汉书 · 班固 · Chapter 7 of 120

纪·武帝纪

PinyinModern Translation
Size

xiào wǔ huáng dì jǐng dì zhōng zǐ yě mǔ yuē wáng měi rén

孝武皇帝,景帝中子也,母曰王美人。

nián sì suì lì wèi jiāo dōng wáng

年四岁立为胶东王。

qī suì wèi huáng tài zǐ mǔ wèi huáng hòu

七岁为皇太子,母为皇后。

shí liù suì hòu sān nián zhēng yuè jǐng dì bēng

十六岁,后三年正月,景帝崩。

jiǎ zǐ tài zǐ jí huáng dì wèi zūn huáng tài hòu dòu shì yuē tài huáng tài hòu huáng hòu yuē huáng tài hòu

甲子,太子即皇帝位,尊皇太后窦氏曰太皇太后,皇后曰皇太后。

sān yuè fēng huáng tài hòu tóng mǔ dì tián fén shèng jiē wèi liè hóu

三月,封皇太后同母弟田蚡、胜皆为列侯。

jiàn yuán yuán nián dōng shí yuè zhào chéng xiàng yù shǐ liè hóu zhōng èr qiān dàn èr qiān dàn zhū hóu xiāng jǔ xián liáng fāng zhèng zhí yán jí jiàn zhī shì

建元元年冬十月,诏丞相、御史、列侯、中二千石、二千石、诸侯相举贤良方正直言极谏之士。

chéng xiàng wǎn zòu suǒ jǔ xián liáng huò zhì shēn shāng hán fēi sū qín zhāng yí zhī yán luàn guó zhèng qǐng jiē ba

丞相绾奏:“所举贤良,或治申、商、韩非、苏秦、张仪之言,乱国政,请皆罢。

zòu kě

”奏请得到批准。

chūn èr yuè shè tiān xià

春二月,赦天下。

cì mín jué yī jí

赐民爵一级。

nián bā shí fù èr suàn jiǔ shí fù jiǎ zú

对年满八十岁的免除全家二口人的赋税,年满九十的免除全家甲卒革车之赋。

xíng sān zhū qián

发行三铢钱。

xià sì yuè jǐ sì zhào yuē gǔ zhī lì xiào xiāng lǐ yǐ chǐ cháo tíng yǐ jué fú shì dǎo mín mò shàn yú dé

夏四月己巳,诏曰:“古之立孝,乡里以齿,朝廷以爵,扶世导民,莫善于德。

rán jí yú xiāng lǐ xiān qí ài fèng gāo nián gǔ zhī dào yě

可以说在乡里中尊重长者,奉养高年,是古之遗教。

jīn tiān xià xiào zǐ shùn sūn yuàn zì jié jìn yǐ chéng qí qīn wài pò gōng shì nèi fá zī cái shì yǐ xiào xīn quē yān zhèn shén āi zhī

今天下孝子、顺孙愿自竭尽以承其亲,外迫公事,内乏资财,是以孝心阙焉,朕甚哀之。

mín nián jiǔ shí yǐ shàng yǐ yǒu shòu zhōu fǎ wéi fù zi ruò sūn lìng de shēn shuài qī qiè suì qí gōng yǎng zhī shì

民年九十以上,已有受鬻法,为复子若孙,令得身帅妻妾遂其供养之事。

wǔ yuè zhào yuē hé hǎi rùn qiān lǐ

五月,诏曰:“河海润千里。

qí lìng cí guān xiū shān chuān zhī cí wèi suì shì qū jiā lǐ

其令祠官修山川之祠,为岁事,曲加礼。

shè wú chu qī guó tǎng shū zài guān zhě

赦吴、楚七国帑输在官者。

qiū qī yuè zhào yuē wèi shì zhuǎn zhì sòng yíng èr wàn rén qí shěng wàn rén

秋七月,诏曰:“卫士转置送迎二万人,其省万人。

ba yuàn mǎ yǐ cì pín mín

罢苑马,以赐贫民。

yì lì míng táng

议立明堂。

qiǎn shǐ zhě ān chē pú lún shù bó jiā bì zhēng lǔ shēn gōng

遣使者安车蒲轮,束帛加璧,征鲁申公。

èr nián dōng shí yuè yù shǐ dài fū zhào wǎn zuò qǐng wú zòu shì tài huáng tài hòu jí láng zhōng lìng wáng zāng jiē xià yù zì shā

二年冬十月,御史大夫赵绾坐请毋奏事太皇太后,及郎中令王臧皆下狱,自杀。

chéng xiàng yīng tài wèi fén miǎn

丞相婴、太尉蚡免。

chūn èr yuè bǐng xū shuò rì yǒu shí zhī

春二月丙戌朔,日有蚀之。

xià sì yuè wù shēn yǒu rú rì yè chū

夏四月戊申,有如日夜出。

chū zhì mào líng yì

开始设置茂陵邑。

sān nián chūn hé shuǐ yì yú píng yuán dà jī rén xiāng shí

三年春,河水溢于平原,大饥,人相食。

cì xǐ mào líng zhě hù qián èr shí wàn tián èr qǐng

赐徙茂陵者户钱二十万,田二顷。

chū zuò biàn mén qiáo

初作便门桥。

qiū qī yuè yǒu xīng bèi yú xī běi

秋七月,有星孛于西北。

jì chuān wáng míng zuò shā tài fù zhōng fu fèi qiān fáng líng

济川王明坐杀太傅、中傅废迁防陵。

mǐn yuè wéi dōng ōu dōng ōu gào jí

闽越围东瓯,东瓯告急。

qiǎn zhōng dài fū yán zhù chí jié fā kuài jī bīng fú hǎi jiù zhī

遣中大夫严助持节发会稽兵,浮海救之。

wèi zhì mǐn yuè zǒu bīng hái

未至,闽越走,兵还。

jiǔ yuè bǐng zǐ huì rì yǒu shí zhī

九月丙子晦,日有蚀之。

sì nián xià yǒu fēng chì rú xuè

四年夏,有风赤如血。

liù yuè hàn

六月,出现旱灾。

qiū jiǔ yuè yǒu xīng bèi yú dōng běi

秋九月,有星孛于东北。

wǔ nián chūn ba sān zhū qián xíng bàn liǎng qián

五年春,罢三铢钱,行半两钱。

zhì wǔ jīng bó shì

置《五经》博士。

xià sì yuè píng yuán jūn hōng

夏四月,平原君薨。

wǔ yuè dà huáng

五月,大蝗。

qiū bā yuè guǎng chuān wáng yuè qīng hé wáng chéng jiē hōng

秋八月,广川王越、清河王乘皆薨。

liù nián chūn èr yuè yǐ wèi liáo dōng gāo miào zāi

六年春二月乙未,辽东高庙灾。

xià sì yuè rén zǐ gāo yuán biàn diàn huǒ

夏四月壬子,高园便殿火。

shàng sù fú wǔ rì

皇帝穿着素服五天。

wǔ yuè dīng hài tài huáng tài hòu bēng

五月丁亥,太皇太后崩。

qiū bā yuè yǒu xīng bèi yú dōng fāng zhǎng jìng tiān

秋八月,有星孛于东方,长竟天。

mǐn yuè wáng yǐng gōng nán yuè

闽越王郢攻南越。

qiǎn dà xíng wáng huī jiàng bīng chū yù zhāng dà sī nóng hán ān guó chū huì jī jī zhī wèi zhì yuè rén shā yǐng jiàng bīng hái

遣大行王恢将兵出豫章、大司农韩安国出会稽击之,未至,越人杀郢降,兵还。

yuán guāng yuán nián dōng shí yī yuè chū lìng jùn guó jǔ xiào lián gè yī rén

元光元年冬十一月,初令郡国举孝廉各一人。

wèi wèi lǐ guǎng wèi xiāo qí jiāng jūn tún yún zhōng zhōng wèi chéng bù shí wèi chē qí jiāng jūn zhūn yàn mén liù yuè ba

卫尉李广为骁骑将军屯云中,中尉程不识为车骑将军屯雁门,六月罢。

xià sì yuè shè tiān xià cì mín cháng zǐ jué yī jí

夏四月,赦天下,赐民长子爵一级。

fù qī guó zōng shì qián jué zhǔ zhě

复七国宗室前绝属者。

wǔ yuè zhào xián liáng yuē zhèn wén xī zài táng yú huà xiàng ér mín bù fàn rì yuè suǒ zhú mò bù lǜ bǐ

五月,诏贤良曰:“朕闻昔在唐、虞,画像而民不犯,日月所烛,莫不率俾。

zhōu zhī chéng kāng xíng cuò bù yòng dé jí niǎo shòu jiào tōng sì hǎi hǎi wài sù shèn běi fā qú sōu dī qiāng lái fú

周之成、康,刑错不用,德及鸟兽,教通四海,海外肃慎,北发渠搜,氐羌徕服;

xīng chén bù bèi rì yuè bù shí shān líng bù bēng chuān gǔ bù sāi

星辰不孛,日月不蚀,山陵不崩,川谷不塞;

lín fèng zài jiāo sǒu hé luò chū tú shū

麟、凤在郊薮,河、洛出图书。

wū hū hé shī ér zhēn cǐ yǔ

呜乎,何施而臻此与!

jīn zhèn huò fèng zōng miào sù xīng yǐ qiú yè mèi yǐ sī ruò shè yuān shuǐ wèi zhī suǒ jì

今朕获奉宗庙,夙兴以求,夜寐以思,若涉渊水,未知所济。

yī yǔ wěi yǔ

猗与伟与!

hé xíng ér kě yǐ zhāng xiān dì zhī hóng yè xiū dé shàng cān yáo shùn xià pèi sān wáng

何行而可以章先帝之洪业休德,上参尧、舜,下配三王!

zhèn zhī bù mǐn bù néng yuǎn dé cǐ zǐ dài fū zhī suǒ dǔ wén yě xián liáng míng yú gǔ jīn wáng shì zhī tǐ shòu cè chá wèn xián yǐ shū duì zhe zhī yú piān zhèn qīn lǎn yān

朕之不敏,不能远德,此子大夫之所睹闻也,贤良明于古今王事之体,受策察问,咸以书对,著之于篇,朕亲览焉。

yú shì dǒng zhòng shū gōng sūn hóng děng chū yān

”于是董仲舒、公孙弘等出焉。

qiū qī yuè guǐ wèi rì yǒu shí zhī

秋七月癸未,日有蚀之。

èr nián dōng shí yuè xíng xìng yōng cí wǔ zhì

二年冬十月,行幸雍,祠五畤。

chūn zhào wèn gōng qīng yuē zhèn shì zǐ nǚ yǐ pèi chán yú jīn bì wén xiù lù zhī shén hòu chán yú dài mìng jiā màn qīn dào wáng yǐ

