gōng sūn hè zì zǐ shū běi dì yì qú rén yě
公孙贺字子叔，北地义渠人也。
hè zǔ fù kūn yá jǐng dì shí wéi lǒng xī shǒu yǐ jiāng jūn jī wú chu yǒu gōng fēng píng qǔ hóu zhù shū shí yú piān
贺祖父昆邪，景帝时为陇西守，以将军击吴、楚有功，封平曲侯，著书十余篇。
hè shǎo wèi qí shì cóng jūn shù yǒu gōng
贺少为骑士，从军数有功。
zì wǔ dì wèi tài zǐ shí hè wèi shè rén jí wǔ dì jí wèi qiān zhì tài pú
自武帝为太子时，贺为舍人，及武帝即位，迁至太仆。
hè fū rén jūn rú wèi huáng hòu zǐ yě hè yóu shì yǒu chǒng
贺夫人君孺，卫皇后姊也，贺由是有宠。
yuán guāng zhōng wèi qīng chē jiāng jūn
元光中为轻车将军。
jūn mǎ yì
军马邑。
hòu sì suì chū yún zhōng
后四岁，出云中。
hòu wǔ suì yǐ chē qí jiāng jūn cóng dà jiàng jūn qīng chū yǒu gōng fēng nán jiào hóu
后五岁，以车骑将军从大将军青出，有功，封南窌侯。
hòu zài yǐ zuǒ jiāng jūn chū dìng xiāng wú gōng zuò zhòu jīn shī hóu
后再以左将军出定襄，无功，坐酎金，失侯。
fù yǐ fú jū jiāng jūn chū wǔ yuán èr qiān yú lǐ wú gōng
复以浮沮将军出五原二千余里，无功。
hòu bā suì suì dài shí qìng wèi chéng xiàng fēng gé yì hóu
后八岁，遂代石庆为丞相，封葛绎侯。
shí cháo tíng duō shì dū zé dà chén
时朝廷多事，督责大臣。
zì gōng sūn hóng hòu chéng xiàng li cài yán qīng dí zhào zhōu sān rén bǐ zuò shì sǐ
自公孙弘后，丞相李蔡、严青翟、赵周三人比坐事死。
shí qìng suī yǐ jǐn de zhōng rán shù bèi qiǎn
石庆虽以谨得终，然数被谴。
chū hè yǐn bài wèi chéng xiàng bù shòu yìn shòu dùn shǒu tì qì yuē chén běn biān bǐ yǐ ān mǎ qí shè wèi guān cái chéng bù rèn zǎi xiàng
初，贺引拜为丞相，不受印绶，顿首涕泣，曰：“臣本边鄙，以鞍马骑射为官，材诚不任宰相。
shàng yǔ zuǒ yòu jiàn hè bēi āi gǎn dòng xià qì yuē fú qǐ chéng xiàng
”上与左右见贺悲哀，感动下泣，曰：“扶起丞相。
hè bù kěn qǐ shàng nǎi qǐ yún hè bù dé yǐ bài
”贺不肯起，上乃起云，贺不得已拜。
chū zuǒ yòu wèn qí gù hè yuē zhǔ shàng xián míng chén bù zú yǐ chēng kǒng fù zhòng zé cóng shì dài yǐ
出，左右问其故，贺曰：“主上贤明，臣不足以称，恐负重责，从是殆矣。
hè zi jìng shēng dài hè wèi tài pú fù zǐ bìng jū gōng qīng wèi
贺子敬声，代贺为太仆，父子并居公卿位。
jìng shēng yǐ huáng hòu zǐ zi jiāo shē bù fèng fǎ zhēng hé zhōng shàn yòng běi jūn qián qiān jiǔ bǎi wàn fā jué xià yù
敬声以皇后姊子，骄奢不奉法，征和中擅用北军钱千九百万，发觉，下狱。
shì shí zhào bǔ yáng líng zhū ān shì bù néng de shàng qiú zhī jí hè zì qǐng zhú bǔ ān shì yǐ shú jìng shēng zuì
是时，诏捕阳陵朱安世不能得，上求之急，贺自请逐捕安世以赎敬声罪。
shàng xǔ zhī
皇上答应了他。
hòu guǒ de ān shì
后果得安世。
ān shì zhě jīng shī dà xiá yě wén hè yù yǐ shú zi xiào yuē chéng xiàng huò jí zōng yǐ
安世者，京师大侠也，闻贺欲以赎子，笑曰：“丞相祸及宗矣。
nán shān zhī xíng bù zú shòu wǒ cí xié gǔ zhī mù bù zú wèi wǒ xiè
南山之行不足受我辞，斜谷之木不足为我械。
ān shì suì cóng yù zhōng shàng shū gào jìng shēng yǔ yáng shí gōng zhǔ sī tōng jí shǐ rén wū jì cí zǔ shàng qiě shàng gān quán dāng chí dào mái ǒu rén zhòu zǔ yǒu è yán
”安世遂从狱中上书，告敬声与阳石公主私通，及使人巫祭祠诅上，且上甘泉当驰道埋偶人，祝诅有恶言。
xià yǒu sī àn yàn hè qióng zhì suǒ fàn suì fù zǐ sǐ yù zhōng jiā zú
下有司案验贺，穷治所犯，遂父子死狱中，家族。
wū gǔ zhī huò qǐ zì zhū ān shì chéng yú jiāng chōng suì jí gōng zhǔ huáng hòu tài zǐ jiē bài
巫蛊之祸起自朱安世，成于江充，遂及公主、皇后、太子，皆败。
yǔ zài jiāng chōng lì yuán chuán
语在《江充》、《戾园传》。
liú qū máo wǔ dì shù xiōng zhōng shān jìng wáng zǐ yě bù zhī qí shǐ suǒ yǐ jìn
刘屈牦，武帝庶兄中山靖王子也，不知其始所以进。
zhēng hé èr nián chūn zhì zhào yù shǐ gù chéng xiàng hè yǐ jiù gù chéng gāo shì ér wèi yá xìng měi tián yǐ lì zǐ dì bīn kè bù gù yuán yuán wú yì biān gǔ huò lù shàng liú zhèn rěn zhī jiǔ yǐ
