn jūn jiē zǒu xiāng suí rù gǔ sì shuǐ shā hàn zú shí yú wàn rén

汉军全部溃逃,相互跟随跳入谷水、泗水,汉军士兵被杀死十多万人。

hàn zú jiē nán zǒu shān chu yòu zhuī jī zhì líng bì dōng huī shuǐ shàng

汉军士兵都向南逃往山地,楚军又追击到灵壁东面的睢水边。

hàn jūn què wèi chu suǒ jǐ duō shā hàn zú shí yú wàn rén jiē rù huī shuǐ huī shuǐ wèi zhī bù liú

汉军败退,被楚军挤压,大量被杀,汉军士兵十多万人全部跳入睢水,睢水因此堵塞不流。

wéi hàn wáng sān zā

将汉王刘邦包围了三层。

wū shì dà fēng cóng xī běi ér qǐ zhé mù fà wū yáng shā shí yǎo míng zhòu huì féng yíng chu jūn

于是大风从西北方向刮起,折断树木掀翻房屋,扬起沙石,天色昏暗如同黑夜,迎面扑向楚军。

chu jūn dà luàn huài sàn ér hàn wáng nǎi de yǔ shù shí qí dùn qù yù guò pèi shōu jiā shì ér xi

楚军大乱,溃散败退,汉王刘邦才得以带着几十名骑兵逃走,打算经过沛县,接上家眷向西撤退;

chu yì shǐ rén zhuī zhī pèi qǔ hàn wáng jiā jiā jiē wáng bù yǔ hàn wáng xiāng jiàn

楚军也派人追到沛县,捉拿汉王的家人:家人都已逃亡,没能与汉王相见。

hàn wáng dào féng de xiào huì lǔ yuán nǎi zài xíng

汉王在路上遇到孝惠帝和鲁元公主,便载上他们一起走。

chu qí zhuī hàn wáng hàn wáng jí tuī duò xiào huì lǔ yuán chē xià téng gōng cháng xià shōu zǎi zhī

楚军骑兵追赶汉王,汉王情急之下,把孝惠帝和鲁元公主推下车去,滕公夏侯婴总是下车把他们重新抱上车。

rú shì zhě sān

如此往返多次。

yuē suī jí bù kě yǐ qū nài hé qì zhī

说:“虽然情况紧急也不能赶车太快,怎么能抛弃他们呢?

wū shì suì de tuō

”于是才得以逃脱。

qiú tài gōng lǚ hòu bù xiāng yù

寻找太公、吕后却没有相遇。

shěn shí qí cóng tài gōng lǚ hòu jiān xíng qiú hàn wáng fǎn yù chu jūn

审食其跟随太公、吕后从小路走,寻找汉王,反而遇到了楚军。

chu jūn suì yǔ guī bào xiàng wáng xiàng wáng cháng zhì jūn zhōng

楚军于是把他们带回去,报告给项王,项王常把他们安置在军营中。

shì shí lǚ hòu xiōng zhōu lǚ hóu wèi hàn jiāng bīng jū xià yì hàn wáng jiān wǎng cóng zhī shāo shāo shōu qí shì zú

这时吕后的哥哥周吕侯作为汉将带兵驻扎在下邑,汉王从小路去投奔他,逐渐收拢自己的士兵。

zhì xíng yáng zhū bài jūn jiē huì xiāo hé yì fā guān zhōng lǎo ruò wèi fù xī yì xíng yáng fù dà zhèn

到达荥阳后,各路溃败的军队都聚集于此,萧何也征发关中尚未登记服役的老弱之人全部送往荥阳,汉军声势重新大振。

chu qǐ wū péng chéng cháng chéng shèng zhú běi yǔ hàn zhàn xíng yáng nán jīng suǒ jiān hàn bài chu chu yǐ gù bù néng guò xíng yáng ér xi

楚军从彭城出发,常常乘胜追击败逃的汉军,与汉军在荥阳以南的京邑、索亭之间交战,汉军击败了楚军,楚军因此无法越过荥阳向西推进。

xiàng wáng zhī jiù péng chéng zhuī hàn wáng zhì xíng yáng tián héng yì de shōu qí lì tián róng zi guǎng wéi qí wáng

项王为救援彭城,追击汉王到荥阳,田横也得以收复齐国故地,拥立田荣的儿子田广为齐王。

hàn wáng zhī bài péng chéng zhū hóu jiē fù yǔ chu ér bèi hàn

汉王在彭城战败后,诸侯都重新归附楚国而背叛汉王。

hàn jūn xíng yáng zhù yǒng dào shǔ zhī hé yǐ qǔ áo cāng sù

汉军驻扎在荥阳,修筑两边有墙的甬道连接到黄河,用以运取敖仓的粮食。

hàn zhī sān nián xiàng wáng shù qīn duó hàn yǒng dào hàn wáng shí fá kǒng qǐng hé gē xíng yáng yǐ xī wèi hàn

