lì shēng shí qí zhě chén liú gāo yáng rén yě
郦食其是陈留高阳人。
hào dú shū jiā pín luò pò wú yǐ wéi yī shí yè wèi lǐ jiān mén lì
他喜欢读书,但家境贫寒,生活落魄,没有谋生的职业,只好在乡里当个看门的小吏。
rán xiàn zhōng xián háo bù gǎn yì xiàn zhōng jiē wèi zhī kuáng shēng
不过县里的贤士豪强都不敢使唤他,县里人都称他为狂生。
jí chén shèng xiàng liáng děng qǐ zhū jiāng xùn dì guò gāo yáng zhě shù shí rén lì shēng wén qí jiāng jiē wò chuò hǎo kē lǐ zì yòng bù néng tīng dà dù zhī yán lì shēng nǎi shēn zì cáng nì
等到陈胜、项梁等人起兵,各路将领带兵经过高阳的有几十人,郦食其听说这些将领都心胸狭窄、讲究繁琐礼节、自以为是,听不进豁达的言论,于是他就深深隐藏自己。
hòu wén pèi gōng jiàng bīng lüè dì chén liú jiāo pèi gōng huī xià qí shì shì lì shēng lǐ zhōng zi yě pèi gōng shí shí wèn yì zhōng xián shì háo jùn
后来听说沛公(刘邦)带兵攻取陈留郊外,沛公手下的一名骑兵正好是郦食其的同乡,沛公时常向他打听县里的贤士豪杰。
qí shì guī lì shēng jiàn wèi zhī yuē wú wén pèi gōng màn ér yì rén duō dà lüè cǐ zhēn wú suǒ yuán cóng yóu mò wèi wǒ xiān
骑兵回乡时,郦食其见到他说:“我听说沛公待人傲慢、轻视他人,但很有雄才大略,这正是我愿意追随的人,只是没人替我引荐。
ruò jiàn pèi gōng wèi yuē chén lǐ zhōng yǒu lì shēng nián liù shí yú zhǎng bā chǐ rén jiē wèi zhī kuáng shēng shēng zì wèi wǒ fēi kuáng shēng
如果你见到沛公,就对他说:‘我乡里有个郦生,六十多岁了,身高八尺,人们都叫他狂生,但他自己说我不是狂生。’
qí shì yuē pèi gōng bù hǎo rú zhū kè guān rú guān lái zhě pèi gōng zhé jiě qí guān sōu nì qí zhōng
”骑兵说:“沛公不喜欢儒生,有客人戴着儒冠来见他,沛公就摘下他们的帽子,往里面撒尿。
yú rén yán cháng dà mà
和人说话时,也常常破口大骂。
wèi kě yǐ rú shēng shuō yě
恐怕不能用儒生的身份去游说他。”
lì shēng yuē dì yán zhī
郦食其说:“你只管照我说的去讲。”
qí shì cóng róng yán rú lì shēng suǒ jiè zhě
骑兵就从容地按郦食其嘱咐的话告诉了沛公。
pèi gōng zhì gāo yáng chuán shè shǐ rén zhào lì shēng
沛公到了高阳的驿馆,派人召见郦食其。
lì shēng zhì rù yè pèi gōng fāng jù chuáng shǐ liǎng nǚ zǐ xǐ zú ér jiàn lì shēng
郦食其来了,进去拜见,沛公正叉开腿坐在床上让两个女子给他洗脚,就这样接见郦食其。
lì shēng rù zé cháng yī bù bài yuē zú xià yù zhù qín gōng zhū hóu hu
郦食其进去后,只作了个长揖而不跪拜,说道:“您是想帮助秦国攻打诸侯呢?
qiě yù lǜ zhū hóu pò qín yě
还是想率领诸侯推翻秦国?”
pèi gōng mà yuē shù rú
沛公骂道:“书呆子!
fu tiān xià tóng kǔ qín jiǔ yǐ gù zhū hóu xiāng shuài ér gōng qín hé wèi zhù qín gōng zhū hóu hu
天下人受秦朝暴政苦了很久了,所以诸侯们相继起兵攻秦,怎么能说是帮助秦国打诸侯呢?”
lì shēng yuē bì jù tú hé yì bīng zhū wú dào qín bù yí jù jiàn zhǎng zhě
郦食其说:“如果真是要聚集人马、联合义军去讨伐无道的秦朝,就不该这样傲慢地接见长者。”
wū shì pèi gōng chuò xǐ qǐ shè yī yán lì shēng shàng zuò xiè zhī
于是沛公停止洗脚,起身整理衣服,请郦食其上座,并向他道歉。
lì shēng yīn yán liù guó cóng héng shí
郦食其便谈起战国时合纵连横的形势。
pèi gōng xǐ cì lì shēng shí wèn yuē jì jiāng ān chū
沛公听了很高兴,赐郦食其吃饭,问道:“接下来该怎么办?”