征和二年春，制诏御史：“故丞相贺倚旧故乘高势而为邪，兴美田以利子弟宾客，不顾元元，无益边谷，货赂上流，朕忍之久矣。
zhōng bù zì gé nǎi yǐ biān wèi yuán shǐ nèi jùn zì xǐng zuò chē yòu lìng gēng zhě zì zhuàn yǐ kùn nóng fán rǎo chù zhě zhòng mǎ shāng máo wǔ bèi shuāi jiǎn
终不自革，乃以边为援，使内郡自省作车，又令耕者自转，以困农烦扰畜者，重马伤枆，武备衰减；
xià lì wàng fù bǎi xìng liú wáng
下吏妄赋，百姓流亡；
yòu zhà wèi zhào shū yǐ jiān chuán zhū ān shì
又诈为诏书，以奸传朱安世。
yù yǐ zhèng yú lǐ
狱已正于理。
qí yǐ zhuō jùn tài shǒu qū máo wèi zuǒ chéng xiàng fēn chéng xiàng zhǎng shǐ wèi liǎng fǔ yǐ dài tiān xià yuǎn fāng zhī xuǎn
其以涿郡太守屈牦为左丞相，分丞相长史为两府，以待天下远方之选。
fu qīn qīn rèn xián zhōu táng zhī dào yě
夫亲亲任贤，周、唐之道也。
yǐ pēng hù èr qiān èr bǎi fēng zuǒ chéng xiàng wèi pēng hóu
以澎户二千二百封左丞相为澎侯。
qí qiū lì tài zǐ wèi jiāng chōng suǒ zèn shā chōng fā bīng rù chéng xiàng fǔ qū máo tǐng shēn táo wáng qí yìn shòu
其秋，戾太子为江充所谮，杀充，发兵入丞相府，屈牦挺身逃，亡其印绶。
shì shí shàng bì shǔ zài gān quán gōng chéng xiàng zhǎng shǐ chéng jí zhì yǐ wén
是时，上避暑在甘泉宫，丞相长史乘疾置以闻。
shàng wèn chéng xiàng hé wéi
上问：“丞相何为？
duì yuē chéng xiàng mì zhī wèi gǎn fā bīng
”对曰：“丞相秘之，未敢发兵。
shàng nù yuē shì jí jí rú cǐ hé wèi mì yě
”上怒曰：“事籍籍如此，何谓秘也？
chéng xiàng wú zhōu gōng zhī fēng yǐ
丞相无周公之风矣。
zhōu gōng bù zhū guǎn cài hu
周公不诛管、蔡乎？
nǎi cì chéng xiàng xǐ shū yuē bǔ zhǎn fǎn zhě zì yǒu shǎng fá
”乃赐丞相玺书曰：“捕斩反者，自有赏罚。
yǐ niú chē wèi lǔ wú jiē duǎn bīng duō shā shāng shì zhòng
以牛车为橹，毋接短兵，多杀伤士众。
jiān bì chéng mén wú lìng fǎn zhě dé chū
坚闭城门，毋令反者得出。
tài zǐ jì zhū chōng fā bīng xuān yán dì zài gān quán bìng kùn yí yǒu biàn jiān chén yù zuò luàn
太子既诛充发兵，宣言帝在甘泉病困，疑有变，奸臣欲作乱。
shàng yú shì cóng gān quán lái xìng chéng xi jiàn zhāng gōng zhào fā sān fǔ jìn xiàn bīng bù zhōng èr qiān dàn yǐ xià chéng xiàng jiān jiāng
上于是从甘泉来，幸城西建章宫，诏发三辅近县兵，部中二千石以下，丞相兼将。
tài zǐ yì qiǎn shǐ zhě jiǎo zhì shè cháng ān zhōng dōu guān qiú tú fā wǔ kù bīng mìng shǎo fù shí dé jí bīn kè zhāng guāng děng fēn jiāng shǐ cháng ān qiú rú hóu chí jié fā zhǎng shuǐ jí xuān qǔ hú jì jiē yǐ zhuāng huì
太子亦遣使者挢制赦长安中都官囚徒，发武库兵，命少傅石德及宾客张光等分将，使长安囚如侯持节发长水及宣曲胡骑，皆以装会。
shì láng mǎng tōng shǐ cháng ān yīn zhuī bǔ rú hóu gào hú rén yuē jié yǒu zhà wù tīng yě
侍郎莽通使长安，因追捕如侯，告胡人曰：“节有诈，勿听也。
suì zhǎn rú hóu yǐn qí rù cháng ān yòu fā jí zhuó shì yǐ yǔ dà hóng lú shāng qiū chéng
”遂斩如侯，引骑入长安，又发辑濯士，以予大鸿胪商丘城。
chū hàn jié chún chì yǐ tài zi chí chì jié gù gèng wéi huáng máo jiā shàng yǐ xiāng bié
初，汉节纯赤，以太子持赤节，故更为黄旄加上以相别。
tài zǐ zhào jiān běi jūn shǐ zhě rén ān fā běi jūn bīng ān shòu jié yǐ bì jūn mén bù kěn yīng tài zǐ
太子召监北军使者任安发北军兵，安受节已，闭军门，不肯应太子。
tài zǐ yǐn bīng qù qū sì shì rén fán shù wàn zhòng zhì cháng lè xi què xià féng chéng xiàng jūn hé zhàn wǔ rì sǐ zhě shù wàn rén xuè liú rù gōu zhōng
太子引兵去，驱四市人凡数万众，至长乐西阙下，逢丞相军，合战五日，死者数万人，血流入沟中。
chéng xiàng fù bīng jìn duō tài zǐ jūn bài nán bēn fù àng chéng mén dé chū
丞相附兵浸多，太子军败，南奔覆盎城门，得出。
huì yè sī zhí tián rén bù bì chéng mén zuò lìng tài zǐ dé chū chéng xiàng yù zhǎn rén
会夜司直田仁部闭城门，坐令太子得出，丞相欲斩仁。
yù shǐ dài fū bào shèng zhī wèi chéng xiàng yuē sī zhí lì èr qiān dàn dāng xiān qǐng nài hé shàn zhǎn zhī
