qǔ lǐ yuē wú bù jìng yǎn ruò sī ān dìng cí
《曲礼》曰:“毋不敬,俨若思,安定辞。
ān mín zāi
”安民哉!
ào bù kě zhǎng yù bù kě cóng zhì bù kě mǎn lè bù kě jí
敖不可长,欲不可从,志不可满,乐不可极。
xián zhě xiá ér jìng zhī wèi ér ài zhī
贤者狎而敬之,畏而爱之。
ài ér zhī qí è zēng ér zhī qí shàn
爱而知其恶,憎而知其善。
jī ér néng sàn ān ān ér néng qiān
积而能散,安安而能迁。
lín cái wú gǒu de lín nàn wú jì miǎn
临财毋苟得,临难毋茍免。
hěn wú qiú shèng fēn wú qiú duō
很毋求胜,分毋求多。
yí shì wú zhì zhí ér wù yǒu
疑事毋质,直而勿有。
ruò fú zuò rú shī lì rú zhāi
若夫,坐如尸,立如斋。
lǐ cóng yí shǐ cóng sú
礼从宜,使从俗。
fu lǐ zhě suǒ yǐ dìng qīn shū jué xián yí bié tóng yì míng shì fēi yě
夫礼者所以定亲疏,决嫌疑,别同异,明是非也。
lǐ bù wàng shuō rén bù cí fèi
礼,不妄说人,不辞费。
lǐ bù yú jié bù qīn wǔ bù hǎo xiá
礼,不逾节,不侵侮,不好狎。
xiū shēn jiàn yán wèi zhī shàn xíng
修身践言,谓之善行。
xíng xiū yán dào lǐ zhī zhì yě
行修言道,礼之质也。
lǐ wén qǔ yú rén bù wén qǔ rén
礼闻取于人,不闻取人。
lǐ wén lái xué bù wén wǎng jiào
礼闻来学,不闻往教。
dào dé rén yì fēi lǐ bù chéng jiào xùn zhèng sú fēi lǐ bù bèi
道德仁义,非礼不成,教训正俗,非礼不备。
fēn zhēng biàn sòng fēi lǐ bù jué
分争辨讼,非礼不决。
jūn chén shàng xià fù zǐ xiōng dì fēi lǐ bù dìng
君臣上下父子兄弟,非礼不定。
huàn xué shì shī fēi lǐ bù qīn
外出游学拜师,没有礼便不会亲密融洽;
bān cháo zhì jūn lì guān xíng fǎ fēi lǐ wēi yán bù xíng
班朝治军,莅官行法,非礼威严不行。
dǎo cí jì sì gōng jǐ guǐ shén fēi lǐ bù chéng bù zhuāng
祷祠祭祀,供给鬼神,非礼不诚不庄。
shì yǐ jūn zǐ gōng jìng zǔn jié tuì ràng yǐ míng lǐ
是以君子恭敬撙节退让以明礼。
yīng wǔ néng yán bù lí fēi niǎo
鹦鹉能言,不离飞鸟;
xīng xīng néng yán bù lí qín shòu
猩猩能言,不离禽兽。
jīn rén ér wú lǐ suī néng yán bù yì qín shòu zhī xīn hu
今人而无礼,虽能言,不亦禽兽之心乎?
fu wéi qín shòu wú lǐ gù fù zǐ jù yōu
夫唯禽兽无礼,故父子聚麀。
shì gù shèng rén zuò wèi lǐ yǐ jiào rén
是故圣人作,为礼以教人。
shǐ rén yǐ yǒu lǐ zhī zì bié yú qín shòu
使人以有礼,知自别于禽兽。
tài shàng guì dé qí cì wù shī bào
太上贵德,其次务施报。
lǐ shàng wǎng lái
礼尚往来。
wǎng ér bù lái fēi lǐ yě
往而不来,非礼也;
lái ér bù wǎng yì fēi lǐ yě
来而不往,亦非礼也。
rén yǒu lǐ zé ān wú lǐ zé wēi
人有礼则安,无礼则危。
gù yuē lǐ zhě bù kě bù xué yě
故曰:礼者不可不学也。
fu lǐ zhě zì bēi ér zūn rén
夫礼者,自卑而尊人。
suī fù fàn zhě bì yǒu zūn yě ér kuàng fù guì hu
虽负贩者,必有尊也,而况富贵乎?