lì shēng yuē zú xià qǐ jiū hé zhī zhòng shōu sǎn luàn zhī bīng bù mǎn wàn rén yù yǐ jìng rù qiáng qín cǐ suǒ wèi tàn hǔ kǒu zhě yě
郦食其说:“您发动纠集的民众,收编散乱的士兵,总共不到一万人,想靠这点兵力直接进攻强大的秦国,这简直是把手伸进老虎嘴里啊。
fu chén liú tiān xià zhī mín sì tōng wǔ dá zhī jiāo yě jīn qí chéng yòu duō jī sù
陈留是天下的要冲,四通八达的地方,如今城里又储存着大量粮食。”
chén shàn qí lìng qǐng de shǐ zhī lìng xià zú xià
我赞同他的命令,请允许我前去,让命令传达给您。
jí bù tīng zú xià jǔ bīng gōng zhī chén wèi nèi yìng
如果他不听从,您就发兵攻打他,我作为内应。
wū shì qiǎn lì shēng xíng pèi gōng yǐn bīng suí zhī suì xià chén liú
于是派郦生前往,沛公率军跟随其后,最终攻下了陈留。
hào lì yì jī wèi guǎng yě jūn
封郦食其为广野君。
lì shēng yán qí dì lì shāng shǐ jiāng shù qiān rén cóng pèi gōng xī nán lüè dì
郦生推荐他的弟弟郦商,让他率领几千人跟随沛公向西南方向攻城略地。
lì shēng cháng wèi shuō kè chí shǐ zhū hóu
郦生经常担任说客,奔走于诸侯之间。
hàn sān nián qiū xiàng yǔ jī hàn bá xíng yáng hàn bīng dùn bǎo gǒng luò
汉三年秋天,项羽攻打汉军,攻占荥阳,汉军撤退坚守巩县、洛阳。
chu rén wén huái yīn hóu pò zhào péng yuè shù fǎn liáng de zé fēn bīng jiù zhī
楚军听说淮阴侯攻破赵国,彭越多次在梁地反叛,于是分兵去救援。
huái yīn fāng dōng jī qí hàn wáng shù kùn xíng yáng chéng gāo jì yù juān chéng gāo yǐ dōng zhūn gǒng luò yǐ jù chu
淮阴侯正东进攻打齐国,汉王多次在荥阳、成皋陷入困境,打算放弃成皋以东地区,驻扎在巩县、洛阳来抵抗楚军。
lì shēng yīn yuē chén wén zhī tiān zhī tiān zhě wáng shì kě chéng
郦生于是说:“我听说懂得天理的人,帝王的事业可以成功;
bù zhī tiān zhī tiān zhě wáng shì bù kě chéng
不懂得天理的人,帝王的事业无法成功。
wáng zhě yǐ mín rén wèi tiān ér mín rén yǐ shí wèi tiān
帝王以百姓为根本,而百姓以粮食为根本。
fu áo cāng tiān xià zhuǎn shū jiǔ yǐ chén wén qí xià nǎi yǒu cáng sù shén duō chu rén bá xíng yáng bù jiān shǒu áo cāng nǎi yǐn ér dōng lìng shì zú fēn shǒu chéng gāo cǐ nǎi tiān suǒ yǐ zī hàn yě
敖仓这个地方,天下粮食转运已经很久了,我听说那里储存的粮食非常多,楚军攻占荥阳,却不坚守敖仓,反而向东撤退,只派一些士兵分守成皋,这是上天用来资助汉军的。
fāng jīn chu yì qǔ ér hàn fǎn xì zì duó qí biàn chén qiè yǐ wéi guò yǐ
如今楚军容易攻取而汉军反而退却,自己放弃了有利条件,我私下认为这是错误的。
qiě liǎng xióng bù jù lì chu hàn jiǔ xiāng chí bù jué bǎi xìng sāo dòng hǎi nèi yáo dàng nóng fū shì lěi gōng nǚ xià jī tiān xià zhī xīn wèi yǒu suǒ dìng yě
况且两个强者不能并存,楚汉长期相持不下,百姓动荡不安,天下摇摆不定,农民放下农具,织女离开织机,天下人心还没有安定。
yuán zú xià jí fù jìn bīng shōu qǔ xíng yáng jù áo cāng zhī sù sāi chéng gāo zhī xiǎn dù dà xíng zhī dào jù fěi hú zhī kǒu shǒu bái mǎ zhī jīn yǐ shì zhū hóu xiào shí xíng zhì zhī shì zé tiān xià zhī suǒ guī yǐ
希望您赶快再次进军,收复荥阳,占据敖仓的粮食,扼守成皋的险要,阻断太行山的通道,控制蜚狐关隘,守卫白马渡口,向诸侯展示实际的形势和优势,那么天下就知道该归附谁了。
fāng jīn yàn zhào yǐ dìng wéi qí wèi xià
如今燕、赵已经平定,只有齐国还没有攻下。
jīn tián guǎng jù qiān lǐ zhī qí tián jiān jiāng èr shí wàn zhī zhòng jūn wū lì chéng zhū tián zōng qiáng fù hǎi zǔ hé jì nán jìn chu rén duō biàn zhà zú xià suī qiǎn shù shí wàn shī wèi kě yǐ suì yuè pò yě
现在田广占据着方圆千里的齐国,田间率领二十万大军,驻扎在历城,田氏宗族强大,背靠大海,凭借黄河、济水为屏障,南边靠近楚国,人多善变狡诈,您即使派遣几十万军队,也不可能在短时间内攻破。
chén qǐng de fèng míng zhào shuō qí wáng shǐ wèi hàn ér chēng dōng fān
我请求带着您的明确诏令去劝说齐王,让他归顺汉朝并作为东方的藩属。
shàng yuē shàn
皇上说:“好。”
nǎi cóng qí huà fù shǒu áo cāng ér shǐ lì shēng shuō qí wáng yuē wáng zhī tiān xià zhī suǒ guī hu
于是采纳了他的计策,重新坚守敖仓,并派郦生去劝说齐王说:“大王知道天下将归附谁吗?
wáng yuē bù zhī yě
”齐王说:“不知道。
yuē wáng zhī tiān xià zhī suǒ guī zé qí guó kě de ér yǒu yě
”郦生说:“大王如果知道天下将归附谁,那么齐国就可以保全;
ruò bù zhī tiān xià zhī suǒ guī jí qí guó wèi kě de bǎo yě
如果不知道天下将归附谁,那么齐国就无法保全。
qí wáng yuē tiān xià hé suǒ guī
”齐王说:“天下将归附谁呢?
yuē guī hàn
说:“归附汉王。”
yuē xiān shēng hé yǐ yán zhī
问:“先生为什么这么说?”
