jīng
【经】
èr shí yǒu liù nián chūn wáng zhēng yuè zàng sòng yuán gōng
二十有六年春,王正月,葬宋元公。
sān yuè gōng zhì zì qí jū yú yùn
三月,公至自齐,居于郓。
xià gōng wéi chéng
夏,公围成。
qiū gōng huì qí hóu jǔ zi zhū zi qǐ bó méng yú zhuān líng
秋,公会齐侯、莒子、邾子、杞伯,盟于𫑘陵。
gōng zhì zì huì jū yú yùn
公至自会,居于郓。
jiǔ yuè gēng shēn chu zi jū zú
九月庚申,楚子居卒。
dōng shí yuè tiān wáng rù yú chéng zhōu
冬十月,天王入于成周。
yǐn shì zhào bó máo bó yǐ wáng zǐ cháo bēn chu
尹氏、召伯、毛伯以王子朝奔楚。
chuán
【传】
èr shí liù nián chūn wáng zhēng yuè gēng shēn qí hóu qǔ yùn
二十六年春,王正月庚申,齐侯取郓。
zàng sòng yuán gōng rú xiān jūn lǐ yě
葬宋元公,如先君,礼也。
sān yuè gōng zhì zì qí chǔ yú yùn yán lǔ de yě
三月,公至自齐,处于郓,言鲁地也。
xià qí hóu jiāng nà gōng mìng wú shòu lǔ huò
夏,齐侯将纳公,命无受鲁货。
shēn fēng cóng nǚ gǔ yǐ bì jǐn èr liǎng juàn yī rú tiàn shì qí shī
申丰从女贾,以币锦二两,䌸一如瑱,适齐师。
wèi zi yóu zhī rén gāo chā tú néng huò zi yóu wèi gāo shì hòu sù wǔ qiān gēng
谓子犹之人高[插图]:“能货子犹,为高氏后,粟五千庚。
gāo yǐ yǐ jǐn shì zi yóu zi yóu yù zhī
”高𬺈以锦示子犹,子犹欲之。
yǐ yuē lǔ rén mǎi zhī bǎi liǎng yī bù yǐ dào zhī bù tōng xiān rù bì cái
𬺈曰:“鲁人买之,百两一布,以道之不通,先入币财。
zi yóu shòu zhī yán yú qí hóu yuē qún chén bù jìn lì yú lǔ jūn zhě fēi bù néng shì jūn yě
”子犹受之,言于齐侯曰:“群臣不尽力于鲁君者,非不能事君也。
rán jù yǒu yì yān
然据有异焉。
sòng yuán gōng wèi lǔ jūn rú jìn zú yú qū jí
宋元公为鲁君如晋,卒于曲棘。
shū sūn zhāo zi qiú nà qí jūn wú jí ér sǐ
叔孙昭子求纳其君,无疾而死。
bù zhī tiān zhī qì lǔ yé yì lǔ jūn yǒu zuì yú guǐ shén gù jí cǐ yě
不知天之弃鲁耶,抑鲁君有罪于鬼神,故及此也?
jūn ruò dài yú qū jí shǐ qún chén cóng lǔ jūn yǐ bo yān
君若待于曲棘,使群臣从鲁君以卜焉。
ruò kě shī yǒu jì yě
若可,师有济也。
jūn zé jì zhī cí wú dí yǐ
君则继之,兹无敌矣。
ruò qí wú chéng jūn wú rǔ yān
若其无成,君无辱焉。
qí hóu cóng zhī shǐ gōng zǐ chú shuài shī cóng gōng
”齐侯从之,使公子鉏帅师从公。
chéng dài fū gōng sūn cháo wèi píng zǐ yuē yǒu dōu yǐ wèi guó yě qǐng wǒ shòu shī
成大夫公孙朝谓平子曰:“有都以卫国也,请我受师。
xǔ zhī
”许之。
qǐng nà zhì fú xǔ yuē xìn nǚ zú yǐ
请纳质,弗许,曰:“信女足矣。
gào yú qí shī yuē mèng shì lǔ zhī bì shì yě
”告于齐师曰:“孟氏,鲁之敝室也。
yòng chéng yǐ shèn fú néng rěn yě qǐng xī jiān yú qí
用成已甚,弗能忍也,请息肩于齐。
qí shī wéi chéng
”齐师围成。
chéng rén fá qí shī zhī yìn mǎ yú zī zhě yuē jiāng yǐ yàn zhòng