fù guì ér zhī hǎo lǐ zé bù jiāo bù yín
富贵而知好礼,则不骄不淫;
pín jiàn ér zhī hǎo lǐ zé zhì bù shè
贫贱而知好礼,则志不慑。
rén shēng shí nián yuē yòu xué
人生十年曰幼,学。
èr shí yuē ruò guān
二十曰弱,冠。
sān shí yuē zhuàng yǒu shì
三十曰壮,有室。
sì shí yuē qiáng ér shì
四十曰强,而仕。
wǔ shí yuē ài fú guān zhèng
五十曰艾,服官政。
liù shí yuē qí zhǐ shǐ
六十曰耆,指使。
qī shí yuē lǎo ér chuán
七十曰老,而传。
bā shí jiǔ shí yuē mào qī nián yuē dào dào yǔ mào suī yǒu zuì bù jiā xíng yān
八十、九十曰耄,七年曰悼,悼与耄虽有罪,不加刑焉。
bǎi nián yuē qī yí
百年曰期,颐。
dài fū qī shí ér zhì shì
大夫七十而致事。
ruò bù de xiè zé bì cì zhī jǐ zhàng xíng yì yǐ fù rén
若不得谢,则必赐之几杖,行役以妇人。
shì sì fāng chéng ān chē
适四方,乘安车。
zì chēng yuē lǎo fū yú qí guó zé chēng míng
自称曰老夫,于其国则称名;
yuè guó ér wèn yān bì gào zhī yǐ qí zhì
越国而问焉,必告之以其制。
móu yú zhǎng zhě bì cāo jǐ zhàng yǐ cóng zhī
谋于长者,必操几杖以从之。
zhǎng zhě wèn bù cí ràng ér duì fēi lǐ yě
长者问,不辞让而对,非礼也。
fán wéi rén zi zhī lǐ dōng wēn ér xià qīng hūn dìng ér chén xǐng zài chǒu yí bù zhēng
凡为人子之礼:冬温而夏清,昏定而晨省,在丑夷不争。
fu wéi rén zi zhě sān cì bù jí chē mǎ
夫为人子者,三赐不及车马。
gù zhōu lǘ xiāng dǎng chēng qí xiào yě xiōng dì qīn qī chēng qí cí yě liáo yǒu chēng qí dì yě zhí yǒu chēng qí rén yě jiāo yóu chēng qí xìn yě
故州闾乡党称其孝也,兄弟亲戚称其慈也,僚友称其弟也,执友称其仁也,交游称其信也。
jiàn fù zhī zhí bù wèi zhī jìn bù gǎn jìn bù wèi zhī tuì bù gǎn tuì bù wèn bù gǎn duì
见父之执,不谓之进不敢进,不谓之退不敢退,不问不敢对。
cǐ xiào zǐ zhī xíng yě
此孝子之行也。
fu wéi rén zi zhě chū bì gào fǎn bì miàn suǒ yóu bì yǒu cháng suǒ xí bì yǒu yè
夫为人子者:出必告,反必面,所游必有常,所习必有业。
héng yán bù chēng lǎo
恒言不称老。
nián zhǎng yǐ bèi zé fù shì zhī shí nián yǐ zhǎng zé xiōng shì zhī wǔ nián yǐ zhǎng zé jiān suí zhī
年长以倍则父事之,十年以长则兄事之,五年以长则肩随之。
qún jū wǔ rén zé zhǎng zhě bì yì xí
群居五人,则长者必异席。
wéi rén zi zhě jū bù zhǔ ào zuò bù zhōng xí xíng bù zhōng dào lì bù zhōng mén
为人子者,居不主奥,坐不中席,行不中道,立不中门。
shí xiǎng bù wéi gài jì sì bù wéi shī
食飨不为概,祭祀不为尸。
tīng yú wú shēng shì yú wú xíng
听于无声,视于无形。
bù dēng gāo bù lín shēn
不登高,不临深。
bù jì zǐ bù jì xiào
不茍訾,不茍笑。
xiào zǐ bù fú àn bù dēng wēi jù rǔ qīn yě
孝子不服暗,不登危,惧辱亲也。
fù mǔ cún bù xǔ you yǐ sǐ
父母存,不许友以死。
bù yǒu sī cái
不有私财。
wéi rén zi zhě fù mǔ cún guān yī bù chún sù
为人子者:父母存,冠衣不纯素。
gū zǐ dāng shì guān yī bù chún cǎi
孤子当室,冠衣不纯采。
yòu zǐ cháng shì wú kuáng tóng zǐ bù yī qiú shang
幼子常视毋诳,童子不衣裘裳。
lì bì zhèng fāng
立必正方。
bù qīng tīng
不倾听。
zhǎng zhě yǔ zhī tí xié zé liǎng shǒu fèng zhǎng zhě zhī shǒu
长者与之提携,则两手奉长者之手。
fù jiàn pì èr zhào zhī zé yǎn kǒu ér duì
