rèn chéng wēi wáng zhāng zì zi wén
任城威王彰,字子文。
shǎo shàn shè yù lǚ lì guò rén shǒu gé měng shòu bù bì xiǎn zǔ
少善射御,膂力过人,手格猛兽,不避险阻。
shù cóng zhēng fá zhì yì kāng kǎi
数从征伐,志意慷慨。
tài zǔ cháng yì zhī yuē rǔ bù niàn dú shū mù shèng dào ér hǎo chéng hàn mǎ jī jiàn cǐ yī fū zhī yòng hé zú guì yě
太祖尝抑之曰:“汝不念读书慕圣道,而好乘汗马击剑,此一夫之用,何足贵也!
kè zhāng dú shī shū zhāng wèi zuǒ yòu yuē zhàng fū yī wèi wèi huò jiāng shí wàn qí chí shā mò qū róng dí lì gōng jiàn hào ěr hé néng zuò bó shì yá
”课彰读诗、书,彰谓左右曰:“丈夫一为卫、霍,将十万骑驰沙漠,驱戎狄,立功建号耳,何能作博士邪?
tài zǔ cháng wèn zhū zǐ suǒ hǎo shǐ gè yán qí zhì
”太祖尝问诸子所好,使各言其志。
zhāng yuē hǎo wèi jiāng
彰曰:“好为将。
tài zǔ yuē wèi jiāng nài hé
”太祖曰:“为将柰何?
duì yuē bèi jiān zhí ruì lín nán bù gù wèi shì zú xiān
”对曰:“被坚执锐,临难不顾,为士卒先;
shǎng bì xíng fá bì xìn
赏必行,罚必信。
tài zǔ dà xiào
”太祖大笑。
jiàn ān èr shí yī nián fēng yān líng hóu
建安二十一年,封鄢陵侯。
èr shí sān nián dài jùn wū wán fǎn yǐ zhāng wèi běi zhōng láng jiàng xíng xiāo qí jiāng jūn
二十三年,代郡乌丸反,以彰为北中郎将,行骁骑将军。
lín fā tài zǔ jiè zhāng yuē jū jiā wèi fù zǐ shòu shì wèi jūn chén dòng yǐ wáng fǎ cóng shì ěr qí jiè zhī
临发,太祖戒彰曰:“居家为父子,受事为君臣,动以王法从事,尔其戒之!
zhāng běi zhēng rù zhuō jùn jiè pàn hú shù qiān jì zú zhì
”彰北征,入涿郡界,叛胡数千骑卒至。
shí bīng mǎ wèi jí wéi yǒu bù zú qiān rén qí shù bǎi pǐ
时兵马未集,唯有步卒千人,骑数百匹。
yòng tián yù jì gù shǒu yào xì lǔ nǎi tuì sàn
用田豫计,固守要隙,虏乃退散。
zhāng zhuī zhī shēn zì bó zhàn shè hú jì yìng xián ér dǎo zhě qián hòu xiāng zhǔ
彰追之,身自搏战,射胡骑,应弦而倒者前后相属。
zhàn guò bàn rì zhāng kǎi zhōng shù jiàn yì qì yì lì chéng shèng zhú běi zhì yú sāng qián qù dài èr bǎi yú lǐ
战过半日,彰铠中数箭,意气益厉,乘胜逐北,至于桑干,去代二百馀里。
zhǎng shǐ zhū jiāng jiē yǐ wéi xīn shè yuǎn shì mǎ pí dùn yòu shòu jié dù bù dé guò dài bù kě shēn jìn wéi lìng qīng dí
长史诸将皆以为新涉远,士马疲顿,又受节度,不得过代,不可深进,违令轻敌。
zhāng yuē lǜ shī ér xíng wéi lì suǒ zài hé jié dù hu
彰曰:“率师而行,唯利所在,何节度乎?
hú zǒu wèi yuǎn zhuī zhī bì pò
胡走未远,追之必破。
cóng lìng zòng dí fēi liáng jiàng yě
从令纵敌,非良将也。
suì shàng mǎ lìng jūn zhōng hòu chū zhě zhǎn
”遂上马,令军中:“后出者斩。
yī rì yī yè yǔ lǔ xiāng jí jī dà pò zhī zhǎn shǒu huò shēng yǐ qiān shù
”一日一夜与虏相及,击,大破之,斩首获生以千数。
zhāng nǎi bèi cháng kē dà cì jiàng shì jiàng shì wú bù yuè xǐ
彰乃倍常科大赐将士,将士无不悦喜。
shí xiān bēi dà rén kē bǐ néng jiāng shù wàn qí guān wàng qiáng ruò jiàn zhāng lì zhàn suǒ xiàng jiē pò nǎi qǐng fú
时鲜卑大人轲比能将数万骑观望强弱,见彰力战,所向皆破,乃请服。
běi fāng xī píng
北方悉平。
shí tài zǔ zài cháng ān zhào zhāng yì xíng zài suǒ
时太祖在长安,召彰诣行在所。
zhāng zì dài guò qiū tài zǐ wèi zhāng yuē qīng xīn yǒu gōng jīn xi jiàn shàng yi wù zì fá yìng duì cháng ruò bù zú zhě
彰自代过邺,太子谓彰曰:“卿新有功,今西见上,宜勿自伐,应对常若不足者。
zhāng dào rú tài zǐ yán guī gōng zhū jiāng
“彰到,如太子言,归功诸将。
tài zǔ xǐ chí zhāng xū yuē huáng xū ér jìng dà qí yě
太祖喜,持彰须曰:“黄须儿竟大奇也!
tài zǔ dōng hái yǐ zhāng xíng yuè qí jiāng jūn liú cháng ān
太祖东还,以彰行越骑将军,留长安。
tài zǔ zhì luò yáng de jí yì zhào zhāng wèi zhì tài zǔ bēng
太祖至洛阳,得疾,驿召彰,未至,太祖崩。
wén dì jí wáng wèi zhāng yǔ zhū hóu jiù guó
文帝即王位,彰与诸侯就国。
zhào yuē xiān wáng zhī dào yōng xūn qīn qīn bìng jiàn mǔ dì kāi guó chéng jiā gù néng fān píng dà zōng yù wǔ yàn nán
诏曰:“先王之道,庸勋亲亲,并建母弟,开国承家,故能藩屏大宗,御侮厌难。
zhāng qián shòu mìng běi fá qīng dìng shuò tǔ jué gōng mào yān
彰前受命北伐,清定朔土,厥功茂焉。
zēng yì wǔ qiān bìng qián wàn hù
增邑五千,并前万户。
huáng chū èr nián jìn jué wèi gōng
”黄初二年,进爵为公。
sān nián lì wèi rèn chéng wáng
三年,立为任城王。
sì nián cháo jīng dōu jí hōng yú dǐ shì yuē wēi
四年,朝京都,疾薨于邸,谥曰威。
zhì zàng cì luán lù lóng qí hǔ bēn bǎi rén rú hàn dōng píng wáng gù shì
至葬,赐銮辂、龙旗,虎贲百人,如汉东平王故事。
zi jiè sì xǐ fēng zhōng mù
子楷嗣,徙封中牟。
wǔ nián gǎi fēng rèn chéng xiàn
五年,改封任城县。
tài hé liù nián fù gǎi fēng rèn chéng guó shí wǔ xiàn èr qiān wǔ bǎi hù
太和六年,复改封任城国,食五县二千五百户。
qīng lóng sān nián jiè zuò sī qiǎn guān shǔ yì zhōng shàng fāng zuò jìn wù xuē xiàn èr qiān hù
青龙三年,楷坐私遣官属诣中尚方作禁物,削县二千户。
zhèng shǐ qī nián xǐ fēng jǐ nán sān qiān hù
正始七年,徙封济南,三千户。
zhèng yuán jǐng yuán chū lián zēng yì fán sì qiān sì bǎi hù
正元、景元初,连增邑,凡四千四百户。
chén sī wáng zhí zì zi jiàn
陈思王植字子建。
nián shí suì yú sòng dú shī lùn jí cí fù shù shí wàn yán shàn zhǔ wén
年十岁馀,诵读诗、论及辞赋数十万言,善属文。
tài zǔ cháng shì qí wén wèi zhí yuē rǔ qiàn rén yá
太祖尝视其文,谓植曰:“汝倩人邪?
