史记 · 司马迁 · Chapter 75 of 130

七十列传·孟尝君列传

PinyinModern Translation
Size

mèng cháng jūn míng wén xìng tián shì

孟尝君名叫文,姓田。

wén zhī fù yuē jìng guō jūn tián yīng

田文的父亲是靖郭君田婴。

tián yīng zhě qí wēi wáng shǎo zǐ ér qí xuān wáng shù dì yě

田婴是齐威王的小儿子,也是齐宣王的异母弟弟。

tián yīng zì wēi wáng shí rèn zhí yòng shì yǔ chéng hóu zōu jì jí tián jì jiāng ér jiù hán fá wèi

田婴从齐威王时期就开始担任要职,与成侯邹忌和田忌一起领兵救援韩国、讨伐魏国。

chéng hóu yǔ tián jì zhēng chǒng chéng hóu mài tián jì

成侯和田忌争宠,成侯陷害了田忌。

tián jì jù xí qí zhī biān yì bù shèng wáng zǒu

田忌害怕,袭击齐国边境的城邑,没有成功,逃亡出走。

huì wēi wáng zú xuān wáng lì zhī chéng hóu mài tián jì nǎi fù zhào tián jì yǐ wéi jiāng

恰逢齐威王去世,宣王即位,得知成侯陷害田忌,于是重新召回田忌任命为将领。

xuān wáng èr nián tián jì yǔ sūn bìn tián yīng jù fá wèi bài zhī mǎ líng lǔ wèi tài zǐ shēn ér shā wèi jiāng páng juān

宣王二年,田忌与孙膑、田婴一起讨伐魏国,在马陵击败魏军,俘虏了魏国太子申,并杀死了魏国将领庞涓。

xuān wáng qī nián tián yīng shǐ wū hán wèi hán wèi fú wū qí

宣王七年,田婴出使韩国和魏国,韩国和魏国都归服于齐国。

yīng yǔ hán zhāo hóu wèi huì wáng huì qí xuān wáng dōng ē nán méng ér qù

田婴与韩昭侯、魏惠王在齐宣王所在的东阿南边会面,结盟后离开。

míng nián fù yǔ liáng huì wáng huì zhēn

第二年,又和梁惠王在甄地会面。

shì suì liáng huì wáng zú

这一年,梁惠王去世。

xuān wáng jiǔ nián tián yīng xiāng qí

宣王九年,田婴担任齐国的相国。

qí xuān wáng yǔ wèi xiāng wáng huì xú zhōu ér xiāng wáng yě

齐宣王与魏襄王在徐州会面,互相承认对方为王。

chu wēi wáng wén zhī nù tián yīng

楚威王听说后,对田婴很生气。

míng nián chu fá bài qí shī wū xú zhōu ér shǐ rén zhú tián yīng

第二年,楚国在徐州打败齐军,并派人驱逐田婴。

tián yīng shǐ zhāng chǒu shuō chu wēi wáng wēi wáng nǎi zhǐ

田婴派张丑去劝说楚威王,楚威王这才作罢。

tián yīng xiāng qí shí yī nián xuān wáng zú mǐn wáng jí wèi

田婴担任齐国相国十一年后,宣王去世,湣王即位。

jí wèi sān nián ér fēng tián yīng wū xuē

湣王即位第三年,将薛地封给田婴。

chū tián yīng yǒu zi sì shí yú rén

当初,田婴有四十多个儿子。

qí jiàn qiè yǒu zi míng wén wén yǐ wǔ yuè wǔ rì shēng

他的一位地位低下的妾生了个儿子名叫文,田文是在五月五日出生。

yīng gào qí mǔ yuē wù jǔ yě

田婴告诉田文的母亲说:“不要养大这个孩子。”

qí mǔ qiè jǔ shēng zhī

田文的母亲偷偷把他养大。

jí zhǎng qí mǔ yīn xiōng dì ér jiàn qí zi wén wū tián yīng

等到田文长大后,他的母亲通过其他兄弟的关系,让田婴见到了儿子田文。

tián yīng nù qí mǔ yuē wú lìng ruò qù cǐ zi ér gǎn shēng zhī hé yě

田婴对他母亲发怒说:“我让你把这孩子扔掉,你竟敢把他养大,这是为什么?”

wén dùn shǒu yīn yuē jūn suǒ yǐ bù jǔ wǔ yuè zǐ zhě hé gù

田文叩头,接着问:“您之所以不养育五月出生的孩子,是什么缘故?”

yīng yuē wǔ yuè zǐ zhě zhǎng yǔ hù qí jiāng bù lì qí fù mǔ

田婴说:“五月出生的孩子,长到和门一样高时,就会对父母不利。”

wén yuē rén shēng shòu mìng wū tiān hu

田文说:“人的命运是由上天决定的呢?

jiāng shòu mìng wū hù yá

还是由门户决定的呢?”

yīng mò rán

田婴沉默不语。

wén yuē bì shòu mìng wū tiān jūn hé yōu yān

田文说:“如果命运由上天决定,您何必担忧呢。

bì shòu mìng wū hù zé kě gāo qí hù ěr shuí néng zhì zhě

如果命运由门户决定,那么把门户加高就行了,谁还能长到那么高呢!”

yīng yuē zi xiū yǐ

田婴说:“你别说了。”

jiǔ zhī wén chéng jiān wèn qí fù yīng yuē zi zhī zǐ wèi hé

过了很久,田文找机会问父亲田婴:“儿子的儿子叫什么?”

yuē wèi sūn

田婴说:“叫孙子。”

sūn zhī sūn wèi hé

“孙子的孙子叫什么?”

yuē wèi xuán sūn

田婴说:“叫玄孙。”

xuán sūn zhī sūn wèi hé

“玄孙的孙子叫什么?”

