zi yán zhī yuē wéi shàng yì shì yě wéi xià yì zhī yě zé xíng bù fán yǐ
子言之曰:“为上易事也,为下易知也,则刑不烦矣。
zǐ yuē hǎo xián rú zī yī è wù rú xiàng bó zé jué bù dú ér mín zuò yuàn xíng bù shì ér mín xián fú
”子曰:“好贤如《缁衣》,恶恶如《巷伯》,则爵不渎而民作愿,刑不试而民咸服。
dà yá yuē yí xíng wén wáng wàn guó zuò fú
大雅曰:‘仪刑文王,万国作孚。
zǐ yuē fu mín jiào zhī yǐ dé qí zhī yǐ lǐ zé mín yǒu gé xīn
’”子曰:“夫民,教之以德,齐之以礼,则民有格心;
jiào zhī yǐ zhèng qí zhī yǐ xíng zé mín yǒu dùn xīn
教之以政,齐之以刑,则民有遁心。
gù jūn mín zhě zi yǐ ài zhī zé mín qīn zhī
故君民者,子以爱之,则民亲之;
xìn yǐ jié zhī zé mín bù bèi
信以结之,则民不倍;
gōng yǐ lì zhī zé mín yǒu sūn xīn
恭以莅之,则民有孙心。
fǔ xíng yuē miáo mín zuì yòng mìng zhì yǐ xíng wéi zuò wǔ nüè zhī xíng yuē fǎ
《甫刑》曰:‘苗民罪用命,制以刑,惟作五虐之刑曰法。
shì yǐ mín yǒu è dé ér suì jué qí shì yě
是以民有恶德,而遂绝其世也。
zǐ yuē xià zhī shì shàng yě bù cóng qí suǒ lìng cóng qí suǒ xíng
子曰:“下之事上也,不从其所令,从其所行。
shàng hǎo shì wù xià bì yǒu shèn zhě yǐ
上好是物,下必有甚者矣。
gù shàng zhī suǒ hào è bù kě bù shèn yě shì mín zhī biǎo yě
故上之所好恶,不可不慎也,是民之表也。
zǐ yuē yǔ lì sān nián bǎi xìng yǐ rén suì yān qǐ bì jǐn rén
”子曰:“禹立三年,百姓以仁遂焉,岂必尽仁?
shī yún hè hè shī yǐn mín jù ěr zhān
《诗》云:‘赫赫师尹,民具尔瞻。
fǔ xíng yuē yī rén yǒu qìng zhào mín lài zhī
’《甫刑》曰:‘一人有庆,兆民赖之。
dà yá yuē chéng wáng zhī fú xià tǔ zhī shì
’大雅曰:‘成王之孚,下土之式。
zǐ yuē shàng hǎo rén zé xià zhī wèi rén zhēng xiān rén
’”子曰:“上好仁,则下之为仁争先人。
gù cháng mín zhě zhāng zhì zhēn jiào zūn rén yǐ zǐ ài bǎi xìng
故长民者章志、贞教、尊仁,以子爱百姓;
mín zhì xíng jǐ yǐ shuō qí shàng yǐ
民致行己以说其上矣。
shī yún yǒu gù dé xíng sì guó shùn zhī
《诗》云:‘有梏德行,四国顺之。
zǐ yuē wáng yán rú sī qí chū rú lún
子曰:“王言如丝,其出如纶;
wáng yán rú lún qí chū rú fú
王言如纶,其出如綍。
gù dà rén bù chàng yóu yán
故大人不倡游言。
kě yán yě bù kě xíng
可言也,不可行。
jūn zǐ fú yán yě
君子弗言也;
kě xíng yě bù kě yán jūn zǐ fú xíng yě
可行也,不可言,君子弗行也。
zé mín yán bù wēi xíng ér xíng bù wēi yán yǐ
则民言不危行,而行不危言矣。
shī yún shū shèn ěr zhǐ bù qiān yú yí
《诗》云:‘淑慎尔止,不愆于仪。
zǐ yuē jūn zǐ dào rén yǐ yán ér jìn rén yǐ xíng
’”子曰:“君子道人以言,而禁人以行。
gù yán bì lǜ qí suǒ zhōng ér xíng bì jī qí suǒ bì
故言必虑其所终,而行必稽其所敝;
zé mín jǐn yú yán ér shèn yú xíng