zhí guì yuē yán chū wèi lùn xià bǐ chéng zhāng gù dāng miàn shì nài hé qiàn rén
”植跪曰:“言出为论,下笔成章,顾当面试,柰何倩人?
shí qiū tóng jué tái xīn chéng tài zǔ xī jiāng zhū zǐ dēng tái shǐ gè wèi fù
”时邺铜爵台新城,太祖悉将诸子登台,使各为赋。
zhí yuán bǐ lì chéng kě guān tài zǔ shén yì zhī
植援笔立成,可观,太祖甚异之。
xìng jiǎn yì bù zhì wēi yí
性简易,不治威仪。
yú mǎ fú shì bù shàng huá lì
舆马服饰,不尚华丽。
měi jìn jiàn nán wèn yīng shēng ér duì tè jiàn chǒng ài
每进见难问,应声而对,特见宠爱。
jiàn ān shí liù nián fēng píng yuán hóu
建安十六年,封平原侯。
shí jiǔ nián xǐ fēng lín zī hóu
十九年,改封为临艹甾侯。
tài zǔ zhēng sūn quán shǐ zhí liú shǒu qiū jiè zhī yuē wú xī wèi dùn qiū lìng nián èr shí sān
太祖征孙权,使植留守邺,戒之曰:“吾昔为顿邱令,年二十三。
sī cǐ shí suǒ xíng wú huǐ wū jīn
思此时所行,无悔于今。
jīn rǔ nián yì èr shí sān yǐ kě bù miǎn yǔ
今汝年亦二十三矣,可不勉与!
zhí jì yǐ cái jiàn yì ér dīng yí dīng yì yáng xiū děng wéi zhī yǔ yì
”植既以才见异,而丁仪、丁廙、杨修等为之羽翼。
tài zǔ hú yí jǐ wèi tài zǐ zhě shù yǐ
太祖狐疑,几为太子者数矣。
ér zhí rèn xìng ér xíng bù zì diāo lì yǐn jiǔ bù jié
而植任性而行,不自雕励,饮酒不节。
wén dì yù zhī yǐ shù jiáo qíng zì shì gōng rén zuǒ yòu bìng wèi zhī shuō gù suì dìng wèi sì
文帝御之以术,矫情自饰,宫人左右,并为之说,故遂定为嗣。
èr shí èr nián zēng zhì yì wǔ qiān bìng qián wàn hù
二十二年,增置邑五千,并前万户。
zhí cháng chéng chē xíng chí dào zhōng kāi sī mǎ mén chū
植尝乘车行驰道中,开司马门出。
tài zǔ dà nù gōng chē lìng zuò sǐ
太祖大怒,公车令坐死。
yóu shì zhòng zhū hóu kē jìn ér zhí chǒng rì shuāi
由是重诸侯科禁,而植宠日衰。
tài zǔ jì lǜ zhōng shǐ zhī biàn yǐ yáng xiū pō yǒu cái cè ér yòu yuán shì zhī shēng yě wū shì yǐ zuì zhū xiū
太祖既虑终始之变,以杨修颇有才策,而又袁氏之甥也,于是以罪诛修。
zhí yì nèi bù zì ān
植益内不自安。
èr shí sì nián cáo rén wèi guān yǔ suǒ wéi
二十四年,曹仁为关羽所围。
tài zǔ yǐ zhí wèi nán zhōng láng jiàng xíng zhēng lǔ jiāng jūn yù qiǎn jiù rén hū yǒu suǒ chì jiè
太祖以植为南中郎将,行征虏将军,欲遣救仁,呼有所敕戒。
zhí zuì bù néng shòu mìng wū shì huǐ ér ba zhī
植醉不能受命,于是悔而罢之。
wén dì jí wáng wèi zhū dīng yí dīng yì bìng qí nán kǒu
文帝即王位,诛丁仪、丁廙并其男口。
zhí yǔ zhū hóu bìng jiù guó
植与诸侯并就国。
huáng chū èr nián jiān guó yè zhě guàn jūn xī zhǐ zòu zhí zuì jiǔ bèi màn jié xié shǐ zhě
黄初二年,监国谒者灌均希指,奏“植醉酒悖慢,劫胁使者”。
yǒu sī qǐng zhì zuì dì yǐ tài hòu gù biǎn jué ān xiāng hóu
有司请治罪,帝以太后故,贬爵安乡侯。
qí nián gǎi fēng juàn chéng hóu
其年改封鄄城侯。
sān nián lì wèi juàn chéng wáng yì èr qiān wǔ bǎi hù
三年,立为鄄城王,邑二千五百户。
sì nián xǐ fēng yōng qiū wáng
四年,徙封雍丘王。
qí nián cháo jīng dōu
其年,朝京都。
shàng shū yuē
上疏曰:
chén zì bào xìn guī fān kè jī kè gǔ zhuī sī zuì lì zhòu fēn ér shí yè fēn ér qǐn
臣自抱衅归藩,刻肌刻骨,追思罪戾,昼分而食,夜分而寝。
chéng yǐ tiān wǎng bù kě zhòng lí shèng ēn nán kě zài shì
诚以天罔不可重离,圣恩难可再恃。
qiè gǎn xiāng shǔ zhī piān wú lǐ chuán sǐ zhī yì xíng yǐng xiāng diào wǔ qíng kuì nǎn
窃感相鼠之篇,无礼遄死之义,形影相吊,五情愧赧。
yǐ zuì qì shēng zé wéi gǔ xián xī gǎi zhī quàn rěn huó gǒu quán zé fàn shī rén hú yán zhī jī
以罪弃生,则违古贤“夕改”之劝,忍活苟全,则犯诗人“胡颜”之讥。
fú wéi bì xià dé xiàng tiān dì ēn lóng fù mǔ shī chàng chūn fēng zé rú shí yǔ
伏惟陛下德象天地,恩隆父母,施畅春风,泽如时雨。
shì yǐ bù bié jīng jí zhě qìng yún zhī huì yě
是以不别荆棘者,庆云之惠也;
qī zǐ jūn yǎng zhě shī jiū zhī rén yě
七子均养者,尸鸠之仁也;
shě zuì zé gōng zhě míng jūn zhī jǔ yě
舍罪责功者,明君之举也;
qín yú ài néng zhě cí fù zhī ēn yě shì yǐ yú chén pái huái wū ēn zé ér bù néng zì qì zhě yě
矜愚爱能者,慈父之恩也:是以愚臣徘徊于恩泽而不能自弃者也。
qián fèng zhào shū chén děng jué cháo xīn lí zhì jué zì fēn huáng gǒu wú fù zhí guī zhī wàng
前奉诏书,臣等绝朝,心离志绝,自分黄耇无复执珪之望。
bù tú shèng zhào wěi chuí chǐ zhào zhì zhǐ zhī rì chí xīn niǎn gǔ
不图圣诏猥垂齿召,至止之日,驰心辇毂。
pì chǔ xī guǎn wèi fèng quē tíng yǒng yuè zhī huái zhān wàng fǎn zè
僻处西馆,未奉阙廷,踊跃之怀,瞻望反仄。
jǐn bài biǎo xiàn shī èr piān qí cí yuē wū mù xiǎn kǎo shí wéi wǔ huáng shòu mìng yú tiān níng jì sì fāng
谨拜表献诗二篇,其辞曰:“於穆显考,时惟武皇,受命于天,宁济四方。
zhū qí suǒ fú jiǔ tǔ pī rǎng xuán huà pāng liú huāng fú lái wáng
朱旗所拂,九土披攘,玄化滂流,荒服来王。
chāo shāng yuè zhōu yǔ táng bǐ zōng
超商越周,与唐比踪。
dǔ shēng wǒ huáng yì shì zài cōng wǔ zé sù liè wén zé shí yōng shòu shàn yán hàn lín jūn wàn bāng
笃生我皇,奕世载聪,武则肃烈,文则时雍,受禅炎汉,临君万邦。
wàn bāng jì huà shuài yóu jiù zé
万邦既化,率由旧则;
guǎng mìng yì qīn yǐ fān wáng guó
广命懿亲,以藩王国。
dì yuē ěr hóu jūn cí qīng tǔ yǎn yǒu hǎi bīn fāng zhōu yú lǔ chē fú yǒu huī qí zhāng yǒu xù jì jì jùn yì wǒ bì wǒ fǔ
帝曰尔侯,君兹青土,奄有海滨,方周于鲁,车服有辉,旗章有叙,济济隽乂,我弼我辅。
yī yǔ xiǎo zi shì chǒng jiāo yíng jǔ guà shí wǎng dòng luàn guó jīng
伊予小子,恃宠骄盈,举挂时网,动乱国经。
zuò fān zuò píng xiān guǐ shì duò ào wǒ huáng shǐ fàn wǒ cháo yí
作藩作屏,先轨是堕,傲我皇使,犯我朝仪。
guó yǒu diǎn xíng wǒ xuē wǒ chù jiāng tián yú lǐ yuán xiōng shì lǜ
国有典刑,我削我绌,将寘于理,元凶是率。
míng míng tiān zǐ shí dǔ tóng lèi bù rěn wǒ xíng bào zhī cháo sì wéi bǐ zhí xiàn āi yǔ xiǎo zi
明明天子,时笃同类,不忍我刑,暴之朝肆,违彼执宪,哀予小子。
gǎi fēng yǎn yì yú hé zhī bīn gǔ gōng fú zhì yǒu jūn wú chén huāng yín zhī quē shuí bì yǔ shēn
改封兖邑,于河之滨,股肱弗置,有君无臣,荒淫之阙,谁弼予身?