负剑辟咡诏之,则掩口而对。
cóng yú xiān shēng bù yuè lù ér yú rén yán
从于先生,不越路而与人言。
zāo xiān shēng yú dào qū ér jìn zhèng lì gǒng shǒu
遭先生于道,趋而进,正立拱手。
xiān shēng yǔ zhī yán zé duì
先生与之言则对;
bù yǔ zhī yán zé qū ér tuì
不与之言则趋而退。
cóng cháng zhě ér shàng qiū líng zé bì xiāng cháng zhě suǒ shì
从长者而上丘陵,则必乡长者所视。
dēng chéng bù zhǐ chéng shàng bù hū
登城不指,城上不呼。
jiāng shì shě qiú wú gù
将适舍,求毋固。
jiāng shàng táng shēng bì yáng
将上堂,声必扬。
hù wài yǒu èr jù yán wén zé rù yán bù wén zé bù rù
户外有二屦,言闻则入,言不闻则不入。
jiāng rù hù shì bì xià
将入户,视必下。
rù hù fèng jiōng shì zhān wú huí
入户奉扃,视瞻毋回;
hù kāi yì kāi hù hé yì hé
户开亦开,户阖亦阖;
yǒu hòu rù zhě hé ér wù suì
有后入者,阖而勿遂。
wú jiàn jù wú jí xí kōu yī qū yú
毋践屦,毋踖席,抠衣趋隅。
bì shèn wéi nuò
必慎唯诺。
dài fū shì chū rù jūn mén yóu niè yòu bù jiàn yù
大夫士出入君门,由𫔶右,不践阈。
fán yǔ kè rù zhě měi mén ràng yú kè
凡与客入者,每门让于客。
kè zhì yú qǐn mén zé zhǔ rén qǐng rù wèi xí rán hòu chū yíng kè
客至于寝门,则主人请入为席,然后出迎客。
kè gù cí zhǔ rén sù kè ér rù
客固辞,主人肃客而入。
zhǔ rén rù mén ér yòu kè rù mén ér zuǒ
主人入门而右,客入门而左。
zhǔ rén jiù dōng jiē kè jiù xī jiē kè ruò jiàng děng zé jiù zhǔ rén zhī jiē
主人就东阶,客就西阶,客若降等,则就主人之阶。
zhǔ rén gù cí rán hòu kè fù jiù xī jiē
主人固辞,然后客复就西阶。
zhǔ rén yǔ kè ràng dēng zhǔ rén xiān dēng kè cóng zhī shè jí jù zú lián bù yǐ shàng
主人与客让登,主人先登,客从之,拾级聚足,连步以上。
shàng yú dōng jiē zé xiān yòu zú shàng yú xī jiē zé xiān zuǒ zú
上于东阶则先右足,上于西阶则先左足。
wéi bó zhī wài bù qū táng shàng bù qū zhí yù bù qū
帷薄之外不趋,堂上不趋,执玉不趋。
táng shàng jiē wǔ táng xià bù wǔ
堂上接武,堂下布武。
shì zhōng bù xiáng bìng zuò bù héng gōng
室中不翔,并坐不横肱。
shòu lì bù guì shòu zuò bù lì
授立不跪,授坐不立。
fán wèi zhǎng zhě fèn zhī lǐ bì jiā zhou yú jī shàng yǐ mèi jū ér tuì
凡为长者粪之礼,必加帚于箕上,以袂拘而退;
qí chén bù jí zhǎng zhě yǐ jī zì xiāng ér xī zhī
其尘不及长者,以箕自乡而扱之。
fèng xí rú qiáo héng qǐng xí hé xiāng qǐng rèn hé zhǐ
奉席如桥衡,请席何乡,请衽何趾。
xí nán xiāng běi xiāng yǐ xī fāng wéi shàng
席:南乡北乡,以西方为上;
dōng xiāng xī xiāng yǐ nán fāng wéi shàng
东乡西乡,以南方为上。
ruò fēi yǐn shí zhī kè zé bù xí xí jiān hán zhàng
若非饮食之客,则布席,席间函丈。
zhǔ rén guì zhèng xí kè guì fǔ xí ér cí
主人跪正席,客跪抚席而辞。
kè chè zhòng xí zhǔ rén gù cí
客彻重席,主人固辞。
kè jiàn xí nǎi zuò
客践席,乃坐。
zhǔ rén bù wèn kè bù xiān jǔ
主人不问,客不先举。
jiāng jí xí róng wú zuò
将即席,容毋怍。
liǎng shǒu kōu yī qù qí chǐ
两手抠衣去齐尺。
yī wú bō zú wú jué
衣毋拨,足毋蹶。
xiān shēng shū cè qín sè zài qián zuò ér qiān zhī jiè wù yuè
先生书策琴瑟在前,坐而迁之,戒勿越。
xū zuò jǐn hòu shí zuò jǐn qián
