左传 · 左丘明 · Chapter 78 of 255

僖公·僖公十五年

PinyinModern Translation
Size

jīng

【经】

shí yǒu wǔ nián chūn wáng zhēng yuè gōng rú qí

十有五年春,王正月,公如齐。

chu rén fá xú

楚人伐徐。

sān yuè gōng huì qí hóu sòng gōng chén hóu wèi hóu zhèng bó xǔ nán cáo bó méng yú mǔ qiū suì cì yú kuāng

三月,公会齐侯、宋公、陈侯、卫侯、郑伯、许男、曹伯,盟于牡丘,遂次于匡。

gōng sūn áo shuài shī jí zhū hóu zhī dài fū jiù xú

公孙敖帅师及诸侯之大夫救徐。

xià wǔ yuè rì yǒu shí zhī

夏五月,日有食之。

qiū qī yuè qí shī cáo shī fá lì

秋七月,齐师、曹师伐厉。

bā yuè zhōng

八月,螽。

jiǔ yuè gōng zhì zì huì

九月,公至自会。

jì jī guī yú zēng

季姬归于鄫。

jǐ mǎo huì zhèn yí bó zhī miào

己卯晦,震夷伯之庙。

dōng sòng rén fá cáo

冬,宋人伐曹。

chu rén bài xú yú lóu lín

楚人败徐于娄林。

shí yǒu yī yuè rén xū jìn hóu jí qín bó zhàn yú hán

十有一月壬戌,晋侯及秦伯战于韩。

huò jìn hóu

获晋侯。

chuán

【传】

shí wǔ nián chūn chu rén fá xú xú jí zhū xià gù yě

十五年春,楚人伐徐,徐即诸夏故也。

sān yuè méng yú mǔ qiū xún kuí qiū zhī méng qiě jiù xú yě

三月,盟于牡丘,寻葵丘之盟,且救徐也。

mèng mù bó shuài shī jí zhū hóu zhī shī jiù xú zhū hóu cì yú kuāng yǐ dài zhī

孟穆伯帅师及诸侯之师救徐,诸侯次于匡以待之。

xià wǔ yuè rì yǒu shí zhī

夏五月,日有食之。

bù shū shuò yǔ rì guān shī zhī yě

不书朔与日,官失之也。

qiū fá lì yǐ jiù xú yě

秋,伐厉,以救徐也。

jìn hóu zhī rù yě qín mù jī shǔ gǔ jūn yān qiě yuē jǐn nà qún gōng zi

晋侯之入也,秦穆姬属贾君焉,且曰:“尽纳群公子。

jìn hóu zhēng yú gǔ jūn yòu bù nà qún gōng zi shì yǐ mù jī yuàn zhī

”晋侯烝于贾君,又不纳群公子,是以穆姬怨之。

jìn hóu xǔ lù zhōng dài fū jì ér jiē bèi zhī

晋侯许赂中大夫,既而皆背之。

lù qín bó yǐ hé wài liè chéng wǔ dōng jǐn guó lüè nán jí huà shān nèi jí jiě liáng chéng jì ér bù yǔ

赂秦伯以河外列城五,东尽虢略,南及华山,内及解梁城,既而不与。

jìn jī qín shū zhī sù

晋饥,秦输之粟;

qín jī jìn bì zhī dí gù qín bó fá jìn

秦饥,晋闭之籴,故秦伯伐晋。

bo tú fù shì zhī jí

卜徒父筮之,吉。

shè hé hóu chē bài

“涉河,侯车败。

jí zhī

”诘之。

duì yuē nǎi dà jí yě sān bài bì huò jìn jūn

对曰:“乃大吉也,三败必获晋君。

qí guà yù gǔ yuē qiān shèng sān qù sān qù zhī yú huò qí xióng hú

其卦遇《蛊》,曰:‘千乘三去,三去之馀,获其雄狐。

fu hú gǔ bì qí jūn yě

’夫狐蛊,必其君也。

gǔ zhī zhēn fēng yě

《蛊》之贞,风也;

qí huǐ shān yě

其悔,山也。

suì yún qiū yǐ wǒ luò qí shí ér qǔ qí cái suǒ yǐ kè yě

岁云秋矣,我落其实而取其材,所以克也。

shí luò cái wáng bù bài hé dài

实落材亡,不败何待?

sān bài jí hán

”三败及韩。

jìn hóu wèi qìng zhèng yuē kòu shēn yǐ ruò zhī hé

晋侯谓庆郑曰:“寇深矣,若之何?

duì yuē jūn shí shēn zhī kě ruò hé

”对曰:“君实深之,可若何?