汉王三年,项王多次侵夺汉军的甬道,汉王粮食匮乏,心中恐惧,请求讲和,提出割让荥阳以西的地区归汉所有。

xiàng wáng yù tīng zhī

项羽打算听从他的建议。

lì yáng hòu fàn zēng yuē hàn yì yǔ ěr jīn shì fú qǔ hòu bì huǐ zhī

历阳侯范增说:“汉军容易对付,现在放过他们不攻打,以后一定会后悔的。”

xiàng wáng nǎi yǔ fàn zēng jí wéi xíng yáng

项羽于是和范增加紧围攻荥阳。

hàn wáng huàn zhī nǎi yòng chén píng jì jiān xiàng wáng

汉王为此忧虑,就采用陈平的计策离间项羽。

xiàng wáng shǐ zhě lái wèi tài láo jù jǔ yù jìn zhī

项羽的使者来了,准备了丰盛的宴席,正要端上去。

jiàn shǐ zhě xiáng jīng è yuē wú yǐ wéi yà fù shǐ zhě nǎi fǎn xiàng wáng shǐ zhě

见到使者,假装惊讶地说:“我以为是亚父的使者,原来是项王的使者。”

gèng chí qù yǐ è shí shí xiàng wáng shǐ zhě

(陈平)又派人把食物端走,换上粗劣的饭菜给项羽的使者吃。

shǐ zhě guī bào xiàng wáng xiàng wáng nǎi yí fàn zēng yǔ hàn yǒu sī shāo duó zhī quán

使者回去报告项羽,项羽于是怀疑范增与汉王私下有勾结,逐渐剥夺他的权力。

fàn zēng dà nù yuē tiān xià shì dà dìng yǐ jūn wáng zì wèi zhī

范增大怒,说:“天下大事已经大致确定了,君王您自己处理吧。

yuán cì hái gǔ guī zú wǔ

希望能让我这把老骨头回乡当个普通士兵。”

xiàng wáng xǔ zhī

项羽答应了。

xíng wèi zhì péng chéng jū fā bèi ér sǐ

范增还没走到彭城,背上毒疮发作而死。

hàn jiāng jì xìn shuō hàn wáng yuē shì yǐ jí yǐ qǐng wèi wáng kuáng chu wèi wáng wáng kě yǐ jiān chū

汉将纪信对汉王说:“事情已经很危急了,请让我假扮成大王去欺骗楚军,大王可以趁机逃出去。”

wū shì hàn wáng yè chū nǚ zi xíng yáng dōng mén bèi jiǎ èr qiān rén chu bīng sì miàn jī zhī

于是汉王在夜里让两千名女子披着铠甲从荥阳东门出城,楚军从四面围攻她们。

jì xìn chéng huáng wū chē fù zuǒ dào yuē chéng zhōng shí jǐn hàn wáng jiàng

纪信乘坐着黄屋车,左边插着大旗,说:“城里的粮食已经吃光了,汉王投降。”

chu jūn jiē hū wàn suì

楚军都高呼万岁。

hàn wáng yì yǔ shù shí qí cóng chéng xī mén chū zǒu chéng gāo

汉王也带着几十名骑兵从城西门逃出,奔向成皋。

xiàng wáng jiàn jì xìn wèn hàn wáng ān zài

项王见到纪信,问道:“汉王在哪里?”

yuē hàn wáng yǐ chū yǐ

说:“汉王已经逃出去了。”

xiàng wáng shāo shā jì xìn

项王烧死了纪信。

hàn wáng shǐ yù shǐ dài fū zhōu kē cōng gōng wèi bào shǒu xíng yáng

汉王派御史大夫周苛、枞公、魏豹守卫荥阳。

zhōu kē cōng gōng móu yuē fǎn guó zhī wáng nán yǔ shǒu chéng

周苛、枞公商议说:“背叛过国家的王,难以和他一起守城。”

nǎi gòng shā wèi bào

于是共同杀死了魏豹。

chu xià xíng yáng chéng shēng de zhōu kē

楚军攻下荥阳城,活捉了周苛。

xiàng wáng wèi zhōu kē yuē wèi wǒ jiāng wǒ yǐ gōng wéi shàng jiāng jūn fēng sān wàn hù

项羽对周苛说:“做我的将领,我任命你为上将军,封赏三万户。”

zhōu kē mà yuē ruò bù qù jiàng hàn hàn jīn lǔ ruò ruò fēi hàn dí yě

周苛骂道:“你若不赶快投降汉王,汉军现在就要俘虏你,你不是汉王的对手。”

xiàng wáng nù pēng zhōu kē jǐng shā cōng gōng

项羽大怒,烹杀了周苛,并杀死了枞公。

hàn wáng zhī chū xíng yáng nán zǒu wǎn yè de jiǔ jiāng wáng bù xíng shōu bīng fù rù bǎo chéng gāo

汉王逃出荥阳后,向南奔往宛县、叶县,收服了九江王英布,沿途招集兵马,再次进入成皋据守。

hàn zhī sì nián xiàng wáng jìn bīng wéi chéng gāo

汉王四年,项羽进军包围成皋。

hàn wáng táo dú yǔ téng gōng chū chéng gāo běi mén dù hé zǒu xiū wǔ cóng zhāng ěr hán xìn jūn