yuē bù néng zhī yě

田婴说:“那就不知道了。”

wén yuē jūn yòng shì xiāng qí zhì jīn sān wáng yǐ qí bù jiā guǎng ér jūn sī jiā fù lèi wàn jīn mén xià bú jiàn yī xián zhě

田文说:“您执掌齐国政事,至今已经历三代君王了,齐国的疆域没有扩大,而您私家的财富却累积了万金,门下看不到一位贤能之士。

wén wén jiàng mén bì yǒu jiāng xiāng mén bì yǒu xiāng

我听说将门之后必出将领,相门之后必出宰相。

jīn jūn hòu gōng dǎo qǐ hú ér shì bù dé hè pú qiè yú liáng ròu ér shì bù yàn zāo kāng

如今您的姬妾穿着绫罗绸缎,而士人却连粗布短衣都穿不上;您的仆役婢女有吃不完的粮食和肉,而士人却连糟糠都吃不饱。

jīn jūn yòu shàng hòu jī yú cáng yù yǐ yí suǒ bù zhī hé rén ér wàng gōng jiā zhī shì rì sǔn wén qiè guài zhī

现在您还在竭力积蓄储藏,想留给那些连您都不知道是谁的后人,却忘记了国家政事日益衰败,我私下感到奇怪。”

wū shì yīng nǎi lǐ wén shǐ zhǔ jiā dài bīn kè

于是田婴开始礼待田文,让他主持家务,接待宾客。

bīn kè rì jìn míng shēng wén wū zhū hóu

宾客日益增多,田文的名声传遍了诸侯国。

zhū hóu jiē shǐ rén qǐng xuē gōng tián yīng yǐ wén wèi tài zǐ yīng xǔ zhī

诸侯都派人请求薛公田婴立田文为太子,田婴答应了。

yīng zú shì wèi jìng guō jūn

田婴去世后,谥号为靖郭君。

ér wén guǒ dài lì wū xuē shì wèi mèng cháng jūn

而田文果然在薛邑继位,这就是孟尝君。

mèng cháng jūn zài xuē zhāo zhì zhū hóu bīn kè jí wáng rén yǒu zuì zhě jiē guī mèng cháng jūn

孟尝君在薛地,招揽各诸侯国的宾客和逃亡有罪的人,都来投奔孟尝君。

mèng cháng jūn shě yè hòu yù zhī yǐ gù qīng tiān xià zhī shì

孟尝君舍弃家业,优厚地款待他们,因此天下士人都倾心归附。

shí kè shù qiān rén wú guì jiàn yī yǔ wén děng

门客有几千人,不分贵贱,待遇都和田文一样。

mèng cháng jūn dài kè zuò yǔ ér píng fēng hòu cháng yǒu shì shǐ zhǔ jì jūn suǒ yǔ kè yǔ wèn qīn qi jū chǔ

孟尝君接待宾客座谈时,屏风后面常有侍从史官,负责记录孟尝君与宾客的谈话,询问宾客亲戚的住处。

kè qù mèng cháng jūn yǐ shǐ shǐ cún wèn xiàn yí qí qīn qī

宾客离开后,孟尝君已经派人去慰问,并赠送礼物给他们的亲戚。

mèng cháng jūn céng dài kè yè shí yǒu yī rén bì huǒ guāng

孟尝君曾经招待宾客吃晚饭,有一个人遮住了灯光。

kè nù yǐ fàn bù děng chuò shí cí qù

宾客发怒,以为饭菜不一样,就停下吃饭告辞离去。

mèng cháng jūn qǐ zì chí qí fàn bǐ zhī

孟尝君站起来,亲自端着自己的饭和宾客的饭比较。

kè cán zì jǐng

宾客感到惭愧,就自杀了。

shì yǐ cǐ duō guī mèng cháng jūn

士人因此大多归附孟尝君。

mèng cháng jūn kè wú suǒ zé jiē shàn yù zhī

孟尝君对门客不加选择,都好好对待他们。

rén rén gè zì yǐ wéi mèng cháng jūn qīn jǐ

每个人都自认为孟尝君亲近自己。

qín zhāo wáng wén qí xián nǎi xiān shǐ jīng yáng jūn wèi zhì wū qí yǐ qiú jiàn mèng cháng jūn

秦昭王听说他贤能,就先派泾阳君到齐国做人质,以求见孟尝君。

mèng cháng jūn jiāng rù qín bīn kè mò yù qí xíng jiàn bù tīng

孟尝君准备去秦国,宾客们都不希望他去,劝谏,他不听。

sū dài wèi yuē jīn dàn dài cóng wài lái jiàn mù yú rén yǔ tǔ yú rén xiāng yǔ yǔ

苏代对他说:“今天早晨我从外面来,看见木偶人和土偶人在互相说话。

mù yú rén yuē tiān yù zǐ jiāng bài yǐ

木偶人说:‘天要下雨,你就要毁坏了。’

tǔ yú rén yuē wǒ shēng wū tǔ bài zé guī tǔ

土偶人说:‘我由泥土所生,毁坏了就回归泥土。

jīn tiān yǔ liú zǐ ér xíng wèi zhī suǒ zhǐ xi yě

如果天要下雨,你会被水冲走,不知道会漂到哪里停息。’

jīn qín hǔ láng zhī guó yě ér jūn yù wǎng rú yǒu bù dé hái jūn dé wú wèi tǔ yú rén suǒ xiào hu

如今秦国是虎狼一样的国家,而您却想去,如果不能回来,您难道不会被土偶人嘲笑吗?”

mèng cháng jūn nǎi zhǐ

孟尝君于是作罢。

qí mǐn wáng èr shí wǔ nián fù zú shǐ mèng cháng jūn rù qín zhāo wáng jí yǐ mèng cháng jūn wèi qín xiāng