qióng qióng pú fū yú bǐ jì fāng jiē yǔ xiǎo zi nǎi lí sī yāng
茕茕仆夫,于彼冀方,嗟予小子,乃罹斯殃。
hè hè tiān zǐ ēn bù yí wù guān wǒ xuán miǎn yào wǒ zhū fú
赫赫天子,恩不遗物,冠我玄冕,要我朱绂。
zhū fú guāng dà shǐ wǒ róng huá pōu fú shòu yù wáng jué shì jiā
朱绂光大,使我荣华,剖符授玉,王爵是加。
yǎng chǐ jīn xǐ fǔ zhí shèng cè huáng ēn guò lóng zhī chéng chù tì
仰齿金玺,俯执圣策,皇恩过隆,祗承怵惕。
zī wǒ xiǎo zi wán xiōng shì yīng shì cán líng mù cún kuì quē tíng
咨我小子,顽凶是婴,逝惭陵墓,存愧阙廷。
fěi gǎn ào dé shí ēn shì shì wēi líng gǎi jiā zú yǐ mò chǐ
匪敢傲德,实恩是恃,威灵改加,足以没齿。
hào tiān wǎng jí xìng mìng bù tú cháng jù diān pèi bào zuì huáng lú
昊天罔极,性命不图,常惧颠沛,抱罪黄垆。
yuàn méng shǐ shí jiàn qí dōng yuè zhù lì háo máo wēi gōng zì shú
愿蒙矢石,建旗东岳,庶立豪牦,微功自赎。
wēi qū shòu mìng zhī zú miǎn lì gān fù jiāng xiāng fèn gē wú yuè
危躯授命,知足免戾,甘赴江、湘,奋戈吴、越。
tiān qǐ qí zhōng de huì jīng jī chí fèng shèng yán rú kě rú jī
天启其衷,得会京畿,迟奉圣颜,如渴如饥。
xīn zhī yún mù chuàng yǐ qí bēi tiān gāo tīng bēi huáng kěn zhào wēi
心之云慕,怆矣其悲,天高听卑,皇肯照微!
yòu yuē sù chéng míng zhào yìng huì huáng dōu xīng chén sù jià mò mǎ zhī chē
“又曰:“肃承明诏,应会皇都,星陈夙驾,秣马脂车。
mìng bǐ zhǎng tú sù wǒ zhēng lǚ cháo fā luán tái xī sù lán zhǔ
命彼掌徒,肃我征旅,朝发鸾台,夕宿兰渚。
máng máng yuán xí qí qí shì nǚ jīng bǐ gōng tián lè wǒ jì shǔ
芒芒原隰,祁祁士女,经彼公田,乐我稷黍。
yuán yǒu jiū mù zhòng yīn fěi xi
爰有樛木,重阴匪息;
suī yǒu hóu liáng jī bù huáng shí
虽有糇粮,饥不遑食。
wàng chéng bù guò miàn yì fěi yóu pú fū jǐng cè píng lù shì yóu
望城不过,面邑匪游,仆夫警策,平路是由。
xuán sì ǎi ǎi yáng biāo shui piào mò
玄驷蔼蔼,扬镳氵剽沫;
liú fēng yì héng qīng yún chéng gài
流风翼衡,轻云承盖。
shè jiàn zhī bīn yuán shān zhī wēi zūn bǐ hé hǔ huáng bǎn shì jiē
涉涧之滨,缘山之隈,遵彼河浒,黄阪是阶。
xi jì guān gǔ huò jiàng huò shēng
西济关谷,或降或升;
fēi cān juàn lù zài qǐn zài xīng
𬴂骖倦路,再寝再兴。
jiāng cháo shèng huáng fěi gǎn yàn níng
将朝圣皇,匪敢晏宁;
mǐ jié cháng wù zhǐ rì chuán zhēng
弭节长骛,指日遄征。
qián qū jǔ suì hòu chéng kàng jīng
前驱举燧,后乘抗旌;
lún bù chuò yùn luán wú fèi shēng
轮不辍运,鸾无废声。
yuán jì dì shì shuì cǐ xī yōng
爰暨帝室,税此西墉;
jiā zhào wèi cì cháo jìn mò cóng
嘉诏未赐,朝觐莫从。
yǎng zhān chéng yù fǔ wéi quē tíng
仰瞻城阈,俯惟阙廷;
cháng huái yǒng mù yōu xīn rú chéng
长怀永慕,忧心如酲。
dì jiā qí cí yì yōu zhào dá miǎn zhī
帝嘉其辞义,优诏答勉之。
liù nián dì dōng zhēng hái guò yōng qiū xìng zhí gōng zēng hù wǔ bǎi
六年,帝东征,还过雍丘,幸植宫,增户五百。
tài hé yuán nián xǐ fēng jùn yí
太和元年,徙封浚仪。
èr nián fù huán yōng qiū
二年,复还雍丘。
zhí cháng zì fèn yuàn bào lì qì ér wú suǒ shī shàng shū qiú zì shì yuē
植常自愤怨,抱利器而无所施,上疏求自试曰:
chén wén shì zhī shēng shì rù zé shì fù chū zé shì jūn
臣闻士之生世,入则事父,出则事君;
shì fù shàng wū róng qīn shì jūn guì wū xīng guó
事父尚于荣亲,事君贵于兴国。
gù cí fù bù néng ài wú yì zhī zǐ rén jūn bù néng chù wú yòng zhī chén
故慈父不能爱无益之子,仁君不能畜无用之臣。
fu lùn dé ér shòu guān zhě chéng gōng zhī jūn yě
夫论德而授官者,成功之君也;
liàng néng ér shòu jué zhě bì mìng zhī chén yě
量能而受爵者,毕命之臣也。
gù jūn wú xū shòu chén wú xū shòu
所以君主没有虚任官职的,臣子也没有白白领受职位的。
xū shòu wèi zhī miù jǔ xū shòu wèi zhī shī lù shī zhī sù cān suǒ yóu zuò yě
虚授谓之谬举,虚受谓之尸禄,诗之“素餐”所由作也。
xī èr guó bù cí liǎng guó zhī rèn qí dé hòu yě
昔二虢不辞两国之任,其德厚也;
dàn shì bù ràng yàn lǔ zhī fēng qí gōng dà yě
旦、奭不让燕、鲁之封,其功大也。
jīn chén méng guó zhòng ēn sān shì yú jīn yǐ
今臣蒙国重恩,三世于今矣。
zhèng zhí bì xià shēng píng zhī jì mù yù shèng zé qián rùn dé jiào kě wèi hòu xìng yǐ
正值陛下升平之际,沐浴圣泽,潜润德教,可谓厚幸矣。
ér qiè wèi dōng fān jué zài shàng liè shēn bèi qīng nuǎn kǒu yàn bǎi wèi mù jí huá mí ěr juàn sī zhú zhě jué zhòng lù hòu zhī suǒ zhì yě
而窃位东藩,爵在上列,身被轻暖,口厌百味,目极华靡,耳倦丝竹者,爵重禄厚之所致也。
tuì niàn gǔ zhī shòu jué lù zhě yǒu yì wū cǐ jiē yǐ gōng qín jì guó fǔ zhǔ huì mín
退念古之授爵禄者,有异于此,皆以功勤济国,辅主惠民。
jīn chén wú dé kě shù wú gōng kě jì ruò cǐ zhōng nián wú yì guó cháo jiāng guà fēng rén bǐ qí zhī jī
今臣无德可述,无功可纪,若此终年无益国朝,将挂风人“彼其”之讥。
shì yǐ shàng cán xuán miǎn fǔ kuì zhū fú
是以上惭玄冕,俯愧朱绂。
fāng jīn tiān xià yī tǒng jiǔ zhōu yàn rú ér gù xi yǒu wéi mìng zhī shǔ dōng yǒu bù chén zhī wú shǐ biān jìng wèi de tuō jiǎ móu shì wèi de gāo zhěn zhě chéng yù hùn tóng yǔ nèi yǐ zhì tài hé yě