则民谨于言而慎于行。
shī yún shèn ěr chū huà jìng ěr wēi yí
《诗》云:‘慎尔出话,敬尔威仪。
dà yá yuē mù mù wén wáng yú jī xī jìng zhǐ
’大雅曰:‘穆穆文王,于缉熙敬止。
zǐ yuē cháng mín zhě yī fú bù èr cóng róng yǒu cháng yǐ qí qí mín zé mín dé yī
子曰:“长民者,衣服不贰,从容有常,以齐其民,则民德壹。
shī yún bǐ dōu rén shì hú qiú huáng huáng qí róng bù gǎi chū yán yǒu zhāng xíng guī yú zhōu wàn mín suǒ wàng
《诗》云:‘彼都人士,狐裘黄黄,其容不改,出言有章,行归于周,万民所望。
zǐ yuē wéi shàng kě wàng ér zhī yě wéi xià kě shù ér zhì yě zé jūn bù yí yú qí chén ér chén bù huò yú qí jūn yǐ
’”子曰:“为上可望而知也,为下可述而志也,则君不疑于其臣,而臣不惑于其君矣。
yǐn jí yuē wéi yǐn gōng jí tāng xián yǒu yī dé
《尹吉》曰:‘惟尹躬及汤,咸有壹德。
shī yún shū rén jūn zǐ qí yí bù tè
’《诗》云:‘淑人君子,其仪不忒。
zǐ yuē yǒu guó zhě zhāng yì è yǐ shì mín hòu zé mín qíng bù èr
子曰:“有国者章义恶,以示民厚,则民情不贰。
shī yún jìng gòng ěr wèi hǎo shì zhèng zhí
《诗》云:‘靖共尔位,好是正直。
zǐ yuē shàng rén yí zé bǎi xìng huò xià nán zhī zé jūn zhǎng láo
’”子曰:“上人疑则百姓惑,下难知则君长劳。
gù jūn mín zhě zhāng hǎo yǐ shì mín sú shèn è yǐ yù mín zhī yín zé mín bù huò yǐ
故君民者,章好以示民俗,慎恶以御民之淫,则民不惑矣。
chén yí xíng bù zhòng cí bù yuán qí suǒ bù jí bù fán qí suǒ bù zhī zé jūn bù láo yǐ
臣仪行,不重辞,不援其所不及,不烦其所不知,则君不劳矣。
shī yún shàng dì bǎn bǎn xià mín zú
《诗》云:‘上帝板板,下民卒。
xiǎo yǎ yuē fěi qí zhǐ gòng wéi wáng zhī qióng
’小雅曰:‘匪其止共,惟王之邛。
zǐ yuē zhèng zhī bù xíng yě jiào zhī bù chéng yě jué lù bù zú quàn yě xíng fá bù zú chǐ yě
子曰:“政之不行也,教之不成也,爵禄不足劝也,刑罚不足耻也。
gù shàng bù kě yǐ xiè xíng ér qīng jué
故上不可以亵刑而轻爵。
kāng gào yuē jìng míng nǎi fá
《康诰》曰:‘敬明乃罚。
fǔ xíng yuē bō xíng zhī bù dí
’《甫刑》曰:‘播刑之不迪。
zǐ yuē dà chén bù qīn bǎi xìng bù níng zé zhōng jìng bù zú ér fù guì yǐ guò yě
子曰:“大臣不亲,百姓不宁,则忠敬不足,而富贵已过也;
dà chén bù zhì ér ěr chén bǐ yǐ
大臣不治而迩臣比矣。
gù dà chén bù kě bù jìng yě shì mín zhī biǎo yě
故大臣不可不敬也,是民之表也;
ěr chén bù kě bù shèn yě shì mín zhī dào yě
迩臣不可不慎也,是民之道也。
jūn wú yǐ xiǎo móu dà wú yǐ yuǎn yán jìn wú yǐ nèi tú wài zé dà chén bù yuàn ěr chén bù jí ér yuǎn chén bù bì yǐ
君毋以小谋大,毋以远言近,毋以内图外,则大臣不怨,迩臣不疾,而远臣不蔽矣。
yè gōng zhī gù mìng yuē wú yǐ xiǎo móu bài dà zuò wú yǐ bì yù rén jí zhuāng hòu wú yǐ bì yù shì jí zhuāng shì dài fū qīng shì