yuē hàn wáng yǔ xiàng wáng lù lì xī miàn jī qín yuē xiān rù xián yáng zhě wáng zhī
说:“汉王与项王合力向西攻打秦朝,约定谁先进入咸阳谁就称王。
hàn wáng xiān rù xián yáng xiàng wáng fù yuē bù yǔ ér wáng zhī hàn zhōng
汉王先进入咸阳,项王却背弃约定不让他称王,反而把他封到汉中。
xiàng wáng qiān shā yì dì hàn wáng wén zhī qǐ shǔ hàn zhī bīng jī sān qín chū guān ér zé yì dì zhī chù shōu tiān xià zhī bīng lì zhū hóu zhī hòu
项王流放并杀害了义帝,汉王听说后,发动蜀汉的军队攻打三秦,出函谷关声讨义帝被害之事,聚集天下的兵马,扶立诸侯的后代。
jiàng chéng jí yǐ hóu qí jiāng de lù jí yǐ fēn qí shì yǔ tiān xià tóng qí lì háo yīng xián cái jiē lè wèi zhī yòng
攻下城池就封赏那里的将领,得到财物就分给士兵,与天下人共享利益,英雄豪杰和贤能之人都乐意为他效力。
zhū hóu zhī bīng sì miàn ér zhì shǔ hàn zhī sù fāng chuán ér xià
诸侯的军队从四面八方赶来,蜀汉的粮食用大船顺流而下。
xiàng wáng yǒu bèi yuē zhī míng shā yì dì zhī fù
项王有背弃约定的恶名,杀害义帝的罪责;
wū rén zhī gōng wú suǒ jì wū rén zhī zuì wú suǒ wàng
对别人的功劳从不记录,对别人的过错却牢记不忘;
zhàn shèng ér bù dé qí shǎng bá chéng ér bù dé qí fēng
打了胜仗得不到奖赏,攻下城池得不到封地;
fēi xiàng shì mò de yòng shì
不是项氏家族的人就不能掌权;
wéi rén kè yìn wán ér bù néng shòu
刻好了官印,在手里摩挲旧了也舍不得授予;
gōng chéng de lù jī ér bù néng shǎng tiān xià pàn zhī xián cái yuàn zhī ér mò wèi zhī yòng
攻城掠地获得财物,堆积起来却不肯赏赐:天下人都背叛他,贤能之士怨恨他,没有人愿意为他效力。
gù tiān xià zhī shì guī wū hàn wáng kě zuò ér cè yě
所以天下的能人都归附汉王,这是可以坐着就能预料到的。
fu hàn wáng fā shǔ hàn dìng sān qín
汉王从蜀汉起兵,平定三秦;
shè xī hé zhī wài yuán shàng dǎng zhī bīng
渡过西河,调动上党的军队;
xià jǐng xíng zhū chéng ān jūn
攻下井陉,诛杀成安君;
pò běi wèi jǔ sān shí èr chéng cǐ chī yóu zhī bīng yě fēi rén zhī lì yě tiān zhī fú yě
击败北魏,夺取三十二座城池:这简直是蚩尤般的军队,不是靠人力,而是上天的保佑。
jīn yǐ jù áo cāng zhī sù sāi chéng gāo zhī xiǎn shǒu bái mǎ zhī jīn dù dà xíng zhī bǎn jù fěi hú zhī kǒu tiān xià hòu fú zhě xiān wáng yǐ
如今已经占据敖仓的粮食,扼守成皋的险要,把守白马的渡口,封锁太行的山路,据守蜚狐的关口,天下后来归顺的会先灭亡。
wáng jí xiān xià hàn wáng qí guó shè jì kě de ér bǎo yě
大王赶快先归顺汉王,齐国的江山还能保住;
bù xià hàn wáng wēi wáng kě lì ér dài yě
不归顺汉王,危亡立刻就会到来。”
tián guǎng yǐ wéi rán nǎi tīng lì shēng ba lì xià bīng shǒu zhàn bèi yǔ lì shēng rì zòng jiǔ
田广认为有道理,于是听从郦食其的建议,撤除历下的军队和战备,与郦食其整天纵情饮酒。
huái yīn hóu wén lì shēng fú shì xià qí qī shí yú chéng nǎi yè dù bīng píng yuán xí qí
淮阴侯韩信听说郦食其凭三寸不烂之舌就收服了齐国七十多座城池,于是连夜率军从平原渡河偷袭齐国。
qí wáng tián guǎng wén hàn bīng zhì yǐ wéi lì shēng mài jǐ nǎi yuē rǔ néng zhǐ hàn jūn wǒ huó rǔ
齐王田广听说汉军到来,以为郦食其出卖了自己,就说:“你能让汉军停止进攻,我就饶你一命;
bù rán wǒ jiāng hēng rǔ
不然的话,我就把你煮了!
lì shēng yuē jǔ dà shì bù xì jǐn shèng dé bù cí ràng
郦生说:“做大事的人不拘小节,有大德的人不推辞谦让。
ér gōng bù wéi ruò gèng yán
而你却不替我再说句话!
qí wáng suì hēng lì shēng yǐn bīng dōng zǒu
”齐王于是煮了郦生,带兵向东逃走。
hàn shí èr nián qǔ zhōu hóu lì shāng yǐ chéng xiàng jiàng bīng jī qíng bù yǒu gōng
汉十二年,曲周侯郦商以丞相身份带兵攻打黥布立下战功。
gāo zǔ jǔ liè hóu gōng chén sī lì yì jī
高祖列举诸侯功臣时,想起了郦食其。
lì yì jī zi jiè shù jiàng bīng gōng wèi dāng hóu shàng yǐ qí fù gù fēng jiè wèi gāo liáng hóu
郦食其的儿子郦疥多次带兵,功劳还不够封侯,皇上因为他父亲的缘故,封郦疥为高梁侯。
hòu gèng shí wǔ suì sì sān shì
后来改封到武遂,传了三代。
yuán shòu yuán nián zhōng wǔ suì hóu píng zuò zhà zhào héng shān wáng qǔ bǎi jīn jīn dāng qì shì bìng sǐ guó chú yě
元狩元年,武遂侯郦平因假传诏令向衡山王索取百斤黄金,被判死刑,后来病死了,封国被废除。
lù gǔ zhě chu rén yě
陆贾是楚国人。
yǐ kè cóng gāo zǔ dìng tiān xià míng wéi yǒu kǒu biàn shì jū zuǒ yòu cháng shǐ zhū hóu
他以门客身份跟随高祖平定天下,以能言善辩闻名,常在高祖身边,经常出使诸侯。