方今天下一统,九州晏如,而顾西有违命之蜀,东有不臣之吴,使边境未得脱甲,谋士未得高枕者,诚欲混同宇内以致太和也。
gù qǐ miè yǒu hù ér xià gōng zhāo chéng kè shāng yǎn ér zhōu dé zhe
故启灭有扈而夏功昭,成克商、奄而周德著。
jīn bì xià yǐ shèng míng tǒng shì jiāng yù zú wén wǔ zhī gōng jì chéng kāng zhī lóng jiǎn xián shòu néng yǐ fāng shū zhào hǔ zhī chén zhèn yù sì jìng wèi guó zhǎo yá zhě kě wèi dāng yǐ
今陛下以圣明统世,将欲卒文、武之功,继成、康之隆,简贤授能,以方叔、召虎之臣镇御四境,为国爪牙者,可谓当矣。
rán ér gāo niǎo wèi guà wū qīng jiǎo yuān yú wèi xiàn wū gōu ěr zhě kǒng diào shè zhī shù huò wèi jǐn yě
然而高鸟未挂于轻缴,渊鱼未县于钩饵者,恐钓射之术或未尽也。
xī gěng yǎn bù sì guāng wǔ jí jī zhāng bù yán bù yǐ zéi yí wū jūn fù
昔耿弇不俟光武,亟击张步,言不以贼遗于君父。
gù chē yòu fú jiàn wū míng gū yōng mén wěn shǒu wū qí jìng ruò cǐ èr shì qǐ è shēng ér shàng sǐ zāi
故车右伏剑于鸣毂,雍门刎首于齐境,若此二士,岂恶生而尚死哉?
chéng fèn qí màn zhǔ ér líng jūn yě
诚忿其慢主而陵君也。
fū jūn zhī chǒng chén yù yǐ chú huàn xīng lì
夫君之宠臣,欲以除患兴利;
chén zhī shì jūn bì yǐ shā shēn jìng luàn yǐ gōng bào zhǔ yě
臣之事君,必以杀身靖乱,以功报主也。
xī jiǎ yì ruò guàn qiú shì shǔ guó qǐng xì chán yú zhī jǐng ér zhì qí mìng
昔贾谊弱冠,求试属国,请系单于之颈而制其命;
zhōng jūn yǐ miào nián shǐ yuè yù de cháng yīng yīng qí wáng jī zhì běi què
终军以妙年使越,欲得长缨缨其王,羁致北阙。
cǐ èr chén qǐ hǎo wèi kuā zhǔ ér yào shì zāi
此二臣,岂好为夸主而耀世哉?
zhì huò yù jié yù chěng qí cái lì shū néng wū míng jūn yě
志或郁结,欲逞其才力,输能于明君也。
xī hàn wǔ wèi huò qù bìng zhì dì cí yuē xiōng nú wèi miè chén wú yǐ jiā wèi
昔汉武为霍去病治第,辞曰:“匈奴未灭,臣无以家为!
fu yōu guó wàng jiā juān qū jì nàn zhōng chén zhī zhì yě
”夫忧国忘家,捐躯济难,忠臣之志也。
jīn chén jū wài fēi bù hòu yě ér qǐn bù ān xí shí bù huáng wèi zhě fú yǐ èr fāng wèi kè wèi niàn
今臣居外,非不厚也,而寝不安席,食不遑味者,伏以二方未克为念。
fú jiàn xiān wǔ huáng dì wǔ chén sù jiàng nián qí jí shì zhě yǒu wén yǐ
伏见先武皇帝武臣宿将,年耆即世者有闻矣。
suī xián bù fá shì sù jiàng jiù zú yóu xí zhàn chén qiè bù zì liàng zhì zài xiào mìng zhù lì máo fà zhī gōng yǐ bào suǒ shòu zhī ēn
虽贤不乏世,宿将旧卒,犹习战陈,窃不自量,志在效命,庶立毛发之功,以报所受之恩。
ruò shǐ bì xià chū bu shi zhī zhào xiào chén zhuī dāo zhī yòng shǐ de xi shǔ dà jiàng jūn dāng yī xiào zhī duì ruò dōng shǔ dà sī mǎ tǒng piān zhōu zhī rèn bì chéng wēi dǎo xiǎn chěng zhōu fèn lí tū rèn chù fēng wèi shì zú xiān
若使陛下出不世之诏,效臣锥刀之用,使得西属大将军,当一校之队,若东属大司马,统偏舟之任,必乘危蹈险,骋舟奋骊,突刃触锋,为士卒先。
suī wèi néng qín quán guó liàng zhù jiāng lǔ qí xióng lǜ jiān qí chǒu lèi bì xiào xū yú zhī jié yǐ miè zhōng shēn zhī kuì shǐ míng guà shǐ bǐ shì liè cháo cè
虽未能禽权馘亮,庶将虏其雄率,歼其丑类,必效须臾之捷,以灭终身之愧,使名挂史笔,事列朝策。
suī shēn fèn shǔ jìng shǒu xiàn wú quē yóu shēng zhī nián yě
虽身分蜀境,首县吴阙,犹生之年也。
rú wēi cái fú shì mò shì wú wén tú róng qí qū ér fēng qí tǐ shēng wú yì wū shì sǐ wú sǔn wū shù xū hé shàng wèi ér tiǎn zhòng lù qín xī niǎo shì zhōng wū bái shǒu cǐ tú quān láo zhī yǎng wù fēi chén zhī suǒ zhì yě
如微才弗试,没世无闻,徒荣其躯而丰其体,生无益于事,死无损于数,虚荷上位而忝重禄,禽息鸟视,终于白首,此徒圈牢之养物,非臣之所志也。
liú wén dōng jūn shī bèi shī tú xiǎo nǜ chuò shí qì cān fèn mèi ràng rèn fǔ jiàn dōng gù ér xīn yǐ chí wū wú huì yǐ
流闻东军失备,师徒小衄,辍食弃餐,奋袂攘衽,抚剑东顾,而心已驰于吴会矣。
chén xī cóng xiān wǔ huáng dì nán jí chì àn dōng lín cāng hǎi xi wàng yù mén běi chū xuán sāi fú jiàn suǒ yǐ xíng jūn yòng bīng zhī shì kě wèi shén miào yǐ
臣昔从先武皇帝南极赤岸,东临沧海,西望玉门,北出玄塞,伏见所以行军用兵之势,可谓神妙矣。
gù bīng zhě bù kě yù yán lín nàn ér zhì biàn zhě yě
故兵者不可豫言,临难而制变者也。
zhì yù zì xiào wū míng shí lì gōng wū shèng shì
志欲自效于明时,立功于圣世。
měi lǎn shǐ jí guān gǔ zhōng chén yì shì chū yī zhāo zhī mìng yǐ xùn guó jiā zhī nán shēn suī tú liè ér gōng míng zhe wū dǐng zhōng míng chēng chuí wū zhú bó wèi cháng bù fǔ xīn ér tàn xī yě
每览史籍,观古忠臣义士,出一朝之命,以徇国家之难,身虽屠裂,而功铭著于鼎锺,名称垂于竹帛,未尝不拊心而叹息也。
chén wén míng zhǔ shǐ chén bù fèi yǒu zuì
臣闻明主使臣,不废有罪。
gù bēn běi bài jūn zhī jiàng yòng qín lǔ yǐ chéng qí gōng
故奔北败军之将用,秦、鲁以成其功;
jué yīng dào mǎ zhī chén shè chu zhào yǐ jì qí nán
绝缨盗马之臣赦,楚、赵以济其难。
chén qiè gǎn xiān dì zǎo bēng wēi wáng qì shì chén dú hé rén yǐ kān cháng jiǔ
臣窃感先帝早崩,威王弃世,臣独何人,以堪长久!