春,诏问公卿曰:“朕饰子女以配单于,金币文绣赂之甚厚,单于待命加曼,侵盗亡已。

biān jìng bèi hài zhèn shén mǐn zhī

边境被害,朕甚闵之。

jīn yù jǔ bīng gōng zhī hé rú

今欲举兵攻之,何如?

dà xíng wáng huī jiàn yì yi jī

”大行王恢建议宜击。

xià liù yuè

夏六月,

yù shǐ dài fū hán ān guó wèi hù jūn jiāng jūn

御史大夫韩安国为护军将军,

wèi wèi lǐ guǎng wèi xiāo qí jiāng jūn

卫尉李广为骁骑将军,

tài pú gōng sūn hè wèi qīng chē jiāng jūn

太仆公孙贺为轻车将军,

dà xíng wáng huī wèi jiāng zhūn jiāng jūn

大行王恢为将屯将军,

tài zhōng dài fū li xi wèi cái guān jiāng jūn

太中大夫李息为材官将军,

jiāng sān shí wàn zhòng zhūn mǎ yì gǔ zhōng

将三十万众屯马邑谷中,

yòu zhì chán yú

诱致单于,

yù xí jī zhī

欲袭击之。

chán yú rù sāi jué zhī zǒu chū

单于入塞,觉之,走出。

liù yuè jūn ba

六月,军罢。

jiāng jūn wáng huī zuò shǒu móu bù jìn xià yù sǐ

将军王恢坐首谋不进,下狱死。

qiū jiǔ yuè lìng mín dà pú wǔ rì

秋九月,令民大酺五日。

sān nián chūn hé shuǐ xǐ cóng dùn qiū dōng nán liú rù bó hǎi

三年春,河水徙,从顿丘东南流入勃海。

xià wǔ yuè fēng gāo zǔ gōng chén wǔ rén hòu wèi liè hóu

夏五月,封高祖功臣五人后为列侯。

hé shuǐ jué pú yáng fàn jùn shí liù

河水决濮阳,泛郡十六。

fā zú shí wàn jiù jué hé

发卒十万救决河。

qǐ lóng yuān gōng

起龙渊宫。

sì nián dōng wèi qí hóu dòu yīng yǒu zuì qì shì

四年冬,魏其侯窦婴有罪,被诛悬首示众。

chūn sān yuè yǐ mǎo chéng xiàng fén hōng

春三月乙卯,丞相蚡薨。

xià sì yuè yǔn shuāng shā cǎo

夏四月,陨霜杀草。

wǔ yuè dì zhèn

五月,地震。

shè tiān xià

大赦天下。

wǔ nián chūn zhēng yuè hé jiān wáng dé hōng

五年春正月,河间王德薨。

xià fā ba shǔ zhì nán yí dào

夏,发巴、蜀治南夷道。

yòu fā zú wàn rén zhì yàn mén zǔ xiǎn

又发卒万人治雁门阻险。

qiū qī yuè dà fēng bá mù

秋七月,大风拔木。

yǐ sì huáng hòu chén shì fèi

乙巳,皇后陈氏废。

bǔ wèi wū gǔ zhě jiē xiāo shǒu

捕为巫蛊者,皆枭首。

bā yuè míng

八月,螟。

zhēng lì mín yǒu míng dāng shì zhī wu xí xiān shèng zhī shù zhě xiàn cì xù shí lìng yǔ jì xié

征吏民有明当世之务、习先圣之术者,县次续食,令与计偕。

liù nián dōng chū suàn shāng chē

六年冬,初算商车。

chūn chuān cáo qú tōng wèi

春,穿漕渠通渭。

xiōng nú rù shàng gǔ shā lüè lì mín

匈奴入上谷,杀略吏民。

qiǎn chē qí jiāng jūn wèi qīng chū shàng gǔ qí jiāng jūn gōng sūn áo chū dài qīng chē jiāng jūn gōng sūn hè chū yún zhōng xiāo qí jiāng jūn lǐ guǎng chū yàn mén

遣车骑将军卫青出上谷,骑将军公孙敖出代,轻车将军公孙贺出云中,骁骑将军李广出雁门。

qīng zhì lóng chéng huò shǒu lǔ qī bǎi jí

青至龙城,获首虏七百级。

guǎng áo shī shī ér hái

广、敖失师而还。

zhào yuē yí dí wú yì suǒ cóng lái jiǔ

诏曰:“夷狄无义,所从来久。

jiān zhě xiōng nú shù kòu biān jìng gù qiǎn jiàng fǔ shī

间者匈奴数寇边境,故遣将抚师。

gǔ zhě zhì bīng zhèn lǚ yīn zāo lǔ zhī fāng rù jiāng lì xīn huì shàng xià wèi ji

古者治兵振旅,因遭虏之方入,将吏新会,上下未辑。

dài jùn jiāng jūn áo yàn mén jiāng jūn guǎng suǒ rèn bù xiào xiào wèi yòu bèi yì wàng xíng qì jūn ér běi shǎo lì fàn jìn

代郡将军敖、雁门将军广所任不肖,校尉又背义妄行,弃军而北,少吏犯禁。

yòng bīng zhī fǎ bù qín bù jiào jiāng lǜ zhī guò yě

用兵之法:不勤不教,将率之过也;

jiào lìng xuān míng bù néng jìn lì shì zú zhī zuì yě

教令宣明,不能尽力,士卒之罪也。

jiāng jūn yǐ xià tíng wèi shǐ lǐ zhèng zhī ér yòu jiā fǎ yú shì zú èr zhě bìng xíng fēi rén shèng zhī xīn

将军已下廷尉,使理正之,而又加法于士卒,二者并行,非仁圣之心。

zhèn mǐn zhòng shù xiàn hài yù shuā chǐ gǎi háng fù fèng zhèng yì jué lù wáng yóu

朕闵众庶陷害,欲刷耻改行,复奉正义,厥路亡由。

qí shè yàn mén dài jùn jūn shì bù xún fǎ zhě

其赦雁门、代郡军士不循法者。

xià dà hàn huáng

夏,大旱,蝗。

liù yuè xíng xìng yōng

六月,行幸雍。

qiū xiōng nú dào biān

秋,匈奴盗边。

qiǎn jiàng jūn hán ān guó zhūn yú yáng

遣将军韩安国屯渔阳。

yuán shuò yuán nián dōng shí yī yuè zhào yuē gōng qīng dài fū suǒ shǐ zǒng fāng lüè yī tǒng lèi guǎng jiào huà měi fēng sú yě

元朔元年冬十一月,诏曰:“公卿大夫,所使总方略,壹统类,广教化,美风俗也。

fu běn rén zǔ yì bāo dé lù xián quàn shàn xíng bào wǔ dì sān wáng suǒ yóu chāng yě

夫本仁祖义,褒德禄贤,劝善刑暴,五帝、三王所由昌也。

zhèn sù xīng yè mèi jiā yǔ yǔ nèi zhī shì zhēn yú sī lù

朕夙兴夜寐,嘉与宇内之士臻于斯路。

gù lǚ qí lǎo fù xiào jìng xuǎn háo jùn jiǎng wén xué jī cān zhèng shì qí jìn mín xīn shēn zhào zhí shì xīng lián jǔ xiào shù jī chéng fēng shào xiū shèng xù

故旅耆老,复孝敬,选豪俊,讲文学,稽参政事,祈进民心,深诏执事,兴廉举孝,庶几成风,绍休圣绪。

fu shí shì zhī yì bì yǒu zhōng xìn

夫十室之邑,必有忠信;

sān rén bìng xíng jué yǒu wǒ shī

三人并行,厥有我师。

jīn huò zhì hé jùn ér bù jiàn yī rén shì huà bù xià jiū ér jī xíng zhī jūn zǐ yōng yú shàng wén yě

今或至阖郡而不荐一人,是化不下究,而积行之君子雍于上闻也。

èr qiān dàn guān zhǎng jì gāng rén lún jiāng hé yǐ zuǒ zhèn zhú yōu yǐn quàn yuán yuán lì zhēng zhù chóng xiāng dǎng zhī xun zāi

二千石官长纪纲人伦,将何以佐朕烛幽隐,劝元元,厉蒸庶,崇乡党之训哉?

qiě jìn xián shòu shàng shǎng bì xián méng xiǎn lù gǔ zhī dào yě

且进贤受上赏,蔽贤蒙显戮,古之道也。

qí yǔ zhōng èr qiān dàn lǐ guān bó shì yì bù jǔ zhě zuì

其与中二千石、礼官、博士议不举者罪。

yǒu sī zòu yì yuē gǔ zhě zhū hou gòng shì yī shì wèi zhī hǎo dé zài shì wèi zhī xián xián sān shì wèi zhī yǒu gōng nǎi jiā jiǔ cì

”有司奏议曰:“古者,诸候贡士,壹适谓之好德,再适谓之贤贤,三适谓之有功,乃加九锡;

bù gòng shì yī zé chù jué zài zé chù de sān ér chù jué de bì yǐ

不贡士,壹则黜爵,再则黜地,三而黜,爵、地毕矣。

fu fù xià wǎng shàng zhě sǐ fù shàng wǎng xià zhě xíng

夫附下罔上者死,附上罔下者刑;

yù wén guó zhèng ér wú yì yú mín zhě chì

与闻国政而无益于民者斥;

zài shàng wèi ér bù néng jìn xián zhě tuì cǐ suǒ yǐ quàn shàn chù è yě

在上位而不能进贤者退,此所以劝善黜恶也。

jīn zhào shū zhāo xiān dì shèng xù lìng èr qiān dàn jǔ xiào lián suǒ yǐ huà yuán yuán yí fēng yì sú yě

今诏书昭先帝圣绪,令二千石举孝廉,所以化元元,移风易俗也。

bù jǔ xiào bù fèng zhào dāng yǐ bù jìng lùn

不举孝,不奉诏,当以不敬论。

bù chá lián bù shèng rèn yě dāng miǎn

不察廉,不胜任也,当免。

zòu kě

”奏请得到批准。

shí èr yuè jiāng dū wáng fēi hōng

十二月,江都王非薨。

chūn sān yuè jiǎ zǐ lì huáng hòu wèi shì

春三月甲子,立皇后卫氏。

zhào yuē zhèn wén tiān dì bù biàn bù chéng shī huà

诏曰:“朕闻天地不变,不成施化;

yīn yáng bù biàn wù bù chàng mào

阴阳不变,物不畅茂。

yì yuē tōng qí biàn shǐ mín bù juàn

《易》曰‘通其变,使民不倦’。

shī yún jiǔ biàn fù guàn zhī yán zhī xuǎn

《诗》云‘九变复贯,知言之选’。

zhèn jiā táng yú ér lè yīn zhōu jù jiù yǐ jiàn xīn

朕嘉唐、虞而乐殷、周,据旧以鉴新。

qí shè tiān xià yǔ rén gēng shǐ

其赦天下,与民更始。

zhū bū dài jí cí sòng zài xiào jǐng hòu sān nián yǐ qián jiē wù tīng zhì

诸逋贷及辞讼在孝景后三年以前,皆勿听治。

qiū xiōng nú rù liáo xī shā tài shǒu

秋,匈奴入辽西,杀太守;

rù yú yáng yàn mén bài dū wèi shā lüè sān qiān yú rén

入渔阳、雁门,败都尉,杀略三千余人。

qiǎn jiàng jūn wèi qīng chū yàn mén jiāng jūn li xi chū dài huò shǒu lǔ shù qiān jí