成人伐齐师之饮马于淄者,曰:“将以厌众。
lǔ chéng bèi ér hòu gào yuē bù shèng zhòng
”鲁成备而后告曰:“不胜众。
shī jí qí shī zhàn yú chuī bí
”师及齐师战于炊鼻。
qí zi yuān jié cóng yì shēng zǐ shè zhī zhōng shǔn wǎ
齐子渊捷从泄声子,射之,中楯瓦。
yáo qú tài zhōu bǐ rù zhě sān cùn
繇朐汏辀,匕入者三寸。
shēng zǐ shè qí mǎ zhǎn yāng yì
声子射其马,斩鞅,殪。
gǎi jià rén yǐ wéi zōng lì yě ér zhù zhī
改驾,人以为鬷戾也而助之。
zǐ chē yuē qí rén yě
子车曰:“齐人也。
jiāng jī zǐ chē
”将击子车。
zǐ chē shè zhī yì
子车射之,殪。
qí yù yuē yòu zhī
其御曰:“又之。
zǐ chē yuē zhòng kě jù yě ér bù kě nù yě
”子车曰:“众可惧也,而不可怒也。
zǐ náng dài cóng yě yì huà zhī
”子囊带从野泄,叱之。
yì yuē jūn wú sī nù bào nǎi sī yě jiāng gāng zi
泄曰:“军无私怒,报乃私也,将亢子。
yòu huà zhī
”又叱之。
yì huà zhī
亦叱之。
rǎn shù shè chén wǔ zi zhōng shǒu shī gōng ér mà
冉竖射陈武子,中手,失弓而骂。
yǐ gào píng zǐ yuē yǒu jūn zǐ bái xī zhěn xū méi shèn kǒu
以告平子曰:“有君子白晳,鬒须眉,甚口。
píng zǐ yuē bì zi qiáng yě wú nǎi gāng zhū
”平子曰:“必子彊也,无乃亢诸?
duì yuē wèi zhī jūn zǐ hé gǎn gāng zhī
”对曰:“谓之君子,何敢亢之?
lín yōng xiū wèi yán míng yòu xià
”林雍羞为颜鸣右,下。
yuàn hé jì qǔ qí ěr
苑何忌取其耳。
yán míng qù zhī
颜鸣去之。
yuàn zi zhī yù yuē shì xià gù
苑子之御曰:“视下顾。
yuàn zi fú lín yōng duàn qí zú
”苑子刜林雍,断其足。
chā tú ér chéng yú tā chē yǐ guī
[插图]而乘于他车以归。
yán míng sān rù qí shī hū yuē lín yōng chéng
颜鸣三入齐师,呼曰:“林雍乘。
sì yuè dān zi rú jìn gào jí
四月,单子如晋告急。
wǔ yuè wù wǔ liú rén bài wáng chéng zhī shī yú shī shì
五月戊午,刘人败王城之师于尸氏。
wù chén wáng chéng rén liú rén zhàn yú shī gǔ liú shī bài jì
戊辰,王城人、刘人战于施谷,刘师败绩。
qiū méng yú tuán líng móu nà gōng yě
秋,盟于剸陵,谋纳公也。
qī yuè jǐ sì liú zi yǐ wáng chū
七月己巳,刘子以王出。
gēng wǔ cì yú qú
庚午,次于渠。
wáng chéng rén fén liú
王城人焚刘。
bǐng zǐ wáng sù yú zhě shì
丙子,王宿于褚氏。
dīng chǒu wáng cì yú zhuī gǔ
丁丑,王次于萑谷。
gēng chén wáng rù yú xū mǐ
庚辰,王入于胥靡。
xīn sì wáng cì yú huá
辛巳,王次于滑。
jìn zhī lì zhào yāng shuài shī nà wáng shǐ nǚ kuān shǒu quē sāi
晋知跞、赵鞅帅师纳王,使女宽守阙塞。
jiǔ yuè chu píng wáng zú
九月,楚平王卒。
lìng yǐn zi cháng yù lì zǐ xi yuē tài zǐ rén ruò qí mǔ fēi shì yě wáng zǐ jiàn shí pìn zhī
令尹子常欲立子西,曰:“大子壬弱,其母非适也,王子建实聘之。
zi xi zhǎng ér hào shàn lì zhǎng zé shùn jiàn shàn zé zhì
子西长而好善,立长则顺,建善则治。
wáng shùn guó zhì kě bù wu hu
王顺国治,可不务乎?