汉王逃走,只与滕公夏侯婴从成皋北门出城,渡过黄河逃往修武,投奔张耳、韩信的军队。

zhū jiāng shāo shāo dé chū chéng gāo cóng hàn wáng

各位将领逐渐得以从成皋脱身,追随汉王。

chu suì bá chéng gāo yù xi

楚军于是攻占了成皋,打算向西进军。

hàn shǐ bīng jù zhī gǒng lìng qí bù dé xi

汉王派兵在巩县阻击楚军,使其无法西进。

shì shí péng yuè dù hé jī chu dōng ē shā chu jiāng jūn xuē gōng

此时,彭越渡过黄河攻打楚国的东阿,杀死了楚国的将军薛公。

xiàng wáng nǎi zì dōng jī péng yuè

项王于是亲自率军东进攻打彭越。

hàn wáng de huái yīn hóu bīng yù dù hé nán

汉王得到了淮阴侯的军队,打算渡过黄河南下。

zhèng zhōng shuō hàn wáng nǎi zhǐ bì hé nèi

郑忠劝说汉王,于是停止在河内驻扎。

shǐ liú jiǎ jiàng bīng zuǒ péng yuè shāo chu jī jù

派遣刘贾率领军队协助彭越,焚烧楚军的粮草储备。

xiàng wáng dōng jī pò zhī zǒu péng yuè

项王向东进攻击败了他们,彭越败逃。

hàn wáng zé yǐn bīng dù hé fù qǔ chéng gāo jūn guǎng wǔ jiù áo cāng shí

汉王便率领军队渡过黄河,再次夺取成皋,驻扎在广武,就近取用敖仓的粮食。

xiàng wáng yǐ dìng dōng hǎi lái xi yǔ hàn jù lín guǎng wǔ ér jūn xiāng shǒu shù yuè

项王平定东海地区后返回,向西进军,与汉军一同抵达广武并驻扎下来,双方对峙了几个月。

dāng cǐ shí péng yuè shù fǎn liáng de jué chu liáng shí xiàng wáng huàn zhī

在这个时候,彭越多次在梁地反叛,切断楚军的粮食供应,项王为此感到忧虑。

wèi gāo zǔ zhì tài gōng qí shàng gào hàn wáng yuē jīn bù jí xià wú pēng tài gōng

(项羽)搭起高高的砧板,把刘太公放在上面,告诉汉王说:‘现在不赶快投降,我就烹杀太公。’

hàn wáng yuē wú yǔ xiàng yǔ jù běi miàn shòu mìng huái wáng yuē yuē wèi xiōng dì wú wēng jí ruò wēng bì yù pēng ér wēng zé xìng fēn wǒ yī bēi gēng

汉王说:‘我和项羽都曾面向北接受怀王的命令,约定为兄弟,我的父亲就是你的父亲,如果一定要烹杀你的父亲,那么希望分给我一杯肉汤。’

xiàng wáng nù yù shā zhī

项王非常生气,想要杀掉太公。

xiàng bó yuē tiān xià shì wèi kě zhī qiě wèi tiān xià zhě bù gù jiā suī shā zhī wú yì qí yì huò ěr

项伯说:‘天下大事还难以预料,况且争夺天下的人不顾念家庭,即使杀了太公也没有好处,只会增加祸患罢了。’

xiàng wáng cóng zhī

项王听从了他的建议。

chu hàn jiǔ xiāng chí wèi jué dīng zhuàng kǔ jūn lǚ lǎo ruò ba zhuǎn cáo

楚汉两军长久相持,胜负未决,青壮年苦于行军作战,老弱之人疲于水陆运输的劳役。

xiàng wáng wèi hàn wáng yuē tiān xià xiōng xiōng shù suì zhě tú yǐ wú liǎng rén ěr yuán yǔ hàn wáng tiǎo zhàn jué cí xióng wú tú kǔ tiān xià zhī mín fù zǐ wèi yě

项羽对刘邦说:“天下动荡不安已有数年,仅仅是因为我们两人罢了。我愿与汉王单独挑战,一决胜负,不要让天下百姓白白受苦。”

hàn wáng xiào xiè yuē wú níng dòu zhì bù néng dòu lì

刘邦笑着推辞说:“我宁愿斗智,不愿斗力。”

xiàng wáng lìng zhuàng shì chū tiāo zhàn

项羽便命令勇士出阵挑战。

hàn yǒu shàn qí shè zhě lóu fán chu tiǎo zhàn sān hé lóu fán zhé shè shā zhī

汉军中有个擅长骑马射箭的人叫楼烦,楚军挑战了三次,楼烦每次都射杀了他们。

xiàng wáng dà nù nǎi zì bèi jiǎ chí jǐ tiǎo zhàn

项羽大怒,于是亲自披甲持戟出阵挑战。

lóu fán yù shè zhī xiàng wáng chēn mù huà zhī lóu fán mù bù gǎn shì shǒu bù gǎn fā suì zǒu hái rù bì bù gǎn fù chū

楼烦想要射他,项羽瞪大眼睛呵斥他,楼烦眼睛不敢看,手不敢放箭,便逃回营垒,不敢再出来。

hàn wáng shǐ rén jiān wèn zhī nǎi xiàng wáng yě

汉王派人暗中打听,才知道是项王。

hàn wáng dà jīng

汉王非常吃惊。

wū shì xiàng wáng nǎi jí hàn wáng xiāng yǔ lín guǎng wǔ jiān ér yǔ

于是项王便与汉王一起到广武涧两边对话。

hàn wáng shù zhī xiàng wáng nù yù yī zhàn

汉王列举项王的罪状,项王发怒,想要决一死战。

hàn wáng bù tīng xiàng wáng fú nǔ shè zhòng hàn wáng

汉王不答应,项王埋伏的弓弩手射中了汉王。

hàn wáng shāng zǒu rù chéng gāo

汉王受伤,逃进成皋城。

xiàng wáng wén huái yīn hóu yǐ jǔ hé běi pò qí zhào qiě yù jī chu nǎi shǐ lóng qiě wǎng jī zhī