御史大夫暴胜之谓丞相曰：“司直，吏二千石，当先请，奈何擅斩之？
chéng xiàng shì rén
”丞相释仁。
shàng wén ér dà nù xià lì zé wèn yù shǐ dài fū yuē sī zhí zòng fǎn zhě chéng xiàng zhǎn zhī fǎ yě dài fū hé yǐ shàn zhǐ zhī
上闻而大怒，下吏责问御史大夫曰：“司直纵反者，丞相斩之，法也，大夫何以擅止之？
shèng zhī huáng kǒng zì shā
”胜之皇恐，自杀。
jí běi jūn shǐ zhě rén ān zuò shòu tài zǐ jié huái èr xīn sī zhí tián rén zòng tài zǐ jiē yào zhǎn
及北军使者任安，坐受太子节，怀二心，司直田仁纵太子，皆要斩。
shàng yuē shì láng mǎng tōng huò fǎn jiāng rú hóu cháng ān nán zǐ jǐng tōng cóng tōng huò shǎo fù shí dé kě wèi yuán gōng yǐ
上曰：“侍郎莽通获反将如侯，长安男子景通从通获少傅石德，可谓元功矣。
dà hóng lú shāng qiū chéng lì zhàn huò fǎn jiāng zhāng guāng
大鸿胪商丘成力战获反将张光。
qí fēng tōng wéi zhòng hé hóu jiàn wèi dé hóu chéng wéi dù hóu
其封通为重合侯，建为德侯，成为秺侯。
zhū tài zǐ bīn kè cang chu ru gōng mén jiē zuò zhū
”诸太子宾客，尝出入宫门，皆坐诛。
qí suí tài zǐ fā bīng yǐ fǎn fǎ zú
其随太子发兵，以反法族。
lì shì jié lüè zhě jiē xǐ dūn huáng jùn
吏士劫略者，皆徙敦煌郡。
yǐ tài zi zài wài shǐ zhì tún bīng cháng ān zhū chéng mén
以太子在外，始置屯兵长安诸城门。
hòu èr shí yú rì tài zǐ de yú hú
后二十余日，太子得于湖。
yǔ zài tài zǐ chuán
语在《太子传》。
qí míng nián èr shī jiāng jūn lǐ guǎng lì jiàng bīng chū jī xiōng nú chéng xiàng wèi zǔ dào sòng zhì wèi qiáo yǔ guǎng lì cí jué
其明年，贰师将军李广利将兵出击匈奴，丞相为祖道，送至渭桥，与广利辞决。
guǎng lì yuē yuàn jūn hòu zǎo qǐng chāng yì wáng wèi tài zǐ
广利曰：“愿君侯早请昌邑王为太子。
rú lì wèi dì jūn hòu zhǎng hé yōu hu
如立为帝，君侯长何忧乎？
qū máo xǔ nuò
”屈牦许诺。
chāng yì wáng zhě èr shī jiāng jūn nǚ dì lǐ fū rén zi yě
昌邑王者，贰师将军女弟李夫人子也。
èr shī nǚ wèi qū máo zi qī gù gòng yù lì yān
贰师女为屈牦子妻，故共欲立焉。
shì shí zhì wū gǔ yù jí nèi zhě lìng guō ráng gào chéng xiàng fū rén yǐ chéng xiàng shù yǒu qiǎn shǐ wū cí shè zhòu zǔ zhǔ shàng yǒu è yán jí yǔ èr shī gòng dǎo cí yù lìng chāng yì wáng wèi dì
是时，治巫蛊狱急，内者令郭穰告丞相夫人以丞相数有谴，使巫祠社，祝诅主上，有恶言，及与贰师共祷祠，欲令昌邑王为帝。
yǒu sī zòu qǐng àn yàn zuì zhì dà nì bù dào
有司奏请案验，罪至大逆不道。
yǒu zhào zài qū máo chú chē yǐ xùn yào zhǎn dōng shì qī zǐ xiāo shǒu huá yáng jiē
有诏载屈牦厨车以徇，要斩东市，妻子枭首华阳街。
èr shī jiāng jūn qī zǐ yì shōu
贰师将军妻子亦收。
èr shī wén zhī jiàng xiōng nú zōng zú suì miè
贰师闻之，降匈奴，宗族遂灭。
chē qiān qiū běn xìng tián shì qí xiān qí zhū tián xǐ cháng líng
车千秋，本姓田氏，其先齐诸田徙长陵。
qiān qiū wèi gāo qǐn láng
千秋为高寝郎。
huì wèi tài zǐ wèi jiāng chōng suǒ zèn bài jiǔ zhī qiān qiū shàng jí biàn sòng tài zǐ yuān yuē zi nòng fù bīng zuì dāng chī
会卫太子为江充所谮败，久之，千秋上急变讼太子冤，曰：“子弄父兵，罪当笞；
tiān zǐ zhī zǐ guò wù shā rén dāng hé ba zāi
天子之子过误杀人，当何罢哉！
chén cháng mèng jiàn yī bái tóu wēng jiào chén yán
臣尝梦见一白头翁教臣言。
shì shí shàng pō zhī tài zǐ huáng kǒng wú tā yì nǎi dà gǎn wù zhào jiàn qiān qiū
”是时，上颇知太子惶恐无他意，乃大感寤，召见千秋。
zhì qián qiān qiū zhǎng bā chǐ yú tǐ mào shén lì wǔ dì jiàn ér shuō zhī wèi yuē fù zǐ zhī jiān rén suǒ nán yán yě gōng dú míng qí bù rán
至前，千秋长八尺余，体貌甚丽，武帝见而说之，谓曰：“父子之间，人所难言也，公独明其不然。
cǐ gāo miào shén líng shǐ gōng jiào wǒ gōng dāng suì wèi wú fǔ zuǒ
此高庙神灵使公教我，公当遂为吾辅佐。
lì bài qiān qiū wèi dà hóng lú
”立拜千秋为大鸿胪。
shù yuè suì dài liú qū máo wèi chéng xiàng fēng fù mín hòu
数月，遂代刘屈牦为丞相，封富民侯。