zi xi nù yuē shì luàn guó ér è jūn wáng yě
”子西怒曰:“是乱国而恶君王也。
guó yǒu wài yuán bù kě dú yě
国有外援,不可渎也。
wáng yǒu shì sì bù kě luàn yě
王有适嗣,不可乱也。
bài qīn sù chóu luàn sì bù xiáng wǒ shòu qí míng
败亲速仇,乱嗣不祥,我受其名。
lù wú yǐ tiān xià wú zī bù cóng yě
赂吾以天下,吾滋不从也。
chǔ guó hé wéi
楚国何为?
bì shā lìng yǐn
必杀令尹!
lìng yǐn jù nǎi lì zhāo wáng
”令尹惧,乃立昭王。
dōng shí yuè bǐng shēn wáng qǐ shī yú huá
冬十月丙申,王起师于滑。
xīn chǒu zài jiāo suì cì yú shī
辛丑,在郊,遂次于尸。
shí yī yuè xīn yǒu jìn shī kè gǒng
十一月辛酉,晋师克巩。
zhào bó yíng zhú wáng zǐ cháo
召伯盈逐王子朝。
wáng zǐ cháo jí zhào shì zhī zú máo bó de yǐn shì gù nán gōng yín fèng zhōu zhī diǎn jí yǐ bēn chu
王子朝及召氏之族、毛伯得、尹氏固、南宫嚚奉周之典籍以奔楚。
yīn jì bēn jǔ yǐ pàn
阴忌奔莒以叛。
zhào bó nì wáng yú shī jí liú zi dān zi méng
召伯逆王于尸,及刘子、单子盟。
suì jūn yǔ zé cì yú dī shàng
遂军圉泽,次于隄上。
guǐ yǒu wáng rù yú chéng zhōu
癸酉,王入于成周。
jiǎ xū méng yú xiāng gōng
甲戌,盟于襄宫。
jìn shī shǐ chéng gōng bān shù zhōu ér hái
晋师使成公般戍周而还。
shí èr yuè guǐ wèi wáng rù yú zhuāng gōng
十二月癸未,王入于庄宫。
wáng zǐ cháo shǐ gào yú zhū hóu yuē xī wǔ wáng kè yīn chéng wáng jìng sì fāng kāng wáng xī mín
王子朝使告于诸侯曰:“昔武王克殷,成王靖四方,康王息民。
bìng jiàn mǔ dì yǐ fán píng zhōu
并建母弟,以蕃屏周。
yì yuē wú wú zhuān xiǎng wén wǔ zhī gōng qiě wèi hòu rén zhī mí bài qīng fù ér ruò rù yú nán zé zhèn jiù zhī
亦曰,吾无专享文、武之功,且为后人之迷败倾覆,而溺入于难,则振救之。
zhì yú yí wáng wáng qiān yú jué shēn
至于夷王,王愆于厥身。
zhū hóu mò bù bìng zǒu qí wàng yǐ qí wáng shēn
诸侯莫不并走其望,以祈王身。
zhì yú lì wáng wáng xīn lì nüè wàn mín fú rěn jū wáng yú zhì
至于厉王,王心戾虐,万民弗忍,居王于彘。
zhū hóu shì wèi yǐ jiān wáng zhèng
诸侯释位,以间王政。
xuān wáng yǒu zhì ér hòu xiào guān
宣王有志,而后效官。
zhì yú yōu wáng tiān bù diào zhōu wáng hūn bù ruò yòng qiān jué wèi
至于幽王,天不吊周,王昏不若,用愆厥位。
xié wáng jiān mìng zhū hóu tì zhī ér jiàn wáng sì yòng qiān jiá rǔ
携王奸命,诸侯替之,而建王嗣,用迁郏鄏。
zé shì xiōng dì zhī néng yòng lì yú wáng shì yě
则是兄弟之能用力于王室也。
zhì yú huì wáng tiān bù jìng zhōu shēng tuí huò xīn shī yú shū dài huì xiāng pì nán yuè qù wáng dōu
至于惠王,天不靖周,生颓祸心,施于叔带,惠、襄辟难,越去王都。
zé yǒu jìn zhèng xián chù bù duān yǐ suí dìng wáng jiā
则有晋、郑,咸黜不端,以绥定王家。
zé shì xiōng dì zhī néng shuài xiān wáng zhī mìng yě
则是兄弟之能率先王之命也。
zài dìng wáng liù nián qín rén xiáng yāo yuē zhōu qí yǒu zī wáng yì kè néng xiū qí zhí
在定王六年,秦人降妖,曰:‘周其有頿王,亦克能修其职。
zhū hóu fú xiǎng èr shì gòng zhí
诸侯服享,二世共职。
wáng shì qí yǒu jiàn wáng wèi zhū hóu bù tú ér shòu qí luàn zāi
王室其有间王位,诸侯不图,而受其乱灾。
zhì yú líng wáng shēng ér yǒu zī
’至于灵王,生而有頿。
wáng shén shén shèng wú è yú zhū hóu
王甚神圣,无恶于诸侯。
líng wáng jǐng wáng kè zhōng qí shì
灵王、景王,克终其世。
jīn wáng shì luàn dān qí liú dí bāo luàn tiān xià yī xíng bù ruò
今王室乱,单旗、刘狄,剥乱天下,壹行不若。
wèi xiān wáng hé cháng zhī yǒu
谓先王何常之有?