项王听说淮阴侯已经占领了河北地区,攻破了齐国和赵国,并且打算进攻楚国,于是派遣龙且前去迎击。

huái yīn hóu yǔ zhàn qí jiāng guàn yīng jī zhī dà pò chu jūn shā lóng qiě

淮阴侯与龙且交战,骑将灌婴攻击楚军,大败楚军,杀死了龙且。

hán xìn yīn zì lì wèi qí wáng

韩信于是自立为齐王。

xiàng wáng wén lóng qiě jūn pò zé kǒng shǐ xū tái rén wǔ huì shè wǎng shuō huái yīn hóu

项王听说龙且的军队被打败,感到恐惧,派遣盱台人武涉前去游说淮阴侯。

huái yīn hóu fú tīng

淮阴侯没有听从。

shì shí péng yuè fù fǎn xià liáng de jué chu liáng

这时,彭越又反叛,攻占了梁地,切断了楚军的粮道。

xiàng wáng nǎi wèi hǎi chūn hóu dà sī mǎ cáo jiù děng yuē jǐn shǒu chéng gāo zé hàn yù tiǎo zhàn shèn wù yǔ zhàn wú lìng de dōng ér yǐ

项王于是对海春侯大司马曹咎等人说:“小心守住成皋,如果汉军想要挑战,千万不要和他们交战,只要不让他们东进就行了。

wǒ shí wǔ rì bì zhū péng yuè dìng liáng de fù cóng jiāng jūn

我十五天内必定消灭彭越,平定梁地,再回来与将军会合。

nǎi dōng xíng jī chén liú wài huáng

”于是向东进军,攻打陈留和外黄。

wài huáng bù xià

外黄没有攻下。

shù rì yǐ xiáng xiàng wáng nù xī lìng nán zǐ nián shí wǔ yǐ shàng yì chéng dōng yù kēng zhī

几天后,外黄投降了,项王发怒,命令所有十五岁以上的男子都到城东集合,打算活埋他们。

wài huáng lìng shè rén r nián shí sān wǎng shuì xiàng wáng yuē péng yuè qiáng jié wài huáng wài huáng kǒng gù qiě jiàng dài dài wáng

外黄县令门客的儿子才十三岁,前去劝说项王说:“彭越强行胁迫外黄,外黄人害怕,所以暂且投降,等待大王到来。”

dài wáng zhì yòu jiē kēng zhī bǎi xìng qǐ yǒu guī xīn

大王到来后,又将他们全部活埋,百姓怎会有归顺之心?

cóng cǐ yǐ dōng liáng de shí yú chéng jiē kǒng mò kěn xià yǐ

从此往东,梁地十余座城池都会恐慌,没有谁愿意投降。

xiàng wáng rán qí yán nǎi shè wài huáng dāng kēng zhě

”项王认为他的话有道理,于是赦免了外黄城本该被活埋的人。

dōng zhì suī yáng wén zhī jiē zhēng xià xiàng wáng

向东到达睢阳,听说此事的城池都争相归降项王。

hàn guǒ shù tiāo chu jūn zhàn chu jūn bù chū

汉军果然多次向楚军挑战,楚军坚守不出。

shǐ rén rǔ zhī wǔ liù rì dà sī mǎ nù dù bīng sì shuǐ

派人前去辱骂,五六天后,大司马发怒,率军渡过汜水。

shì zú bàn dù hàn jī zhī dà pò chu jūn jǐn de chǔ guó huò lù

士兵们渡河到一半时,汉军发动攻击,大败楚军,缴获了楚国的全部财物。

dà sī mǎ jiù zhǎng shǐ yì sāi wáng xīn jiē zì jǐng sì shuǐ shàng

大司马曹咎、长史董翳、塞王司马欣都在汜水边自刎而死。

dà sī mǎ jiù zhě gù qí yù yuàn zhǎng shǐ xīn yì gù yuè yáng yù lì liǎng rén cháng yǒu dé wū xiàng liáng shì yǐ xiàng wáng xìn rèn zhī

大司马曹咎原是蕲县的狱吏,长史司马欣也曾是栎阳的狱吏,两人曾对项梁有恩,因此项王信任他们。

dàng shì shí xiàng wáng zài suī yáng wén hǎi chūn hóu jūn bài zé yǐn bīng hái

当时,项王在睢阳,听说海春侯的军队战败,便率军返回。

hàn jūn fāng wéi zhōng lí mèi wū xíng yáng dōng xiàng wáng zhì hàn jūn wèi chu jǐn zǒu xiǎn zǔ