cháng kǒng xiān cháo lù tián gōu hè fén tǔ wèi qián ér shēn míng bìng miè
常恐先朝露,填沟壑,坟土未干,而身名并灭。
chén wén qí jì cháng míng zé bó lè zhào qí néng
臣闻骐骥长鸣,则伯乐照其能;
lú gǒu bēi hào zé hán guó zhī qí cái
卢狗悲号,则韩国知其才。
shì yǐ xiào zhī qí chu zhī lù yǐ chěng qiān lǐ zhī rèn
是以效之齐、楚之路,以逞千里之任;
shì zhī jiǎo tù zhī jié yǐ yàn bó shì zhī yòng
试之狡兔之捷,以验搏噬之用。
jīn chén zhì gǒu mǎ zhī wēi gōng qiè zì wéi dù zhōng wú bó lè hán guó zhī jǔ shì yǐ wū yì ér qiè zì tòng zhě yě
今臣志狗马之微功,窃自惟度,终无伯乐、韩国之举,是以於邑而窃自痛者也。
fu lín bó ér qǐ sǒng wén lè ér qiè biàn zhě huò yǒu shǎng yīn ér shí dào yě
夫临搏而企竦,闻乐而窃抃者,或有赏音而识道也。
xī máo suí zhào zhī péi lì yóu jiǎ zhuī náng zhī yù yǐ wù zhǔ lì gōng hé kuàng wēi wēi dà wèi duō shì zhī cháo ér wú kāng kǎi sǐ nàn zhī chén hu
昔毛遂,赵之陪隶,犹假锥囊之喻,以寤主立功,何况巍巍大魏多士之朝,而无慷慨死难之臣乎!
fu zì xuàn zì méi zhě shì nǚ zhī chǒu xíng yě
夫自衒自媒者,士女之丑行也。
gàn shí qiú jìn zhě dào jiā zhī míng jì yě
干时求进者,道家之明忌也。
ér chén gǎn chén wén wū bì xià zhě chéng yǔ guó fēn xíng tóng qì yōu huàn gòng zhī zhě yě
而臣敢陈闻于陛下者,诚与国分形同气,忧患共之者也。
jì yǐ chén wù zhī wēi bǔ yì shān hǎi yíng zhú mò guāng zēng huī rì yuè shì yǐ gǎn mào qí chǒu ér xiàn qí zhōng
冀以尘雾之微补益山海,荧烛末光增辉日月,是以敢冒其丑而献其忠。
sān nián xǐ fēng dōng ē
三年,徙封东阿。
wǔ nián fù shàng shū qiú cún wèn qīn qi yīn zhì qí yì yuē
五年,复上疏求存问亲戚,因致其意曰:
chén wén tiān chēng qí gāo zhě yǐ wú bù fù
臣闻天称其高者,以无不覆;
de chēng qí guǎng zhě yǐ wú bù zài
地称其广者,以无不载;
rì yuè chēng qí míng zhě yǐ wú bù zhào
日月称其明者,以无不照;
jiāng hǎi chēng qí dà zhě yǐ wú bù róng
江海称其大者,以无不容。
gù kǒng zǐ yuē dà zāi yáo zhī wèi jūn
故孔子曰:“大哉尧之为君!
wéi tiān wèi dà wéi yáo zé zhī
惟天为大,惟尧则之。
fu tiān dé zhī wū wàn wù kě wèi hóng guǎng yǐ
”夫天德之于万物,可谓弘广矣。
gài yáo zhī wèi jiào xiān qīn hòu shū zì jìn jí yuǎn
盖尧之为教,先亲后疏,自近及远。
qí chuán yuē kè míng jùn dé yǐ qīn jiǔ zú
其传曰:“克明峻德,以亲九族;
jiǔ zú jì mù píng zhāng bǎi xìng
九族既睦,平章百姓。
jí zhōu zhī wén wáng yì chóng jué huà qí shī yuē xíng yú guǎ qī zhì yú xiōng dì yǐ yù yú jiā bāng
”及周之文王亦崇厥化,其诗曰:“刑于寡妻,至于兄弟,以御于家邦。
shì yǐ yōng yōng mù mù
”是以雍雍穆穆。
fēng rén yǒng zhī
风人咏之。
xī zhōu gōng diào guǎn cài zhī bù xián guǎng fēng yì qīn yǐ fān píng wáng shì chuán yuē zhōu zhī zōng méng yì xìng wèi hòu
昔周公吊管、蔡之不咸,广封懿亲以藩屏王室,传曰:“周之宗盟,异姓为后。
chéng gǔ ròu zhī ēn shuǎng ér bù lí qīn qīn zhī yì shí zài dūn gù wèi yǒu yì ér hòu qí jūn rén ér yí qí qīn zhě yě
”诚骨肉之恩爽而不离,亲亲之义实在敦固,未有义而后其君,仁而遗其亲者也。
fú wéi bì xià zī dì táng qīn míng zhī dé
伏惟陛下资帝唐钦明之德,
tǐ wén wáng yì yì zhī rén
体文王翼翼之仁,
huì qià jiāo fáng
惠洽椒房,
ēn zhāo jiǔ zú
恩昭九族,
qún hòu bǎi liáo
群后百寮,
fān xiū dì shàng
番休递上,
zhí zhèng bù fèi wū gōng cháo
执政不废于公朝,
xià qíng de zhǎn wū sī shì
下情得展于私室,
qīn lǐ zhī lù tōng
亲理之路通,
qìng diào zhī qíng zhǎn
庆吊之情展,
chéng kě wèi shù jǐ zhì rén
诚可谓恕己治人,
tuī huì shī ēn zhě yǐ
推惠施恩者矣。
zhì wū chén zhě rén dào jué xù jìn gù míng shí chén qiè zì shāng yě
至于臣者,人道绝绪,禁锢明时,臣窃自伤也。
bù gǎn guò wàng jiāo qì lèi xiū rén shì xù rén lún
不敢过望交气类,修人事,叙人伦。
jìn qiě hūn gòu bù tōng xiōng dì guāi jué jí xiōng zhī wèn sāi qìng diào zhī lǐ fèi ēn jì zhī wéi shén wū lù rén gé hé zhī yì shū wū hú yuè
近且婚媾不通,兄弟乖绝,吉凶之问塞,庆吊之礼废,恩纪之违,甚于路人,隔阂之异,殊于胡越。
jīn chén yǐ yī qiè zhī zhì yǒng wú cháo jìn zhī wàng zhì wū zhù xīn huáng jí jié qíng zǐ tà shén míng zhī zhī yǐ
今臣以一切之制,永无朝觐之望,至于注心皇极,结情紫闼,神明知之矣。
rán tiān shí wèi zhī wèi zhī hé zāi
然天实为之,谓之何哉!