qiān qiū wú tā cái néng shù xué yòu wú fá yuè gōng láo tè yǐ yī yán wù yì xún yuè qǔ zǎi xiàng fēng hóu shì wèi cháng yǒu yě
千秋无他材能术学，又无伐阅功劳，特以一言寤意，旬月取宰相封侯，世未尝有也。
fǎn hàn shǐ zhě zhì xiōng nú chán yú wèn yuē wén hàn xīn bài chéng xiàng hé yòng de zhī
反汉使者至匈奴，单于问曰：“闻汉新拜丞相，何用得之？
shǐ zhě yuē yǐ shàng shū yán shì gù
”使者曰：“以上书言事故。
chán yú yuē gǒu rú shì hàn zhì chéng xiàng fēi yòng xián yě wàng yī nán zǐ shàng shū jí de zhī yǐ
”单于曰：“苟如是，汉置丞相，非用贤也，妄一男子上书即得之矣。
shǐ zhě hái dào chán yú yǔ
”使者还，道单于语。
wǔ dì yǐ wéi rǔ mìng yù xià zhī lì
武帝以为辱命，欲下之吏。
liáng jiǔ nǎi shì zhī
良久，乃贳之。
rán qiān qiū wéi rén dūn hòu yǒu zhì jū wèi zì chēng yú yú qián hòu shù gōng
然千秋为人敦厚有智，居位自称，逾于前后数公。
chū qiān qiū shǐ shì shì jiàn shàng lián nián zhì tài zǐ yù zhū fá yóu duō qún xià kǒng jù sī yù kuān guǎng shàng yì wèi ān zhòng shù
初，千秋始视事，见上连年治太子狱，诛罚尤多，群下恐惧，思欲宽广上意，尉安众庶。
nǎi yǔ yù shǐ zhōng èr qiān dàn gòng shàng shòu sòng dé měi quàn shàng shī ēn huì huǎn xíng fá wán tīng yīn yuè yǎng zhì hé shén wèi tiān xià zì yú lè
乃与御史、中二千石共上寿颂德美，劝上施恩惠，缓刑罚，玩听音乐，养志和神，为天下自虞乐。
shàng bào yuē zhèn zhī bù dé zì zuǒ chéng xiàng yǔ èr shī yīn móu nì luàn wū gǔ zhī huò liú jí shì dà fū
上报曰：“朕之不德，自左丞相与贰师阴谋逆乱，巫蛊之祸流及士大夫。
zhèn rì yī shí zhě lěi yuè nǎi hé lè zhī tīng
朕日一食者累月，乃何乐之听？
tòng shì dà fū cháng zài xīn jì shì bù jiù
痛士大夫常在心，既事不咎。
suī rán wū gǔ shǐ fā zhào chéng xiàng yù shǐ dū èr qiān dàn qiú bǔ tíng wèi zhì wèi wén jiǔ qīng tíng wèi yǒu suǒ jū yě
虽然，巫蛊始发，诏丞相、御史督二千石求捕，廷尉治，未闻九卿、廷尉有所鞫也。
nǎng zhě jiāng chōng xiān zhì gān quán gōng rén zhuǎn zhì wèi yāng jiāo fáng yǐ jí jìng shēng zhī chóu li yǔ zhī shǔ móu rén xiōng nú yǒu sī wú suǒ fā lìng chéng xiàng qīn jué lán tái gǔ yàn suǒ míng zhī yě
曩者，江充先治甘泉宫人，转至未央椒房，以及敬声之畴、李禹之属谋人匈奴，有司无所发，令丞相亲掘兰台蛊验，所明知也。
zhì jīn yú wū pō tuō bù zhǐ yīn zéi qīn shēn yuǎn jìn wèi gǔ zhèn kuì zhī shén hé shòu zhī yǒu
至今余巫颇脱不止，阴贼侵身，远近为蛊，朕愧之甚，何寿之有？
jìng bù jǔ jūn zhī shāng
敬不举君之觞！
jǐn xiè chéng xiàng èr qiān dàn gè jiù guǎn
谨谢丞相、二千石各就馆。
shū yuē wú piān wú dǎng wáng dào dàng dàng
书曰：‘毋偏毋党，王道荡荡。
wú yǒu fù yán
’毋有复言。
hòu suì yú wǔ dì jí lì huáng zǐ gōu yì fū rén nán wèi tài zǐ bài dà jiàng jūn huò guāng chē qí jiāng jūn jīn rì dī yù shǐ dài fū sāng hóng yáng jí chéng xiàng qiān qiū bìng shòu yí zhào fǔ dào shǎo zhǔ
后岁余，武帝疾，立皇子钩弋夫人男为太子，拜大将军霍光、车骑将军金日䃅、御史大夫桑弘羊及丞相千秋，并受遗诏，辅道少主。
wǔ dì bēng zhāo dì chū jí wèi wèi rèn tīng zhèng zhèng shì yī jué dà jiàng jūn guāng
武帝崩，昭帝初即位，未任听政，政事一决大将军光。
qiān qiū jū chéng xiàng wèi jǐn hòu yǒu zhòng dé
千秋居丞相位，谨厚有重德。
měi gōng qīng cháo huì guāng wèi qiān qiū yuē shǐ yǔ jūn hòu jù shòu xiān dì yí zhào jīn guāng zhì nèi jūn hòu zhì wài yi yǒu yǐ jiào dū shǐ guāng wú fù tiān xià
每公卿朝会，光谓千秋曰：“始与君侯俱受先帝遗诏，今光治内，君侯治外，宜有以教督，使光毋负天下。
qiān qiū yuē wéi jiāng jūn liú yì jí tiān xià xìng shèn
”千秋曰：“唯将军留意，即天下幸甚。
zhōng bù kěn yǒu suǒ yán
”终不肯有所言。
guāng yǐ cǐ zhòng zhī
光以此重之。
měi yǒu jí xiáng jiā yìng shù bāo shǎng chéng xiàng
每有吉祥嘉应，数褒赏丞相。
qì zhāo dì shì guó jiā shǎo shì bǎi xìng shāo yì chōng shí
讫昭帝世，国家少事，百姓稍益充实。