齐湣王二十五年,终于还是派孟尝君去了秦国,秦昭王立即任命孟尝君为秦国丞相。

rén huò shuō qín zhāo wáng yuē mèng cháng jūn xián ér yòu qí zú yě jīn xiāng qín bì xiān qí ér hòu qín qín qí wēi yǐ

有人劝秦昭王说:“孟尝君贤能,又是齐国王族,现在担任秦国丞相,必定先考虑齐国而后考虑秦国,秦国就危险了。”

wū shì qín zhāo wáng nǎi zhǐ

于是秦昭王就罢免了孟尝君。

qiú mèng cháng jūn móu yù shā zhī

囚禁了孟尝君,图谋要杀他。

mèng cháng jūn shǐ rén dǐ zhāo wáng xìng jī qiú jiě

孟尝君派人去求秦昭王的宠妃帮忙说情。

xìng jī yuē qiè yuán de jūn hú bái qiú

宠妃说:“我想要您的白狐皮大衣。”

cǐ shí mèng cháng jūn yǒu yī hú bái qiú zhí qiān jīn tiān xià wú shuāng rù qín xiàn zhī zhāo wáng gèng wú tā qiú

当时孟尝君只有一件白狐皮大衣,价值千金,天下无双,但已经献给秦昭王了,再没有第二件。

mèng cháng jūn huàn zhī biàn wèn kè mò néng duì

孟尝君为此发愁,问遍门客,没人能想出办法。

zuì xià zuò yǒu néng wéi gǒu dào zhě yuē chén néng de hú bái qiú

坐在最末位有个会学狗叫偷东西的门客说:“我能拿到那件白狐皮大衣。”

nǎi yè wèi gǒu yǐ rù qín gōng zāng zhōng qǔ suǒ xiàn hú bái qiú zhì yǐ xiàn qín wáng xìng jī

于是夜里装成狗,潜入秦宫仓库,把献给秦王的那件白狐皮大衣偷了出来,献给秦王的宠妃。

xìng jī wéi yán zhāo wáng zhāo wáng shì mèng cháng jūn

宠妃替孟尝君向秦昭王说情,秦昭王就放了孟尝君。

mèng cháng jūn dé chū jí chí qù gèng fēng chuán biàn míng xìng yǐ chū guān

孟尝君一获释,立刻骑马离开,更改通行证,改名换姓要混出关。

yè bàn zhì hán gǔ guān

半夜到了函谷关。

qín zhāo wáng hòu huǐ chū mèng cháng jūn qiú zhī yǐ qù jí shǐ rén chí chuán zhú zhī

秦昭王后悔放了孟尝君,派人去找时他已经走了,就立即派人乘驿车去追。

mèng cháng jūn zhì guān guān fǎ jī míng ér chū kè mèng cháng jūn kǒng zhuī zhì kè zhī jū xià zuò zhě yǒu néng wéi jī míng ér jī qí míng suì fā chuán chū

孟尝君到了关口,按关法要等鸡叫才能放行,孟尝君怕追兵赶到,有个坐在下座的门客会学鸡叫,他一叫,周围的鸡都跟着叫起来,于是守关人验过通行证放他们出关。

chū rú shí qǐng qín zhuī guǒ zhì guān yǐ hòu mèng cháng jūn chū nǎi hái

出关大约一顿饭的工夫,秦国的追兵果然赶到关口,但已经落在孟尝君出关之后,只好返回。

shǐ mèng cháng jūn liè cǐ èr rén wū bīn kè bīn kè jǐn xiū zhī jí mèng cháng jūn yǒu qín nán zú cǐ èr rén bá zhī

当初孟尝君把这两个人列在门客中时,其他门客都感到羞耻,等到孟尝君在秦国遇难,最终却是靠这两人解救。

zì shì zhī hòu kè jiē fú

从此以后,门客们都佩服孟尝君。

mèng cháng jūn guò zhào zhào píng yuán jūn kè zhī

孟尝君经过赵国,平原君赵胜招待他。

zhào rén wén mèng cháng jūn xián chū guān zhī jiē xiào yuē shǐ yǐ xuē gōng wèi kuí rán yě jīn shì zhī nǎi miǎo xiǎo zhàng fū ěr

赵国人听说孟尝君贤能,都出来围观,看完笑着说:“原以为薛公是个魁梧的大丈夫,现在一看,原来是个矮小的男人。”

mèng cháng jūn wén zhī nù

孟尝君听了很生气。

kè yǔ jù zhě xià zhuó jī shā shù bǎi rén suì miè yī xiàn yǐ qù

随行的门客下车,砍杀了几百人,灭了一个县才离开。

qí mǐn wáng bù zì dé yǐ qí qiǎn mèng cháng jūn

齐湣王感到不安,因为是他把孟尝君派到秦国去的。

mèng cháng jūn zhì zé yǐ wéi qí xiāng rèn zhèng

孟尝君回到齐国,齐湣王就任命他为齐国宰相,执掌政务。

mèng cháng jūn yuàn qín jiāng yǐ qí wèi hán wèi gōng chu yīn yǔ hán wèi gōng qín ér jiè bīng shí wū xī zhōu

孟尝君怨恨秦国,打算利用齐国联合韩、魏攻打楚国,再趁机联合韩、魏攻打秦国,为此向西周借兵借粮。

sū dài wéi xī zhōu wèi yuē jūn yǐ qí wèi hán wèi gōng chu jiǔ nián qǔ wǎn yè yǐ běi yǐ qiáng hán wèi jīn fù gōng qín yǐ yì zhī