遣将军卫青出雁门,将军李息出代,获首虏数千级。

dōng yí huì jūn nán lǘ děng kǒu èr shí bā wàn rén jiàng wèi cāng hǎi jùn

东夷薉君南闾等口二十八万人降,为苍海郡。

lǔ wáng yú cháng shā wáng fā jiē hōng

鲁王馀、长沙王发皆薨。

èr nián dōng cì huái nán wáng zī chuān wáng jǐ zhàng wú cháo

二年冬,赐淮南王、菑川王几杖,毋朝。

chūn zhèng yuè zhào yuē liáng wáng chéng yáng wáng qīn cí tóng shēng yuàn yǐ yì fēn dì qí xǔ zhī zhū hóu wáng qǐng yǔ zǐ dì yì zhě zhèn jiāng qīn lǎn shǐ yǒu liè wèi yān

春正月,诏曰:“梁王、城阳王亲慈同生,愿以邑分弟,其许之,诸侯王请与子弟邑者,朕将亲览,使有列位焉。

yú shì fān guó shǐ fēn ér zǐ dì bì hóu yǐ

”于是籓国始分,而子弟毕侯矣。

xiōng nú rù shàng gǔ yú yáng shā lüè lì mín qiān yú rén

匈奴入上谷、渔阳、杀略吏民千余人。

qiǎn jiàng jūn wèi qīng li xi chū yún zhōng zhì gāo quē suì xi zhì fú lí huò shǒu lǔ shù qiān jí

遣将军卫青、李息出云中,至高阙,遂西至符离,获首虏数千级。

shōu hé nán de zhì shuò fāng wǔ yuán jùn

收河南地,置朔方、五原郡。

sān yuè yǐ hài huì rì yǒu shí zhī

三月乙亥晦,日有蚀之。

xià mù mín xǐ shuò fāng shí wàn kǒu

夏,募民徙朔方十万口。

yòu xǐ jùn guó háo jié jí zǐ sān bǎi wàn yǐ shàng yú mào líng

又徙郡国豪杰及訾三百万以上于茂陵。

qiū yàn wáng dìng guó yǒu zuì zì shā

秋,燕王定国有罪,自杀。

sān nián chūn ba cāng hǎi jùn

三年春,罢苍海郡。

sān yuè zhào yuē fu xíng fá suǒ yǐ fáng jiān yě nèi zhǎng wén suǒ yǐ jiàn ài yě

三月,诏曰:“夫刑罚所以防奸也,内长文所以见爱也。

yǐ bǎi xìng zhī wèi qià yú jiào huà zhèn jiā yǔ shì dà fū rì xīn jué yè zhī ér bù jiě

以百姓之未洽于教化,朕嘉与士大夫日新厥业,祗而不解。

qí shè tiān xià

其赦天下。

xià xiōng nú rù dài shā tài shǒu

夏,匈奴入代,杀太守;

rù yàn mén shā lüè qiān yú rén

入雁门,杀略千余人。

liù yuè gēng wǔ huáng tài hòu bēng

六月庚午,皇太后崩。

qiū ba xī nán yí chéng shuò fāng chéng

秋,罢西南夷,城朔方城。

lìng mín dà pú wǔ rì

令民大酺五日。

sì nián dōng xíng xìng gān quán

四年冬,行幸甘泉。

xià xiōng nú rù dài dìng xiāng shàng jùn shā lüè shù qiān rén

夏,匈奴入代、定襄、上郡,杀略数千人。

wǔ nián chūn dà hàn

五年春,大旱。

dà jiàng jūn wèi qīng jiāng liù jiàng jūn bīng shí yú wàn rén chū shuò fāng gāo quē huò shǒu lǔ wàn wǔ qiān jí

大将军卫青将六将军兵十余万人出朔方、高阙,获首虏万五千级。

xià liù yuè zhào yuē gài wén dǎo mín yǐ lǐ fēng zhī yǐ lè

夏六月,诏曰:“盖闻导民以礼,风之以乐。

jīn lǐ huài yuè bēng zhèn shén mǐn yān

今礼坏乐崩,朕甚闵焉。

gù xiáng yán tiān xià fāng wén zhī shì xián jiàn zhū cháo

故详延天下方闻之士,咸荐诸朝。

qí lìng lǐ guān quàn xué jiǎng yì qià wén jǔ yí jǔ lǐ yǐ wéi tiān xià xiān

其令礼官劝学,讲议洽闻,举遗举礼,以为天下先。

tài cháng qí yì yǔ bó shì dì zǐ chóng xiāng dǎng zhī huà yǐ lì xián cái yān

太常其议予博士弟子,崇乡党之化,以厉贤材焉。

chéng xiàng hóng qǐng wèi bó shì zhì dì zǐ yuán xué zhě yì guǎng

”丞相弘请为博士置弟子员,学者益广。

qiū xiōng nú rù dài shā dū wèi

秋,匈奴入代,杀都尉。

liù nián chūn èr yuè dà jiàng jūn wèi qīng jiāng liù jiàng jūn bīng shí yú wàn qí chū dìng xiāng zhǎn shǒu sān qiān yú jí

六年春二月,大将军卫青将六将军兵十余万骑出定襄,斩首三千余级。

hái xiū shì mǎ yú dìng xiāng yún zhōng yàn mén

还,休士马于定襄、云中、雁门。

shè tiān xià

大赦天下。

xià sì yuè wèi qīng fù jiāng liù jiàng jūn jué mù dà kè huò

夏四月,卫青复将六将军绝幕,大克获。

qián jiāng jūn zhào xìn jūn bài jiàng xiōng nú

前将军赵信军败,降匈奴。

yòu jiāng jūn sū jiàn wáng jūn dú zì tuō hái shú wèi shù rén

右将军苏建亡军,独自脱还,赎为庶人。

liù yuè zhào yuē zhèn wén wǔ dì bù xiāng fù lǐ sān dài bù tóng fǎ suǒ yóu shū lù ér jiàn dé yī yě

六月,诏曰:“朕闻五帝不相复礼,三代不同法,所由殊路而建德一也。

gài kǒng zǐ duì dìng gōng yǐ lái yuǎn āi gōng yǐ lùn chén jǐng gōng yǐ jié yòng fēi qī bù tóng suǒ jí yì wù yě

盖孔子对定公以徕远,哀公以论臣,景公以节用,非期不同,所急异务也。

jīn zhōng guó yī tǒng ér běi biān wèi ān zhèn shén dào zhī

今中国一统而北边未安,朕甚悼之。

rì zhě dà jiàng jūn xún shuò fāng zhēng xiōng nú zhǎn shǒu lǔ wàn bā qiān jí zhū jìn gù jí yǒu guò zhě xián méng hòu shǎng de miǎn jiǎn zuì

日者大将军巡朔方,征匈奴,斩首虏万八千级,诸禁锢及有过者,咸蒙厚赏,得免、减罪。

jīn dà jiàng jūn réng fù kè huò zhǎn shǒu lǔ wàn jiǔ qiān jí shòu jué shǎng ér yù yí mài zhě wú suǒ liú yí

今大将军仍复克获,斩首虏万九千级,受爵赏而欲移卖者,无所流貤。

qí yì wèi lìng

其议为令。

yǒu sī zòu qǐng zhì wǔ gōng shǎng guān yǐ chǒng zhàn shì

”有司奏请置武功赏官,以宠战士。

yuán shòu yuán nián dōng shí yuè xíng xìng yōng cí wǔ zhì

元狩元年冬十月,行幸雍,祠五畤。

huò bái lín zuò bái lín zhī gē

获白麟,作《白麟之歌》。

shí yī yuè huái nán wáng ān héng shān wáng cì móu fǎn zhū

十一月,淮南王安、衡山王赐谋反,诛。

dǎng yǔ sǐ zhě shù wàn rén

党与死者数万人。

shí èr yuè dà yǔ xuě mín dòng sǐ

十二月,大雨雪,民冻死。

xià sì yuè shè tiān xià

夏四月,赦天下。

dīng mǎo lì huáng tài zǐ

丁卯,立皇太子。

cì zhōng èr qiān dàn jué yòu shù cháng mín wèi fù hòu zhě yī jí

赐中二千石爵右庶长,民为父后者一级。

zhào yuē zhèn wén jiù yáo duì yǔ yuē zài zhī rén zhī rén zé zhé wéi dì nán zhī

诏曰:“朕闻咎繇对禹,曰在知人,知人则哲,惟帝难之。

gài jūn zhě xīn yě mín yóu zhī tǐ zhī tǐ shāng zé xīn cǎn dá

盖君者,心也,民犹支体,支体伤则心憯怛。

rì zhě huái nán héng shān xiū wén xué liú huò lù liǎng guó jiē rǎng chù yú xié shuō ér zào cuàn shì cǐ zhèn zhī bù dé

日者淮南、衡山修文学,流货赂,两国接壤,怵于邪说,而造篡弑,此朕之不德。

shī yún yōu xīn cǎn cǎn niàn guó zhī wèi nüè

《诗》云:‘忧心惨惨,念国之为虐。

yǐ shè tiān xià dí chú yǔ zhī gēng shǐ

’已赦天下,涤除与之更始。

zhèn jiā xiào dì lì tián āi fu lǎo mào gū guǎ guān dú huò kuì yú yī shí shén lián mǐn yān

朕嘉孝弟、力田,哀夫老眊、孤、寡、鳏、独或匮于衣食,甚怜愍焉。

qí qiǎn yè zhě xún xíng tiān xià cún wèn zhì cì

其遣谒者巡行天下,存问致赐。

yuē huáng dì shǐ yè zhě cì xiàn sān lǎo xiào zhě bó rén wǔ pǐ

曰:‘皇帝使谒者赐县三老、孝者帛,人五匹;

xiāng sān lǎo dì zhě lì tián bó rén sān pǐ

乡三老、弟者、力田帛,人三匹;

nián jiǔ shí yǐ shàng jí guān guǎ gū dú bó rén èr pǐ xù sān jīn

年九十以上及鳏、寡、孤、独帛,人二匹,絮三斤;

bā shí yǐ shàng mǐ rén sān shí

八十以上米,人三石。

yǒu yuān shī zhí shǐ zhě yǐ wén

有冤失职,使者以闻。

xiàn xiāng jí cì wú zhuì jù

县、乡即赐,毋赘聚。

wǔ yuè yǐ sì huì rì yǒu shí zhī

五月乙巳晦,日有蚀之。

xiōng nú rù shàng gǔ shā shù bǎi rén

匈奴入上谷,杀数百人。

èr nián dōng shí yuè xíng xìng yōng cí wǔ zhì

二年冬十月,行幸雍,祠五畤。

chūn sān yuè wù yín chéng xiàng hóng hōng

春三月戊寅,丞相弘薨。

qiǎn piào qí jiāng jūn huò qù bìng chū lǒng xī zhì gāo lán zhǎn shǒu bā qiān yú jí