汉军正将锺离眛围困在荥阳东边,项王赶到,汉军畏惧楚军,全都逃往险要之地。

shì shí hàn bīng shèng shí duō xiàng wáng bīng ba shí jué

这时,汉军兵多粮足,项王的军队却疲惫不堪,粮食断绝。

hàn qiǎn lù gǔ shuì xiàng wáng qǐng tài gōng xiàng wáng fú tīng

汉王派遣陆贾去劝说项王,请求释放太公,项王没有听从。

hàn wáng fù shǐ hóu gōng wǎng shuì xiàng wáng xiàng wáng nǎi yǔ hàn yuē zhōng fēn tiān xià gē hóng gōu yǐ xī zhě wèi hàn hóng gōu ér dōng zhě wèi chu

汉王又派侯公前去劝说项王,项王于是与汉王约定,平分天下,以鸿沟为界,鸿沟以西的地方归汉,鸿沟以东的地方归楚。

xiàng wáng xǔ zhī jí guī hàn wáng fù mǔ qī zǐ

项王答应了,随即归还了汉王的父母、妻子和儿女。

jūn jiē hū wàn suì

军中将士都高呼万岁。

hàn wáng nǎi fēng hóu gōng wèi píng guó jūn

汉王于是封侯公为平国君。

nì fú kěn fù jiàn

侯公却躲藏起来,不肯再露面。

yuē cǐ tiān xià biàn shì suǒ jū qīng guó gù hào wèi píng guó jūn

(有人)说:“这是天下有名的辩士,所到之处能倾覆国家,所以号称平国君。”

xiàng wáng yǐ yuē nǎi yǐn bīng jiě ér dōng guī

项羽已经订立和约,便率领军队解围向东撤退。

hàn yù xī guī zhāng liáng chén píng shuō yuē hàn yǒu tiān xià tài bàn ér zhū hóu jiē fù zhī

汉王想要西归,张良、陈平劝说道:“汉王已拥有大半个天下,诸侯也都归附。

chu bīng ba shí jǐn cǐ tiān wáng chu zhī shí yě bù rú yīn qí jī ér suì qǔ zhī

楚军疲惫,粮食耗尽,这是上天要灭亡楚国的时候,不如趁此机会一举攻取它。

jīn shì fú jī cǐ suǒ wèi yǎng hǔ zì yí huàn yě

现在放过它不去攻打,这就是所谓的‘养虎遗患’啊。

hàn wáng tīng zhī

”汉王听从了他们的建议。

hàn wǔ nián hàn wáng nǎi zhuī xiàng wáng zhì yáng xià nán zhǐ jūn yǔ huái yīn hóu hán xìn jiàn chéng hóu péng yuè qī huì ér jī chu jūn

汉五年,汉王追击项羽到阳夏南面,停止进军,与淮阴侯韩信、建成侯彭越约定会合攻打楚军。

zhì gù líng ér xìn yuè zhī bīng bú huì

到了固陵,韩信、彭越的军队没有前来会合。

chu jī hàn jūn dà pò zhī

楚军攻击汉军,大败汉军。

hàn wáng fù rù bì shēn qiàn ér zì shǒu

汉王又退入营垒,深挖壕沟坚守。

wèi zhāng zǐ fáng yuē zhū hóu bù cóng yuē wèi zhī nài hé

对张良说:“诸侯不遵守约定,对此该怎么办?

duì yuē chu bīng qiě pò xìn yuè wèi yǒu fēn dì qí bù zhì gù yi

”张良回答说:“楚军即将被攻破,韩信、彭越没有分封土地,他们不来本是理所当然的。”

jūn wáng néng yǔ gòng fēn tiān xià jīn kě lì zhì yě

君王若能与他共享天下,现在就能立刻招致他来。

jí bù néng shì wèi kě zhī yě

如果不能,事情的结果就难以预料了。

jūn wáng néng zì chén yǐ dōng fu hǎi jǐn yǔ hán xìn

君王若能将从陈地以东到海边的土地,全部封给韩信;

suī yáng yǐ běi zhì gǔ chéng yǐ yǔ péng yuè shǐ gè zì wéi zhàn zé chu yì bài yě

从睢阳以北到谷城的土地,封给彭越:让他们各自为战,那么楚国就容易击败了。

hàn wáng yuē shàn

汉王说:“好。”

wū shì nǎi fā shǐ zhě gào hán xìn péng yuè yuē bìng lì jī chu

于是便派遣使者告诉韩信、彭越说:“合力攻打楚国。”

chu pò zì chén yǐ dōng fu hǎi yǔ qí wáng suī yáng yǐ běi zhì gǔ chéng yǔ péng xiàng guó

楚国被攻破后,从陈县以东到海滨的地区划归齐王,睢阳以北至谷城的地区交给彭相国。

shǐ zhě zhì hán xìn péng yuè jiē bào yuē qǐng jīn jìn bīng

使者到达后,韩信、彭越都回复说:“请求立即出兵。”

hán xìn nǎi cóng qí wǎng liú jiǎ jūn cóng shòu chūn bìng xíng tú chéng fù zhì gāi xià

韩信于是从齐国出发,刘贾的军队从寿春同时进军,攻破城父,抵达垓下。

dà sī mǎ zhōu yīn pàn chu yǐ shū tú liù jǔ jiǔ jiāng bīng suí liú jiǎ péng yuè jiē huì gāi xià yì xiàng wáng