苏代替西周对孟尝君说:“您用齐国帮韩、魏攻打楚国九年,夺取了宛、叶以北地区来增强韩、魏,现在又要攻打秦国来进一步壮大他们。

hán wèi nā mó chu yōu xi wú qín huàn zé qí wēi yǐ

韩、魏南边没有楚国威胁,西边没有秦国忧患,那么齐国就危险了。

hán wèi bì qīng qí wèi qín chén wèi jūn wēi zhī

韩、魏一定会轻视齐国而畏惧秦国,我为您感到担忧。”

jūn bù rú lìng bì yì shēn hé wū qín ér jūn wú gōng yòu wú jiè bīng shí

您不如让我国与秦国深入结盟,而您不进攻,也不借兵粮。

jūn lín hán gǔ ér wú gōng lìng bì yì yǐ jūn zhī qíng wèi qín zhāo wáng yuē xuē gōng bì bù pò qín yǐ qiáng hán wèi

您兵临函谷关却不进攻,让我国以您的名义对秦昭王说:‘薛公肯定不会为了增强韩、魏而攻破秦国。

qí gōng qín yě yù wáng zhī lìng chǔ wáng gē dōng guó yǐ yǔ qí ér qín chū chǔ huái wáng yǐ wéi hé

他攻打秦国,是希望大王能让楚王割让东边的土地给齐国,而秦国释放楚怀王来求和。’

jūn lìng bì yì yǐ cǐ huì qín qín dé wú pò ér yǐ dōng guó zì miǎn yě qín bì yù zhī

您让我国以此向秦国示好,秦国不用被攻破就能用东边的土地免除灾祸,秦国一定愿意。

chǔ wáng dé chū bì dé qí

楚王得以获释,必定感激齐国。

qí de dōng guó yì qiáng ér xuē shì shì wú huàn yǐ

齐国得到东边的土地会更加强大,而薛公您世世代代没有忧患了。

qín bù dà ruò ér chù sān jìn zhī xi sān jìn bì zhòng qí

秦国没有严重削弱,又位于三晋的西边,三晋必定会看重齐国。

xuē gōng yuē shàn

”薛公说:“好。

yīn lìng hán wèi hè qín shǐ sān guó wú gōng ér bù jiè bīng shí wū xī zhōu yǐ

”于是让韩、魏向秦国祝贺,使三国不进攻,也不向西周借兵粮了。

shì shí chǔ huái wáng rù qín qín liú zhī gù yù bì chū zhī

这时,楚怀王进入秦国,秦国扣留了他,所以想一定要救他出来。

qín bù guǒ chū chǔ huái wáng

秦国最终没有释放楚怀王。

mèng cháng jūn xiāng qí qí shè rén wèi zi wèi mèng cháng jūn shōu yì rù sān fǎn ér bù zhì yī rù

孟尝君担任齐国宰相,他的门客魏子为孟尝君收取封地的租税,多次往返却没有带回一点收入。

mèng cháng jūn wèn zhī duì yuē yǒu xián zhě qiè jiǎ yǔ zhī yǐ gù bù zhì rù

孟尝君问他,他回答说:“有位贤人,我私下借给了他,所以没有带回收入。

mèng cháng jūn nù ér tuì wèi zi

”孟尝君生气地辞退了魏子。

jū shù nián rén huò huǐ mèng cháng jūn wū qí mǐn wáng yuē mèng cháng jūn jiāng wéi luàn

过了几年,有人在齐湣王面前诋毁孟尝君说:“孟尝君将要作乱。

jí tián jiǎ jié mǐn wáng mǐn wáng yì yí mèng cháng jūn mèng cháng jūn nǎi bēn

”等到田甲劫持湣王,湣王心里怀疑孟尝君,孟尝君于是逃亡。

wèi zi suǒ yǔ sù xián zhě wén zhī nǎi shàng shū yán mèng cháng jūn bù zuò luàn qǐng yǐ shēn wéi méng suì zì jǐng gōng mén yǐ míng mèng cháng jūn

魏子送粮食的那位贤人听说了,就上书说孟尝君不会作乱,请求用自己作担保,于是在宫门前自刎来证明孟尝君的清白。

mǐn wáng nǎi jīng ér zōng jì yàn wèn mèng cháng jūn guǒ wú fǎn móu nǎi fù zhào mèng cháng jūn

湣王这才震惊,追查验证询问,孟尝君果然没有反叛的图谋,于是重新召回了孟尝君。

mèng cháng jūn yīn xiè bìng guī lǎo wū xuē

孟尝君于是称病辞官,回到薛地养老。

mǐn wáng xǔ zhī

湣王允许了。

qí hòu qín wáng jiāng lǚ lǐ xiāng qí yù kùn sū dài

之后,秦国逃亡的将领吕礼担任齐国宰相,想为难苏代。

dài nǎi wèi mèng cháng jūn yuē zhōu zuì wū qí zhì hòu yě ér qí wáng zhú zhī ér tīng qīn fú xiāng lǚ lǐ zhě yù qǔ qín yě

苏代就对孟尝君说:“周最在齐国,关系最深厚,但齐王驱逐了他,而听信任用吕礼的亲弗,是想联合秦国。

qí qín hé zé qīn fú yǔ lǚ lǐ zhòng yǐ

齐国、秦国联合,那么亲弗和吕礼就会得势。

yǒu yòng qí qín bì qīng jūn

他们得势,齐国、秦国必定会轻视您。

jūn bù rú jí běi bīng qū zhào yǐ hé qín wèi shōu zhōu zuì yǐ hòu xíng qiě fǎn qí wáng zhī xìn yòu jìn tiān xià zhī biàn

您不如赶紧调动北方的军队,迅速前往赵国以联合秦国和魏国,召回周最来增强自己的声望,同时挽回齐王的信任,还能阻止天下局势的变动。

qí wú qín zé tiān xià jí qí qīn fú bì zǒu zé qí wáng shú yǔ wèi qí guó yě

齐国若没有秦国的支持,天下诸侯就会聚集到齐国这边,亲弗必定会离开,那么齐王还能依靠谁来治理国家呢!