tuì wéi zhū wáng cháng yǒu qī qī jù ěr zhī xīn yuàn bì xià pèi rán chuí zhào shǐ zhū guó qìng wèn sì jié de zhǎn yǐ xù gǔ ròu zhī huān ēn
退唯诸王常有戚戚具尔之心,愿陛下沛然垂诏,使诸国庆问,四节得展,以叙骨肉之欢恩。
quán yí yí zhī dǔ yì
全怡怡之笃义。
fēi qiè zhī jiā gào mù zhī yí suì de zài tōng qí yì wū guì zōng děng huì wū bǎi sī rú cǐ zé gǔ rén zhī suǒ tàn fēng yǎ zhī suǒ yǒng fù cún wū shèng shì yǐ
妃妾之家,膏沐之遗,岁得再通,齐义于贵宗,等惠于百司,如此,则古人之所叹,风雅之所咏,复存于圣世矣。
chén fú zì wéi shěng wú zhuī dāo zhī yòng
臣伏自惟省,无锥刀之用。
jí guān bì xià zhī suǒ bá shòu ruò yǐ chén wèi yì xìng qiè zì liào dù bù hòu wū cháo shì yǐ
及观陛下之所拔授,若以臣为异姓,窃自料度,不后于朝士矣。
ruò de cí yuǎn yóu dài wǔ biàn jiě zhū zǔ pèi qīng fú fù mǎ fèng chē qù dé yī hào ān zhái jīng shì zhí biān ěr bǐ chū cóng huá gài rù shì niǎn gǔ chéng dá shèng wèn shí yí zuǒ yòu nǎi chén dān chéng zhī zhì yuàn bù lí wū mèng xiǎng zhě yě
若得辞远游,戴武弁,解朱组,佩青绂,驸马、奉车,趣得一号,安宅京室,执鞭珥笔,出从华盖,入侍辇毂,承答圣问,拾遗左右,乃臣丹诚之至愿,不离于梦想者也。
yuǎn mù lù míng jūn chén zhī yàn zhōng yǒng cháng dì fěi tā zhī jiè xià sī fá mù yǒu shēng zhī yì zhōng huái liǎo é wǎng jí zhī āi
远慕鹿鸣君臣之宴,中咏常棣匪他之诫,下思伐木友生之义,终怀蓼莪罔极之哀;
měi sì jié zhī huì kuài rán dú chǔ zuǒ yòu wéi pú lì suǒ duì wéi qī zǐ gāo tán wú suǒ yǔ chén fā yì wú suǒ yǔ zhǎn wèi cháng bù wén lè ér fǔ xīn lín shāng ér tàn xī yě
每四节之会,块然独处,左右惟仆隶,所对惟妻子,高谈无所与陈,发义无所与展,未尝不闻乐而拊心,临觞而叹息也。
chén fú yǐ wéi quǎn mǎ zhī chéng bù néng dòng rén pì rén zhī chéng bù néng dòng tiān
臣伏以为犬马之诚不能动人,譬人之诚不能动天。
bēng chéng yǔn shuāng chén chū xìn zhī yǐ chén xīn kuàng tú xū yǔ ěr
崩城、陨霜,臣初信之,以臣心况,徒虚语耳。
ruò kuí huò zhī qīng yè tài yáng suī bù wéi zhī huí guāng rán xiàng zhī zhě chéng yě
若葵藿之倾叶,太阳虽不为之回光,然向之者诚也。
qiè zì bǐ wū kuí huò ruò jiàng tiān dì zhī shī chuí sān guāng zhī míng zhě shí zài bì xià
窃自比于葵藿,若降天地之施,垂三光之明者,实在陛下。
chén wén wén zǐ yuē bù wéi fú shǐ bù wéi huò xiān
臣闻文子曰:“不为福始,不为祸先。
jīn zhī pǐ gé yǒu yú tóng yōu ér chén dú chàng yán zhě qiè bù yuàn wū shèng shì shǐ yǒu bù méng shī zhī wù
”今之否隔,友于同忧,而臣独倡言者,窃不愿于圣世使有不蒙施之物。
yǒu bù méng shī zhī wù bì yǒu cǎn dú zhī huái gù bǎi zhōu yǒu tiān zhǐ zhī yuàn gǔ fēng yǒu qì yǔ zhī tàn
有不蒙施之物,必有惨毒之怀,故柏舟有“天只“之怨,谷风有“弃予”之叹。
gù yī yǐn chǐ qí jūn bù wéi yáo shùn mèng zǐ yuē bù yǐ shùn zhī suǒ yǐ shì yáo shì qí jūn zhě bù jìng qí jūn zhě yě
故伊尹耻其君不为尧舜,孟子曰:“不以舜之所以事尧事其君者,不敬其君者也。
chén zhī yú bì gù fēi yú yī zhì wū yù shǐ bì xià chóng guāng pī shí yōng zhī měi xuān jī xī zhāng míng zhī dé zhě shì chén lóu lóu zhī chéng qiè suǒ dú shǒu shí huái hè lì qǐ zhù zhī xīn
”臣之愚蔽,固非虞、伊,至于欲使陛下崇光被时雍之美,宣缉熙章明之德者,是臣㥪㥪之诚,窃所独守,实怀鹤立企伫之心。
gǎn fù chén wén zhě jì bì xià tǎng fā tiān cōng ér chuí shén tīng yě
敢复陈闻者,冀陛下傥发天聪而垂神听也。
zhào bào yuē gài jiào huà suǒ yóu gè yǒu lóng bì fēi jiē shàn shǐ ér è zhōng yě shì shǐ zhī rán
诏报曰:“盖教化所由,各有隆弊,非皆善始而恶终也,事使之然。
gù fū zhōng hòu rén jí cǎo mù zé xíng wěi zhī shī zuò
故夫忠厚仁极草木,则行苇之诗作;
ēn zé shuāi báo bù qīn jiǔ zú zé jiǎo gōng zhī zhāng cì
恩泽衰薄,不亲九族,则角弓之章刺。
jīn lìng zhū guó xiōng dì qíng lǐ jiǎn dài fēi qiè zhī jiā gào mù shū lüè zhèn zòng bù néng dūn ér mù zhī wáng yuán gǔ yù yì bèi xī yǐ hé yán jīng chéng bù zú yǐ gǎn tōng zāi
今令诸国兄弟,情理简怠,妃妾之家,膏沐疏略,朕纵不能敦而睦之,王援古喻义备悉矣,何言精诚不足以感通哉?