遣骠骑将军霍去病出陇西,至皋兰,斩首八千余级。

xià mǎ shēng yú wú shuǐ zhōng

夏,马生余吾水中。

nán yuè xiàn xùn xiàng néng yán niǎo

南越献驯象、能言鸟。

jiāng jūn qù bìng gōng sūn áo chū běi dì èr qiān yú lǐ guò jū yán zhǎn shǒu lǔ sān wàn yú jí

将军去病、公孙敖出北地二千余里,过居延,斩首虏三万余级。

xiōng nú rù yàn mén shā lüè shù bǎi rén

匈奴入雁门,杀略数百人。

qiǎn wèi wèi zhāng qiān láng zhōng lìng lǐ guǎng jiē chū yòu běi píng

遣卫尉张骞、郎中令李广皆出右北平。

guǎng shā xiōng nú sān qiān yú rén jǐn wáng qí jūn sì qiān rén dú shēn tuō hái jí gōng sūn áo zhāng qiān jiē hòu qī dāng zhǎn shú wèi shù rén

广杀匈奴三千余人,尽亡其军四千人,独身脱还,及公孙敖、张骞皆后期,当斩,赎为庶人。

jiāng dū wáng jiàn yǒu zuì zì shā

江都王建有罪,自杀。

jiāo dōng wáng jì hōng

胶东王寄薨。

qiū xiōng nú kūn yá wáng shā xiū tú wáng bìng jiāng qí zhòng hé sì wàn yú rén lái jiàng zhì wǔ shǔ guó yǐ chù zhī

秋,匈奴昆邪王杀休屠王,并将其众合四万余人来降,置五属国以处之。

yǐ qí de wèi wǔ wēi jiǔ quán jùn

以其地为武威、酒泉郡。

sān nián chūn yǒu xīng bèi yú dōng fāng

三年春,有星孛于东方。

xià wǔ yuè shè tiān xià

夏五月,赦天下。

lì jiāo dōng kāng wáng shǎo zǐ qìng wèi lù ān wáng

立胶东康王少子庆为六安王。

fēng gù xiāng hā xiāo hé zēng sūn qìng wèi liè hóu

封故相哈萧何曾孙庆为列侯。

qiū xiōng nú rù yòu běi píng dìng xiāng shā lüè qiān yú rén

秋,匈奴入右北平、定襄,杀略千余人。

qiǎn yè zhě quàn yǒu shuǐ zāi jùn zhǒng sù mài

遣谒者劝有水灾郡种宿麦。

jǔ lì mín néng jiǎ dài pín mín zhě yǐ míng wén

举吏民能假贷贫民者以名闻。

jiǎn lǒng xī běi dì shàng jùn shù zú bàn

减陇西、北地、上郡戍卒半。

fā zhé lì chuān kūn míng chí

发谪吏穿昆明池。

sì nián dōng yǒu sī yán guān dōng pín mín xǐ lǒng xī běi dì xī hé shàng jùn kuài jī fán qī shí èr wàn wǔ qiān kǒu xiàn guān yī shí zhèn yè yòng dù bù zú qǐng shōu yín xī zào bái jīn jí pí bì yǐ zú yòng

四年冬,有司言关东贫民徙陇西、北地、西河、上郡、会稽凡七十二万五千口,县官衣食振业,用度不足,请收银、锡造白金及皮币以足用。

chū suàn mín qián

初算缗钱。

chūn yǒu xīng bèi yú dōng běi

春,有星孛于东北。

xià yǒu cháng xīng chū yú xī běi

夏,有长星出于西北。

dà jiàng jūn wèi qīng jiāng sì jiāng jūn chū dìng xiāng jiāng jūn qù bìng chū dài gè jiāng wǔ wàn qí

大将军卫青将四将军出定襄,将军去病出代,各将五万骑。

bù bīng zhǒng jūn hòu shù shí wàn rén

步兵踵军后数十万人。

qīng zhì mù běi wéi chán yú zhǎn shǒu wàn jiǔ qiān jí zhì tián yán shān nǎi hái

青至幕北围单于,斩首万九千级,至阗颜山乃还。

qù bìng yǔ zuǒ xián wáng zhàn zhǎn huò shǒu lǔ qī wàn yú jí fēng láng jū xū shān nǎi hái

去病与左贤王战,斩获首虏七万余级,封狼居胥山乃还。

liǎng jūn shì sǐ zhě shù wàn rén

两军士死者数万人。

qián jiāng jūn guǎng hòu jiāng jūn shí qí jiē hòu qī

前将军广、后将军食其皆后期。

guǎng zì shā shí qí shú sǐ

广自杀,食其赎死。

wǔ nián chūn sān yuè jiǎ wǔ chéng xiàng li cài yǒu zuì zì shā

五年春三月甲午,丞相李蔡有罪,自杀。

tiān xià mǎ shǎo píng mǔ mǎ pǐ èr shí wàn

天下马少,平牡马,匹二十万。

ba bàn liǎng qián xíng wǔ zhū qián

罢半两钱,行五铢钱。

xǐ tiān xià jiān huá lì mín yú biān

徙天下奸猾吏民于边。

liù nián dōng shí yuè cì chéng xiàng yǐ xià zhì lì èr qiān dàn jīn qiān dàn yǐ xià zhì chéng cóng zhě bó mán yí jǐn gè yǒu chà

六年冬十月,赐丞相以下至吏二千石金,千石以下至乘从者帛,蛮夷锦各有差。

yǔ shuǐ wáng bīng

雨水亡冰。

xià sì yuè yǐ sì miào lì huáng zǐ hóng wèi qí wáng dàn wèi yàn wáng xū wèi guǎng líng wáng

夏四月乙巳,庙立皇子闳为齐王,旦为燕王,胥为广陵王。

chū zuò gào

初作诰。

liù yuè zhào yuē rì zhě yǒu sī yǐ bì qīng duō jiān nóng shāng ér wèi zhòng yòu jìn jiān bìng zhī tu gù gǎi bì yǐ yuē zhī

六月,诏曰:“日者有司以币轻多奸,农伤而未众,又禁兼并之涂,故改币以约之。

jī zhū wǎng gǔ zhì yí yú jīn

稽诸往古,制宜于今。

fèi qī yǒu yuè ér shān zé zhī mín wèi yù

废期有月,而山泽之民未谕。

fu rén xíng ér cóng shàn yì lì zé sú yì yì fèng xiàn zhě suǒ yǐ dǎo zhī wèi míng yǔ

夫仁行而从善,义立则俗易,意奉宪者所以导之未明与?

jiāng bǎi xìng suǒ ān shū lù ér jiǎo qián lì yīn chéng shì yǐ qīn zhēng zhù yá

将百姓所安殊路,而挢虔吏因乘势以侵蒸庶邪?

hé fēn rán qí rǎo yě

何纷然其扰也!

jīn qiǎn bó shì dà děng liù rén fēn xún háng tiān xià cún wèn guān guǎ fèi jí wú yǐ zì zhèn yè zhě dài yǔ zhī

今遣博士大等六人分循行天下,存问鳏、寡、废、疾,无以自振业者贷与之。

yù sān lǎo xiào dì yǐ wéi mín shī jǔ dú xíng zhī jūn zǐ zhēng yì xíng zài suǒ

谕三老、孝弟以为民师,举独行之君子,征诣行在所。

zhèn jiā xián zhě lè zhī qí rén

朕嘉贤者,乐知其人。

guǎng xuān jué dào shì yǒu tè zhāo shǐ zhě zhī rèn yě

广宣厥道,士有特招,使者之任也。

xiáng wèn yǐn chǔ wáng wèi jí yuān shī zhí jiān huá wéi hài yě huāng zhì kē zhě jǔ zòu

详问隐处亡位及冤失职、奸猾为害、野荒治苛者,举奏。

jùn guó yǒu suǒ yǐ wéi biàn zhě shàng chéng xiàng yù shǐ yǐ wén

郡国有所以为便者,上丞相、御史以闻。

qiū jiǔ yuè dà sī mǎ piào qí jiāng jūn qù bìng hōng

秋九月,大司马骠骑将军去病薨。

yuán dǐng yuán nián xià wǔ yuè shè tiān xià dà pú wǔ rì

元鼎元年夏五月,赦天下,大酺五日。

de dǐng fén shuǐ shàng

得鼎汾水上。

jì dōng wáng péng lí yǒu zuì fèi xǐ shàng yōng

济东王彭离有罪,废徙上庸。

èr nián dōng shí yī yuè yù shǐ dài fū zhāng tāng yǒu zuì zì shā

二年冬十一月,御史大夫张汤有罪,自杀。

shí èr yuè chéng xiàng qīng dí xià yù sǐ

十二月,丞相青翟下狱死。

chūn qǐ bǎi liáng tái

春,起柏梁台。

sān yuè dà yǔ xuě

三月,大雨雪。

xià dà shuǐ guān dōng è sǐ zhě yǐ qiān shù

夏,大水,关东饿死者以千数。

qiū jiǔ yuè zhào yuē rén bù yì yuǎn yì bù cí nán jīn jīng shī suī wèi wèi fēng nián shān lín chí zé zhī ráo yǔ mín gòng zhī

秋九月,诏曰:“仁不异远,义不辞难,今京师虽未为丰年,山林、池泽之饶与民共之。

jīn shuǐ lǎo yí yú jiāng nán pò lóng dōng zhì zhèn jù qí jī hán bù huó

今水潦移于江南,迫隆冬至,朕惧其饥寒不活。

jiāng nán zhī de huǒ gēng shuǐ nòu fāng xià bā shǔ zhī sù zhì zhī jiāng líng qiǎn bó shì zhōng děng fēn xún háng yù gào suǒ dǐ wú lìng zhòng kùn