shǐ yuán liù nián zhào jùn guó jǔ xián liáng wén xué shì wèn yǐ mín suǒ jí kǔ yú shì yán tiě zhī yì qǐ yān
始元六年，诏郡国举贤良文学士，问以民所疾苦，于是盐铁之议起焉。
qiān qiū wèi xiāng shí èr nián hōng shì yuē dìng hóu
千秋为相十二年，薨，谥曰定侯。
chū qiān qiū nián lǎo shàng yōu zhī cháo jiàn de chéng xiǎo chē rù gōng diàn zhōng gù yīn hào yuē chē chéng xiàng
初，千秋年老，上优之，朝见，得乘小车入宫殿中，故因号曰“车丞相”。
zi shùn sì hóu guān zhì yún zhōng tài shǒu xuān dì shí yǐ hǔ yá jiāng jūn jī xiōng nú zuò dào zēng lǔ huò zì shā guó chú
子顺嗣侯，官至云中太守，宣帝时以虎牙将军击匈奴，坐盗增卤获自杀，国除。
sāng hóng yáng wèi yù shǐ dài fū bā nián zì yǐ wéi guó jiā xìng què guǎn zhī lì fá qí gōng yù wèi zǐ dì de guān yuàn wàng huò guāng yǔ shàng guān jié děng móu fǎn suì zhū miè
桑弘羊为御史大夫八年，自以为国家兴榷管之利，伐其功，欲为子弟得官，怨望霍光，与上官桀等谋反，遂诛灭。
wáng xīn jǐ nán rén yě
王欣，济南人也。
yǐ jùn xiàn lì jī gōng shāo qiān wèi bèi yáng lìng
以郡县吏积功，稍迁为被阳令。
wǔ dì mò jūn lǚ shù fā jùn guó dào zéi qún qǐ xiù yī yù shǐ bào shèng zhī shǐ chí fǔ zhú bǔ dào zéi yǐ jūn xìng cóng shì zhū èr qiān dàn yǐ xià
武帝末，军旅数发，郡国盗贼群起，绣衣御史暴胜之使持斧逐捕盗贼，以军兴从事，诛二千石以下。
shèng zhī guò bèi yáng yù zhǎn xīn xīn yǐ jiě yī fú zhì yǎng yán yuē shǐ jūn zhuān shā shēng zhī bǐng wēi zhèn jùn guó lìng xià zhǎn yī xīn bù zú yǐ zēng wēi bù rú shí yǒu suǒ kuān yǐ míng ēn dài lìng jìn sǐ lì
胜之过被阳，欲斩欣，欣已解衣伏质，仰言曰：“使君颛杀生之柄，威震郡国，令夏斩一欣，不足以增威，不如时有所宽，以明恩贷，令尽死力。
shèng zhī zhuàng qí yán shì bù zhū yīn yǔ xiāng jié hòu
”胜之壮其言，贳不诛，因与相结厚。
shèng zhī shǐ hái jiàn xīn zhēng wèi yòu fǔ dū wèi shǒu yòu fú fēng
胜之使还，荐欣，征为右辅都尉，守右扶风。
shàng shǔ chū xìng ān dìng běi dì guò fú fēng gōng guǎn chí dào xiū zhì gòng zhāng bàn
上数出幸安定、北地，过扶风，宫馆驰道修治，供张办。
wǔ dì jiā zhī zhù chē bài xīn wéi zhēn shì shì shí yú nián
武帝嘉之，驻车，拜欣为真，视事十余年。
zhāo dì shí wéi yù shǐ dài fū dài chē qiān qiū wèi chéng xiàng fēng yí chūn hóu
昭帝时为御史大夫，代车千秋为丞相，封宜春侯。
míng nián hōng shì yuē jìng hóu
明年薨，谥曰敬侯。
zi tán sì yǐ liè hóu yǔ móu fèi chāng yì wáng lì xuān dì yì fēng sān bǎi hù
子谭嗣，以列侯与谋废昌邑王立宣帝，益封三百户。
hōng zi xián sì
薨，子咸嗣。
wáng mǎng qī jí xián nǚ mǎng cuàn wèi yí chūn shì yǐ wài qī chǒng
王莽妻即咸女，莽篡位，宜春氏以外戚宠。
zì xīn chuán guó zhì xuán sūn mǎng bài nǎi jué
自䜣传国至玄孙，莽败，乃绝。
yáng chang huá yīn rén yě
杨敞，华阴人也。
jǐ shì dà jiàng jūn mò fǔ wèi jūn sī mǎ huò guāng ài hòu zhī shāo qiān zhì dà sī nóng
给事大将军莫府，为军司马，霍光爱厚之，稍迁至大司农。
yuán fèng zhōng dào tián shǐ zhě yàn cāng zhī shàng guān jié děng fǎn móu yǐ gào chang
元凤中，稻田使者燕仓知上官桀等反谋，以告敞。
chang sù jǐn lèi shì bù gǎn yán nǎi yí bìng wò
敞素谨累事，不敢言，乃移病卧。
yǐ gào jiàn dài fū dù yán nián yán nián yǐ wén
以告谏大夫杜延年，延年以闻。
cāng yán nián jiē fēng chang yǐ jiǔ qīng bù zhé yán gù bù dé hóu
苍、延年皆封，敞以九卿不辄言，故不得侯。
hòu qiān yù shǐ dài fū dài wáng wèi chéng xiàng fēng ān píng hóu
后迁御史大夫，代王为丞相，封安平侯。
míng nián zhāo dì bēng
明年，昭帝崩。
chāng yì wáng zhēng jí wèi yín luàn dà jiàng jūn guāng yǔ chē qí jiāng jūn zhāng ān shì móu yù fèi wáng gēng lì
昌邑王征即位，淫乱，大将军光与车骑将军张安世谋欲废王更立。
yì jì dìng shǐ dà sī nóng tián yán nián bào chang
议既定，使大司农田延年报敞。
chang jīng jù bù zhī suǒ yán hàn chū qià bèi tú wěi wěi ér yǐ
敞惊惧，不知所言，汗出洽背，徒唯唯而已。