fu míng guì jiàn chóng qīn qīn lǐ xián liáng shùn shào zhǎng guó zhī gāng jì běn wú jìn gù zhū guó tōng wèn zhī zhào yě jiǎo wǎng guò zhèng xià lì jù qiǎn yǐ zhì wū cǐ ěr
夫明贵贱,崇亲亲,礼贤良,顺少长,国之纲纪,本无禁固诸国通问之诏也,矫枉过正,下吏惧谴,以至于此耳。
yǐ chì yǒu sī rú wáng suǒ su
已敕有司,如王所诉。
zhí fù shàng shū chén shěn jǔ zhī yì yuē
植复上疏陈审举之义,曰:
chén wén tiān dì xié qì ér wàn wù shēng jūn chén hé dé ér shù zhèng chéng
臣闻天地协气而万物生,君臣合德而庶政成;
wǔ dì zhī shì fēi jiē zhì sān jì zhī mò fēi jiē yú yòng yǔ bù yòng zhī yǔ bù zhī yě
五帝之世非皆智,三季之末非皆愚,用与不用,知与不知也。
jì shí yǒu jǔ xián zhī míng ér wú de xián zhī shí bì gè yuán qí lèi ér jìn yǐ
既时有举贤之名,而无得贤之实,必各援其类而进矣。
yàn yuē xiàng mén yǒu xiàng jiàng mén yǒu jiàng
谚曰:“相门有相,将门有将。
fu xiāng zhě wén dé zhāo zhě yě
”夫相者,文德昭者也;
jiāng zhě wǔ gōng liè zhě yě
将者,武功烈者也。
wén dé zhāo zé kě yǐ kuāng guó cháo zhì yōng xī jì qì kuí lóng shì yě
文德昭,则可以匡国朝,致雍熙,稷、契、夔、龙是也;
wǔ gōng liè zé suǒ yǐ zhēng bù tíng wēi sì yí nán zhòng fāng shū shì yǐ
武功烈,则所以征不庭,威四夷,南仲、方叔是矣。
xī yī yǐn zhī wèi yìng chén zhì jiàn yě lǚ shàng zhī chù tú diào zhì lòu yě jí qí jiàn jǔ wū tāng wǔ zhōu wén chéng dào hé zhì tóng xuán mó shén tōng qǐ fù jiǎ jìn xí zhī jiàn yīn zuǒ yòu zhī jiè zāi
昔伊尹之为媵臣,至贱也,吕尚之处屠钓,至陋也,及其见举于汤武、周文,诚道合志同,玄谟神通,岂复假近习之荐,因左右之介哉。
shū yuē yǒu bu shi zhī jūn bì néng yòng bu shi zhī chén
书曰:“有不世之君,必能用不世之臣;
yòng bu shi zhī chén bì néng lì bù shì zhī gōng
用不世之臣,必能立不世之功。
yīn zhōu èr wáng shì yǐ
”殷周二王是矣。
ruò fú wò chuò jìn bù zūn cháng shǒu gù ān zú wèi bì xià yán zāi
若夫龌龊近步,遵常守故,安足为陛下言哉?
gù yīn yáng bù hé sān guāng bù chàng guān kuàng wú rén shù zhèng bù zhěng zhě sān sī zhī zé yě
故阴阳不和,三光不畅,官旷无人,庶政不整者,三司之责也。
jiāng yì sāo dòng fāng yú nèi qīn méi jūn sàng zhòng gān gē bù xī zhě biān jiāng zhī yōu yě
疆埸骚动,方隅内侵,没军丧众,干戈不息者,边将之忧也。
qǐ kě xū hé guó chǒng ér bù chēng qí rèn zāi
岂可虚荷国宠而不称其任哉?
gù rèn yì lóng zhě fù yì zhòng wèi yì gāo zhě zé yì shēn shū chēng wú kuàng shù guān shī yǒu zhí sī qí yōu cǐ qí yì yě
故任益隆者负益重,位益高者责益深,书称“无旷庶官”,诗有“职思其忧”,此其义也。
bì xià tǐ tiān zhēn zhī shū shèng dēng shén jī yǐ jì tǒng jì wén kāng zāi zhī gē yǎn wǔ xíng wén zhī měi
陛下体天真之淑圣,登神机以继统,冀闻康哉之歌,偃武行文之美。
ér shù nián yǐ lái shuǐ hàn bù shí mín kùn yī shí shī tú zhī fā suì suì zēng diào jiā dōng yǒu fù bài zhī jūn xi yǒu yì méi zhī jiāng zhì shǐ bàng gé fú xiáng wū huái sì hún yòu huān huá wū lín mù
而数年以来,水旱不时,民困衣食,师徒之发,岁岁增调,加东有覆败之军,西有殪没之将,至使蚌蛤浮翔于淮、泗,鼲鼬讙哗于林木。
chén měi niàn zhī wèi cháng bù chuò shí ér huī cān lín shāng ér è wàn yǐ
臣每念之,未尝不辍食而挥餐,临觞而搤腕矣。
xī hàn wén fā dài yí cháo yǒu biàn sòng chāng yuē nèi yǒu zhū xū dōng móu zhī qīn wài yǒu qí chu huái nán láng yá cǐ zé pán shí zhī zōng yuàn wáng wù yí
昔汉文发代,疑朝有变,宋昌曰:“内有朱虚、东牟之亲,外有齐、楚、淮南、琅邪,此则磐石之宗,愿王勿疑。
chén fú wéi bì xià yuǎn lǎn jī wén èr guó zhī yuán zhōng lǜ zhōu chéng zhào bì zhī fǔ xià cún sòng chāng pán shí zhī gù
”臣伏惟陛下远览姬文二虢之援,中虑周成召、毕之辅,下存宋昌磐石之固。
xī qí jì zhī wū wú bǎn kě wèi kùn yǐ jí qí bó lè xiāng zhī sūn yóu yù zhī xíng tǐ bù láo ér zuò qǔ qiān lǐ
昔骐骥之于吴阪,可谓困矣,及其伯乐相之,孙邮御之,形体不劳而坐取千里。
gài bó lè shàn yù mǎ míng jūn shàn yù chén
盖伯乐善御马,明君善御臣;
bó lè chí qiān lǐ míng jūn zhì tài píng
伯乐驰千里,明君致太平;
chéng rèn xián shǐ néng zhī míng xiào yě
诚任贤使能之明效也。
ruò cháo sī wéi liáng wàn jī nèi lǐ wǔ jiàng xíng shī fāng nán kè mǐ
若朝司惟良,万机内理,武将行师,方难克弭。
bì xià kě de yōng róng dū chéng hé shì láo dòng luán jià bào lù wū biān jìng zāi
陛下可得雍容都城,何事劳动銮驾,暴露于边境哉?
chén wén yáng zhì hǔ pí jiàn cǎo zé yuè jiàn chái zé zhàn wàng qí pí zhī hǔ yě
臣闻羊质虎皮,见草则悦,见豺则战,忘其皮之虎也。
jīn zhì jiāng bù liáng yǒu sì wū cǐ
今置将不良,有似于此。
gù yǔ yuē huàn wèi zhī zhě bù zhī zhī zhī zhě bù dé wèi yě
故语曰:“患为之者不知,知之者不得为也。
xī yuè yì bēn zhào xīn bù wàng yàn
”昔乐毅奔赵,心不忘燕;
lián pō zài chu sī wèi zhào jiāng
廉颇在楚,思为赵将。
chén shēng hu luàn zhǎng hu jūn yòu shù chéng jiào yú wǔ huáng dì fú jiàn xíng shī yòng bīng zhī yào bù bì qǔ sūn wú ér àn yǔ zhī hé
臣生乎乱,长乎军,又数承教于武皇帝,伏见行师用兵之要,不必取孙、吴而暗与之合。
qiè kuí zhī wū xīn cháng yuàn dé yī fèng cháo jìn pái jīn mén dǎo yù bì liè yǒu zhí zhī chén cì xū yú zhī wèn shǐ chén dé yī sàn suǒ huái shū shū yùn jī sǐ bù hèn yǐ
窃揆之于心,常愿得一奉朝觐,排金门,蹈玉陛,列有职之臣,赐须臾之问,使臣得一散所怀,摅舒蕴积,死不恨矣。
bèi hóng lú suǒ xià fā shì xī shū qī huì shén jí
被鸿胪所下发士息书,期会甚急。
yòu wén bào wěi yǐ jiàn róng xuān wù jià bì xià jiāng fù láo yù gōng rǎo guà shén sī
又闻豹尾已建,戎轩骛驾,陛下将复劳玉躬,扰挂神思。
chén chéng sǒng xī bù huáng níng chǔ
臣诚竦息,不遑宁处。
yuàn de cè mǎ zhí biān shǒu dāng chén lù cuō fēng hòu zhī qí jiē sūn wú zhī yào zhuī mù bo shāng qǐ yǔ zuǒ yòu xiào mìng xiān qū bì mìng lún gǔ suī wú dà yì jì yǒu xiǎo bǔ
愿得策马执鞭,首当尘露,撮风后之奇,接孙、吴之要,追慕卜商起予左右,效命先驱,毕命轮毂,虽无大益,冀有小补。
rán tiān gāo tīng yuǎn qíng bù shàng tōng tú dú wàng qīng yún ér fǔ xīn yǎng gāo tiān ér tàn xī ěr
然天高听远,情不上通,徒独望青云而拊心,仰高天而叹息耳。
qū píng yuē guó yǒu jì ér bù zhī chéng yān huáng huáng ér gèng suǒ
屈平曰:“国有骥而不知乘,焉皇皇而更索!