虚坐尽后,食坐尽前。
zuò bì ān zhí ěr yán
坐必安,执尔颜。
zhǎng zhě bù jí wú chán yán
长者不及,毋儳言。
zhèng ěr róng tīng bì gōng
正尔容,听必恭。
wú chāo shuō wú léi tóng
毋剿说,毋雷同。
bì zé gǔ xī chēng xiān wáng
必则古昔,称先王。
shì zuò yú xiān shēng xiān shēng wèn yān zhōng zé duì
侍坐于先生:先生问焉,终则对。
qǐng yè zé qǐ qǐng yì zé qǐ
请业则起,请益则起。
fù zhào wú nuò xiān shēng zhào wú nuò wéi ér qǐ
父召无诺,先生召无诺,唯而起。
shì zuò yú suǒ zūn jìng wú yú xí
侍坐于所尊敬,毋余席。
jiàn tóng děng bù qǐ
见同等不起。
zhú zhì qǐ shí zhì qǐ shàng kè qǐ
烛至起,食至起,上客起。
zhú bú jiàn bá
烛不见跋。
zūn kè zhī qián bù huà gǒu
尊客之前不叱狗。
ràng shí bù tuò
让食不唾。
shì zuò yú jūn zǐ jūn zǐ qiàn shēn zhuàn zhàng jù shì rì zǎo mò shì zuò zhě qǐng chū yǐ
侍坐于君子,君子欠伸,撰杖屦,视日蚤莫,侍坐者请出矣。
shì zuò yú jūn zǐ jūn zǐ wèn gēng duān zé qǐ ér duì
侍坐于君子,君子问更端,则起而对。
shì zuò yú jūn zǐ ruò yǒu gào zhě yuē shǎo jiàn yuàn yǒu fù yě
侍坐于君子,若有告者曰:「少间」,愿有复也;
zé zuǒ yòu píng ér dài
则左右屏而待。
wú cè tīng wú jiào yīng wú yín shì wú dài huāng
毋侧听,毋噭应,毋淫视,毋怠荒。
yóu wú jù lì wú bǒ zuò wú jī qǐn wú fú
游毋倨,立毋跛,坐毋箕,寝毋伏。
liǎn fā wú dí guān wú miǎn láo wú tǎn shǔ wú qiān cháng
敛发毋髢,冠毋免,劳毋袒,暑毋褰裳。
shì zuò yú zhǎng zhě jù bù shàng yú táng jiě jù bù gǎn dāng jiē
侍坐于长者,屦不上于堂,解屦不敢当阶。
jiù jù guì ér jǔ zhī píng yú cè
就屦,跪而举之,屏于侧。
xiāng cháng zhě ér jù
乡长者而屦;
guì ér qiān jù fǔ ér nà jù
跪而迁屦,俯而纳屦。
lí zuò lí lì wú wǎng cān yān
离坐离立,毋往参焉;
lí lì zhě bù chū zhōng jiān
离立者,不出中间。
nán nǚ bù zá zuò bù tóng yí jiā bù tóng jīn zhì bù qīn shòu
男女不杂坐,不同椸枷,不同巾栉,不亲授。
sǎo shū bù tōng wèn zhū mǔ bù shù shang
嫂叔不通问,诸母不漱裳。
wài yán bù rù yú kǔn nèi yán bù chū yú kǔn
外言不入于捆,内言不出于捆。
nǚ zǐ xǔ jià yīng
女子许嫁,缨;
fēi yǒu dà gù bù rù qí mén
非有大故,不入其门。
gū zǐ mèi nǚ zǐ zǐ yǐ jià ér fǎn xiōng dì fú yǔ tóng xí ér zuò fú yǔ tóng qì ér shí
姑姊妹女子子,已嫁而反,兄弟弗与同席而坐,弗与同器而食。
fù zǐ bù tóng xí
父子不同席。
nán nǚ fēi yǒu xíng méi bù xiāng zhī míng
男女非有行媒,不相知名;
fēi shòu bì bù jiāo bù qīn
非受币,不交不亲。
gù rì yuè yǐ gào jūn zhāi jiè yǐ gào guǐ shén wèi jiǔ shí yǐ zhào xiāng dǎng liáo yǒu yǐ hòu qí bié yě
故日月以告君,齐戒以告鬼神,为酒食以召乡党僚友,以厚其别也。
qǔ qī bù qǔ tóng xìng
取妻不取同姓;
gù mǎi qiè bù zhī qí xìng zé bo zhī
故买妾不知其姓则卜之。
guǎ fù zhī zǐ fēi yǒu jiàn yān fú yǔ wèi you
寡妇之子,非有见焉,弗与为友。
hè qǔ qī zhě yuē mǒu zǐ shǐ mǒu wén zi yǒu kè shǐ mǒu xiū
贺取妻者,曰:“某子使某闻子有客,使某羞。
pín zhě bù yǐ huò cái wèi lǐ lǎo zhě bù yǐ jīn lì wèi lǐ
贫者不以货财为礼,老者不以筋力为礼。
míng zǐ zhě bù yǐ guó bù yǐ rì yuè bù yǐ yǐn jí bù yǐ shān chuān
名子者不以国,不以日月,不以隐疾,不以山川。