jí gāo zǔ shí zhōng guó chū dìng wèi tā píng nán yuè yīn wáng zhī
到高祖时期,中原刚刚平定,尉他平定了南越,就在那里称王。
gāo zǔ shǐ lù gǔ cì wèi tā yìn wèi nán yuè wáng
高祖派陆贾赐给尉他印玺,封他为南越王。
lù shēng zhì wèi tā tuí jié jī jù jiàn lù shēng
陆贾到了南越,尉他梳着椎髻、叉开腿坐着接见陆贾。
lù shēng yīn jìn shuō tā yuē zú xià zhōng guó rén qīn qī kūn dì fén zài zhēn dìng
陆贾于是劝说他:“您是中原人,亲戚兄弟的坟墓都在真定。
jīn zú xià fǎn tiān xìng qì guàn dài yù yǐ qū qū zhī yuè yǔ tiān zi kàng héng wèi dí guó huò qiě jí shēn yǐ
现在您违背天性,抛弃中原的衣冠礼仪,想凭小小的南越与天子对抗为敌,灾祸就要降临到您身上了。
qiě fú qín shī qí zhèng zhū hóu háo jié bìng qǐ wéi hàn wáng xiān rù guān jù xián yáng
况且秦朝暴虐无道,诸侯豪杰都纷纷而起,只有汉王首先入关,占据咸阳。
xiàng yǔ bèi yuē zì lì wèi xī chǔ bà wáng zhū hóu jiē shǔ kě wèi zhì qiáng
项羽违背盟约,自立为西楚霸王,诸侯都归附他,可以说是非常强大了。
rán hàn wáng qǐ bā shǔ biān chī tiān xià jié lüè zhū hóu suì zhū xiàng yǔ miè zhī
但汉王从巴蜀起兵,鞭策天下,征服诸侯,最终消灭了项羽。
wǔ nián zhī jiān hǎi nèi píng dìng cǐ fēi rén lì tiān zhī suǒ jiàn yě
五年之间,天下平定,这不是人力所能为,是上天所建立的。
tiān zǐ wén jūn wáng wáng nán yuè bù zhù tiān xià zhū bào nì jiàng xiàng yù yí bīng ér zhū wáng tiān zǐ lián bǎi xìng xīn láo kǔ gù qiě xiū zhī qiǎn chén shòu jūn wáng yìn pōu fú tōng shǐ
天子听说您在南越称王,不帮助天下讨伐暴逆,将相们想调兵来讨伐您,天子怜悯百姓刚刚经历劳苦,所以暂且休兵,派我来授予您王印,剖分符节,互通使节。
jūn wáng yi jiāo yíng běi miàn chēng chén nǎi yù yǐ xīn zào wèi jí zhī yuè qū qiáng wū cǐ
您应该到郊外迎接,面向北方称臣,却想凭借刚刚建立、尚未安定的南越,在这里倔强对抗。
hàn chéng wén zhī jué shāo wáng xiān rén zhǒng yí miè zōng zú shǐ yī piān qiāng qiāng shí wàn zhòng lín yuè zé yuè shā wáng jiàng hàn rú fǎn fù shǒu ěr
汉朝如果真知道了,会挖开烧掉您祖先的坟墓,诛灭您的宗族,派一员偏将领十万大军来到南越,那么南越人杀了您投降汉朝,就像翻一下手掌那么容易。
wū shì wèi tā nǎi juě rán qǐ zuò xiè lù shēng yuē jū mán yí zhōng jiǔ shū shī lǐ yì
于是尉他突然惊起坐正,向陆贾道歉说:“我在蛮夷之地住久了,太失礼义了。
yīn wèn lù shēng yuē wǒ shú yǔ xiāo hé cáo cān hán xìn xián
”接着问陆贾:“我和萧何、曹参、韩信相比,谁更贤能?”
lù shēng yuē wáng shì xián
陆贾说:“大王看起来颇有贤德。”
fù yuē wǒ shú yǔ huáng dì xián
南越王尉佗又问:“我与汉朝皇帝相比,谁更贤明?”
lù shēng yuē huáng dì qǐ fēng pèi tǎo bào qín zhū qiáng chu wèi tiān xià xīng lì chú hài jì wǔ dì sān wáng zhī yè tǒng lǐ zhōng guó
陆贾答道:“皇帝从丰沛起兵,讨伐暴秦,消灭强大的楚国,为天下人兴利除害,继承五帝三王的功业,统一治理中原。
zhōng guó zhī rén yǐ yì jì dì fāng wàn lǐ jū tiān xià zhī gāo yú rén zhòng chē yú wàn wù yīn fù zhèng yóu yī jiā zì tiān dì pōu pàn wèi shǐ yǒu yě
中原人口数以亿计,疆域辽阔万里,占据天下最富饶的土地,人口众多,车马繁盛,物产丰盈,政权统一,这是开天辟地以来从未有过的盛况。
jīn wáng zhòng bù guò shù shí wàn jiē mán yí qí qū shān hǎi jiān pì ruò hàn yī jùn wáng hé nǎi bǐ wū hàn
如今大王手下不过几十万人,都是蛮夷之众,局促在山海之间,好比汉朝的一个郡,大王怎能与汉朝相提并论!”
wèi tā dà xiào yuē wú bù qǐ zhōng guó gù wáng cǐ
尉佗大笑道:“我没能在中原起事,所以才在此地称王。
shǐ wǒ jū zhōng guó hé qú bù ruò hàn
假使我占据中原,又怎会比不上汉朝?”
nǎi dà yuè lù shēng liú yǔ yǐn shù yuè
于是尉佗非常欣赏陆贾,留他饮酒欢聚数月。
yuē yuè zhōng wú zú yǔ yǔ zhì shēng lái lìng wǒ rì wén suǒ bù wén
说:“南越没有值得交谈的人,直到先生到来,让我每天都能听到前所未闻的事。”
cì lù shēng tuó zhōng zhuāng zhí qiān jīn tā sòng yì qiān jīn
赏赐陆贾一袋价值千金的宝物,其他馈赠也价值千金。
lù shēng zú bài wèi tā wèi nán yuè wáng lìng chēng chén fèng hàn yuē
陆贾最终正式任命尉佗为南越王,让他向汉朝称臣,遵守汉朝的制度。
guī bào gāo zǔ dà yuè bài gǔ wèi tài zhōng dài fū
陆贾回朝报告,高祖非常高兴,任命陆贾为太中大夫。
lù shēng shí shí qián shuō chēng shī shū
陆贾时常在皇帝面前称引《诗经》《尚书》。
gāo dì mà zhī yuē nǎi gōng jū mǎ shàng ér de zhī ān shì shī shū
高帝骂他说:“你老子我是在马背上夺得天下的,哪里用得着《诗》《书》!”