xī guǎn cài fàng zhū zhōu zhào zuò bì
”昔管、蔡放诛,周、召作弼;
shū yú xiàn xíng shū xiàng kuāng guó
叔鱼陷刑,叔向匡国。
sān jiān zhī xìn chén zì dāng zhī
三监之衅,臣自当之;
èr nán zhī fǔ qiú bì bù yuǎn
二南之辅,求必不远。
huá zōng guì zú fān wáng zhī zhōng bì yǒu yīng sī jǔ zhě
华宗贵族,藩王之中,必有应斯举者。
gù chuán yuē wú zhōu gōng zhī qīn bù dé xíng zhōu gōng zhī shì
故传曰:“无周公之亲,不得行周公之事。
wéi bì xià shǎo liú yì yān
”唯陛下少留意焉。
jìn zhě hàn shì guǎng jiàn fān wáng fēng zé lián chéng shù shí yuē zé xiǎng shí zǔ jì ér yǐ wèi ruò jī zhōu zhī shù guó wǔ děng zhī pǐn zhì zhī
近者汉氏广建藩王,丰则连城数十,约则飨食祖祭而已,未若姬周之树国,五等之品制之。
ruò fú sū zhī jiàn shǐ huáng chún yú yuè zhī nán zhōu qīng chén kě wèi zhī shí biàn yǐ
若扶苏之谏始皇,淳于越之难周青臣,可谓知时变矣。
fu néng shǐ tiān xià qīng ěr zhù mù zhě dāng quán zhě shì yǐ gù móu néng yí zhǔ wēi néng shè xià
夫能使天下倾耳注目者,当权者是矣,故谋能移主,威能慑下。
háo yòu zhí zhèng bù zài qīn qī
豪右执政,不在亲戚;
quán zhī suǒ zài suī shū bì zhòng shì zhī suǒ qù suī qīn bì qīng gài qǔ qí zhě tián zú fēi lǚ zōng yě
权之所在,虽疏必重,势之所去,虽亲必轻,盖取齐者田族,非吕宗也。
fēn jìn zhě zhào wèi fēi jī xìng yě
分晋者赵、魏,非姬姓也。
wéi bì xià chá zhī
希望陛下明察。
gǒu jí zhuān qí wèi xiōng lí qí huàn zhě yì xìng zhī chén yě
苟吉专其位,凶离其患者,异姓之臣也。
yù guó zhī ān qí jiā zhī guì cún gòng qí róng méi tóng qí huò zhě gōng zú zhī chén yě
欲国之安,祈家之贵,存共其荣,没同其祸者,公族之臣也。
jīn fǎn gōng zú shū ér yì xìng qīn chén qiè huò yān
今反公族疏而异姓亲,臣窃惑焉。
chén wén mèng zǐ yuē jūn zǐ qióng zé dú shàn qí shēn dá zé jiān shàn tiān xià
臣闻孟子曰:“君子穷则独善其身,达则兼善天下。
jīn chén yǔ bì xià jiàn bīng lǚ tàn dēng shān fú jiàn hán wēn zào shī gāo xià gòng zhī qǐ de lí bì xià zāi
”今臣与陛下践冰履炭,登山浮涧,寒温燥湿,高下共之,岂得离陛下哉?
bù shèng fèn mèn bài biǎo chén qíng
不胜愤懑,拜表陈情。
ruò yǒu bù hé qǐ qiě cáng zhī shū fǔ bù biàn miè qì chén sǐ zhī hòu shì huò kě sī
若有不合,乞且藏之书府,不便灭弃,臣死之后,事或可思。
ruò yǒu háo lí shǎo guà shèng yì zhě qǐ chū zhī cháo táng shǐ fu bó gǔ zhī shì jiū chén biǎo zhī bù hé yì zhě
若有豪厘少挂圣意者,乞出之朝堂,使夫博古之士,纠臣表之不合义者。
rú shì zé chén yuàn zú yǐ
如是,则臣愿足矣。
dì zhé yōu wén dá bào
帝辄优文答报。
qí nián dōng zhào zhū wáng cháo liù nián zhēng yuè
其年冬,诏诸王朝六年正月。
qí èr yuè yǐ chén sì xiàn fēng zhí wèi chén wáng yì sān qiān wǔ bǎi hù
其二月,以陈四县封植为陈王,邑三千五百户。
zhí měi yù qiú bié jiàn dú tán lùn jí shí zhèng xìng jì shì yòng zhōng bù néng de
植每欲求别见独谈,论及时政,幸冀试用,终不能得。
jì hái chàng rán jué wàng
既还,怅然绝望。
shí fǎ zhì dài fān guó jì zì jùn pò liáo shǔ jiē jiǎ shù xià cái bīng rén gěi qí cán lǎo dà shù bù guò èr bǎi rén
时法制,待藩国既自峻迫,寮属皆贾竖下才,兵人给其残老,大数不过二百人。
yòu zhí yǐ qián guò shì shì fù jiǎn bàn shí yī nián zhōng ér sān xǐ dōu cháng jí jí wú huan suì fā jí hōng shí nián sì shí yī
又植以前过,事事复减半,十一年中而三徙都,常汲汲无欢,遂发疾薨,时年四十一。
yí lìng báo zàng
遗令薄葬。
yǐ xiǎo zi zhì bǎo jiā zhī zhǔ yě yù lì zhī
以小子志,保家之主也,欲立之。
chū zhí dēng yú shān lín dōng ē kuì rán yǒu zhōng yān zhī xīn suì yíng wéi mù
初,植登鱼山,临东阿,喟然有终焉之心,遂营为墓。
zi zhì sì xǐ fēng jì běi wáng
子志嗣,徙封济北王。
jǐng chū zhōng zhào yuē chén sī wáng xī suī yǒu guò shī jì kè jǐ shèn xíng yǐ bǔ qián quē qiě zì shǎo zhì zhōng piān jí bù lí wū shǒu chéng nán néng yě
景初中诏曰:“陈思王昔虽有过失,既克己慎行,以补前阙,且自少至终,篇籍不离于手,诚难能也。
qí shōu huáng chū zhōng zhū zòu zhí zuì zhuàng gōng qīng yǐ xià yì shàng shū mì shū zhōng shū sān fǔ dà hóng lú zhě jiē xuē chú zhī
其收黄初中诸奏植罪状,公卿已下议尚书、秘书、中书三府、大鸿胪者皆削除之。
zhuàn lù zhí qián hòu suǒ zhe fù sòng shī míng zá lùn fán bǎi yú piān fù cáng nèi wài
撰录植前后所著赋颂诗铭杂论凡百馀篇,副藏内外。
zhì lèi zēng yì bìng qián jiǔ bǎi jiǔ shí hù
”志累增邑,并前九百九十户。
xiāo huái wáng xióng zǎo hōng
萧怀王熊,早薨。
huáng chū èr zhuī fēng shì xiāo huái gōng
黄初二追封谥萧怀公。
tài hé sān nián yòu zhuī fēng jué wèi wáng
太和三年,又追封爵为王。
qīng lóng èr nián zi āi wáng bǐng sì shí yì èr qiān wǔ bǎi hù
青龙二年,子哀王炳嗣,食邑二千五百户。
liù nián hōng wú zi guó chú
六年薨,无子,国除。
píng yuē rèn chéng wǔ yì zhuàng měng yǒu jiàng lǐng zhī qì
评曰:任城武艺壮猛,有将领之气。
chén sī wén cái fù yàn zú yǐ zì tōng hòu yè rán bù néng kè ràng yuǎn fáng zhōng zhì xié xì
陈思文才富艳,足以自通后叶,然不能克让远防,终致携隙。
chuán yuē chu zé shī zhī yǐ ér qí yì wèi wèi de yě qí cǐ zhī wèi yú
传曰“楚则失之矣,而齐亦未为得也”,其此之谓欤!