gōng yuē bù sūn

”公曰:“不孙。

bǔ yòu qìng zhèng jí fú shǐ

”卜右,庆郑吉,弗使。

bù yáng yù róng jiā pú tú wèi yòu chéng xiǎo sì zhèng rù yě

步扬御戎,家仆徒为右,乘小驷,郑入也。

qìng zhèng yuē gǔ zhě dà shì bì chéng qí chǎn shēng qí shuǐ tǔ ér zhī qí rén xīn ān qí jiào xùn ér fú xí qí dào wéi suǒ nà zhī wú bù rú zhì

庆郑曰:“古者大事,必乘其产,生其水土而知其人心,安其教训而服习其道,唯所纳之,无不如志。

jīn chéng yì chǎn yǐ cóng róng shì jí jù ér biàn jiāng yú rén yì

今乘异产以从戎事,及惧而变,将与人易。

luàn qì jiǎo fèn yīn xuè zhōu zuò zhāng mài fèn xīng wài jiāng zhōng qián

乱气狡愤,阴血周作,张脉偾兴,外强中干。

jìn tuì bù kě zhōu xuán bù néng jūn bì huǐ zhī

进退不可,周旋不能,君必悔之。

fú tīng

简公不听。

jiǔ yuè jìn hóu nì qín shī shǐ hán jiǎn shì shī fù yuē shī shǎo yú wǒ dòu shì bèi wǒ

九月,晋侯逆秦师,使韩简视师,复曰:“师少于我,斗士倍我。

gōng yuē hé gù

”公曰:“何故?

duì yuē chū yīn qí zī rù yòng qí chǒng

”对曰:“出因其资,入用其宠。

jī shí qí sù sān shī ér wú bào shì yǐ lái yě

饥食其粟,三施而无报,是以来也。

jīn yòu jī zhī wǒ dài qín fèn bèi yóu wèi yě

今又击之,我怠秦奋,倍犹未也。

gōng yuē yī fū bù kě niǔ kuàng guó hu

”公曰:“一夫不可狃,况国乎。

suì shǐ qǐng zhàn yuē guǎ rén bù nìng néng hé qí zhòng ér bù néng lí yě

”遂使请战,曰:“寡人不佞,能合其众而不能离也。

jūn ruò bù hái wú suǒ táo mìng

君若不还,无所逃命。

qín bó shǐ gōng sūn zhī duì yuē jūn zhī wèi rù guǎ rén jù zhī rù ér wèi dìng liè yóu wú yōu yě

”秦伯使公孙枝对曰:“君之未入,寡人惧之,入而未定列,犹吾忧也。

gǒu liè dìng yǐ gǎn bù chéng mìng

苟列定矣,敢不承命。

hán jiǎn tuì yuē wú xìng ér de qiú

”韩简退曰:“吾幸而得囚。

rén xū zhàn yú hán yuán jìn róng mǎ hái nìng ér zhǐ

壬戌,战于韩原,晋戎马还泞而止。

gōng hào qìng zhèng

公号庆郑。

qìng zhèng yuē bì jiàn wéi bǔ gù bài shì qiú yòu hé táo yān

庆郑曰:“愎谏违卜,固败是求,又何逃焉。

suì qù zhī

”于是离开了那里。

liáng yóu mǐ yù hán jiǎn guó shè wèi yòu lù qín bó jiāng zhǐ zhī

梁由靡御韩简,虢射为右,辂秦伯,将止之。

zhèng yǐ jiù gōng wù zhī suì shī qín bó

郑以救公误之,遂失秦伯。

qín huò jìn hóu yǐ guī

秦获晋侯以归。

jìn dài fū fǎn shǒu bá shè cóng zhī

晋大夫反首拔舍从之。

qín bó shǐ cí yān yuē èr sān zǐ hé qí qī yě

秦伯使辞焉,曰:“二三子何其戚也?

guǎ rén zhī cóng jūn ér xi yě yì jìn zhī yāo mèng shì jiàn qǐ gǎn yǐ zhì

寡人之从君而西也,亦晋之妖梦是践,岂敢以至。

jìn dài fū sān bài qǐ shǒu yuē jūn lǚ hòu tǔ ér dài huáng tiān huáng tiān hòu tǔ shí wén jūn zhī yán qún chén gǎn zài xià fēng

”晋大夫三拜稽首曰:“君履后土而戴皇天,皇天后土实闻君之言,群臣敢在下风。

mù jī wén jìn hóu jiāng zhì yǐ tài zǐ luò hóng yǔ nǚ jiǎn bì dēng tái ér lǚ xīn yān

穆姬闻晋侯将至,以大子荦、弘与女简、璧登台而履薪焉。

shǐ yǐ miǎn fú cuī dié nì qiě gào yuē shàng tiān jiàng zāi shǐ wǒ liǎng jūn fěi yǐ yù bó xiāng jiàn ér yǐ xīng róng