lù shēng yuē
陆贾回应道:
jū mǎ shàng de zhī nìng kě yǐ mǎ shàng zhì zhī hu
“在马背上取得天下,难道可以在马背上治理天下吗?
qiě tāng wǔ nì qǔ ér yǐ shùn shǒu zhī wén wǔ bìng yòng cháng jiǔ zhī shù yě
况且商汤、周武王以武力夺取天下,却以文治守成,文武并用,才是长治久安的方法。
xī zhě wú wáng fū chāi zhì bó jí wǔ ér wáng
从前吴王夫差、智伯穷兵黩武而灭亡;
qín rèn xíng fǎ bù biàn zú miè zhào shì
秦朝一味严刑峻法不知变通,最终导致覆灭。
xiāng shǐ qín yǐ bìng tiān xià xíng rén yì fǎ xiān shèng bì xià ān dé ér yǒu zhī
假使秦朝统一天下后,施行仁义,效法古代圣王,陛下又怎能取得天下呢?”
gāo dì bù yì ér yǒu cán sè nǎi wèi lù shēng yuē shì wèi wǒ zhe qín suǒ yǐ shī tiān xià wú suǒ yǐ de zhī zhě hé jí gǔ chéng bài zhī guó
高帝听后虽不高兴,却面露惭愧之色,于是对陆贾说:“那就试着为我论述秦朝失去天下、我能得到天下的原因,以及古代各国成败的道理。”
lù shēng nǎi cū shù cún wáng zhī zhēng fán zhe shí èr piān
陆贾于是粗略论述了国家存亡的征兆,共写成十二篇。
měi zòu yī piān gāo dì wèi cháng bù chēng shàn zuǒ yòu hū wàn suì hào qí shū yuē xīn yǔ
每呈上一篇,高帝没有不称赞的,左右群臣高呼万岁,将这部书命名为《新语》。
xiào huì dì shí lǚ tài hòu yòng shì yù wáng zhū lǚ wèi dà chén yǒu kǒu zhě lù shēng zì dù bù néng zhēng zhī nǎi bìng miǎn jiā jū
孝惠帝时期,吕太后掌权,想封吕氏家族的人为王,又害怕大臣们非议,陆贾自料无法劝阻,便称病辞官回家闲居。
yǐ hǎo zhì tián de shàn kě yǐ jiā yān
因为好畤的田地肥沃,可以在那里安家。
yǒu wǔ nán nǎi chū suǒ shǐ yuè de tuó zhōng zhuāng mài qiān jīn fēn qí zi zi èr bǎi jīn lìng wéi shēng chǎn
他有五个儿子,于是拿出出使南越时所得行囊中的财物,卖了千金,分给儿子们,每人二百金,让他们经营生计。
lù shēng cháng ān chē sì mǎ cóng gē wǔ gǔ qín sè shì zhě shí rén bǎo jiàn zhí bǎi jīn wèi qí zǐ yuē yǔ rǔ yuē guò rǔ rǔ gěi wú rén mǎ jiǔ shí jí yù shí rì ér gèng
陆贾经常乘坐四匹马拉的安稳马车,带着歌舞弹琴的侍从十人,佩带价值百金的宝剑,对儿子们说:“和你们约定:我经过你们家时,你们要供应我的人马酒食,尽量满足我的需求,住十天就换一家。
suǒ sǐ jiā de bǎo jiàn chē qí shì cóng zhě
我死在谁家,谁就得到宝剑、车马和侍从。
yī suì zhōng wǎng lái guò tā kè lǜ bù guò zài sān guò shuò jiàn bù xiān wú jiǔ hùn gōng wèi yě
一年中往来拜访其他客人,一般不超过两三次,常见就不新鲜了,不会长久打扰你们。
lǚ tài hòu shí wáng zhū lǚ zhū lǚ shàn quán yù jié shǎo zhǔ wēi liú shì
吕太后执政时,封吕氏家族的人为王,吕氏专权,想挟持年幼的皇帝,危害刘氏天下。
yòu chéng xiàng chén píng huàn zhī lì bù néng zhēng kǒng huò jí jǐ cháng yàn jū shēn niàn
右丞相陈平对此感到忧虑,但力量不足以抗争,担心灾祸殃及自己,常常闲居在家深思。
lù shēng wǎng qǐng zhí rù zuò ér chén chéng xiàng fāng shēn niàn bù shí jiàn lù shēng
陆贾前去拜访,径直进去坐下,而陈丞相正在深思,没有立刻见陆贾。
lù shēng yuē hé niàn zhī shēn yě
陆贾说:“什么事想得这么深?
chén píng yuē shēng chuāi wǒ hé niàn
”陈平说:“你猜我在想什么?
lù shēng yuē zú xià wèi wéi shàng xiāng shí sān wàn hù hòu kě wèi jí fù guì wú yù yǐ
”陆贾说:“您位居上相,封为食邑三万户的侯爵,可以说是富贵到极点,没有更多欲望了。
rán yǒu yōu niàn bù guò huàn zhū lǚ shǎo zhǔ ěr
但仍有忧虑,不过是担心吕氏家族和年幼的皇帝罢了。
chén píng yuē rán
”陈平说:“是的。
wèi zhī nài hé
那该怎么办呢?”
lù shēng yuē tiān xià ān zhù yì xiāng
”陆贾说:“天下太平时,人们关注丞相;
tiān xià wēi zhù yì jiāng
天下危难时,人们关注将军。
jiàng xiàng hé diào zé shì wù fù
将相和睦协调,那么士人就会归附;
shì wù fù tiān xià suī yǒu biàn jí quán bù fēn
士人归附,天下即使有变故,权力也不会分散。
wèi shè jì jì zài liǎng jūn zhǎng wò ěr
为国家考虑,关键在于您两位的掌握。
chén cháng yù wèi tài wèi jiàng hòu jiàng hòu yǔ wǒ xì yì wú yán
我曾想对太尉绛侯周勃说,但他和我开玩笑,不重视我的话。
jūn hé bù jiāo huān tài wèi shēn xiāng jié
您为什么不与太尉交好,深深结盟呢?