江南之地,火耕水耨,方下巴、蜀之粟致之江陵,遣博士中等分循行,谕告所抵,无令重困。

lì mín yǒu zhèn jiù jī mín miǎn qí ě zhě jù jǔ yǐ wén

吏民有振救饥民免其厄者,具举以闻。

sān nián dōng xǐ hán gǔ guān yú xīn ān

三年冬,徙函谷关于新安。

yǐ gù guān wèi hóng nóng jù

以故关为弘农具。

shí yī yuè lìng mín gào mín zhě yǐ qí bàn yǔ zhī

十一月,令民告缗者以其半与之。

zhēng yuè wù zǐ yáng líng yuán huǒ

正月戊子,阳陵园火。

xià sì yuè yǔ báo guān dōng jùn guó shí yú jī rén xiāng shí

夏四月,雨雹,关东郡国十余饥,人相食。

cháng shān wáng shùn hōng

常山王舜薨。

zi sì lì yǒu zuì fèi xǐ fáng líng

子嗣立,有罪,废徙房陵。

sì nián dōng shí yuè xíng xìng yōng cí wǔ zhì

四年冬十月,行幸雍,祠五畤。

cì mín jué yī jí nǚ zǐ bǎi hù niú jiǔ

赐民爵一级,女子百户牛、酒。

xíng zì xià yáng dōng xìng fén yīn

行自夏阳,东幸汾阴。

shí yī yuè jiǎ zǐ lì hòu tǔ cí yú fén yīn shuí shàng

十一月甲子,立后土祠于汾阴脽上。

lǐ bì xíng xìng xíng yáng

礼毕,行幸荥阳。

hái zhì luò yáng zhào yuē jì dì yì zhōu zhān wàng hé luò xún shěng yù zhōu guān yú zhōu shì miǎo ér wú sì

还至洛阳,诏曰:“祭地翼州,瞻望河、洛,巡省豫州,观于周室,邈而无祀。

xún wèn qí lǎo nǎi de niè zǐ jiā

询问耆老,乃得孽子嘉。

qí fēng jiā wèi zhōu zi nán jūn yǐ fèng zhōu sì

其封嘉为周子南君,以奉周祀。

chūn èr yuè zhōng shān wáng shèng hōng

春二月,中山王胜薨。

xià fēng fāng shì luán dà wéi lè tōng hóu wèi shàng jiàng jūn

夏,封方士栾大为乐通侯,位上将军。

liù yuè de bǎo dǐng hòu tǔ cí páng

六月,得宝鼎后土祠旁。

qiū mǎ shēng wò wā shuǐ zhōng

秋,马生渥洼水中。

zuò bǎo dǐng tiān mǎ zhī gē

作《宝鼎》、《天马》之歌。

lì cháng shān xiàn wáng zǐ shāng wèi sǎ shuǐ wáng

立常山宪王子商为洒水王。

wǔ nián dōng shí yuè xíng xìng yōng cí wǔ zhì

五年冬十月,行幸雍,祠五畤。

suì yú lǒng dēng kōng tóng xi lín zǔ lì hé ér hái

遂逾陇,登空同,西临祖厉河而还。

shí yī yuè xīn sì shuò dàn dōng zhì

十一月辛巳朔旦,冬至。

lì tài zhì yú gān quán

立泰畤于甘泉。

tiān zǐ qīn jiāo jiàn cháo rì xī yuè

天子亲郊见,朝日夕月。

zhào yuē zhèn yǐ miǎo shēn tuō yú wáng hóu zhī shàng dé wèi néng suí mín mín huò jī hán gù xún jì hòu tǔ yǐ qí fēng nián

诏曰:“朕以眇身托于王侯之上,德未能绥民,民或饥寒,故巡祭后土以祈丰年。

jì zhōu zhuī rǎng nǎi xiǎn wén dǐng huò jiàn yú miào

冀州隹壤乃显文鼎,获荐于庙。

wò wā shuǐ chū mǎ zhèn qí yù yān

渥洼水出马,朕其御焉。

zhàn zhàn jīng jīng jù bù kè rèn sī zhāo tiān dì nèi wéi zì xīn

战战兢兢,惧不克任,思昭天地,内惟自新。

shī yún sì mǔ yì yì yǐ zhēng bù fú

《诗》云:‘四牡翼翼,以征不服。

qīn shěng biān chuí yòng shì suǒ jí

’亲省边垂,用事所极。

wàng jiàn qín yī xiū tiān wén chán

望见秦一,修天文禅。

xīn mǎo yè ruò jǐng guāng shí yǒu èr míng

辛卯夜,若景光十有二明。

yì yuē xiān jiǎ sān rì hòu jiǎ sān rì

《易》曰:‘先甲三日,后甲三日。

zhèn shén niàn nián suì wèi xián dēng chì gōng zhāi jiè dīng yǒu bài kuàng yú jiāo

’朕甚念年岁未咸登,饬躬斋戒,丁酉,拜况于郊。

xià sì yuè nán yuè wáng xiāng lǚ jiā fǎn shā hàn shǐ zhě jí qí wáng wáng tài hòu

夏四月,南越王相吕嘉反,杀汉使者及其王、王太后。

shè tiān xià

大赦天下。

dīng chǒu huì rì yǒu shí zhī

丁丑晦,日有蚀之。

qiū wā há má dòu

秋,蛙、虾蟆斗。

qiǎn fú bō jiāng jūn lù bó dé chū guì yáng xià huáng shuǐ

遣伏波将军路博德出桂阳,下湟水;

lóu chuán jiāng jūn yáng pū chū yù zhāng xià zhēn shuǐ

楼船将军杨仆出豫章,下浈水;

guī yì yuè hóu yán wèi gē chuán jiāng jūn chū líng líng xià lí shuǐ

归义越侯严为戈船将军,出零陵,下离水;

jiǎ wéi xià lài jiāng jūn xià cāng wú

甲为下濑将军,下苍梧。

jiē jiāng zuì rén jiāng huái yǐ nán lóu chuán shí wàn rén yuè chí yì hóu yí bié jiāng ba shǔ zuì rén fā yè láng bīng xià zāng kē jiāng xián huì pān yú

皆将罪人,江、淮以南楼船十万人,越驰义侯遗别将巴、蜀罪人,发夜郎兵,下牂柯江,咸会番禺。

jiǔ yuè liè hóu zuò xiàn huáng jīn zhòu jì zōng miào bù rú fǎ duó jué zhě bǎi liù rén chéng xiàng zhào zhōu xià yù sǐ

九月,列侯坐献黄金酎祭宗庙不如法夺爵者百六人,丞相赵周下狱死。

lè tōng hóu luán dà zuò wū wǎng yào zhǎn

乐通侯栾大坐诬罔要斩。

xī qiāng zhòng shí wàn rén fǎn yǔ xiōng nú tōng shǐ gōng gù ān wéi fú hǎn

西羌众十万人反,与匈奴通使,攻故安,围枹罕。

xiōng nú rù wǔ yuán shā tài shǒu

匈奴入五原,杀太守。

liù nián dōng shí yuè fā lǒng xī tiān shuǐ ān dìng qí shì jí zhōng wèi hé nán hé nèi zú shí wàn rén qiǎn jiàng jūn li xi láng zhōng lìng xú zì wèi zhēng xī qiāng píng zhī

六年冬十月,发陇西、天水、安定骑士及中尉、河南、河内卒十万人,遣将军李息、郎中令徐自为征西羌,平之。

xíng dōng jiāng xìng gōu shì zhì zuǒ yì tóng xiāng wén nán yuè pò yǐ wéi wén xǐ xiàn

行东,将幸缑氏,至左邑桐乡,闻南越破,以为闻喜县。

chūn zhì jí xīn zhōng xiāng de lǚ jiā shǒu yǐ wéi huò jiā xiàn

春,至汲新中乡,得吕嘉首,以为获嘉县。

chí yì hóu yí bīng wèi jí xià shàng biàn lìng zhēng xī nán yí píng zhī

驰义侯遗兵未及下,上便令征西南夷,平之。

suì dìng yuè de yǐ wéi nán hǎi cāng wú yù lín hé pǔ jiāo zhǐ jiǔ zhēn rì nán zhū yá dān ěr jùn

遂定越地,以为南海、苍梧、郁林、合浦、交阯、九真、日南、珠厓、儋耳郡。

dìng xī nán yí yǐ wéi wǔ dū zāng kē yuè guī chén lí wén shān jùn

定西南夷,以为武都、牂柯、越巂、沈黎、文山郡。

qiū dōng yuè wáng yú shàn fǎn gōng shā hàn jiāng lì

秋,东越王馀善反,攻杀汉将、吏。

qiǎn héng hǎi jiāng jūn hán shuō zhōng wèi wáng wēn shū chū huì jī lóu chuán jiāng jūn yáng pū chū yù zhāng jī zhī

遣横海将军韩说、中尉王温舒出会稽,楼船将军杨仆出豫章击之。

yòu qiǎn fú jū jiāng jūn gōng sūn hè chū jiǔ yuán xiōng hé jiāng jūn zhào pò nú chū lìng jū jiē èr qiān yú lǐ bú jiàn lǔ ér hái

又遣浮沮将军公孙贺出九原,匈河将军赵破奴出令居,皆二千余里,不见虏而还。

nǎi fēn wǔ wēi jiǔ quán de zhì zhāng yè dūn huáng jùn xǐ mín yǐ shí zhī

乃分武威、酒泉地置张掖、敦煌郡,徙民以实之。

yuán fēng yuán nián dōng shí yuè zhào yuē nán yuè dōng ōu xián fú qí gū xi mán běi yí pō wèi jí mù

元封元年冬十月,诏曰:“南越、东瓯咸伏其辜,西蛮、北夷颇未辑睦。

zhèn jiāng xún biān chuí zé bīng zhèn lǚ gōng bǐng wǔ jié zhì shí èr bù jiàng jūn qīn shuài shī yān

朕将巡边垂,择兵振旅,躬秉武节,置十二部将军,亲帅师焉。

xíng zì yún yáng běi lì shàng jùn xī hé wǔ yuán chū cháng chéng běi dēng chán yú tái zhì shuò fāng lín běi hé

”行自云阳,北历上郡、西河、五原,出长城,北登单于台,至朔方,临北河。

lè bīng shí bā wàn qí jīng qí jìng qiān yú lǐ wēi zhèn xiōng nú

勒兵十八万骑,旌旗径千余里,威震匈奴。

qiǎn shǐ zhě gào chán yú yuē nán yuè wáng tóu yǐ xiàn yú hàn běi què yǐ

遣使者告单于曰:“南越王头已县于汉北阙矣。

chán yú néng zhàn tiān zǐ zì jiāng dài biān

单于能战,天子自将待边;

bù néng jí lái chén fú

不能,亟来臣服。

hé dàn wáng nì mù běi hán kǔ zhī de wèi

何但亡匿幕北寒苦之地为!

xiōng nú zhé yān

”匈奴詟焉。

hái cí huáng dì yú qiáo shān nǎi guī gān quán

还,祠黄帝于桥山,乃归甘泉。

dōng yuè shā wáng yú shàn jiàng

东越杀王馀善降。

zhào yuē dōng yuè xiǎn zǔ fǎn fù wèi hòu shì huàn qiān qí mín yú jiāng huái jiān

诏曰:“东越险阻反复,为后世患,迁其民于江、淮间。

suì xū qí de

”遂虚其地。

chūn zhèng xíng xìng gōu shì

春正,行幸缑氏。

zhào yuē zhèn yòng shì huà shān zhì yú zhōng yuè huò bó páo jiàn xià hòu qǐ mǔ shí