wū shì mèng cháng jūn cóng qí jì ér lǚ lǐ jí hài wū mèng cháng jūn

于是孟尝君采纳了这个计策,而吕礼因此对孟尝君心生嫉妒和陷害。

mèng cháng jūn jù nǎi yí qín xiāng ráng hóu wèi yá shū yuē wú wén qín yù yǐ lǚ lǐ shōu qí qí tiān xià zhī qiáng guó yě zi bì qīng yǐ

孟尝君感到害怕,便写信给秦国丞相穰侯魏厓说:“我听说秦国打算利用吕礼来拉拢齐国,齐国是天下强国,您必定会被轻视。

qí qín xiāng qǔ yǐ lín sān jìn lǚ lǐ bì bìng xiāng yǐ shì zi tōng qí yǐ zhòng lǚ lǐ yě

齐国和秦国联合起来对付三晋,吕礼肯定会同时担任两国的丞相,这样您通过结交齐国反而抬高了吕礼的地位。

ruò qí miǎn wū tiān xià zhī bīng qí chóu zi bì shēn yǐ

如果齐国免于遭受天下各国的攻击,它对您的仇恨必定会加深。

zi bù rú quàn qín wáng fá qí

您不如劝说秦王攻打齐国。

qí pò wú qǐng yǐ suǒ de fēng zǐ

齐国一旦被攻破,我请求将所得的土地封赏给您。

qí pò qín wèi jìn zhī qiáng qín bì zhòng zǐ yǐ qǔ jìn

齐国被攻破后,秦国害怕晋国的强大,必定会重用您来争取晋国。

jìn guó bì wū qí ér wèi qín jìn bì zhòng zǐ yǐ qǔ qín

晋国因与齐国交战而疲惫,又畏惧秦国,晋国必定会重用您来结交秦国。

shì zi pò qí yǐ wéi gōng xié jìn yǐ wéi zhòng

这样您既以攻破齐国立下功劳,又凭借晋国来增加自己的分量;

shì zi pò qí dìng fēng qín jìn jiāo zhòng zǐ

这样您攻破齐国确立封地,秦国和晋国都会看重您。

ruò qí bù pò lǚ lǐ fù yòng zi bì dà qióng

如果齐国不被攻破,吕礼再次被重用,您必定会陷入极大的困境。

wū shì ráng hóu yán wū qín zhāo wáng fá qí ér lǚ lǐ wáng

于是穰侯向秦昭王建议攻打齐国,吕礼便逃亡了。

hòu qí mǐn wáng miè sòng yì jiāo yù qù mèng cháng jūn

后来齐湣王灭掉宋国,更加骄傲,想要除掉孟尝君。

mèng cháng jūn kǒng nǎi rú wèi

孟尝君感到恐惧,便逃往魏国。

wèi zhāo wáng yǐ wéi xiāng xi hé wū qín zhào yǔ yàn gòng fá pò qí

魏昭王任命他为丞相,他向西联合秦国和赵国,与燕国一起攻打并击败了齐国。

qí mǐn wáng wáng zài jǔ suì sǐ yān

齐湣王逃亡到莒地,最终死在那里。

qí xiāng wáng lì ér mèng cháng jūn zhōng lì wū zhū hóu wú suǒ shǔ

齐襄王即位后,孟尝君在诸侯之间保持中立,不归属任何一方。

qí xiāng wáng xīn lì wèi mèng cháng jūn yǔ lián hé fù qīn xuē gōng

齐襄王刚即位,畏惧孟尝君,便与他联合,重新亲近薛公。

wén zú shì wèi mèng cháng jūn

孟尝君去世后,谥号为孟尝君。

zhū zǐ zhēng lì ér qí wèi gòng miè xuē

他的儿子们争夺继承权,齐国和魏国共同灭掉了薛地。

mèng cháng jué sì wú hòu yě

孟尝君的后代断绝,没有继承人。

chū féng huān wén mèng cháng jūn hào kè niè jué ér jiàn zhī

起初,冯驩听说孟尝君喜欢招揽门客,便穿着草鞋去见他。

mèng cháng jūn yuē

孟尝君说:

xiān shēng yuǎn rǔ hé yǐ jiào wén yě

“先生远道而来,有什么可以教导我的吗?”

féng huān yuē wén jūn hǎo shì yǐ pín shēn guī wū jūn

冯驩说:“听说您喜爱士人,我因为贫穷来投靠您。”

mèng cháng jūn zhì chuán shě shí rì mèng cháng jūn wèn chuán shè zhǎng yuē kè hé suǒ wèi

孟尝君把他安置在普通客舍住了十天,然后问客舍主管:“这位客人做了些什么?”

dá yuē féng xiān shēng shén pín yóu yǒu yī jiàn ěr yòu kuǎi gōu

主管回答:“冯先生很穷,只有一把剑,剑柄还用草绳缠着。

dàn qí jiàn ér gē yuē cháng jiá guī lái hu shí wú yú

他弹着剑唱道:‘长剑啊,咱们回去吧,吃饭没有鱼。’”

mèng cháng jūn qiān zhī xìng shè shí yǒu yú yǐ

孟尝君就把他迁到中等客舍,吃饭有鱼了。

wǔ rì yòu wèn chuán shè zhǎng

过了五天,孟尝君又问客舍主管。

dá yuē kè fù dàn jiàn ér gē yuē cháng jiá guī lái hu chū wú yú

主管回答:“客人又弹剑唱道:‘长剑啊,咱们回去吧,出门没有车。’”

mèng cháng jūn qiān zhī dài shè chū rù shèng yú chē yǐ

孟尝君把他迁到上等客舍,出入有车坐了。

wǔ rì mèng cháng jūn fù wèn chuán shè zhǎng

又过了五天,孟尝君再次问客舍主管。

shè zhǎng dá yuē xiān shēng yòu cháng dàn jiàn ér gē yuē cháng jiá guī lái hu wú yǐ wéi jiā