wèi chén píng huà lǚ shì shù shì
”于是为陈平谋划了几件对付吕氏的事。
chén píng yòng qí jì nǎi yǐ wǔ bǎi jīn wèi jiàng hòu shòu hòu jù lè yǐn
陈平采用他的计策,就用五百金为绛侯祝寿,备办丰盛的酒宴;
tài wèi yì bào rú zhī
太尉也以同样的方式回报。
cǐ liǎng rén shēn xiāng jié zé lǚ shì móu yì shuāi
这两人深深结盟,于是吕氏的阴谋就逐渐削弱了。
chén píng nǎi yǐ nú bì bǎi rén chē mǎ wǔ shí chéng qián wǔ bǎi wàn yí lù shēng wèi yǐn shí fèi
陈平于是送给陆贾一百名奴婢、五十辆车马、五百万钱,作为他日常开销的费用。
lù shēng yǐ cǐ yóu hàn tíng gōng qīng jiān míng shēng jiè shén
陆贾凭借这些资源在汉朝的公卿大臣之间交往,名声变得非常显赫。
jí zhū zhū lǚ lì xiào wén dì lù shēng pō yǒu lì yān
等到诛灭吕氏家族、拥立汉文帝时,陆贾在其中出了不少力。
xiào wén dì jí wèi yù shǐ rén zhī nán yuè
汉文帝即位后,想派人出使南越。
chén chéng xiàng děng nǎi yán lù shēng wèi tài zhōng dài fū wǎng shǐ wèi tā lìng wèi tā qù huáng wū chēng zhì lìng bǐ zhū hóu jiē rú yì zhǐ
陈丞相等大臣便推荐陆贾担任太中大夫,前去出使尉他(南越王),让他放弃帝王规格的车驾仪仗,改以诸侯身份朝见,结果都符合朝廷的旨意。
yǔ zài nán yuè yǔ zhōng
具体经过记载在《南越列传》中。
lù shēng jìng yǐ shòu zhōng
陆贾最终得以安享天年,寿终正寝。
píng yuán jūn zhū jiàn zhě chu rén yě
平原君朱建是楚国人。
gù cháng wèi huái nán wáng qíng bù xiāng yǒu zuì qù hòu fù shì qíng bù
他曾担任过淮南王英布的丞相,后来因犯罪离职,之后又重新侍奉英布。
bù yù fǎn shí wèn píng yuán jūn píng yuán jūn fēi zhī bù bù tīng ér tīng liáng fù hóu suì fǎn
英布打算造反时,征求平原君的意见,平原君表示反对,但英布没有听从,反而采纳了梁父侯的建议,于是起兵反叛。
hàn yǐ zhū bù wén píng yuán jūn jiàn bù yǔ móu dé bù zhū
汉朝平定英布叛乱后,听说平原君曾劝阻且未参与谋反,因而没有杀他。
yǔ zài qíng bù yǔ zhōng
这件事详细记载在《黥布列传》中。
píng yuán jūn wéi rén biàn yǒu kǒu kè lián gāng zhí jiā wū cháng ān
平原君为人善辩,有口才,严正廉洁,刚强正直,家在长安居住。
xíng bù gǒu hé yì bù qǔ róng
他行事不随便附和,坚守道义而不讨好他人。
pì yáng hòu xíng bù zhèng de xìng lǚ tài hòu
辟阳侯审食其行为不端,却得到吕太后的宠幸。
shí pì yáng hòu yù zhī píng yuán jūn píng yuán jūn bù kěn jiàn
当时辟阳侯想结交平原君,平原君不肯见他。
jí píng yuán jūn mǔ sǐ lù shēng sù yǔ píng yuán jūn shàn guò zhī
等到平原君的母亲去世,陆贾一向与平原君交好,前去吊唁。
píng yuán jūn jiā pín wèi yǒu yǐ fā sāng fāng jiǎ dài fú jù lù shēng lìng píng yuán jūn fā sāng
平原君家境贫困,没钱办丧事,正打算借钱置办丧葬用品,陆贾让他先为母亲发丧。
lù shēng wǎng jiàn pì yáng hòu hè yuē píng yuán jūn mǔ sǐ
陆贾去见辟阳侯,祝贺说:“平原君的母亲去世了。”
pì yáng hòu yuē píng yuán jūn mǔ sǐ hé nǎi hè wǒ hu
辟阳侯说:“平原君的母亲去世,为什么来祝贺我呢?”
lù gǔ yuē qián rì jūn hòu yù zhī píng yuán jūn píng yuán jūn yì bù zhī jūn yǐ qí mǔ gù
陆贾说:“之前您想结交平原君,他出于道义不与您结交,是因为母亲在世需要避嫌。
jīn qí mǔ sǐ jūn chéng hòu sòng sàng zé bǐ wèi jūn sǐ yǐ
如今他母亲去世,您如果隆重地赠送丧礼,那么他将来会为您效死力了。”
pì yáng hòu nǎi fèng bǎi jīn wǎng shuì
辟阳侯于是带着一百斤黄金前去赠送丧礼。
liè hóu guì rén yǐ pì yáng hòu gù wǎng shuì fán wǔ bǎi jīn
其他列侯和显贵因为辟阳侯的缘故,也前去赠送丧礼,总共达到五百斤黄金。
pì yáng hòu xìng lǚ tài hòu rén huò huǐ pì yáng hòu wū xiào huì dì xiào huì dì dà nù xià lì yù zhū zhī
辟阳侯深受吕太后宠幸,有人向孝惠帝诋毁辟阳侯,孝惠帝大怒,将他交给司法官吏,打算处死他。
lǚ tài hòu cán bù kě yǐ yán
吕太后感到羞愧,不便开口求情。
dà chén duō hài pì yáng hòu xíng yù suì zhū zhī
大臣们大多厌恶辟阳侯的品行,想趁机杀掉他。
pì yáng hòu jí yīn shǐ rén yù jiàn píng yuán jūn
辟阳侯情势危急,便派人想求见平原君。
píng yuán jūn cí yuē yù jí bù gǎn jiàn jūn
平原君推辞说:“案件紧急,我不敢见您。”
nǎi qiú jiàn xiào huì xìng chén hóng jí rú shuō zhī yuē jūn suǒ yǐ de xìng dì tiān xià mò bù wén
于是平原君去求见孝惠帝的宠臣闳籍孺,劝他说:“您受皇帝宠幸的原因,天下无人不知。
jīn pì yáng hòu xìng tài hòu ér xià lì dào lù jiē yán jūn chán yù shā zhī
如今辟阳侯受太后宠幸却被下狱,外面的人都说是您进了谗言,想害死他。
jīn rì pì yáng hòu zhū dàn rì tài hòu hán nù yì zhū jūn
今天辟阳侯被杀,明天太后心怀愤怒,也会杀了您。
hé bù ròu tǎn wèi pì yáng hòu yán wū dì
您何不袒露上身去向皇帝为辟阳侯说情?