使以免服衰绖逆,且告曰:“上天降灾,使我两君匪以玉帛相见,而以兴戎。

ruò jìn jūn cháo yǐ rù zé bì zǐ xī yǐ sǐ

若晋君朝以入,则婢子夕以死;

xī yǐ rù zé cháo yǐ sǐ

夕以入,则朝以死。

wéi jūn cái zhī

唯君裁之。

nǎi shě zhū líng tái

”乃舍诸灵台。

dài fū qǐng yǐ rù

大夫请以入。

gōng yuē huò jìn hóu yǐ hòu guī yě jì ér sàng guī yān yòng zhī

公曰:“获晋侯,以厚归也,既而丧归,焉用之?

dài fū qí hé yǒu yān

大夫其何有焉?

qiě jìn rén qī yōu yǐ zhòng wǒ tiān dì yǐ yào wǒ

且晋人戚忧以重我,天地以要我。

bù tú jìn yōu zhòng qí nù yě

不图晋忧,重其怒也;

wǒ shí wú yán bèi tiān dì yě

我食吾言,背天地也。

zhòng nù nán rèn bèi tiān bù xiáng bì guī jìn jūn

重怒难任,背天不祥,必归晋君。

gōng zǐ zhí yuē bù rú shā zhī wú jù tè yān

”公子絷曰:“不如杀之,无聚慝焉。

zǐ sāng yuē guī zhī ér zhì qí tài zǐ bì děi dà chéng

”子桑曰:“归之而质其大子,必得大成。

jìn wèi kě miè ér shā qí jūn qí yǐ chéng è

晋未可灭,而杀其君,祇以成恶。

qiě shǐ yì yǒu yán yuē wú shǐ huò wú hù luàn wú zhòng nù

且史佚有言曰:‘无始祸,无怙乱,无重怒。

zhòng nù nán rèn líng rén bù xiáng

’重怒难任,陵人不祥。

nǎi xǔ jìn píng

”乃许晋平。

jìn hóu shǐ xì qǐ gào xiá lǚ yí shēng qiě zhào zhī

晋侯使郤乞告瑕吕饴甥,且召之。

zǐ jīn jiào zhī yán yuē cháo guó rén ér yǐ jūn mìng shǎng qiě gào zhī yuē gū suī guī rǔ shè jì yǐ

子金教之言曰:“朝国人而以君命赏,且告之曰:‘孤虽归,辱社稷矣。

qí bo èr yǔ yě

其卜贰圉也。

zhòng jiē kū

’”众皆哭。

jìn yú shì hū zuò yuán tián

晋于是乎作爰田。

lǚ shēng yuē jūn wáng zhī bù xù ér qún chén shì yōu huì zhī zhì yě

吕甥曰:“君亡之不恤,而群臣是忧,惠之至也。

jiāng ruò jūn hé

将若君何?

zhòng yuē hé wéi ér kě

”众曰:“何为而可?

duì yuē zhēng shàn yǐ fǔ rú zǐ

”对曰:“征缮以辅孺子。

zhū hóu wén zhī sàng jūn yǒu jūn qún chén jí mù jiá bīng yì duō hǎo wǒ zhě quàn è wǒ zhě jù shù yǒu yì hu

诸侯闻之,丧君有君,群臣辑睦,甲兵益多,好我者劝,恶我者惧,庶有益乎!

zhòng shuō

”众说。

jìn yú shì hū zuò zhōu bīng

晋于是乎作州兵。

chū jìn xiàn gōng shì jià bó jī yú qín yù guī mèi zhī kuì

初,晋献公筮嫁伯姬于秦,遇《归妹》之《睽》。

shǐ sū zhàn zhī yuē bù jí

史苏占之曰:“不吉。

qí yáo yuē shì kuī yáng yì wú wáng yě

其繇曰:‘士刲羊,亦无亡也。

nǚ chéng kuāng yì wú kuàng yě

女承筐,亦无贶也。

xī lín zé yán bù kě cháng yě

西邻责言,不可偿也。

guī mèi zhī kuì yóu wú xiāng yě

《归妹》之《睽》,犹无相也。

zhèn zhī lí yì lí zhī zhèn wèi léi wèi huǒ wèi yíng bài jī chē shuō qí fù huǒ fén qí qí bù lì xíng shī bài yú zōng qiū

’《震》之《离》,亦《离》之《震》,为雷为火,为嬴败姬,车说其輹,火焚其旗,不利行师,败于宗丘。

guī mèi kuì gū kòu zhāng zhī hú zhí qí cóng gū liù nián qí bū táo guī qí guó ér qì qí jiā míng nián qí sǐ yú gāo liáng zhī xū