主管回答:“先生还曾弹剑唱道:‘长剑啊,咱们回去吧,没法养家。’”

mèng cháng jūn bú yuè

孟尝君听了不高兴。

jū jī nián féng huān wú suǒ yán

过了一年,冯驩什么也没说。

mèng cháng jūn shí xiāng qí fēng wàn hù wū xuē

孟尝君当时在齐国当宰相,在薛地有万户封邑。

qí shí kè sān qiān rén

他门下有食客三千人。

yì rù bù zú yǐ fèng kè shǐ rén chū qián wū xuē

封邑的收入不够供养这些食客,就派人到薛地放债收息。

suì yú bù rù dài qián zhě duō bù néng yǔ qí xi kè fèng jiāng bù gěi

一年多收不到利息,借钱的人大多付不出利息,食客的供养眼看要维持不下去了。

mèng cháng jūn yōu zhī wèn zuǒ yòu hé rén kě shǐ shōu zhài wū xuē zhě

孟尝君很发愁,问身边的人:“谁可以派去薛地收债?”

chuán shè zhǎng yuē dài shè kè féng gōng xíng róng zhuàng mào shén biàn zhǎng zhě wú tā jì néng yi kě lìng shōu zhài

客舍主管说:“上等客舍的冯先生相貌堂堂,像个忠厚长者,没有别的技能,派他去收债应该合适。”

mèng cháng jūn nǎi jìn féng huān ér qǐng zhī yuē bīn kè bù zhī wén bù xiào xìng lín wén zhě sān qiān yú rén yì rù bù zú yǐ fèng bīn kè gù chū xī qián wū xuē

孟尝君于是召见冯驩,请求他说:“宾客们不知道我无能,光临我这里的就有三千多人,封邑的收入不够供养宾客,所以在薛地放了债收利息。

xuē suì bù rù mín pō bù yǔ qí xi

薛地今年收成不好,百姓很多付不出利息。

jīn kè shí kǒng bù gěi yuán xiān shēng zé zhī

现在宾客的饮食恐怕要供应不上了,希望先生去把债收回来。”

féng huān yuē

冯驩说:

nuò

“诺。

cí xíng zhì xuē zhào qǔ mèng cháng jūn qián zhě jiē huì de xī qián shí wàn

(冯驩)向孟尝君告辞,到了薛地,召集所有向孟尝君借钱的人都来聚会,收得利息钱十万。

nǎi duō niàng jiǔ mǎi féi niú zhào zhū qǔ qián zhě néng yǔ xi zhě jiē lái bù néng yǔ xi zhě yì lái jiē chí qǔ qián zhī quàn shū hé zhī

于是大量酿酒,购买肥牛,召集所有借钱的人,能付利息的也来,不能付利息的也来,都带着借钱的契据来核对。

qí wèi huì rì shā niú zhì jiǔ

在齐国举行聚会,每天杀牛摆酒。

jiǔ hān nǎi chí quàn rú qián hé zhī néng yǔ xi zhě yǔ wéi qī

酒喝到畅快时,就拿着契据像之前那样核对,能付利息的,给他们约定还期;

pín bù néng yǔ xi zhě qǔ qí quàn ér shāo zhī

贫穷不能付利息的,取过他们的契据烧掉。

yuē mèng cháng jūn suǒ yǐ dài qián zhě wèi mín zhī wú zhě yǐ wéi běn yè yě

说:“孟尝君之所以借钱给大家,是为了让没有本钱的人能够从事本业;

suǒ yǐ qiú xi zhě wèi wú yǐ fèng kè yě

之所以收取利息,是因为没有钱来供养宾客。

jīn fù gěi zhě yǐ yào qī pín qióng zhě fán quàn shū yǐ juān zhī

现在富裕的人约定还期,贫穷的人烧掉契据免除债务。

zhū jūn qiáng yǐn shí

各位请尽情吃喝。

yǒu jūn rú cǐ qǐ kě fù zāi

有这样的主人,怎么可以辜负他呢!”

zuò zhě jiē qǐ zài bài

在座的人都站起来,拜了两拜。

mèng cháng jūn wén féng huān shāo quàn shū nù ér shǐ shǐ zhào huān

孟尝君听说冯驩烧了契据,生气地派使者召冯驩回来。

huān zhì mèng cháng jūn yuē wén shí kè sān qiān rén gù dài qián wū xuē

冯驩到了,孟尝君说:“我田文有门客三千人,所以在薛地放贷。

wén fèng yì shǎo ér mín shàng duō bù yǐ shí yǔ qí xi kè shí kǒng bù zú gù qǐng xiān shēng shōu zhài zhī

我的封地收入少,而百姓还有很多不按时付利息,门客的饮食恐怕不够,所以请先生去收债。

wén xiān shēng de qián jí yǐ duō jù niú jiǔ ér shāo quàn shū hé

听说先生收到钱后,就大量备办牛酒并烧掉契据,这是为什么?”

féng huān yuē rán

冯驩说:“是的。

bù duō jù niú jiǔ jí bù néng bì huì wú yǐ zhī qí yǒu yú bù zú

不多备办牛酒就不能让所有人都来聚会,无法了解谁有余力谁不足。

yǒu yú zhě wèi yào qī

有余力的,就约定还期。

bù zú zhě suī shǒu ér zé zhī shí nián xi yù duō jí jí yǐ táo wáng zì juān zhī

不足的,即使守着催债十年,利息越积越多,逼急了,他们就会用逃亡来摆脱债务。

ruò jí zhōng wú yǐ cháng shàng zé wèi jūn hào lì bù ài shì mín xià zé yǒu lí shàng dǐ fù zhī míng fēi suǒ yǐ lì shì mín zhāng jūn shēng yě