dì tīng jūn chū pì yáng hòu tài hòu dà huān
皇帝若听从您的话放出辟阳侯,太后会非常高兴。
liǎng zhǔ gòng xìng jūn jūn guì fù yì bèi yǐ
两位主子都宠幸您,您的富贵就更要翻倍了。”
wū shì hóng jí rú dà kǒng cóng qí jì yán dì guǒ chū pì yáng hòu
于是闳籍孺大为恐惧,听从了他的计策,向皇帝进言,果然放出了辟阳侯。
pì yáng hòu zhī qiú yù jiàn píng yuán jūn píng yuán jūn bú jiàn pì yáng hòu pì yáng hòu yǐ wéi bèi jǐ dà nù
辟阳侯被囚时,想见平原君,平原君不见辟阳侯,辟阳侯以为他背叛了自己,非常生气。
jí qí chéng gōng chū zhī nǎi dà jīng
等到平原君成功救他出狱,才大吃一惊。
lǚ tài hòu bēng dà chén zhū zhū lǚ pì yáng hòu wū zhū lǚ zhì shēn ér zú bù zhū
吕太后去世后,大臣们诛杀吕氏家族,辟阳侯与吕氏关系极深,却最终未被处死。
jì huà suǒ yǐ quán zhě jiē lù shēng píng yuán jūn zhī lì yě
保全他的谋划,都是陆生和平原君的功劳。
xiào wén dì shí huái nán lì wáng shā pì yáng hòu yǐ zhū lǚ gù
孝文帝时,淮南厉王杀了辟阳侯,是因为他与吕氏有牵连。
wén dì wén qí kè píng yuán jūn wèi jì cè shǐ lì bǔ yù zhì
文帝听说辟阳侯的门客平原君曾为他出谋划策,便派官吏去逮捕并要治罪。
wén lì zhì mén píng yuán jūn yù zì shā
听说官吏到了门口,平原君想自杀。
zhū zǐ jí lì jiē yuē shì wèi kě zhī hé zǎo zì shā wèi
他的儿子们和下属都说:“事情还不清楚,何必急着自杀呢?”
píng yuán jūn yuē wǒ sǐ huò jué bù jí ér shēn yǐ
平原君说:“我一死,灾祸就断了,不会连累你们了。”
suì zì jǐng
于是自刎而死。
xiào wén dì wén ér xī zhī yuē wú wú yì shā zhī
孝文帝听说后感到惋惜,说:“我并没有杀他的意思。”
nǎi zhào qí zi bài wèi zhōng dài fū
于是召见他的儿子,任命为中大夫。
shǐ xiōng nú chán yú wú lǐ nǎi mà chán yú suì sǐ xiōng nú zhōng
出使匈奴时,单于对他无礼,他就斥骂单于,最终死在匈奴境内。
chū pèi gōng yǐn bīng guò chén liú lì shēng zhǒng jūn mén shàng yè yuē gāo yáng jiàn mín lì yì jī qiè wén pèi gōng bào lù jiàng bīng zhù chu tǎo bú yì jìng láo cóng zhě yuán de wàng jiàn kǒu huà tiān xià biàn shì
当初,沛公(刘邦)带兵经过陈留,郦食其赶到军营门口递上名帖说:“高阳草民郦食其,私下听说沛公风餐露宿,领兵协助楚国讨伐不义之师,特来慰劳您的随从,希望能见上一面,当面谈谈对天下有利的谋划。”
shǐ zhě rù tōng pèi gōng fāng xǐ wèn shǐ zhě yuē hé rú rén yě
使者进去通报时,沛公正在洗脚,问使者说:“来的是什么样的人?”
shǐ zhě duì yuē zhuàng mào lèi dà rú yī rú yī guān cè zhù
使者回答说:“看模样像个大儒生,穿着儒生的衣服,戴着侧注冠。”
pèi gōng yuē wèi wǒ xiè zhī yán wǒ fāng yǐ tiān xià wéi shì wèi xiá jiàn rú rén yě
沛公说:“替我回绝他,就说我正忙着处理天下大事,没空见读书人。”
shǐ zhě chū xiè yuē pèi gōng jìng xiè xiān shēng fāng yǐ tiān xià wéi shì wèi xiá jiàn rú rén yě
使者出来转告说:“沛公敬谢先生,说他正忙于天下大事,没空见儒生。”
lì shēng chēn mù àn jiàn huà shǐ zhě yuē zǒu
郦食其瞪大眼睛,手按剑柄呵斥使者说:“快去!
fù rù yán pèi gōng wú gāo yáng jiǔ tú yě fēi rú rén yě
再进去告诉沛公,我是高阳的酒徒,不是读书人!”
shǐ zhě jù ér shī yè guì shi yè hái zǒu fù rù bào yuē kè tiān xià zhuàng shì yě huà chén chén kǒng zhì shī yè
使者吓得连名帖都掉了,跪着捡起名帖,转身跑回去报告说:“那位客人,真是天下的壮士啊,他呵斥我,我吓得连名帖都掉了。
yuē zǒu
他说‘快去!
fù rù yán ér gōng gāo yáng jiǔ tú yě
再进去说,你老子是高阳酒徒’。”
pèi gōng jù xuě zú zhàng máo yuē yán kè rù
沛公立刻擦干脚,拄着长矛说:“快请客人进来!”
lì shēng rù yī pèi gōng yuē zú xià shén kǔ pù yī lù guàn jiàng bīng zhù chu tǎo bú yì zú bù hé bù zì xǐ yě
郦食其进去后,向沛公作揖说:“您真是辛苦了,风尘仆仆,领兵帮助楚国讨伐不义,怎么不为自己多考虑呢?