叶公之顾命曰:‘毋以小谋败大作,毋以嬖御人疾庄后,毋以嬖御士疾庄士、大夫、卿士。
zǐ yuē dà rén bù qīn qí suǒ xián ér xìn qí suǒ jiàn
子曰:“大人不亲其所贤,而信其所贱;
mín shì yǐ qīn shī ér jiào shì yǐ fán
民是以亲失,而教是以烦。
shī yún bǐ qiú wǒ zé rú bù wǒ de
《诗》云:‘彼求我则,如不我得;
zhí wǒ chóu chóu yì bù wǒ lì
执我仇仇,亦不我力。
jūn chén yuē wèi jiàn shèng ruò jǐ fú kè jiàn
’《君陈》曰:‘未见圣,若己弗克见;
jì jiàn shèng yì bù kè yóu shèng
既见圣,亦不克由圣。
zǐ yuē xiǎo rén ruò yú shuǐ jūn zǐ ruò yú kǒu dà rén ruò yú mín jiē zài qí suǒ xiè yě
子曰:“小人溺于水,君子溺于口,大人溺于民,皆在其所亵也。
fu shuǐ jìn yú rén ér ruò rén dé yì xiá ér nán qīn yě yì yǐ ruò rén
夫水近于人而溺人,德易狎而难亲也,易以溺人;
kǒu fèi ér fán yì chū nán huǐ yì yǐ ruò rén
口费而烦,易出难悔,易以溺人;
fu mín bì yú rén ér yǒu bǐ xīn kě jìng bù kě màn yì yǐ ruò rén
夫民闭于人,而有鄙心,可敬不可慢,易以溺人。
gù jūn zi bù kě yǐ bù shèn yě
故君子不可以不慎也。
tài jiǎ yuē wú yuè jué mìng yǐ zì fù yě
《太甲》曰:‘毋越厥命以自覆也;
ruò yú jī zhāng wǎng shěng kuò yú jué dù zé shì
若虞机张,往省括于厥度则释。
duì mìng yuē wéi kǒu qǐ xiū wéi jiǎ zhòu qǐ bīng wéi yī shang zài sì wéi gān gē shěng jué gōng
’《兑命》曰:‘惟口起羞,惟甲胄起兵,惟衣裳在笥,惟干戈省厥躬。
tài jiǎ yuē tiān zuò niè kě wéi yě
’《太甲》曰:‘天作孽,可违也;
zì zuò niè bù kě yǐ huàn
自作孽,不可以逭。
yǐn jí yuē wéi yǐn gōng tiān jiàn yú xī yì
’《尹吉》曰:‘惟尹躬天,见于西邑;
xià zì zhōu yǒu zhōng xiāng yì wéi zhōng
夏自周有终,相亦惟终。
zǐ yuē mín yǐ jūn wèi xīn jūn yǐ mín wèi tǐ
子曰:“民以君为心,君以民为体;
xīn zhuāng zé tǐ shū xīn sù zé róng jìng
心庄则体舒,心肃则容敬。
xīn hǎo zhī shēn bì ān zhī
心好之,身必安之;
jūn hǎo zhī mín bì yù zhī
君好之,民必欲之。
xīn yǐ tǐ quán yì yǐ tǐ shāng
心以体全,亦以体伤;
jūn yǐ mín cún yì yǐ mín wáng
君以民存,亦以民亡。
shī yún xī wú yǒu xiān zhèng qí yán míng qiě qīng guó jiā yǐ níng dū yì yǐ chéng shù mín yǐ shēng
《诗》云:‘昔吾有先正,其言明且清,国家以宁,都邑以成,庶民以生;
shuí néng bǐng guó chéng bù zì wèi zhèng zú láo bǎi xìng
谁能秉国成,不自为正,卒劳百姓。
jūn yā yuē xià rì shǔ yǔ xiǎo mín wéi yuē yuàn
《君雅》曰:‘夏日暑雨,小民惟曰怨;
zī dōng qí hán xiǎo mín yì wéi yuē yuàn
资冬祁寒,小民亦惟曰怨。
zǐ yuē xià zhī shì shàng yě shēn bù zhèng yán bù xìn zé yì bù yī xíng wú lèi yě
子曰:“下之事上也,身不正,言不信,则义不壹,行无类也。
zǐ yuē yán yǒu wù ér xíng yǒu gé yě
”子曰:“言有物而行有格也;
shì yǐ shēng zé bù kě duó zhì sǐ zé bù kě duó míng