如果逼急了,最终也无法偿还,对上会让您背上贪利不爱惜士民的名声,对下百姓会有背离、抵抗的恶名,这不是激励士民、彰显您声誉的做法。

fén wú yòng xū zhài zhī quàn juān bù kě de zhī xū jì lìng xuē mín qīn jūn ér zhāng jūn zhī shàn shēng yě jūn yǒu hé yí yān

烧掉那些无用的空头债据,放弃不可能收回的虚账,让薛地百姓亲近您并彰显您的美名,您还有什么疑虑呢!”

mèng cháng jūn nǎi fǔ shǒu ér xiè zhī

孟尝君于是拍手向他道谢。

qí wáng huò wū qín chu zhī huǐ yǐ wéi mèng cháng jūn míng gāo qí zhǔ ér shàn qí guó zhī quán suì fèi mèng cháng jūn

齐王受到秦国、楚国毁谤的迷惑,认为孟尝君名声高过君主并且独揽齐国大权,于是罢免了孟尝君。

zhū kè jiàn mèng cháng jūn fèi jiē qù

众门客见孟尝君被罢免,都离开了。

féng huān yuē jiè chén chē yī chéng kě yǐ rù qín zhě bì lìng jūn zhòng wū guó ér fèng yì yì guǎng kě hu

冯驩说:“借给我一辆能去秦国的马车,我一定能让你在齐国地位更尊贵,封地更广阔,可以吗?”

mèng cháng jūn nǎi yuē chē bì ér qiǎn zhī

孟尝君就备好车马和礼物,派他去了。

féng huān nǎi xi shuō qín wáng yuē tiān xià zhī yóu shì féng shì jié yǐn xi rù qín zhě wú bù yù qiáng qín ér ruò qí

冯驩于是西行游说秦王道:“天下那些驾车西行入秦的游说之士,没有不想让秦国强大、齐国弱小的;

féng shì jié yǐn dōng rù qí zhě wú bù yù qiáng qí ér ruò qín

驾车东行入齐的游说之士,没有不想让齐国强大、秦国弱小的。

cǐ xióng cí zhī guó yě shì bù liǎng lì wèi xióng xióng zhě dé tiān xià yǐ

秦、齐是争雄的国家,势不两立,谁称雄谁就能得天下。”

qín wáng jì ér wèn zhī yuē hé yǐ shǐ qín wú wéi cí ér kě

秦王挺直身子问道:“怎样才能让秦国不做弱国呢?”

féng huān yuē wáng yì zhī qí zhī fèi mèng cháng jūn hu

冯驩说:“大王知道齐国罢免孟尝君的事吗?”

qín wáng yuē wén zhī

秦王说:“听说了。”

féng huān yuē shǐ qí zhòng wū tiān xià zhě mèng cháng jūn yě

冯驩说:“让齐国在天下受到重视的,正是孟尝君。

jīn qí wáng yǐ huǐ fèi zhī qí xīn yuàn bì bèi qí

如今齐王因为听信谗言罢免了他,孟尝君心里怨恨,一定会背叛齐国;

bèi qí rù qín zé qí guó zhī qíng rén shì zhī chéng jǐn wěi zhī qín qí de kě de yě qǐ zhí wèi xióng yě

他若背齐投秦,那么齐国的内情、人事的实况,都会全部交给秦国,齐国土地都能到手,岂止是让秦国称雄而已!

jūn jí shǐ shǐ zài bì yīn yíng mèng cháng jūn bù kě shī shí yě

您赶紧派使者带着礼物暗中迎接孟尝君,不能错过时机。

rú yǒu qí jué wù fù yòng mèng cháng jūn zé cí xióng zhī suǒ zài wèi kě zhī yě

如果齐国醒悟过来,重新起用孟尝君,那么谁强谁弱就说不准了。”

qín wáng dà yuè nǎi qiǎn chē shí chéng huáng jīn bǎi yì yǐ yíng mèng cháng jūn

秦王非常高兴,就派了十辆马车、百镒黄金去迎接孟尝君。

féng huān cí yǐ xiān xíng zhì qí shuō qí wáng yuē tiān xià zhī yóu shì féng shì jié yǐn dōng rù qí zhě wú bù yù qiáng qí ér ruò qín zhě

冯驩借口先走一步,回到齐国,劝齐王说:“天下那些驾车东行入齐的游说之士,没有不想让齐国强大、秦国弱小的;

féng shì jié yǐn xi rù qín zhě wú bù yù qiáng qín ér ruò qí zhě

驾车西行入秦的游说之士,没有不想让秦国强大、齐国弱小的。

fu qín qí xióng cí zhī guó qín qiáng zé qí ruò yǐ cǐ shì bù liǎng xióng

秦、齐是争雄的国家,秦国强了齐国就弱,这是势不两立的局面。

jīn chén qiè wén qín qiǎn shǐ chē shí chéng zài huáng jīn bǎi yì yǐ yíng mèng cháng jūn

如今我私下听说秦国派了十辆马车、载着百镒黄金来迎接孟尝君。

mèng cháng jūn bù xi zé yǐ xi rù xiàng qín zé tiān xià guī zhī qín wèi xióng ér qí wèi cí cí zé lín zī jí mò wēi yǐ

孟尝君不去秦国就算了,一旦西去当了秦国的相国,天下人心就会归附他,秦国称雄而齐国变弱,齐国弱了临淄、即墨可就危险了。

wáng hé bù xiān qín shǐ zhī wèi dào fù mèng cháng jūn ér yì yǔ zhī yì yǐ xiè zhī

大王为何不在秦国使者到来之前,恢复孟尝君的职位,并且增加封邑来向他道歉?

mèng cháng jūn bì xǐ ér shòu zhī

孟尝君一定会高兴地接受。

qín suī qiáng guó qǐ kě yǐ qǐng rén xiāng ér yíng zhī zāi

秦国虽是强国,怎么能请走别国的相国还去迎接他呢!