诏曰:“朕用事华山,至于中岳,”获駮麃,见夏后启母石。

yì rì qīn dēng sōng gāo yù shǐ chéng shǔ zài miào páng lì zú xián wén hū wàn suì zhě sān

翌日,亲登嵩高,御史乘属,在庙旁吏卒咸闻呼万岁者三。

dēng lǐ wǎng bù dá

登礼罔不答。

qí lìng cí guān jiā zēng tài shì cí jìn wú fá qí cǎo mù

其令祠官加增太室祠,禁无伐其草木。

yǐ shān xià hù sān bǎi wèi zhī fèng yì míng yuē chóng gāo dú gěi cí fù wáng suǒ yǔ

以山下户三百为之奉邑,名曰崇高,独给祠,复亡所与。

xíng suì dōng xún hǎi shàng

”行,遂东巡海上。

xià sì yuè guǐ mǎo shàng hái dēng fēng tài shān jiàng zuò míng táng

夏四月癸卯,上还,登封泰山,降坐明堂。

zhào yuē zhèn yǐ miǎo shēn chéng zhì zūn jīng jīng yān wéi dé fěi bó bù míng yú lǐ yuè gù yòng shì bā shén zāo tiān dì kuàng shī zhe jiàn jǐng xiàng xiè rán rú yǒu wén

诏曰:“朕以眇身承至尊,兢兢焉惟德菲薄,不明于礼乐,故用事八神,遭天地况施,著见景象,屑然如有闻。

zhèn yú guài wù yù zhǐ bù gǎn suì dēng fēng tài shān zhì yú liáng fù rán hòu shēng chán sù rán

震于怪物,欲止不敢,遂登封泰山,至于梁父,然后升禅肃然。

zì xīn jiā yǔ shì dà fū gēng shǐ qí yǐ shí yuè wèi yuán fēng yuán nián

自新,嘉与士大夫更始,其以十月为元封元年。

xíng suǒ xún zhì bó fèng gāo shé qiū lì chéng liáng fù mín tián zū bū fù dài yǐ chú

行所巡至,博、奉高、蛇丘、历城、梁父,民田租逋赋、贷,已除。

jiā nián qī shí yǐ shàng gū guǎ bó rén èr pǐ

加年七十以上孤、寡帛,人二匹。

sì xiàn wú chū jīn nián suàn

四县无出今年算。

cì tiān xià mín jué yī jí nǚ zǐ bǎi hù niú jiǔ

赐天下民爵一级,女子百户牛、酒。

xíng zì tài shān fù dōng xún hǎi shàng zhì jié shí

行自泰山,复东巡海上,至碣石。

zì liáo xī lì běi biān jiǔ yuán guī yú gān quán

自辽西历北边九原,归于甘泉。

qiū yǒu xīng bèi yú dōng jǐng yòu bèi yú sān tái

秋,有星孛于东井,又孛于三台。

qí wáng hóng hōng

齐王闳薨。

èr nián dōng shí yuè xíng xìng yōng cí wǔ zhì

二年冬十月,行幸雍,祠五畤。

chūn xìng gōu shì suì zhì dōng lái

春,幸缑氏,遂至东莱。

xià sì yuè hái cí tài shān

夏四月,还祠泰山。

zhì hù zǐ lín jué hé mìng cóng chén jiāng jūn yǐ xià jiē fù xīn sāi hé dī zuò hù zǐ zhī gē

至瓠子,临决河,命从臣将军以下皆负薪塞河堤,作《瓠子之歌》。

shè suǒ guò xǐ cì gū dú gāo nián mǐ rén sì shí

赦所过徙,赐孤、独、高年米,人四石。

hái zuò gān quán tōng tiān tāi cháng ān fēi lián guǎn

还,作甘泉通天台、长安飞廉馆。

cháo xiǎn wáng gōng shā liáo dōng dū wèi nǎi mù tiān xià sǐ zuì jī cháo xiǎn

朝鲜王攻杀辽东都尉,乃募天下死罪击朝鲜。

liù yuè zhào yuē gān quán gōng nèi zhōng chǎn zhī jiǔ jīng lián yè

六月,诏曰:“甘泉宫内中产芝,九茎连叶。

shàng dì bó lín bù yì xià fáng cì zhèn hóng xiū

上帝博临,不异下房,赐朕弘休。

qí shè tiān xià cì yún yáng dōu bǎi hù niú jiǔ

其赦天下,赐云阳都百户牛、酒。

zuò zhī fáng zhī gē

”作《芝房之歌》。

qiū zuò míng táng yú tài shān xià

秋,作明堂于泰山下。

qiǎn lóu chuán jiāng jūn yáng pū zuǒ jiāng jūn xún zhì jiāng yìng mù zuì rén jī cháo xiǎn

遣楼船将军杨仆、左将军荀彘将应募罪人击朝鲜。

yòu qiǎn jiàng jūn guō chāng zhōng láng jiàng wèi guǎng fā ba shǔ bīng píng xī nán yí wèi fú zhě yǐ wéi yì zhōu jùn

又遣将军郭昌、中郎将卫广发巴、蜀兵平西南夷未服者,以为益州郡。

sān nián zài zuò jué dǐ xì sān bǎi lǐ nèi jiē guān

三年在,作角抵戏,三百里内皆观。

xià cháo xiǎn zhǎn qí wáng yòu qú jiàng yǐ qí de wéi lè làng lín zhūn xuán tú zhēn pān jùn

夏,朝鲜斩其王右渠降,以其地为乐浪、临屯、玄菟、真番郡。

lóu chuán jiāng jūn yáng pū zuò shī wáng duō miǎn wèi shù mín zuǒ jiāng jūn xún zhì zuò zhēng gōng qì shì

楼船将军杨仆坐失亡多免为庶民,左将军荀彘坐争功弃市。

qiū qī yuè jiāo xī wáng duān hōng

秋七月,胶西王端薨。

wǔ dū dī rén fǎn fēn xǐ jiǔ quán jùn

武都氐人反,分徙酒泉郡。

sì nián dōng shí yuè xíng xìng yōng cí wǔ zhì

四年冬十月,行幸雍,祠五畤。

tōng huí zhōng dào suì běi chū xiāo guān lì dú lù míng zé zì dài ér hái xìng hé dōng

通回中道,遂北出萧关,历独鹿,鸣泽,自代而还,幸河东。

chūn sān yuè cí hòu tǔ

春三月,祠后土。

zhào yuē zhèn gōng jì hòu tǔ dì qí jiàn guāng jí yú líng tán yī yè sān zhú

诏曰:“朕躬祭后土地祇,见光集于灵坛,一夜三烛。

xìng zhōng dōu gōng diàn shàng jiàn guāng

幸中都宫,殿上见光。

qí shè fén yīn xià yáng zhōng dōu sǐ zuì yǐ xià cì sān xiàn jí yáng shì jiē wú chū jīn nián zū fù

其赦汾阴、夏阳、中都死罪以下,赐三县及杨氏皆无出今年租赋。

xià dà hàn mín duō hé sǐ

夏,大旱,民多曷死。

qiū yǐ xiōng nú ruò kě suì chén fú nǎi qiǎn shǐ shuō zhī

秋,以匈奴弱,可遂臣服,乃遣使说之。

chán yú shǐ lái sǐ jīng shī

单于使来,死京师。

xiōng nú kòu biān qiǎn bá hú jiāng jūn guō chāng zhūn shuò fāng

匈奴寇边,遣拔胡将军郭昌屯朔方。

wǔ nián dōng xíng nán xún shòu zhì yú shèng táng wàng sì yú shùn yú jiǔ yí

五年冬,行南巡狩,至于盛唐,望祀虞舜于九嶷。

dēng qián tiān zhù shān zì xún yáng fú jiāng qīn shè jiāo jiāng zhōng huò zhī

登灊天柱山,自寻阳浮江,亲射蛟江中,获之。

zhú lú qiān lǐ báo zōng yáng ér chū zuò shèng táng zōng yáng zhī gē

舳舻千里,薄枞阳而出,作《盛唐枞阳之歌》。

suì běi zhì láng yá bìng hǎi suǒ guò lǐ cí qí míng shān dà chuān

遂北至琅邪,并海,所过,礼祠其名山大川。

chūn sān yuè hái zhì tài shān zēng fēng

春三月,还至泰山,增封。

jiǎ zǐ cí gāo zǔ yú míng táng yǐ pèi shàng dì yīn cháo zhū hóu wáng liè hóu shòu jùn guó jì

甲子,祠高祖于明堂,以配上帝,因朝诸侯王、列侯,受郡国计。

xià sì yuè zhào yuē zhèn xún jīng yáng ji jiāng huái wù huì dà hǎi qì yǐ hé tài shān

夏四月,诏曰:“朕巡荆、扬、辑江、淮物,会大海气,以合泰山。

shàng tiān jiàn xiàng zēng xiū fēng shàn

上天见象,增修封禅。

qí shè tiān xià

其赦天下。

suǒ xìng xiàn wú chū jīn nián zū fù cì guān guǎ gū dú bó pín qióng zhě sù

所幸县毋出今年租赋,赐鳏、寡、孤、独帛,贫穷者粟。

hái xìng gān quán jiāo tài zhì

”还幸甘泉,郊泰畤。

dà sī mǎ dà jiàng jūn qīng hōng

大司马大将军青薨。

chū zhì cì shǐ bù shí sān zhōu

初置刺史部十三州。

míng chén wén wǔ yù jǐn zhào yuē gài yǒu fēi cháng zhī gōng bì dài fēi cháng zhī rén gù mǎ huò bēn dì ér zhì qiān lǐ shì huò yǒu fù sú zhī lèi ér lì gōng míng

名臣文武欲尽,诏曰:“盖有非常之功,必待非常之人,故马或奔踶而致千里,士或有负俗之累而立功名。

fu fěng jià zhī mǎ tuò chí zhī shì yì zài yù zhī ér yǐ

夫泛驾之马,跅驰之士,亦在御之而已。

qí lìng zhōu jùn chá lì mín yǒu mào cái yì děng kě wèi jiāng xiāng jí shǐ jué guó zhě

其令州、郡察吏、民有茂材、异等可为将、相及使绝国者。

liù nián dōng xíng xìng huí zhōng

六年冬,行幸回中。

chūn zuò shǒu shān gōng

春,作首山宫。

sān yuè xíng xìng hé dōng cí hòu tǔ

三月,行幸河东,祠后土。

zhào yuē zhèn lǐ shǒu shān kūn tián chū zhēn wù huà huò wèi huáng jīn

诏曰:“朕礼首山,昆田出珍物,化或为黄金。

jì hòu tǔ shén guāng sān zhú

祭后土,神光三烛。

qí shè fén yīn shū sǐ yǐ xià cì tiān xià pín mín bù bó rén yì pǐ

其赦汾阴殊死以下,赐天下贫民布、帛,人一匹。

yì zhōu kūn míng fǎn shè jīng shī wáng mìng lìng cóng jūn qiǎn bá hú jiāng jūn guō chāng jiāng yǐ jī zhī