nán nǚ yì zhǎng
男女异长。
nán zǐ èr shí guān ér zì
男子二十,冠而字。
fù qián zi míng
父前,子名;
jūn qián chén míng
君前,臣名。
nǚ zǐ xǔ jià jī ér zì
女子许嫁,笄而字。
fán jìn shí zhī lǐ zuǒ xiáo yòu zì shí jū rén zhī zuǒ gēng jū rén zhī yòu
凡进食之礼,左殽右胾,食居人之左,羹居人之右。
kuài zhì chù wài xī jiàng chù nèi cōng xiè chù mò jiǔ jiāng chù yòu
脍炙处外,醯酱处内,葱渫处末,酒浆处右。
yǐ fǔ xiū zhì zhě zuǒ qú yòu mò
以脯修置者,左朐右末。
kè ruò jiàng děng zhí shí xīng cí zhǔ rén xīng cí yú kè rán hòu kè zuò
客若降等执食兴辞,主人兴辞于客,然后客坐。
zhǔ rén yán kè jì jì shí jì suǒ xiān jìn
主人延客祭:祭食,祭所先进。
xiáo zhī xù biàn jì zhī
殽之序,遍祭之。
sān fàn zhǔ rén yán kè shí zì rán hòu biàn xiáo
三饭,主人延客食胾,然后辩殽。
zhǔ rén wèi biàn kè bù xū kǒu
主人未辩,客不虚口。
shì shí yú zhǎng zhě zhǔ rén qīn kuì zé bài ér shí
侍食于长者,主人亲馈,则拜而食;
zhǔ rén bù qīn kuì zé bù bài ér shí
主人不亲馈,则不拜而食。
gòng shí bù bǎo gòng fàn bù zé shǒu
共食不饱,共饭不泽手。
wú tuán fàn wú fàng fàn wú liú chuò wú zhà shí wú niè gǔ wú fǎn yú ròu wú tóu yǔ gǒu gǔ
毋抟饭,毋放饭,毋流歠,毋咤食,毋啮骨,毋反鱼肉,毋投与狗骨。
wú gù huò wú yáng fàn
毋固获,毋扬饭。
fàn shǔ wú yǐ zhù
饭黍毋以箸。
wú tà gēng wú xù gēng wú cì chǐ wú chuò hǎi
毋嚃羹,毋絮羹,毋刺齿,毋歠醢。
kè xù gēng zhǔ rén cí bù néng hēng
客絮羹,主人辞不能亨。
kè chuò hǎi zhǔ rén cí yǐ jù
客歠醢,主人辞以窭。
rú ròu chǐ jué gān ròu bù chǐ jué
濡肉齿决,干肉不齿决。
wú chuài zhì
毋嘬炙。
zú shí kè zì qián guì chè fàn qí yǐ shòu xiāng zhě zhǔ rén xīng cí yú kè rán hòu kè zuò
卒食,客自前跪,彻饭齐以授相者,主人兴辞于客,然后客坐。
shì yǐn yú zhǎng zhě jiǔ jìn zé qǐ bài shòu yú zūn suǒ
侍饮于长者,酒进则起,拜受于尊所。
zhǎng zhě cí shǎo zhě fǎn xí ér yǐn
长者辞,少者反席而饮。
zhǎng zhě jǔ wèi jiào shǎo zhě bù gǎn yǐn
长者举未釂,少者不敢饮。
zhǎng zhě cì shǎo zhě jiàn zhě bù gǎn cí
长者赐,少者、贱者不敢辞。
cì guǒ yú jūn qián qí yǒu hé zhě huái qí hé
赐果于君前,其有核者怀其核。
yù shí yú jūn jūn cì yú qì zhī gài zhě bù xiě qí yú jiē xiě
御食于君,君赐余,器之溉者不写,其余皆写。
jùn yú bù jì
馂余不祭。
fù bù jì zi fū bù jì qī
父不祭子,夫不祭妻。
yù tóng yú zhǎng zhě suī èr bù cí ǒu zuò bù cí
御同于长者,虽贰不辞,偶坐不辞。
gēng zhī yǒu cài zhě yòng jiā qí wú cài zhě bù yòng jiā
羹之有菜者用𬂩,其无菜者不用𬂩。
wèi tiān zǐ xuē guā zhě fù zhī jīn yǐ chī
为天子削瓜者副之,巾以𫄨。
wèi guó jūn zhě huá zhī jīn yǐ xì
为国君者华之,巾以绤。
wèi dài fū lèi zhī shì zhì zhī shù rén hé zhī
为大夫累之,士疐之,庶人龁之。
fù mǔ yǒu jí guān zhě bù zhì xíng bù xiáng yán bù duò qín sè bù yù shí ròu bù zhì biàn wèi yǐn jiǔ bù zhì biàn mào xiào bù zhì shěn nù bù zhì lì
父母有疾,冠者不栉,行不翔,言不惰,琴瑟不御,食肉不至变味,饮酒不至变貌,笑不至矧,怒不至詈。
jí zhǐ fù gù
疾止复故。
yǒu yōu zhě cè xí ér zuò yǒu sàng zhě zhuān xí ér zuò
有忧者侧席而坐,有丧者专席而坐。