zhé qín zhī móu ér jué qí bà qiáng zhī lüè

这样就能挫败秦国的计谋,断绝它称霸的打算。”

qí wáng yuē shàn

”齐王说:“好。

nǎi shǐ rén zhì jìng hou qín shǐ

于是齐王派人到边境等候秦国使者。

qín shǐ chē shì rù qí jìng shǐ hái chí gào zhī wáng zhào mèng cháng jūn ér fù qí xiàng wèi ér yǔ qí gù yì zhī de yòu yì yǐ qiān hù

秦国派使者乘车进入齐国边境,使者返回后快马报告,齐王召见孟尝君并恢复了他的相位,归还他原有的封地,还额外增加了一千户。

qín zhī shǐ zhě wén mèng cháng jūn fù xiāng qí hái chē ér qù yǐ

秦国的使者听说孟尝君重新担任齐国宰相,便掉转车头离开了。

zì qí wáng huǐ fèi mèng cháng jūn zhū kè jiē qù

自从齐王罢免孟尝君后,门客们都纷纷离去。

hòu zhào ér fù zhī féng huān yíng zhī

后来齐王召他回来恢复职位,冯驩前去迎接。

wèi dào mèng cháng jūn tài xī tàn yuē wén cháng hǎo kè yù kè wú suǒ gǎn shī shí kè sān qiān yǒu yú rén xiān shēng suǒ zhī yě

还没到,孟尝君长叹一声说:“我田文一向好客,对待客人从不敢有失礼之处,门客有三千多人,这是先生您知道的。

kè jiàn wén yī rì fèi jiē bèi wén ér qù mò gù wén zhě

客人们见我一旦失势,都背弃我离开,没有一个人回头看我。

jīn lài xiān shēng de fù qí wèi kè yì yǒu hé miàn mù fù jiàn wén hu

如今靠先生得以恢复职位,那些门客还有什么脸面再来见我呢?

rú fù jiàn wén zhě bì tuò qí miàn ér dà rǔ zhī

如果再来见我,我一定要朝他们脸上吐唾沫,狠狠羞辱他们。”

féng huān jié pèi xià bài

冯驩系好马缰下车行礼。

mèng cháng jūn xià chē jiē zhī yuē xiān shēng wèi kè xiè hu

孟尝君下车扶起他,说:“先生是替门客们道歉吗?”

féng huān yuē fēi wéi kè xiè yě wèi jūn zhī yán shī

冯驩说:“不是替门客道歉,是因为您的话说错了。

fu wù yǒu bì zhì shì yǒu gù rán jūn zhī zhī hu

万物都有必然的规律,世事都有本来的道理,您明白吗?”

mèng cháng jūn yuē yú bù zhī suǒ wèi yě

孟尝君说:“我不明白您指的是什么。”

yuē shēng zhě bì yǒu sǐ wù zhī bì zhì yě

冯驩说:“有生必有死,这是万物的必然规律;

fù guì duō shì pín jiàn guǎ you shì zhī gù rán yě

富贵时门客众多,贫贱时朋友稀少,这是世事的本来道理。

jūn dú bú jiàn fu qù shì zhě hu

您难道没见过赶集的人吗?

míng dàn cè jiān zhēng mén ér rù

清晨,人们侧着肩膀争抢着挤进门去;

rì mù zhī hòu guò shì cháo zhě diào bì ér bù gù

太阳落山后,经过集市的人甩着胳膊看都不看一眼。

fēi hǎo cháo ér è mù suǒ qī wù wàng qí zhōng

不是人们喜欢早晨而厌恶傍晚,而是他们想要的东西集市里已经没有了。

jīn jūn shī wèi bīn kè jiē qù bù zú yǐ yuàn shì ér tú jué bīn kè zhī lù

如今您失去职位,宾客都离去,不值得因此怨恨士人,白白断绝了宾客的来路。

yuán jūn yù kè rú gù

希望您像从前一样对待客人。”

mèng cháng jūn zài bài yuē jìng cóng mìng yǐ

孟尝君再次行礼说:“我恭敬地听从您的教诲。

wén xiān shēng zhī yán gǎn bù fèng jiào yān

听了先生的话,怎敢不接受教导呢。”

tài shǐ gōng yuē wú cháng guò xuē qí sú lǘ lǐ lǜ duō bào jié zǐ dì yǔ zōu lǔ shū

太史公说:我曾经过薛地,那里的风俗是乡里多有凶暴强横的年轻人,与邹地、鲁地大不相同。

wèn qí gù yuē mèng cháng jūn zhāo zhì tiān xià rèn xiá jiān rén rù xuē zhōng gài liù wàn yú jiā yǐ

问他原因,他说:“孟尝君招揽天下豪侠,不法之徒涌入薛地的大约有六万多户。

shì zhī chuán mèng cháng jūn hào kè zì xǐ míng bù xū yǐ

”世间流传孟尝君喜好宾客而自鸣得意,果然名不虚传。

jìng guō zhī zǐ wēi wáng zhī sūn

靖郭君的儿子,齐威王的孙子。

jì qiáng qí guó shí gāo qí mén

既使国家强盛,又确实抬高了家族门第。

hào kè xǐ shì jiàn zhòng píng yuán

喜好宾客、看重士人,被平原君所推重。

jī míng gǒu dào wèi zi féng nuǎn

鸡鸣狗盗之徒,魏子、冯谖之辈。

rú hé chéng jié xuē xiàn tú cún

为何转眼之间,只剩下薛县空存!

✦ You read 七十列传·孟尝君列传

Don't lose your spot.

Free account remembers where you stopped across all 12,000 books. Pro unlocks pinyin on every line, modern Mandarin translations, AI rewrites, audio read-along, and the workbook — for $2.50/month, billed annually.