yán nián qǐ zhì gēng yī chang fū rén jù cóng dōng xiāng wèi chang yuē cǐ guó dà shì jīn dà jiàng jūn yì yǐ dìng shǐ jiǔ qīng lái bào jūn hòu
延年起至更衣，敞夫人遽从东箱谓敞曰：“此国大事，今大将军议已定，使九卿来报君侯。
jūn hòu bù jí yīng yǔ dà jiàng jūn tóng xīn yóu yǔ wú jué xiān shì zhū yǐ
君侯不疾应，与大将军同心，犹与无决，先事诛矣。
yán nián cóng gēng yī hái chang fū rén yǔ yán nián cān yǔ xǔ nuò qǐng fèng dà jiàng jūn jiào lìng suì gòng fèi chāng yì wáng lì xuān dì
”延年从更衣还，敞、夫人与延年参语许诺，请奉大将军教令，遂共废昌邑王，立宣帝。
xuān dì jí wèi yuè yú chang hōng shì yuē jìng hóu
宣帝即位月余，敞薨，谥曰敬侯。
zi zhōng sì yǐ chang jū wèi dìng cè ān zōng miào yì fēng sān qiān wǔ bǎi hù
子忠嗣，以敞居位定策安宗庙，益封三千五百户。
zhōng dì yùn zì zi yòu yǐ zhōng rèn wèi láng bǔ cháng shì qí yùn mǔ sī mǎ qiān nǚ yě
忠弟恽，字子幼，以忠任为郎，补常侍骑，恽母，司马迁女也。
yùn shǐ dú wài zǔ tài shǐ gōng jì pō wéi chūn qiū
恽始读外祖《太史公记》，颇为《春秋》。
yǐ cái néng chēng
以材能称。
hǎo jiāo yīng jùn zhū rú míng xiǎn cháo tíng zhuó wèi zuǒ cáo
好交英俊诸儒，名显朝廷，擢为左曹。
huò shì móu fǎn yùn xiān wén zhī yīn shì zhōng jīn ān shàng yǐ wén zhào jiàn yán zhuàng
霍氏谋反，恽先闻知，因侍中金安上以闻，召见言状。
huò shì fú zhū yùn děng wǔ rén jiē fēng yùn wèi píng tōng hóu qiān zhōng láng jiàng
霍氏伏诛，恽等五人皆封，恽为平通侯，迁中郎将。
láng guān gù shì lìng láng chū qián shì cái yòng gěi wén shū nǎi dé chū míng yuē shān láng
郎官故事，令郎出钱市财用，给文书，乃得出，名曰“山郎”。
yí bìng jǐn yī rì zhé cháng yī mù huò zhì suì yú bù dé mù
移病尽一日，辄偿一沐，或至岁余不得沐。
qí háo fù láng rì chū yóu xì huò xíng qián de shàn bù
其豪富郎，日出游戏，或行钱得善部。
huò lù liú xíng chuán xiāng fàng xiào
货赂流行，传相放效。
yùn wèi zhōng láng jiàng ba shān láng yí cháng dù dà sī nóng yǐ gěi cái yòng
恽为中郎将，罢山郎，移长度大司农，以给财用。
qí jí bìng xiū yè xǐ mù jiē yǐ fǎ lìng cóng shì
其疾病休谒洗沐，皆以法令从事。
láng yè zhě yǒu zuì guò zhé zòu miǎn jiàn jǔ qí gāo dì yǒu xíng néng zhě zhì jùn shǒu jiǔ qīng
郎、谒者有罪过，辄奏免，荐举其高弟有行能者，至郡守、九卿。
láng guān huà zhī mò bù zì lì jué qǐng yè huò lù zhī duān lìng xíng jìn zhǐ gōng diàn zhī nèi xī rán tóng shēng
郎官化之，莫不自厉，绝请谒货赂之端，令行禁止，宫殿之内翕然同声。
yóu shì zhuó wèi zhū lì guāng lù xūn qīn jìn yòng shì
由是擢为诸吏光禄勋，亲近用事。
chū yùn shòu fù cái wǔ bǎi wàn jí shēn fēng hóu jiē yǐ fēn zōng zú
初，恽受父财五百万，及身封侯，皆以分宗族。
hòu mǔ wú zi cái yì shù bǎi wàn sǐ jiē zi yùn yùn jǐn fù fēn hòu mǔ kūn dì
后母无子，财亦数百万，死皆子恽，恽尽复分后母昆弟。
zài shòu zǐ qiān yú wàn jiē yǐ fēn shī
再受訾千余万，皆以分施。
qí qīng cái hào yì rú cǐ
其轻财好义如此。
yùn jū diàn zhōng lián jié wú sī láng guān chēng gōng píng
恽居殿中，廉洁无私，郎官称公平。
rán yùn fá qí xíng zhì yòu xìng kè hài hǎo fā rén yīn fú tóng wèi yǒu wǔ jǐ zhě bì yù hài zhī yǐ qí néng gāo rén
然恽伐其行治，又性刻害，好发人阴伏，同位有忤己者，必欲害之，以其能高人。
yóu shì duō yuàn yú cháo tíng yǔ tài pú dài cháng lè xiāng shī zú yǐ shì bài
由是多怨于朝廷，与太仆戴长乐相失，卒以是败。
cháng lè zhě xuān dì zài mín jiān shí yǔ xiāng zhī jí jí wèi bá zhuó qīn jìn
长乐者，宣帝在民间时与相知，及即位，拔擢亲近。
cháng lè cháng shǐ xíng shì yì zōng miào hái wèi yuàn shǐ yuē wǒ qīn miàn jiàn shòu zhào fù dì yì dù hóu yù
长乐尝使行事肄宗庙，还谓掾史曰：“我亲面见受诏，副帝肄，秺侯御。
rén yǒu shàng shū gào cháng lè fēi suǒ yi yán shì xià tíng wèi
”人有上书告长乐非所宜言，事下廷尉。
cháng lè yí yùn jiào rén gào zhī yì shàng shū gào yùn zuì
长乐疑恽教人告之，亦上书告恽罪。