《归妹》《睽》孤,寇张之弧,姪其从姑,六年其逋,逃归其国,而弃其家,明年其死于高梁之虚。

jí huì gōng zài qín yuē xiān jūn ruò cóng shǐ sū zhī zhàn wú bù jí cǐ fu

及惠公在秦,曰:“先君若从史苏之占,吾不及此夫。

hán jiǎn shì yuē guī xiàng yě

”韩简侍,曰:“龟,象也;

shì shù yě

筮,数也。

wù shēng ér hòu yǒu xiàng xiàng ér hòu yǒu zī zī ér hòu yǒu shù

物生而后有象,象而后有滋,滋而后有数。

xiān jūn zhī bài dé jí kě shǔ hu

先君之败德及,可数乎?

shǐ sū shì zhàn wù cóng hé yì

史苏是占,勿从何益?

shī yuē xià mín zhī niè fěi jiàng zì tiān zǔn tà bèi zēng zhí jìng yóu rén

《诗》曰:‘下民之孽,匪降自天,僔沓背憎,职竞由人。

zhèn yí bó zhī miào zuì zhī yě

震夷伯之庙,罪之也。

yú shì zhǎn shì yǒu yǐn tè yān

于是展氏有隐慝焉。

dōng sòng rén fá cáo tǎo jiù yuàn yě

冬,宋人伐曹,讨旧怨也。

chu bài xú yú lóu lín xú shì jiù yě

楚败徐于娄林,徐恃救也。

shí yuè jìn yīn yí shēng huì qín bó méng yú wáng chéng

十月,晋阴饴甥会秦伯,盟于王城。

qín bó yuē jìn guó hé hu

秦伯曰:“晋国和乎?

duì yuē bù hé

”吕省回答说:“不和睦。

xiǎo rén chǐ shī qí jūn ér dào sàng qí qīn bù dàn zhēng shàn yǐ lì yǔ yě yuē bì bào chóu níng shì róng dí

小人耻失其君而悼丧其亲,不惮征缮以立圉也,曰:‘必报仇,宁事戎狄。

jūn zǐ ài qí jūn ér zhī qí zuì bù dàn zhēng shàn yǐ dài qín mìng yuē bì bào dé yǒu sǐ wú èr

’君子爱其君而知其罪,不惮征缮以待秦命,曰:‘必报德,有死无二。

yǐ cǐ bù hé

’以此不和。

qín bó yuē guó wèi jūn hé

”秦伯曰:“国谓君何?

duì yuē xiǎo rén qī wèi zhī bù miǎn

”对曰:“小人戚,谓之不免。

jūn zǐ shù yǐ wéi bì guī

君子恕,以为必归。

xiǎo rén yuē wǒ dú qín qín qǐ guī jūn

小人曰:‘我毒秦,秦岂归君?

jūn zǐ yuē wǒ zhī zuì yǐ

’君子曰:‘我知罪矣。

qín bì guī jūn

秦必归君。

èr ér zhí zhī fú ér shě zhī dé mò hòu yān xíng mò wēi yān

贰而执之,服而舍之,德莫厚焉,刑莫威焉。

fú zhě huái dé èr zhě wèi xíng

服者怀德,贰者畏刑。

cǐ yī yì yě qín kě yǐ bà

此一役也,秦可以霸。

nà ér bù dìng fèi ér bù lì yǐ dé wèi yuàn qín bù qí rán

纳而不定,废而不立,以德为怨,秦不其然。

qín bó yuē shì wú xīn yě

’”秦伯曰:“是吾心也。

gǎi guǎn jìn hóu kuì qī láo yān

”改馆晋侯,馈七牢焉。

é xī wèi qìng zhèng yuē hé xíng hu

蛾析谓庆郑曰:“盍行乎?

duì yuē xiàn jūn yú bài bài ér bù sǐ yòu shǐ shī xíng fēi rén chén yě

”对曰:“陷君于败,败而不死,又使失刑,非人臣也。

chén ér bù chén xíng jiāng yān rù

臣而不臣,行将焉入?

shí yī yuè jìn hóu guī

”十一月晋侯归。

dīng chǒu shā qìng zhèng ér hòu rù

丁丑,杀庆郑而后入。

shì suì jìn yòu jī qín bó yòu xì zhī sù yuē wú yuàn qí jūn ér qín qí mín

是岁,晋又饥,秦伯又饩之粟,曰:“吾怨其君而矜其民。

qiě wú wén táng shū zhī fēng yě jī zǐ yuē qí hòu bì dà

且吾闻唐叔之封也,箕子曰‘其后必大。

jìn qí yōng kě jì hu

’晋其庸可冀乎!

gū shù dé yān yǐ dài néng zhě

姑树德焉,以待能者。

yú shì qín shǐ zhēng jìn hé dōng zhì guān sī yān

”于是秦始征晋河东,置官司焉。

✦ You read 僖公·僖公十五年

Don't lose your spot.

Free account remembers where you stopped across all 12,000 books. Pro unlocks pinyin on every line, modern Mandarin translations, AI rewrites, audio read-along, and the workbook — for $2.50/month, billed annually.