益州、昆明反,赦京师亡命令从军,遣拔胡将军郭昌将以击之。

xià jīng shī mín guān jué dǐ yú shàng lín píng lè guǎn

夏,京师民观角抵于上林平乐馆。

qiū dà hàn huáng

秋,大旱,蝗。

tài chū yuán nián dōng shí yuè xíng xìng tài shān

太初元年冬十月,行幸泰山。

shí yī yuè jiǎ zǐ shuò dàn dōng zhì sì shàng dì yú míng táng

十一月甲子朔旦,冬至,祀上帝于明堂。

yǐ yǒu bǎi liáng tái zāi

乙酉,柏梁台灾。

shí èr yuè chán gāo lǐ cí hòu tǔ

十二月,禅高里,祠后土。

dōng lín bó hǎi wàng cí péng lái

东临勃海,望祠蓬莱。

chūn hái shòu jì yú gān quán

春,还,受计于甘泉。

èr yuè qǐ jiàn zhāng gōng

二月,起建章宫。

xià wǔ yuè zhèng lì yǐ zhēng yuè wèi suì shǒu

夏五月,正历,以正月为岁首。

sè shàng huáng shù yòng wǔ dìng guān míng xié yīn lǜ

色上黄,数用五,定官名,协音律。

qiǎn yīn yú jiāng jūn gōng sūn áo zhù sài wài shòu xiáng chéng

遣因杅将军公孙敖筑塞外受降城。

qiū bā yuè xíng xìng ān dìng

秋八月,行幸安定。

qiǎn èr shī jiāng jūn lǐ guǎng lì fā tiān xià zhé mín xī zhēng dà yuān

遣贰师将军李广利发天下谪民西征大宛。

huáng cóng dōng fāng fēi zhì dūn huáng

蝗从东方飞至敦煌。

èr nián chūn zhēng yuè wù shēn chéng xiàng qìng hōng

二年春正月戊申,丞相庆薨。

sān yuè xíng xìng hé dōng cí hòu tǔ

三月,行幸河东,祠后土。

lìng tiān xià dà pú wǔ rì lǘ wǔ rì cí mén hù bǐ xī

令天下大酺五日,𦝼五日,祠门户,比腊。

xià sì yuè zhào yuē zhèn yòng shì jiè shān jì hòu tǔ jiē yǒu guāng yìng

夏四月,诏曰:“朕用事介山,祭后土,皆有光应。

qí shè fén yīn ān yì shū sǐ yǐ xià

其赦汾阴、安邑殊死以下。

wǔ yuè jí lì mín mǎ bǔ chē qí mǎ

五月,籍吏民马补车骑马。

qiū huáng

秋,蝗。

qiǎn jùn jī jiāng jūn zhào pò nú èr wàn qí chū shuò fāng jī xiōng nú bù hái

遣浚稽将军赵破奴二万骑出朔方击匈奴,不还。

dōng shí èr yuè yù shǐ dài fū r kuān zú

冬十二月,御史大夫儿宽卒。

sān nián chūn zhēng yuè xíng dōng xún hǎi shàng

三年春正月,行东巡海上。

xià sì yuè hái xiū fēng tài shān chán shí lǘ

夏四月,还,修封泰山,禅石闾。

qiǎn guāng lù xūn xú zì wèi zhù wǔ yuán sài wài liè chéng xī běi zhì lú qú yóu jī jiāng jūn hán shuō jiàng bīng zhūn zhī

遣光禄勋徐自为筑五原塞外列城,西北至卢朐,游击将军韩说将兵屯之。

qiáng nǔ dū wèi lù bó dé zhù jū yán

强弩都尉路博德筑居延。

qiū xiōng nú rén dìng xiāng yún zhōng shā lüè shù qiān rén xíng huài guāng lù zhū tíng zhàng

秋,匈奴人定襄、云中,杀略数千人,行坏光禄诸亭、障;

yòu rù zhāng yè jiǔ quán shā dū wèi

又入张掖、酒泉,杀都尉。

sì nián chūn èr shī jiāng jūn guǎng lì zhǎn dà yuān wáng shǒu huò hàn xuè mǎ lái

四年春,贰师将军广利斩大宛王首,获汗血马来。

zuò xī jí tiān mǎ zhī gē

作《西极天马之歌》。

qiū qǐ míng guāng gōng

秋,起明光宫。

dōng xíng xìng huí zhōng

冬,行幸回中。

xǐ hóng nóng dū wèi zhì wǔ guān shuì chū rù zhě yǐ gěi guān lì zú shí

徙弘农都尉治武关,税出入者以给关吏、卒食。

tiān hàn yuán nián chūn zhèng yuè xíng xìng gān quán jiāo tài zhì

天汉元年春正月,行幸甘泉,郊泰畤。

sān yuè xíng xìng hé dōng cí hòu tǔ

三月,行幸河东,祠后土。

xiōng nú guī hàn shǐ zhě shǐ shǐ lái xiàn

匈奴归汉使者,使使来献。

xià wǔ yuè shè tiān xià

夏五月,赦天下。

qiū bì chéng mén dà sōu

秋,闭城门大搜。

fā zhé shù zhūn wǔ yuán

发谪戍屯五原。

èr nián chūn xíng xìng dōng hǎi

二年春,行幸东海。

hái xìng huí zhōng

还幸回中。

xià wǔ yuè èr shī jiāng jūn sān wàn qí chū jiǔ quán yǔ yòu xián wáng zhàn yú tiān shān zhǎn shǒu lǔ wàn yú jí

夏五月,贰师将军三万骑出酒泉,与右贤王战于天山,斩首虏万余级。

yòu qiǎn yīn yú jiāng jūn chū xī hé qí dū wèi lǐ líng jiāng bù bīng wǔ qiān rén chū jū yán běi yǔ chán yú zhàn zhǎn shǒu lǔ wàn yú jí

又遣因杅将军出西河,骑都尉李陵将步兵五千人出居延北,与单于战,斩首虏万余级。

líng bīng bài jiàng xiōng nú

陵兵败,降匈奴。

qiū zhǐ jìn wū cí dào zhōng zhě

秋,止禁巫祠道中者。

dà sōu

大搜。

qú lí liù guó shǐ shǐ lái xiàn

渠黎六国使使来献。

tài shān láng yá qún dào xú bó děng zǔ shān gōng chéng dào lù bù tōng

泰山、琅邪群盗徐勃等阻山攻城,道路不通。

qiǎn zhí zhǐ shǐ zhě bào shèng zhī děng yī xiù yī zhàng fǔ fēn bù zhú bǔ

遣直指使者暴胜之等衣绣衣、杖斧分部逐捕。

cì shǐ jùn shǒu yǐ xià jiē fú zhū

刺史、郡守以下皆伏诛。

dōng shí yī yuè zhào guān dōu wèi yuē jīn háo jié duō yuǎn jiāo yī dōng fāng qún dào

冬十一月,诏关都尉曰:“今豪杰多远交,依东方群盗。

qí jǐn chá chū rù zhě

其谨察出入者。

sān nián chūn èr yuè yù shǐ dài fū wáng qīng yǒu zuì zì shā

三年春二月,御史大夫王卿有罪,自杀。

chū què jiǔ gū

初榷酒酤。

sān yuè xíng xìng tài shān xiū fēng sì míng táng yīn shòu jì

三月,行幸泰山,修封,祀明堂,因受计。

hái xìng běi dì cí cháng shān yì xuán yù

还幸北地,祠常山,瘗玄玉。

xià sì yuè shè tiān xià

夏四月,赦天下。

xíng suǒ guò wú chū tián zū

行所过毋出田租。

qiū xiōng nú rù yàn mén tài shǒu zuò wèi nuò qì shì

秋,匈奴入雁门,太守坐畏愞弃市。

sì nián chūn zhēng yuè cháo zhū hóu wáng yú gān quán gōng

四年春正月,朝诸侯王于甘泉宫。

fā tiān xià qī kē zhé jí yǒng gǎn shì

发天下七科谪及勇敢士,

qiǎn èr shī jiāng jūn lǐ guǎng lì jiāng liù wàn qí bù bīng qī wàn rén chū shuò fāng

遣贰师将军李广利将六万骑、步兵七万人出朔方,

yīn yú jiāng jūn gōng sūn áo wàn qí bù bīng sān wàn rén chū yàn mén

因杅将军公孙敖万骑、步兵三万人出雁门,

yóu jī jiāng jūn hán shuō bù bīng sān wàn rén chū wǔ yuán

游击将军韩说步兵三万人出五原,

qiáng nǔ dū wèi lù bó dé bù bīng wàn yú rén yǔ èr shī huì

强弩都尉路博德步兵万余人与贰师会。

guǎng lì yǔ chán yú zhàn yú wú shuǐ shàng lián rì áo yǔ zuǒ xián wáng zhàn bù lì jiē yǐn hái

广利与单于战余吾水上连日,敖与左贤王战不利,皆引还。

xià sì yuè lì huáng zǐ bó wèi chāng yì wáng

夏四月,立皇子髆为昌邑王。

qiū jiǔ yuè lìng sǐ zuì rù shú qián wǔ shí wàn jiǎn sǐ yī děng

秋九月,令死罪入赎钱五十万减死一等。

tài shǐ yuán nián chūn zhèng yuè yīn yú jiāng jūn áo yǒu zuì yào zhǎn

太始元年春正月,因杅将军敖有罪,要斩。

xǐ jùn guó lì mín háo jié yú mào líng yún líng

徙郡、国吏民豪桀于茂陵、云陵。

xià liù yuè shè tiān xià

夏六月,赦天下。

èr nián chūn zhēng yuè xíng xìng huí zhōng

二年春正月,行幸回中。

sān yuè zhào yuē yǒu sī yì yuē wǎng zhě zhèn jiāo jiàn shàng dì xi dēng lǒng shǒu huò bái lín yǐ kuì zōng miào wò wā shuǐ chū tiān mǎ tài shān jiàn huáng jīn yi gǎi gù míng