wéi yú xīn suǒ mìng qí shuí gǎn tǎo zhī
唯余心所命,其谁敢讨之?
shuài qún bù diào zhī rén yǐ xíng luàn yú wáng shì
帅群不吊之人,以行乱于王室。
qīn yù wú yàn guī qiú wú dù guàn dú guǐ shén màn qì xíng fǎ bèi jiān qí méng ào hěn wēi yí jiǎo wū xiān wáng
侵欲无厌,规求无度,贯渎鬼神,慢弃刑法,倍奸齐盟,傲很威仪,矫诬先王。
jìn wèi bù dào shì shè shì zàn sī sì qí wǎng jí
晋为不道,是摄是赞,思肆其罔极。
cí bù gǔ zhèn dàng bō yuè cuàn zài jīng mán wèi yǒu yōu dǐ
兹不谷震荡播越,窜在荆蛮,未有攸厎。
ruò wǒ yī èr xiōng dì shēng jiù jiǎng shùn tiān fǎ wú zhù jiǎo huá yǐ cóng xiān wáng zhī mìng
若我一二兄弟甥舅,奖顺天法,无助狡猾,以从先王之命。
wú sù tiān fá shè tú bù gǔ zé suǒ yuàn yě
毋速天罚,赦图不谷,则所愿也。
gǎn jǐn bù qí fù xīn jí xiān wáng zhī jīng ér zhū hóu shí shēn tú zhī
敢尽布其腹心,及先王之经,而诸侯实深图之!
xī xiān wáng zhī mìng yuē wáng hòu wú shì zé zé lì zhǎng
昔先王之命曰:‘王后无适,则择立长。
nián jūn yǐ dé dé jūn yǐ bo
年钧以德,德钧以卜。
wáng bù lì ài gōng qīng wú sī gǔ zhī zhì yě
’王不立爱,公卿无私,古之制也。
mù hòu jí tài zǐ shòu zǎo yāo jí shì dān liú zàn sī lì shǎo yǐ jiān xiān wáng yì wéi bó zhòng shū jì tú zhī
穆后及大子寿早夭即世,单、刘赞私立少,以间先王,亦唯伯仲叔季图之。
mǐn mǎ fù wén zi cháo zhī cí yuē wén cí yǐ xíng lǐ yě
闵马父闻子朝之辞,曰:“文辞以行礼也。
zi cháo gàn jǐng zhī mìng yuǎn jìn zhī dà yǐ zhuān qí zhì wú lǐ shén yǐ
子朝干景之命,远晋之大,以专其志,无礼甚矣。
wén cí hé wéi
文辞何为?
qí yǒu huì xīng qí hóu shǐ ráng zhī
齐有彗星,齐侯使禳之。
yàn zǐ yuē wú yì yě qí qǔ wū yān
晏子曰:“无益也,祇取诬焉。
tiān dào bù tāo bù èr qí mìng ruò zhī hé ráng zhī
天道不謟,不贰其命,若之何禳之?
qiě tiān zhī yǒu huì yě yǐ chú huì yě
且天之有彗也,以除秽也。
jūn wú huì dé yòu hé ráng yān
君无秽德,又何禳焉?