shuǐ lǎo jiàng bù xiàn yú biē xiàn niǎo zhě fú qí shǒu chù niǎo zhě zé wù fú yě
水潦降,不献鱼鳖,献鸟者拂其首,畜鸟者则勿拂也。
xiàn chē mǎ zhě zhí cè suí xiàn jiǎ zhě zhí zhòu xiàn zhàng zhě zhí mò
献车马者执策绥,献甲者执胄,献杖者执末。
xiàn mín lǔ zhě cāo yòu mèi
献民虏者操右袂。
xiàn sù zhě zhí yòu qì xiàn mǐ zhě cāo liàng gǔ
献粟者执右契,献米者操量鼓。
xiàn shú shí zhě cāo jiàng qí
献孰食者操酱齐。
xiàn tián zhái zhě cāo shū zhì
献田宅者操书致。
fán yí rén gōng zhě zhāng gōng shàng jīn chí gōng shàng jiǎo
凡遗人弓者:张弓尚筋,弛弓尚角。
yòu shǒu zhí xiāo zuǒ shǒu chéng fǔ
右手执箫,左手承弣。
zūn bēi chuí shuì
尊卑垂帨。
ruò zhǔ rén bài zé kè hái pì pì bài
若主人拜,则客还辟,辟拜。
zhǔ rén zì shòu yóu kè zhī zuǒ jiē xià chéng fǔ
主人自受,由客之左接下承弣;
xiāng yǔ kè bìng rán hòu shòu
乡与客并,然后受。
jìn jiàn zhě zuǒ shǒu
进剑者左首。
jìn gē zhě qián qí zūn hòu qí rèn
进戈者前其𨱔,后其刃。
jìn máo jǐ zhě qián qí duì
进矛戟者前其镦。
jìn jǐ zhàng zhě fú zhī
送人几案和手杖,要擦拭干净。
xiào mǎ xiào yáng zhě yòu qiān zhī
效马效羊者右牵之;
xiào quǎn zhě zuǒ qiān zhī
效犬者左牵之。
zhí qín zhě zuǒ shǒu
执禽者左首。
shì gāo yàn zhě yǐ huì
饰羔雁者以缋。
shòu zhū yù zhě yǐ jū
受珠玉者以掬。
shòu gōng jiàn zhě yǐ mèi
受弓剑者以袂。
yǐn yù jué zhě fú huī
饮玉爵者弗挥。
fán yǐ gōng jiàn bāo jū dān sì wèn rén zhě cāo yǐ shòu mìng rú shǐ zhī róng
凡以弓剑、苞苴、箪笥问人者,操以受命,如使之容。
fán wèi jūn shǐ zhě yǐ shòu mìng jūn yán bù sù yú jiā
凡为君使者,已受命,君言不宿于家。
jūn yán zhì zé zhǔ rén chū bài jūn yán zhī rǔ
君言至,则主人出拜君言之辱;
shǐ zhě guī zé bì bài sòng yú mén wài
使者归,则必拜送于门外。
ruò shǐ rén yú jūn suǒ zé bì cháo fú ér mìng zhī
若使人于君所,则必朝服而命之;
shǐ zhě fǎn zé bì xià táng ér shòu mìng
使者反,则必下堂而受命。
bó wén qiáng zhì ér ràng dūn shàn xíng ér bù dài wèi zhī jūn zǐ
博闻强识而让,敦善行而不怠,谓之君子。
jūn zǐ bù jìn rén zhī huan bù jié rén zhī zhōng yǐ quán jiāo yě
君子不尽人之欢,不竭人之忠,以全交也。
lǐ yuē jūn zǐ bào sūn bù bào zǐ
《礼》曰:「君子抱孙不抱子。
cǐ yán sūn kě yǐ wèi wáng fù shī zi bù kě yǐ wèi fù shī
」此言孙可以为王父尸,子不可以为父尸。
wèi jūn shī zhě dài fū shì jiàn zhī zé xià zhī
为君尸者,大夫士见之,则下之。
jūn zhī suǒ yǐ wèi shī zhě zé zì xià zhī shī bì shì
君知所以为尸者,则自下之,尸必式。
chéng bì yǐ jǐ
乘必以几。
qí zhě bù lè bù diào
齐者不乐不吊。
jū sāng zhī lǐ huǐ jí bù xíng shì tīng bù shuāi
居丧之礼,毁瘠不形,视听不衰。
shēng jiàng bù yóu zuò jiē chū rù bù dàng mén suì
升降不由阼阶,出入不当门隧。
jū sāng zhī lǐ tóu yǒu chuàng zé mù shēn yǒu yáng zé yù yǒu jí zé yǐn jiǔ shí ròu jí zhǐ fù chū
居丧之礼,头有创则沐,身有疡则浴,有疾则饮酒食肉,疾止复初。
bù shèng sàng nǎi bǐ yú bù cí bù xiào
不胜丧,乃比于不慈不孝。
wǔ shí bù zhì huǐ liù shí bù huǐ qī shí wéi shuāi má zài shēn yǐn jiǔ shí ròu chǔ yú nèi
五十不致毁,六十不毁,七十唯衰麻在身,饮酒食肉,处于内。