三月,诏曰:“有司议曰,往者朕郊见上帝,西登陇首,获白麟以馈宗庙,渥洼水出天马,泰山见黄金,宜改故名。

jīn gèng huáng jīn wèi lín zhǐ niǎo dì yǐ xié ruì yān

今更黄金为麟趾褭蹏以协瑞焉。

yīn yǐ bān cì zhū hóu wáng

”因以班赐诸侯王。

qiū hàn

秋,旱。

jiǔ yuè mù sǐ zuì rén shú qián wǔ shí wàn jiǎn sǐ yī děng

九月,募死罪人赎钱五十万减死一等。

yù shǐ dài fū dù zhōu zú

御史大夫杜周卒。

sān nián chūn zhēng yuè xíng xìng gān quán gōng xiǎng wài guó kè

三年春正月,行幸甘泉宫,飨外国客。

èr yuè lìng tiān xià dà pú wǔ rì

二月,令天下大酺五日。

xíng xìng dōng hǎi huò chì yàn zuò zhū yàn zhī gē

行幸东海,获赤雁,作《朱雁之歌》。

xìng láng yá lǐ rì chéng shān

幸琅邪,礼日成山。

dēng zhī fú fú dà hǎi

登之罘,浮大海。

shān chēng wàn suì

山称万岁。

dōng cì xíng suǒ guò hù wǔ qiān qián guān guǎ gū dú bó rén yì pǐ

冬,赐行所过户五千钱,鳏、寡、孤、独帛,人一匹。

sì nián chūn sān yuè xíng xìng tài shān

四年春三月,行幸泰山。

rén wǔ sì gāo zǔ yú míng táng yǐ pèi shàng dì yīn shòu jì

壬午,祀高祖于明堂,以配上帝,因受计。

guǐ wèi sì xiào jǐng huáng dì yú míng táng

癸未,祀孝景皇帝于明堂。

jiǎ shēn xiū fēng

甲申,修封。

bǐng xū chán shí lǘ

丙戌,禅石闾。

xià sì yuè xìng bù qí cí shén rén yú jiāo mén gōng ruò yǒu xiāng zuò bài zhě

夏四月,幸不其,祠神人于交门宫,若有乡坐拜者。

zuò jiāo mén zhī gē

作《交门之歌》。

xià wǔ yuè hái xìng jiàn zhāng gōng dà zhì jiǔ shè tiān xià

夏五月,还幸建章宫,大置酒,赦天下。

qiū qī yuè zhào yǒu shé cóng guō wài rù yì yǔ yì zhōng shé qún dòu xiào wén miào xià yì zhōng shé sǐ

秋七月,赵有蛇从郭外入邑,与邑中蛇群斗孝文庙下,邑中蛇死。

dōng shí yuè jiǎ yín huì rì yǒu shí zhī

冬十月甲寅晦,日有蚀之。

shí èr yuè xíng xìng yōng cí wǔ zhì xi zhì ān dìng běi dì

十二月,行幸雍,祠五畤,西至安定、北地。

zhēng hé yuán nián chūn zhèng yuè hái xíng xìng jiàn zhāng gōng

征和元年春正月,还,行幸建章宫。

sān yuè zhào wáng péng zǔ hōng

三月,赵王彭祖薨。

dōng shí yī yuè fā sān fǔ qí shì dà sōu shàng lín bì cháng ān chéng mén suǒ shí yī rì nǎi jiě

冬十一月,发三辅骑士大搜上林,闭长安城门索,十一日乃解。

wū gǔ qǐ

巫蛊起。

èr nián chūn zhēng yuè chéng xiàng hè xià yù sǐ

二年春正月,丞相贺下狱死。

xià sì yuè dà fēng fà wū zhé mù

夏四月,大风发屋、折木。

rùn yuè zhū yì gōng zhǔ yáng shí gōng zhǔ jiē zuò wū gǔ sǐ

闰月,诸邑公主、阳石公主皆坐巫蛊死。

xià xíng xìng gān quán

夏,行幸甘泉。

qiū qī yuè àn dào hóu hán shuō shǐ zhě jiāng chōng děng jué gǔ tài zǐ gōng

秋七月,按道侯韩说、使者江充等掘蛊太子宫。

rén wǔ tài zǐ yǔ huáng hòu móu zhǎn chōng yǐ jié fā bīng yǔ chéng xiàng liú qū máo dà zhàn cháng ān sǐ zhě shù wàn rén

壬午,太子与皇后谋斩充,以节发兵与丞相刘屈牦大战长安,死者数万人。

gēng yín tài zǐ wáng huáng hòu zì shā

庚寅,太子亡,皇后自杀。

chū zhì chéng mén tún bīng

初置城门屯兵。

gèng jié jiā huáng máo

更节加黄旄。

yù shǐ dài fū bào shèng zhī sī zhí tián rén zuò shī zòng shèng zhī zì shā rén yào zhǎn

御史大夫暴胜之、司直田仁坐失纵,胜之自杀,仁要斩。

bā yuè xīn hài tài zǐ zì shā yú hú

八月辛亥,太子自杀于湖。

guǐ hài dì zhèn

癸亥,地震。

jiǔ yuè lì zhào jìng sù wáng zǐ yǎn wèi píng gàn wáng

九月,立赵敬肃王子偃为平干王。

xiōng nú rù shàng gǔ wǔ yuán shā lüè lì mín

匈奴入上谷、五原,杀略吏民。

sān nián chūn zhēng yuè xíng xìng yōng zhì ān dìng běi dì

三年春正月,行幸雍,至安定、北地。

xiōng nú rù wǔ yuán jiǔ quán shā liǎng dū wèi

匈奴入五原、酒泉,杀两都尉。

sān yuè qiǎn èr shī jiāng jūn guǎng lì jiāng qī wàn rén chū wǔ yuán yù shǐ dài fū shāng qiū chéng èr wàn rén chū xī hé chóng hé hóu mǎ tōng sì wàn qí chū jiǔ quán

三月,遣贰师将军广利将七万人出五原,御史大夫商丘成二万人出西河,重合侯马通四万骑出酒泉。

chéng zhì jùn jī shān yǔ lǔ zhàn duō zhǎn shǒu

成至浚稽山与虏战,多斩首。

tōng zhì tiān shān lǔ yǐn qù yīn jiàng chē shī

通至天山,虏引去,因降车师。

jiē yǐn bīng hái

皆引兵还。

guǎng lì bài jiàng xiōng nú

广利败,降匈奴。

xià wǔ yuè shè tiān xià

夏五月,赦天下。

liù yuè chéng xiàng qū máo xià yù yào zhǎn qī xiāo shǒu

六月,丞相屈牦下狱要斩,妻枭首。

qiū huáng

秋,蝗。

jiǔ yuè fǎn zhě gōng sūn yǒng hú qiàn fā jué jiē fú gū

九月,反者公孙勇、胡倩发觉,皆伏辜。

sì nián chūn zhēng yuè xíng xìng dōng lái lín dà hǎi

四年春正月,行幸东莱,临大海。

èr yuè dīng yǒu yǔn shí yú yōng èr shēng wén sì bǎi lǐ

二月丁酉,陨石于雍,二,声闻四百里。

sān yuè shàng gēng yú jù dìng

三月,上耕于巨定。

hái xìng tài shān xiū fēng

还幸泰山,修封。

gēng yín sì yú míng táng

庚寅,祀于明堂。

guǐ sì chán shí lǘ

癸巳,禅石闾。

xià liù yuè hái xìng gān quán

夏六月,还幸甘泉。

qiū bā yuè xīn yǒu huì rì yǒu shí zhī

秋八月辛酉晦,日有蚀之。

hòu yuán yuán nián chūn zhēng yuè xíng xìng gān quán jiāo tài zhì suì xìng ān dìng

后元元年春正月,行幸甘泉,郊泰畤,遂幸安定。

chāng yì wáng bó hōng

昌邑王髆薨。

èr yuè zhào yuē zhèn jiāo jiàn shàng dì xún yú běi biān jiàn qún hè liú zhǐ yǐ bù luó wǎng mǐ suǒ huò xiàn

二月,诏曰:“朕郊见上帝,巡于北边,见群鹤留止,以不罗罔,靡所获献。

jiàn yú tài zhì guāng jǐng bìng jiàn

荐于泰畤,光景并见。

qí shè tiān xià

其赦天下。

xià liù yuè yù shǐ dài fū shāng qiū chéng yǒu zuì zì shā

夏六月,御史大夫商丘成有罪,自杀。

shì zhōng pú yè mǎng hé luō yǔ dì chóng hé hóu tōng móu fǎn shì zhōng fù mǎ dū wèi jīn rì dī fèng chē dū wèi huò guāng qí dū wèi shàng guān jié tǎo zhī

侍中仆射莽河罗与弟重合侯通谋反,侍中驸马都尉金日䃅、奉车都尉霍光、骑都尉上官桀讨之。

qiū qī yuè dì zhèn wǎng wǎng yǒng quán chū

秋七月,地震,往往涌泉出。

èr nián chūn zhēng yuè cháo zhū hóu wáng yú gān quán gōng cì zōng shì

二年春正月,朝诸侯王于甘泉宫,赐宗室。

èr yuè xíng xìng zhōu zhì wǔ zhà gōng

二月,行幸盩厔五柞宫。

yǐ chǒu lì huáng zǐ fú líng wèi huáng tài zǐ

乙丑,立皇子弗陵为皇太子。

dīng mǎo dì bēng yú wǔ zhà gōng rù bìn yú wèi yāng gōng qián diàn

丁卯,帝崩于五柞宫,入殡于未央宫前殿。

sān yuè jiǎ shēn zàng mào líng

三月甲申,葬茂陵。

zàn yuē hàn chéng bǎi wáng zhī bì gāo zǔ bō luàn fǎn zhèng wén jǐng wu zài yǎng mín zhì yú jī gǔ lǐ wén zhī shì yóu duō quē yān

赞曰:汉承百王之弊,高祖拨乱反正,文、景务在养民,至于稽古礼文之事,犹多阙焉。

xiào wǔ chū lì zhuó rán bā chù bǎi jiā biǎo zhāng liù jīng

孝武初立,卓然罢黜百家,表章《六经》。

suì zhì zī hǎi nèi jǔ qí jùn mào yǔ zhī lì gōng

遂畤咨海内,举其俊茂,与之立功。

xìng tài xué xiū jiāo sì gǎi zhèng shuò dìng lì shǔ xié yīn lǜ zuò shī lè jiàn fēng shàn lǐ bǎi shén shào zhōu hòu hào lìng wén zhāng huàn yān kě shù

兴太学,修郊祀,改正朔,定历数,协音律,作诗乐,建封禅,礼百神,绍周后,号令文章,焕焉可述。

hòu sì de zūn hóng yè ér yǒu sān dài zhī fēng

后嗣得遵洪业,而有三代之风。

rú wǔ dì zhī xióng cái dà lüè bù gǎi wén jǐng zhī gōng jiǎn yǐ jì sī mín suī shī shū suǒ chēng hé yǒu jiā yān

如武帝之雄材大略,不改文、景之恭俭以济斯民,虽《诗》、《书》所称,何有加焉!

✦ You read 纪·武帝纪

Don't lose your spot.

Free account remembers where you stopped across all 12,000 books. Pro unlocks pinyin on every line, modern Mandarin translations, AI rewrites, audio read-along, and the workbook — for $2.50/month, billed annually.