gāo chāng hòu chē bēn rù běi yè mén yùn yǔ fù píng hòu zhāng yán shòu yuē wén qián céng yǒu bēn chē dǐ diàn mén mén guān zhé mǎ sǐ ér zhāo dì bēng
高昌侯车奔入北掖门，恽语富平侯张延寿曰：“闻前曾有奔车抵殿门，门关折，马死，而昭帝崩。
jīn fù rú cǐ tiān shí fēi rén lì yě
今复如此，天时，非人力也。
zuǒ féng yì hán yán shòu yǒu zuì xià yù yùn shàng shū sòng yán shòu
”左冯翊韩延寿有罪下狱，恽上书讼延寿。
láng zhōng qiū cháng wèi yùn yuē wén jūn hòu sòng hán féng yì dāng de huó hu
郎中丘常谓恽曰：“闻君侯讼韩冯翊，当得活乎？
yùn yuē shì hé róng yì
”恽曰：“事何容易！
jìng jìng zhě wèi bì quán yě
胫胫者未必全也。
wǒ bù néng zì bǎo zhēn rén suǒ wèi shǔ bù róng xué xián jù shù zhě yě
我不能自保，真人所谓鼠不容穴衔窭数者也。
yòu zhōng shū yè zhě lìng xuān chí chán yú shǐ zhě yǔ shì zhū jiāng jūn zhōng cháo èr qiān dàn
”又中书谒者令宣持单于使者语，视诸将军、中朝二千石。
yùn yuē mò dú chán yú de hàn měi shí hǎo wù wèi zhī chòu è chán yú bù lái míng shén
恽曰：“冒顿单于得汉美食好物，谓之殠恶，单于不来明甚。
yùn shàng guān xi gé shàng huà rén zhǐ jié zhòu huà wèi lè chāng hòu wáng wǔ yuē tiān zǐ guò cǐ yī èr wèn qí guò kě yǐ de shī yǐ
”恽上观西阁上画人，指桀、纣画谓乐昌侯王武曰：“天子过此，一二问其过，可以得师矣。
huà rén yǒu yáo shùn yǔ tāng bù chēng ér jǔ jié zhòu
”画人有尧、舜、禹、汤，不称而举桀、纣。
yùn wén xiōng nú jiàng zhě dào chán yú jiàn shā yùn yuē dé bù xiào jūn dà chén wèi huà shàn jì bù yòng zì lìng shēn wú chǔ suǒ
恽闻匈奴降者道单于见杀，恽曰：“得不肖君，大臣为画善计不用，自令身无处所。
ruò qín shí dàn rèn xiǎo chén zhū shā zhōng liáng jìng yǐ miè wáng
若秦时但任小臣，诛杀忠良，竟以灭亡；
lìng qīn rèn dà chén jí zhì jīn ěr
令亲任大臣，即至今耳。
gǔ yǔ jīn rú yī qiū zhī mò
古与今如一丘之貉。
yùn wàng yǐn wáng guó yǐ fěi bàng dāng shì wú rén chén lǐ
”恽妄引亡国以诽谤当世，无人臣礼。
yòu yǔ cháng lè yuē zhēng yuè yǐ lái tiān yīn bù yǔ cǐ chūn qiū suǒ jì xià hóu jūn suǒ yán
又语长乐曰：“正月以来，天阴不雨，此《春秋》所记，夏侯君所言。
xíng bì bù zhì hé dōng yǐ
行必不至河东矣。
yǐ zhǔ shàng wèi xì yǔ yóu bèi nì jué lǐ
”以主上为戏语，尤悖逆绝理。
shì xià tíng wèi
事下廷尉。
tíng wèi dìng guó kǎo wèn zuǒ yàn míng bái zòu
廷尉定国考问，左验明白，奏：
yùn bù fú zuì ér zhào hù jiāng zūn yù lìng jiè chì fù píng hòu yán shòu yuē tài pú dìng yǒu sǐ zuì shù shì zhāo mù rén yě
恽不服罪，而召户将尊，欲令戒饬富平侯延寿，曰：“太仆定有死罪数事，朝暮人也。
yùn xìng yǔ fù píng hòu hūn yīn jīn dú sān rén zuò yǔ hóu yán shí bù wén yùn yǔ zì yǔ tài pú xiāng chù yě
恽幸与富平侯婚姻，今独三人坐语，侯言‘时不闻恽语’，自与太仆相触也。
zūn yuē bù kě
”尊曰：“不可。
yùn nù chí dà dāo yuē méng fù píng hòu lì de zú zuì
”恽怒，持大刀，曰：“蒙富平侯力，得族罪！
wú xiè yùn yǔ lìng tài pú wén zhī luàn yú shì
毋泄恽语，令太仆闻之乱余事。
yùn xìng de liè jiǔ qīng zhū lì sù wèi jìn chén shàng suǒ xìn rèn yù wén zhèng shì bù jié zhōng ài jǐn chén zǐ yì ér wàng yuàn wàng chēng yǐn wèi yāo è yán dà nì bù dào qǐng dài bǔ zhì
”恽幸得列九卿诸吏，宿卫近臣，上所信任，与闻政事，不竭忠爱，尽臣子义，而妄怨望，称引为𫍚恶言，大逆不道，请逮捕治。
shàng bù rěn jiā zhū yǒu zhào jiē miǎn yùn cháng lè wèi shù rén
上不忍加诛，有诏皆免恽、长乐为庶人。
yùn jì shī jué wèi jiā jū zhì chǎn yè qǐ shì zhái yǐ cái zì yú
恽既失爵位，家居治产业，起室宅，以财自娱。
suì yú qí yǒu rén ān dìng tài shǒu xī hé sūn huì zōng zhī lüè shì yě yǔ yùn shū jiàn jiè zhī wéi yán dà chén fèi tuì dāng hé mén huáng jù wèi kě lián zhī yì bù dàng zhì chǎn yè tōng bīn kè yǒu chēng yù
岁余，其友人安定太守西河孙会宗，知略士也，与恽书谏戒之，为言大臣废退，当阖门惶惧，为可怜之意，不当治产业，通宾客，有称誉。
yùn zǎi xiàng zi shǎo xiǎn cháo tíng yī zhāo yǐ àn mèi yǔ yán jiàn fèi nèi huái bù fú bào huì zōng shū yuē