shēng yǔ lái rì sǐ yǔ wǎng rì
生与来日,死与往日。
zhī shēng zhě diào zhī sǐ zhě shāng
知生者吊,知死者伤。
zhī shēng ér bù zhī sǐ diào ér bù shāng
知生而不知死,吊而不伤;
zhī sǐ ér bù zhī shēng shāng ér bù diào
知死而不知生,伤而不吊。
diào sāng fú néng fù bù wèn qí suǒ fèi
吊丧弗能赙,不问其所费。
wèn jí fú néng yí bù wèn qí suǒ yù
问疾弗能遗,不问其所欲。
jiàn rén fú néng guǎn bù wèn qí suǒ shě
见人弗能馆,不问其所舍。
cì rén zhě bù yuē lái qǔ
赐人者不曰来取。
yú rén zhě bù wèn qí suǒ yù
与人者不问其所欲。
shì mù bù dēng lǒng zhù zàng bì zhí fú
适墓不登垄,助葬必执绋。
lín sàng bù xiào
临丧不笑。
yī rén bì wéi qí wèi
揖人必违其位。
wàng jiù bù gē
望柩不歌。
rù lín bù xiáng
入临不翔。
dāng shí bù tàn
当食不叹。
lín yǒu sàng chōng bù xiāng
邻有丧,舂不相。
lǐ yǒu bìn bù xiàng gē
里有殡,不巷歌。
shì mù bù gē
适墓不歌。
kū rì bù gē
哭日不歌。
sòng sàng bù yóu jìng sòng zàng bù pì tú liáo
送丧不由径,送葬不辟涂潦。
lín sàng zé bì yǒu āi sè zhí fú bù xiào lín lè bù tàn
临丧则必有哀色,执绋不笑,临乐不叹;
jiè zhòu zé yǒu bù kě fàn zhī sè
介胄,则有不可犯之色。
gù jūn zi jiè shèn bù shī sè yú rén
故君子戒慎,不失色于人。
guó jūn fǔ shì dài fū xià zhī
国君抚式,大夫下之。
dài fū fǔ shì shì xià zhī
大夫抚式,士下之。
lǐ bù xià shù rén xíng bù shàng dài fū
礼不下庶人,刑不上大夫。
xíng rén bù zài jūn cè
刑人不在君侧。
bīng chē bù shì
兵车不式。
wǔ chē suí jīng dé chē jié jīng
武车绥旌,德车结旌。
shǐ zǎi bǐ shì zǎi yán
史载笔,士载言。
qián yǒu shuǐ zé zài qīng jīng
前有水,则载青旌。
qián yǒu chén āi zé zài míng yuān
前有尘埃,则载鸣鸢。
qián yǒu chē qí zé zài fēi hóng
前有车骑,则载飞鸿。
qián yǒu shì shī zé zài hǔ pí
前有士师,则载虎皮。
qián yǒu zhì shòu zé zài pí xiū
前有挚兽,则载貔貅。
xíng qián zhū niǎo ér hòu xuán wǔ zuǒ qīng lóng ér yòu bái hǔ
行:前朱鸟而后玄武,左青龙而右白虎。
zhāo yáo zài shàng jí shàn qí nù
招摇在上,急缮其怒。
jìn tuì yǒu dù zuǒ yòu yǒu jú gè sī qí jú
进退有度,左右有局,各司其局。
fù zhī chóu fú yǔ gòng dài tiān
父之雠,弗与共戴天。
xiōng dì zhī chóu bù fǎn bīng
兄弟之雠不反兵。
jiāo yóu zhī chóu bù tóng guó
交游之雠不同国。
sì jiāo duō lěi cǐ qīng dài fū zhī rǔ yě
四郊多垒,此卿大夫之辱也。
de guǎng dà huāng ér bù zhì cǐ yì shì zhī rǔ yě
地广大,荒而不治,此亦士之辱也。
lín jì bù duò
临祭不惰。
jì fú bì zé fén zhī jì qì bì zé mái zhī guī cè bì zé mái zhī shēng sǐ zé mái zhī
祭服敝则焚之,祭器敝则埋之,龟策敝则埋之,牲死则埋之。
fán jì yú gōng zhě bì zì chè qí zǔ
凡祭于公者,必自彻其俎。
zú kū nǎi huì
卒哭乃讳。
lǐ bù huì xián míng
礼,不讳嫌名。
èr míng bù piān huì
二名不偏讳。
dǎi shì fù mǔ zé huì wáng fù mǔ
逮事父母,则讳王父母;
bù dǎi shì fù mǔ zé bù huì wáng fù mǔ
不逮事父母,则不讳王父母。
jūn suǒ wú sī huì dài fū zhī suǒ yǒu gōng huì
君所无私讳,大夫之所有公讳。
shī shū bù huì lín wén bù huì
《诗》、《书》不讳,临文不讳。
miào zhōng bù huì
庙中不讳。
fū rén zhī huì suī zhì jūn zhī qián chén bù huì yě