大司马周殷背叛楚国,率领舒地的军队攻占六地,集结九江的兵力,跟随刘贾、彭越一同在垓下会合,直指项王。

xiàng wáng jūn bì gāi xià bīng shǎo shí jǐn hàn jūn jí zhū hóu bīng wéi zhī shù zhòng

项王的军队在垓下扎营,兵力稀少,粮食耗尽,汉军及诸侯军队将他们层层包围。

yè wén hàn jūn sì miàn jiē chu gē xiàng wáng nǎi dà jīng yuē hàn jiē yǐ de chu hu

夜晚听到汉军四面都唱起楚地的歌曲,项王于是大为震惊,说道:“汉军已经完全占领楚国了吗?”

shì hé chu rén zhī duō yě

怎么楚人这么多啊!

xiàng wáng zé yè qǐ yǐn zhàng zhōng

于是项羽夜里起来,在营帐中饮酒。

yǒu měi rén míng yú cháng xìng cóng

有位名叫虞的美人,经常受宠随行;

jùn mǎ míng zhuī cháng qí zhī

有匹名叫乌骓的骏马,经常骑着它。

wū shì xiàng wáng nǎi bēi gē kāng kǎi zì wèi shī yuē lì bá shān xī qì gài shì shí bù lì xī zhuī bù shì

于是项羽慷慨悲歌,自己作诗道:“力量能拔山啊气势盖世,时运不济啊乌骓不奔驰。

zhuī bù shì xī kě nài hé yú xī yú xī nài ruò hé

乌骓不奔驰啊可怎么办,虞姬啊虞姬啊怎么安排你!”

gē shù què měi rén hé zhī

唱了几遍,美人跟着应和。

xiàng wáng qì shù háng xià zuǒ yòu jiē qì mò néng yǎng shì

项羽流下数行眼泪,左右侍从也都哭泣,没有人能抬起头来看。

wū shì xiàng wáng nǎi shàng mǎ qí huī xià zhuàng shì qí cóng zhě bā bǎi yú rén zhí yè kuì wéi nán chū chí zǒu

于是项羽便上马,麾下壮士骑马跟随的有八百多人,当夜突破重围向南冲出,奔驰而去。

píng míng hàn jūn nǎi jué zhī lìng qí jiāng guàn yīng yǐ wǔ qiān jì zhuī zhī

天亮时,汉军才发觉,命令骑将灌婴率领五千骑兵追赶。

xiàng wáng dù huái qí néng zhǔ zhě bǎi yú rén ěr

项羽渡过淮河,能跟上他的骑兵只剩一百多人了。

xiàng wáng zhì yīn líng mí shī dào wèn yī tián fǔ tián fǔ dài yuē zuǒ

项羽到达阴陵,迷失了道路,向一个农夫问路,农夫骗他说“往左走”。

zuǒ nǎi xiàn dà zé zhōng

向左走,结果陷入大沼泽中。

yǐ gù hàn zhuī jí zhī

因此汉军追上了他们。

xiàng wáng nǎi fù yǐn bīng ér dōng zhì dōng chéng nǎi yǒu èr shí bā qí

项王于是又带领军队向东行进,到达东城时,只剩下二十八名骑兵。

hàn qí zhuī zhě shù qiān rén

汉军追赶的骑兵有数千人。

xiàng wáng zì dù bù dé tuō

项王自己估计无法逃脱。

wèi qí qí yuē wú qǐ bīng zhì jīn bā suì yǐ shēn qī shí yú zhàn suǒ dāng zhě pò suǒ jī zhě fú wèi cháng bài běi suì bà yǒu tiān xià

对他的骑兵说:“我起兵到现在已经八年了,亲身经历了七十多场战斗,所面对的敌人都被打败,所攻击的敌人都被征服,从未失败过,于是称霸天下。”

rán jīn zú kùn wū cǐ cǐ tiān zhī wáng wǒ fēi zhàn zhī zuì yě

然而如今终究被困于此地,这是上天要灭亡我,并非我作战的过错。

jīn rì gù jué sǐ yuán wèi zhū jūn kuài zhàn bì sān shèng zhī wèi zhū jūn kuì wéi zhǎn jiāng yì qí lìng zhū jūn zhī tiān wáng wǒ fēi zhàn zhī zuì yě

今天本来就要决一死战,我愿为诸位痛快一战,必定要三次战胜敌人,为诸位突破重围,斩杀敌将,砍倒敌旗,让诸位知道是上天要灭亡我,并非我作战的过错。

nǎi fēn qí qí yǐ wéi sì duì sì xiāng

于是将他的骑兵分为四队,面向四方。

hàn jūn wéi zhī shù zhòng

汉军将他们包围了好几层。

xiàng wáng wèi qí qí yuē wú wèi gōng qǔ bǐ yī jiāng

项王对他的骑兵说:“我替你们去取敌军一将的首级。”

lìng sì miàn qí chí xià qī shān dōng wèi sān chù

命令四面的骑兵向下奔驰,约定在山的东面分三处会合。

wū shì xiàng wáng dà hū chí xià hàn jūn jiē pī mǐ suì zhǎn hàn yī jiāng

于是项王大声呼喊着冲杀下来,汉军纷纷溃散,于是斩杀了一名汉军将领。

shì shí chì quán hóu wèi qí jiāng zhuī xiàng wáng xiàng wáng chēn mù ér huà zhī chì quán hóu rén mǎ jù jīng pì yì shù lǐ yǔ qí qí huì wèi sān chù