chén yuán yǐ shì jiàn ér yuē wú fāng yǐ tiān xià wéi shì wèi xiá jiàn rú rén yě
我本想以大事来见您,您却说‘我正忙着天下大事,没空见读书人’。
fu zú xià yù xìng tiān xià zhī dà shì ér chéng tiān xià zhī dà gōng ér yǐ mù pí xiàng kǒng shī tiān xià zhī néng shì
您想成就天下大业、立下大功,却只凭外表看人,恐怕会错失天下的人才。
qiě wú dù zú xià zhī zhì bù rú wú yǒng yòu bù rú wú
况且我估计您的智慧不如我,勇气也不如我。
ruò yù jiù tiān xià ér bù xiāng jiàn qiè wèi zú xià shī zhī
如果想成就大业却不见我,我私下认为您会错失良机。”
pèi gōng xiè yuē xiāng zhě wén xiān shēng zhī róng jīn jiàn xiān shēng zhī yì yǐ
沛公道歉说:“刚才只听说先生的外表,现在才明白先生的真意了。”
nǎi yán ér zuò zhī wèn suǒ yǐ qǔ tiān xià zhě
于是请他坐下,询问夺取天下的策略。
lì shēng yuē fu zú xià yù chéng dà gōng bù rú zhǐ chén liú
郦食其说:“您想成就大功,不如先留在陈留。
chén liú zhě tiān xià zhī jù mín yě bīng zhī huì de yě jī sù shù qiān wàn shí chéng shǒu shén jiān
陈留是天下的要冲,兵家必争之地,存粮有几千万石,城池防守非常坚固。
chén sù shàn qí lìng yuán wèi zú xià shuō zhī
我一向和这里的县令交好,愿意替您去劝说他。
bù tīng chén chén qǐng wèi zú xià shā zhī ér xià chén liú
如果他不听我的,我就替您杀了他,拿下陈留。
zú xià jiāng chén liú zhī zhòng jù chén liú zhī chéng ér shí qí jī sù zhāo tiān xià zhī cóng bīng
您率领陈留的军队,占据陈留的城池,享用这里囤积的粮食,招募天下归附的兵马;
cóng bīng yǐ chéng zú xià héng xíng tiān xià mò néng yǒu hài zú xià zhě yǐ
军队已经集结完毕,您足以横行天下,没有人能伤害到您了。
pèi gōng yuē jìng wén mìng yǐ
沛公说:“我恭敬地听从您的指教。”
wū shì lì shēng nǎi yè jiàn chén liú lìng shuō zhī yuē fu qín wèi wú dào ér tiān xià pàn zhī jīn zú xià yǔ tiān xià cóng zé kě yǐ chéng dà gōng
于是郦生连夜去见陈留县令,劝说道:“秦朝暴虐无道,天下人都背叛它,现在您如果顺应天下大势,就能成就大功业。
jīn dú wèi wáng qín yīng chéng ér jiān shǒu chén qiè wèi zú xià wēi zhī
如今您独自为即将灭亡的秦朝守城,我私下里为您感到危险。
chén liú lìng yuē qín fǎ zhì zhòng yě bù kě yǐ wàng yán wàng yán zhě wú lèi wú bù kě yǐ yīng
”陈留县令说:“秦朝法律极其严酷,不能乱说话,乱说话的人会灭族,我不能答应您。
xiān shēng suǒ yǐ jiào chén zhě fēi chén zhī yì yě yuán wù fù dào
先生教导我的话,不符合我的心意,希望您不要再说了。
lì shēng liú sù wò yè bàn shí zhǎn chén liú lìng shǒu yú chéng ér xià bào pèi gōng
”郦生留宿下来,半夜时砍下陈留县令的头,翻越城墙下去报告沛公。
pèi gōng yǐn bīng gōng chéng xiàn lìng shǒu wū zhǎng gān yǐ shì chéng shàng rén yuē qù xià ér lìng tóu yǐ duàn yǐ
沛公带兵攻城,把县令的头挂在长竿上给城上的人看,说:“赶快投降,你们的县令脑袋已经断了!
jīn hòu xià zhě bì xiān zhǎn zhī
以后投降晚的人一定先被斩首!
wū shì chén liú rén jiàn lìng yǐ sǐ suì xiāng shuài ér xià pèi gōng
”于是陈留人见县令已死,就相继投降了沛公。
pèi gōng shě chén liú nán chéng mén shàng yīn qí kù bīng shí jī sù liú chū rù sān yuè cóng bīng yǐ wàn shù suì rù pò qín
沛公驻扎在陈留南城门上,利用那里的兵器库,吃储存的粮食,停留了三个月,跟随的士兵达到数万人,于是进军攻破秦朝。
tài shǐ gōng yuē shì zhī chuán lì shēng shū duō yuē hàn wáng yǐ bá sān qín dōng jī xiàng jí ér yǐn jūn wū gǒng luò zhī jiān lì shēng bèi rú yī wǎng shuō hàn wáng
太史公说:世上流传的关于郦生的记载,大多说汉王已经攻下三秦,向东攻打项籍并将军队驻扎在巩县和洛阳之间时,郦生穿着儒生的衣服去游说汉王。
nǎi fēi yě
其实不是这样。
zì pèi gōng wèi rù guān yǔ xiàng yǔ bié ér zhì gāo yáng de lì shēng xiōng dì
早在沛公还没进入关中,与项羽分别后到达高阳时,就得到了郦生兄弟。
yú dú lù shēng xīn yǔ shū shí èr piān gù dāng shì zhī biàn shì
我读过陆贾的《新语》十二篇,他确实是当时的雄辩之士。
zhì píng yuán jūn zǐ yǔ yú shàn shì yǐ de jù lùn zhī
至于平原君的儿子和我交好,因此能够详细论述这些事。
guǎng yě dà dù shǐ guān cè zhù
郦食其气度宽宏,刚成年就戴着侧注冠。
zhǒng mén cháng yī shēn qì zhòng yù
登门拜访行长揖之礼,深受器重和礼遇。
shuō qí lì xià qù dǐng hé jù
游说齐国历下守军,劝降时面对烹鼎毫不畏惧。
lù gǔ shǐ yuè wèi tuó shè bù xiāng shuō guó ān shū chéng zhǔ wù
陆贾出使南越,尉佗感到恐惧,互相劝说使国家安定,写成书让君主醒悟。