ruò dé zhī huì ráng zhī hé sǔn
若德之秽,禳之何损?
shī yuē wéi cǐ wén wáng xiǎo xīn yì yì
《诗》曰:‘惟此文王,小心翼翼。
zhāo shì shàng dì yù huái duō fú
恭敬侍奉上帝,招来许多福分。
jué dé bù huí yǐ shòu fāng guó
厥德不回,以受方国。
jūn wú wéi dé fāng guó jiāng zhì hé huàn yú huì
’君无违德,方国将至,何患于彗?
shī yuē wǒ wú suǒ jiān xià hòu jí shāng
《诗》曰:‘我无所监,夏后及商。
yòng luàn zhī gù mín zú liú wáng
用乱之故,民卒流亡。
ruò dé huí luàn mín jiāng liú wáng zhù shǐ zhī wèi wú néng bǔ yě
’若德回乱,民将流亡,祝史之为,无能补也。
gōng shuō nǎi zhǐ
”公说,乃止。
qí hóu yǔ yàn zǐ zuò yú lù qǐn gōng tàn yuē měi zāi shì qí shuí yǒu cǐ hu
齐侯与晏子坐于路寝,公叹曰:“美哉室,其谁有此乎?
yàn zǐ yuē gǎn wèn hé wèi yě
”晏子曰:“敢问何谓也?
gōng yuē wú yǐ wéi zài dé
”公曰:“吾以为在德。
duì yuē rú jūn zhī yán qí chén shì hu
”对曰:“如君之言,其陈氏乎!
chén shì suī wú dà dé ér yǒu shī yú mín
陈氏虽无大德,而有施于民。
dòu qū fǔ zhōng zhī shù qí qǔ zhī gōng yě báo qí shī zhī mín yě hòu
豆区釜钟之数,其取之公也薄,其施之民也厚。
gōng hòu liǎn yān chén shì hòu shī yān mín guī zhī yǐ
公厚敛焉,陈氏厚施焉,民归之矣。
shī yuē suī wú dé yǔ nǚ shì gē qiě wǔ
《诗》曰:‘虽无德与女,式歌且舞。
chén shì zhī shī mín gē wǔ zhī yǐ
’陈氏之施,民歌舞之矣。
hòu shì ruò shǎo qíng chén shì ér bù wáng zé guó qí guó yě yǐ
后世若少情,陈氏而不亡,则国其国也已。
gōng yuē shàn zāi shì kě ruò hé
”公曰:“善哉,是可若何?
duì yuē wéi lǐ kě yǐ yǐ zhī
”对曰:“唯礼可以已之。
zài lǐ jiā shī bù jí guó mín bù qiān nóng bù yí gōng jiǎ bù biàn shì bù làn guān bù tāo dài fū bù shōu gōng lì
在礼,家施不及国,民不迁,农不移,工贾不变,士不滥,官不滔,大夫不收公利。
gōng yuē shàn zāi wǒ bù néng yǐ
”公曰:“善哉,我不能矣。
wú jīn ér hòu zhī lǐ zhī kě yǐ wèi guó yě
吾今而后知礼之可以为国也。
duì yuē lǐ zhī kě yǐ wèi guó yě jiǔ yǐ yǔ tiān de bìng
”对曰:“礼之可以为国也久矣,与天地并。
jūn lìng chén gòng fù cí zǐ xiào xiōng ài dì jìng fu hé qī róu gū cí fù tīng lǐ yě
君令臣共,父慈子孝,兄爱弟敬,夫和妻柔,姑慈妇听,礼也。
jūn lìng ér bù wéi chén gòng ér bù èr fù cí ér jiào zi xiào ér zhēn xiōng ài ér you dì jìng ér shùn fu hé ér yì qī róu ér zhèng gū cí ér cóng fù tīng ér wǎn lǐ zhī shàn wù yě
君令而不违,臣共而不贰,父慈而教,子孝而箴,兄爱而友,弟敬而顺,夫和而义,妻柔而正,姑慈而从,妇听而婉,礼之善物也。
gōng yuē shàn zāi guǎ rén jīn ér hòu wén cǐ lǐ zhī shàng yě
”公曰:“善哉,寡人今而后闻此礼之上也。
duì yuē xiān wáng suǒ bǐng yú tiān dì yǐ wéi qí mín yě shì yǐ xiān wáng shàng zhī
”对曰:“先王所禀于天地,以为其民也,是以先王上之。