这时,赤泉侯担任骑兵将领,追击项王,项王瞪大眼睛呵斥他,赤泉侯连人带马都受到惊吓,退避了好几里,与他的骑兵会合后分为三处。

hàn jūn bù zhī xiàng wáng suǒ zài nǎi fēn jūn wèi sān fù wéi zhī

汉军不知道项王在哪里,于是把军队分成三部分,再次包围了他。

xiàng wáng nǎi chí fù zhǎn hàn yī dū wèi shā shù shí bǎi rén fù jù qí qí wáng qí liǎng qí ěr

项王于是策马奔驰,又斩杀了一名汉军都尉,杀死了几十上百人,再次聚集起他的骑兵,只损失了两名骑兵罢了。

nǎi wèi qí qí yuē hé rú

于是对他的骑兵说:“怎么样?

qí jiē fú yuē rú dài wáng yán

”骑兵们都佩服地说:“正如大王所说。”

wū shì xiàng wáng nǎi yù dōng dù wū jiāng

于是项羽便打算向东渡过乌江。

wū jiāng tíng cháng yǐ yǐ chuán dài wèi xiàng wáng yuē jiāng dōng suī xiǎo dì fāng qiān lǐ zhòng shù shí wàn rén yì zú wáng yě

乌江亭长停船靠岸等待,对项羽说:“江东虽然狭小,但土地纵横千里,民众有几十万人,也足够称王了。

yuàn dài wáng jí dù

希望大王赶快渡江。

jīn dú chén yǒu chuán hàn jūn zhì wú yǐ dù

现在只有我有船,汉军追来,就无法渡江了。

xiàng wáng xiào yuē tiān zhī wáng wǒ wǒ hé dù wèi

”项羽笑着说:“上天要灭亡我,我还渡江干什么!

qiě jí yǔ jiāng dōng zǐ dì bā qiān rén dù jiāng ér xi jīn wú yī rén hái zòng jiāng dōng fù xiōng lián ér wáng wǒ wǒ hé miàn mù jiàn zhī

况且我带领江东子弟八千人渡江西征,如今没有一个人回来,纵使江东父老兄弟怜爱我让我做王,我又有什么脸面去见他们呢?

zòng bǐ bù yán jí dú bù kuì wū xīn hu

即使他们不说,我项羽难道心中不感到惭愧吗?

nǎi wèi tíng cháng yuē wú zhī gōng zhǎng zhě

”于是对亭长说:“我知道您是位忠厚长者。

wú qí cǐ mǎ wǔ suì suǒ dāng wú dí cháng yī rì xíng qiān lǐ bù rěn shā zhī yǐ cì gōng

我骑这匹马五年了,所向无敌,曾经日行千里,不忍心杀掉它,把它送给您吧。

nǎi lìng qí jiē xià mǎ bù xíng chí duǎn bīng jiē zhàn

”于是命令骑兵都下马步行,手持短兵器与汉军交战。

dú jí suǒ shā hàn jūn shù bǎi rén

仅项羽一人就杀死了数百名汉军士兵。

xiàng wáng shēn yì bèi shí yú chuàng

项羽自己也受了十多处伤。

gù jiàn hàn qí sī mǎ lǚ mǎ tóng yuē ruò fēi wú gù rén hu

回头看见汉军骑兵司马吕马童,说:“你不是我的老朋友吗?

mǎ tóng miàn zhī zhǐ wáng yì yuē cǐ xiàng wáng yě

吕马童面对着他,指着王翳说:“这就是项王。

xiàng wáng nǎi yuē wú wén hàn gòu wǒ tóu qiān jīn yì wàn hù wú wèi ruò dé

项王于是说:“我听说汉王悬赏千金买我的头,封万户侯,我就成全你这份功德吧。

nǎi zì wěn ér sǐ

于是自刎而死。

wáng yì qǔ qí tóu yú qí xiāng róu jiàn zhēng xiàng wáng xiāng shā zhě shù shí rén

王翳取下他的头颅,其余骑兵互相践踏争夺项王的尸体,自相残杀的有几十人。

zuì qí hòu láng zhōng qí yáng xǐ qí sī mǎ lǚ mǎ tóng láng zhōng lǚ shèng yáng wǔ gè de qí yī tǐ

最后,郎中骑杨喜,骑司马吕马童,郎中吕胜、杨武各自得到项王尸体的一部分。

wǔ rén gòng huì qí tǐ jiē shì

五个人共同会合他的身体,都是真的。

gù fēn qí de wèi wǔ fēng lǚ mǎ tóng wèi zhōng shuǐ hóu fēng wáng yì wèi dù yǎn hóu fēng yáng xǐ wèi chì quán hóu fēng yáng wǔ wèi wú fáng hóu fēng lǚ shèng wèi niè yáng hòu