夫人之讳,虽质君之前,臣不讳也;
fù huì bù chū mén
妇讳不出门。
dà gōng xiǎo gōng bù huì
大功小功不讳。
rù jìng ér wèn jìn rù guó ér wèn sú rù mén ér wèn huì
入竟而问禁,入国而问俗,入门而问讳。
wài shì yǐ gāng rì nèi shì yǐ róu rì
外事以刚日,内事以柔日。
fán bǔ shì rì xún zhī wài yuē yuǎn mǒu rì xún zhī nèi yuē jìn mǒu rì
凡卜筮日:旬之外曰远某日,旬之内曰近某日。
sāng shì xiān yuǎn rì jí shì xiān jìn rì
丧事先远日,吉事先近日。
yuē wèi rì jiǎ ěr tài guī yǒu cháng jiǎ ěr tài shì yǒu cháng
曰:“为日,假尔泰龟有常,假尔泰筮有常。
bǔ shì bù guò sān bǔ shì bù xiāng xí
卜筮不过三,卜筮不相袭。
guī wèi bo cè wèi shì bǔ shì zhě xiān shèng wáng zhī suǒ yǐ shǐ mín xìn shí rì jìng guǐ shén wèi fǎ lìng yě
龟为卜,策为筮,卜筮者,先圣王之所以使民信时日、敬鬼神、畏法令也;
suǒ yǐ shǐ mín jué xián yí dìng yóu yǔ yě
所以使民决嫌疑、定犹与也。
gù yuē yí ér shì zhī zé fú fēi yě
故曰:“疑而筮之,则弗非也;
rì ér xíng shì zé bì jiàn zhī
日而行事,则必践之。
jūn chē jiāng jià zé pū zhí cè lì yú mǎ qián
君车将驾,则仆执策立于马前。
yǐ jià pū zhǎn líng xiào jià fèn yī yóu yòu shàng qǔ èr suí guì chéng zhí cè fēn pèi qū zhī wǔ bù ér lì
已驾,仆展𫐉、效驾,奋衣由右上取贰绥,跪乘,执策分辔,驱之五步而立。
jūn chū jiù chē zé pū bìng pèi shòu suí
君出就车,则仆并辔授绥。
zuǒ yòu rǎng bì chē qū ér zōu
左右攘辟,车驱而驺。
zhì yú dà mén jūn fǔ pū zhī shǒu ér gù mìng chē yòu jiù chē
至于大门,君抚仆之手而顾,命车右就车;
mén lǘ gōu qú bì bù
门闾沟渠,必步。
fán pú rén zhī lǐ bì shòu rén suí
凡仆人之礼,必授人绥。
ruò pū zhě jiàng děng zé shòu
若仆者降等,则受;
bù rán zé fǒu
不然,则否。
ruò pū zhě jiàng děng zé fǔ pū zhī shǒu
若仆者降等,则抚仆之手;
bù rán zé zì xià jū zhī
不然,则自下拘之。
kè chē bù rù dà mén
客车不入大门。
fù rén bù lì chéng
妇人不立乘。
quǎn mǎ bù shàng yú táng
犬马不上于堂。
gù jūn zi shì huáng fà xià qīng wèi rù guó bù chí rù lǐ bì shì
故君子式黄髪,下卿位,入国不驰,入里必式。
jūn mìng zhào suī jiàn rén dài fū shì bì zì yù zhī
君命召,虽贱人,大夫士必自御之。
jiè zhě bù bài wèi qí bài ér cuò bài
介者不拜,为其拜而蓌拜。
xiáng chē kuàng zuǒ chéng jūn zhī chéng chē bù gǎn kuàng zuǒ
祥车旷左,乘君之乘车不敢旷左;
zuǒ bì shì
左必式。
pú yù fù rén zé jìn zuǒ shǒu hòu yòu shǒu
仆御、妇人则进左手,后右手;
yù guó jūn zé jìn yòu shǒu hòu zuǒ shǒu ér fǔ
御国君,则进右手、后左手而俯。
guó jūn bù chéng qí chē
国君不乘奇车。
chē shàng bù guǎng hāi bù wàng zhǐ
车上不广咳,不妄指。
lì shì wǔ guī shì shì mǎ yǐ gù bù guò gū
立视五巂,式视马尾,顾不过毂。
guó zhōng yǐ cè huì xù wù qū
国中以策彗恤勿驱。
chén bù chū guǐ
尘不出轨。
guó jūn xià qí niú shì zōng miào
国君下齐牛,式宗庙。
dài fū shì xià gōng mén shì lù mǎ
大夫士下公门,式路马。
chéng lù mǎ bì cháo fú zài biān cè bù gǎn shòu suí zuǒ bì shì
乘路马,必朝服载鞭策,不敢授绥,左必式。
bù lù mǎ bì zhōng dào
步路马,必中道。
yǐ zú cù lù mǎ chú yǒu zhū
以足蹙路马刍,有诛。
chǐ lù mǎ yǒu zhū
齿路马,有诛。