是以生则不可夺志,死则不可夺名。
gù jūn zi duō wén zhì ér shǒu zhī
故君子多闻,质而守之;
duō zhì zhì ér qīn zhī
多志,质而亲之;
jīng zhī lüè ér xíng zhī
精知,略而行之。
jūn chén yuē chū rù zì ěr shī yú shù yán tóng
《君陈》曰:‘出入自尔师虞,庶言同。
shī yún shū rén jūn zǐ qí yí yī yě
’《诗》云:‘淑人君子,其仪一也。
zǐ yuē wéi jūn zǐ néng hǎo qí zhèng xiǎo rén dú qí zhèng
子曰:“唯君子能好其正,小人毒其正。
gù jūn zi zhī péng yǒu yǒu xiāng qí è yǒu fāng
故君子之朋友有乡,其恶有方;
shì gù ěr zhě bù huò ér yuǎn zhě bù yí yě
是故迩者不惑,而远者不疑也。
shī yún jūn zǐ hào qiú
《诗》云:‘君子好仇。
zǐ yuē qīng jué pín jiàn ér zhòng jué fù guì zé hǎo xián bù jiān ér è wù bù zháo yě
’”子曰:“轻绝贫贱,而重绝富贵,则好贤不坚,而恶恶不着也。
rén suī yuē bù lì wú bù xìn yě
人虽曰不利,吾不信也。
shī yún péng yǒu yōu shè shè yǐ wēi yí
《诗》云:‘朋有攸摄,摄以威仪。
zǐ yuē sī huì bù guī dé jūn zǐ bù zì liú yān
’”子曰:“私惠不归德,君子不自留焉。
shī yún rén zhī hǎo wǒ shì wǒ zhōu xíng
《诗》云:‘人之好我,示我周行。
zǐ yuē jì yǒu chē bì jiàn qí shì
子曰:“茍有车,必见其轼;
jì yǒu yī bì jiàn qí bì
茍有衣,必见其敝;
rén jì huò yán zhī bì wén qí shēng
人茍或言之,必闻其声;
jì huò xíng zhī bì jiàn qí chéng
茍或行之,必见其成。
gé tán yuē fú zhī wú shè
《葛覃》曰:‘服之无射。
zǐ yuē yán cóng ér xíng zhī zé yán bù kě shì yě
’”子曰:“言从而行之,则言不可饰也;
xíng cóng ér yán zhī zé xíng bù kě shì yě
行从而言之,则行不可饰也。
gù jūn zi guǎ yán ér xíng yǐ chéng qí xìn zé mín bù dé dà qí měi ér xiǎo qí è
故君子寡言,而行以成其信,则民不得大其美而小其恶。
shī yún zì guī zhī diàn shàng kě mó yě
《诗》云:‘自圭之玷,尚可磨也;
sī yán zhī diàn bù kě wèi yě
斯言之玷,不可为也。
xiǎo yǎ yuē yǔn yě jūn zǐ zhǎn yě dà chéng
’小雅曰:‘允也君子,展也大成。
jūn shì yuē xī zài shàng dì zhōu tián guān wén wáng zhī dé qí jí dà mìng yú jué gōng
’《君奭》曰:‘昔在上帝,周田观文王之德,其集大命于厥躬。
zǐ yuē nán rén yǒu yán yuē rén ér wú héng bù kě yǐ wèi bǔ shì
’”子曰:“南人有言曰:‘人而无恒,不可以为卜筮。
gǔ zhī yí yán yǔ
’古之遗言与?
guī shì yóu bù néng zhī yě ér kuàng yú rén hu
龟筮犹不能知也,而况于人乎?
shī yún wǒ guī jì yàn bù wǒ gào yóu
《诗》云:‘我龟既厌,不我告犹。
duì mìng yuē jué wú jí è dé mín lì ér zhèng shì chún ér jì sì shì wèi bù jìng
’《兑命》曰:‘爵无及恶德,民立而正事,纯而祭祀,是为不敬;
shì fán zé luàn shì shén zé nán
事烦则乱,事神则难。
yì yuē bù héng qí dé huò chéng zhī xiū
’《易》曰:‘不恒其德,或承之羞。
héng qí dé zhēn fù rén jí fū zǐ xiōng
恒其德侦,妇人吉,夫子凶。