于是将他的封地分为五份:封吕马童为中水侯,封王翳为杜衍侯,封杨喜为赤泉侯,封杨武为吴防侯,封吕胜为涅阳侯。

xiàng wáng yǐ sǐ chu de jiē jiàng hàn dú lǔ bù xià

项王已经死去,楚地都投降了汉朝,只有鲁地不降。

hàn nǎi yǐn tiān xià bīng yù tú zhī wèi qí shǒu lǐ yì wéi zhǔ sǐ jié nǎi chí xiàng wáng tóu shì lǔ lǔ fù xiōng nǎi jiàng

汉朝于是率领天下军队想要屠城,因为鲁地人坚守礼义,为君主守节而死,于是拿着项王的头给鲁地人看,鲁地的父老兄弟才投降。

shǐ chǔ huái wáng chū fēng xiàng jí wèi lǔ gōng jí qí sǐ lǔ zuì hòu xià gù yǐ lǔ gōng lǐ zàng xiàng wáng gǔ chéng

起初,楚怀王最初封项籍为鲁公,等到他死去,鲁地最后才投降,所以用鲁公的礼仪将项王安葬在谷城。

hàn wáng wèi fā āi qì zhī ér qù

汉王为他发丧,哭泣着离去。

zhū xiàng shì zhī shǔ hàn wáng jiē bù zhū

所有项氏的宗族亲属,汉王都没有诛杀。

nǎi fēng xiàng bó wèi shè yáng hóu

于是封项伯为射阳侯。

táo hóu píng gāo hóu xuán wǔ hóu jiē xiàng shì cì xìng liú

桃侯、平皋侯、玄武侯都是项氏族人,被赐予刘姓。

tài shǐ gōng yuē wú wén zhī zhōu shēng yuē shùn mù gài zhòng tóng zǐ yòu wén xiàng yǔ yì zhòng tóng zǐ

太史公说:我听周生讲过“舜的眼睛大概是双瞳仁”,又听说项羽也是双瞳仁。

yǔ qǐ qí miáo yì yá

项羽难道是舜的后代吗?

hé xìng zhī bào yě

为何兴起得如此迅猛啊!

fu qín shī qí zhèng chén shèng shǒu nàn háo jié fēng qǐ xiāng yǔ bìng zhēng bù kě shèng shǔ

秦朝政治败坏,陈胜首先发难,豪杰蜂拥而起,相互争夺,多得数不清。

rán yǔ fēi yǒu chǐ cùn chéng yì qǐ lǒng mǔ zhī zhōng sān nián suì jiāng wǔ zhū hóu miè qín fēn liè tiān xià ér fēng wáng hóu zhèng yóu yǔ chū hào wèi bà wáng wèi suī bù zhōng jìn gǔ yǐ lái wèi cháng yǒu yě

然而项羽没有尺寸封地,趁着形势从民间崛起,三年时间,就率领五国诸侯灭亡秦朝,分割天下,分封王侯,政令由项羽发出,号称“霸王”,王位虽然没有保持到底,但近古以来还不曾有过这样的人。

jí yǔ bèi guān huái chu fàng zhú yì dì ér zì lì yuàn wáng hóu pàn jǐ nán yǐ

等到项羽放弃关中,怀念楚地,放逐义帝而自立为王,怨恨王侯们背叛自己,这就难了。

zì jīn gōng fá fèn qí sī zhì ér bù shī gǔ wèi bà wáng zhī yè yù yǐ lì zhēng jīng yíng tiān xià wǔ nián zú wáng qí guó shēn sǐ dōng chéng shàng bù jué wù ér bù zì zé guò yǐ

自己夸耀功劳,逞弄个人聪明而不效法古人,认为霸王的功业,要用武力征伐来治理天下,五年时间终于亡掉了自己的国家,自身死在东城,还不觉悟,也不自责,这就错了。

nǎi yǐn tiān wáng wǒ fēi yòng bīng zhī zuì yě qǐ bù miù zāi

竟然说“上天要灭亡我,不是我用兵的过错”,难道不荒谬吗!

wáng qín lù zǒu wěi chu hú míng

秦朝灭亡,政权旁落;伪楚政权如狐狸鸣叫,不得人心。

yún yù pèi gǔ jiàn tǐng wú chéng

云气弥漫山谷,宝剑在吴地出鞘。

xūn kāi lǔ diān shì hé dàng bīng

功勋开创于鲁地,军威汇聚于砀山。

qīng zǐ wú zuì yà fù tuī chéng

宋义本无过错,范增却推心置腹。

shǐ jiù zhào xiē zhōng zhū zǐ yīng

起初救援赵歇,最终诛杀子婴。

wéi yuē wáng hàn bèi guān huái chu

违背盟约称王汉中,背离关中怀念楚地。

cháng qiān shàng yóu chén pò gù zhǔ

常被调往上游驻守,臣子被迫面对旧主。

líng bì dà zhèn chéng gāo jiǔ jù

灵璧之战声势大振,成皋关隘长久坚守。

zhàn fēi wú gōng tiān shí bù yǔ

征战并非没有功绩,实在是天意不助。

jiē bǐ gài dài zú wèi xiōng shù

可叹那盖世英雄,最终竟死于奸佞之手。

✦ You read 十二本纪·项羽本纪

Don't lose your spot.

Free account remembers where you stopped across all 12,000 books. Pro unlocks pinyin on every line, modern Mandarin translations, AI rewrites, audio read-along, and the workbook — for $2.50/month, billed annually.