恽宰相子，少显朝廷，一朝以暗昧语言见废，内怀不服，报会宗书曰：
yùn cái xiǔ xíng huì wén zhì wú suǒ dǐ xìng lài xiān rén yú yè de bèi sù wèi zāo yù shí biàn yǐ huò jué wèi zhōng fēi qí rèn zú yǔ huò huì
恽材朽行秽，文质无所底，幸赖先人余业得备宿卫，遭遇时变以获爵位，终非其任，卒与祸会。
zú xià āi qí yú méng cì shū jiào dū yǐ suǒ bù jí yīn qín shén hòu
足下哀其愚，蒙赐书，教督以所不及，殷勤甚厚。
rán qiè hèn zú xià bù shēn wéi qí zhōng shǐ ér wěi suí sú zhī huǐ yù yě
然窃恨足下不深惟其终始，而猥随俗之毁誉也。
yán bǐ lòu zhī yú xīn ruò nì zhǐ ér wén guò mò ér xi hu kǒng wéi kǒng shì gè yán ěr zhì zhī yì gù gǎn lüè chén qí yú wéi jūn zǐ chá yān
言鄙陋之愚心，若逆指而文过，默而息乎，恐违孔氏“各言尔志”之义，故敢略陈其愚，唯君子察焉！
yùn jiā fāng lóng shèng shí chéng zhū lún zhě shí rén wèi zài liè qīng jué wèi tōng hóu zǒng lǐng cóng guān yù wén zhèng shì céng bù néng yǐ cǐ shí yǒu suǒ jiàn míng yǐ xuān dé huà yòu bù néng yǔ qún liáo tóng xīn bìng lì péi fǔ cháo tíng zhī yí wàng yǐ fù qiè wèi sù cān zhī zé jiǔ yǐ
恽家方隆盛时，乘朱轮者十人，位在列卿，爵为通侯，总领从官，与闻政事，曾不能以此时有所建明，以宣德化，又不能与群僚同心并力，陪辅朝廷之遗忘，已负窃位素餐之责久矣。
huái lù tān shì bù néng zì tuì zāo yù biàn gǔ héng bèi kǒu yǔ shēn yōu běi què qī zǐ mǎn yù
怀禄贪势，不能自退，遭遇变故，横被口语，身幽北阙，妻子满狱。
dāng cǐ zhī shí zì yǐ yí miè bù zú yǐ sè zé qǐ yì de quán shǒu lǐng fù fèng xiān rén zhī qiū mù hu
当此之时，自以夷灭不足以塞责，岂意得全首领，复奉先人之丘墓乎？
fú wéi shèng zhǔ zhī ēn bù kě shèng liàng
伏惟圣主之恩，不可胜量。
jūn zǐ yóu dào lè yǐ wàng yōu
君子游道，乐以忘忧；
xiǎo rén quán qū shuō yǐ wàng zuì
小人全躯，说以忘罪。
qiè zì sī niàn guò yǐ dà yǐ xíng yǐ kuī yǐ zhǎng wèi nóng fū yǐ mò shì yǐ
窃自思念，过已大矣，行已亏矣，长为农夫以没世矣。
shì gù shēn lǜ qī zǐ lù lì gēng sāng guàn yuán zhì chǎn yǐ gěi gōng shàng bù yì dāng fù yòng cǐ wèi jī yì yě
是故身率妻子，戮力耕桑，灌园治产，以给公上，不意当复用此为讥议也。
fū rén qíng suǒ bù néng zhǐ zhě shèng rén fú jìn gù jūn fù zhì zūn qīn sòng qí zhōng yě yǒu shí ér jì
夫人情所不能止者，圣人弗禁，故君父至尊亲，送其终也，有时而既。
chén zhī dé zuì yǐ sān nián yǐ
臣之得罪，已三年矣。
tián jiā zuò kǔ suì shí fú là hēng yáng páo gāo dǒu jiǔ zì láo
田家作苦，岁时伏腊，亨羊炰羔，斗酒自劳。
jiā běn qín yě néng wéi qín shēng
家本秦也，能为秦声。
fù zhào nǚ yě yā shàn gǔ sè
妇，赵女也，雅善鼓瑟。
nú bì gē zhě shù rén jiǔ hòu ěr rè yǎng tiān fǔ fǒu ér hū wū wū
奴婢歌者数人，酒后耳热，仰天拊缶而呼乌乌。
qí shī yuē tián bǐ nán shān wú huì bù zhì zhǒng yī qǐng dòu luò ér wèi qí
其诗曰：“田彼南山，芜秽不治，种一顷豆，落而为其。
rén shēng xíng lè ěr xū fù guì hé shí
人生行乐耳，须富贵何时！
shì rì yě fú yī ér xǐ fèn xiù dī áng dùn zú qǐ wǔ chéng yín huāng wú dù bù zhī qí bù kě yě
”是日也，拂衣而喜，奋袖低卬，顿足起舞，诚淫荒无度，不知其不可也。
yùn xìng yǒu yú lù fāng dí jiàn fàn guì zhú shí yī zhī lì cǐ jiǎ shù zhī shì wū rǔ zhī chù yùn qīn xíng zhī
恽幸有余禄，方籴贱贩贵，逐什一之利，此贾竖之事，污辱之处，恽亲行之。
xià liú zhī rén zhòng huǐ suǒ guī bù hán ér lì
下流之人，众毁所归，不寒而栗。
suī yā zhī yùn zhě yóu suí fēng ér mǐ shàng hé chēng yù zhī yǒu
虽雅知恽者，犹随风而靡，尚何称誉之有！
dǒng shēng bù yún hū
董生不云乎？
míng míng qiú rén yì cháng kǒng bù néng huà mín zhě qīng dài fū yì yě
“明明求仁义，常恐不能化民者，卿大夫意也；
míng míng qiú cái lì cháng kǒng kùn fá zhě shù rén zhī shì yě
明明求财利，常恐困乏者，庶人之事也。
gù dào bù tóng bù xiāng wéi móu
”故“道不同，不相为谋。
jīn zi shàng ān dé yǐ qīng dài fū zhī zhì ér zé pū zāi
”今子尚安得以卿大夫之制而责仆哉！
fu xī hé wèi tǔ wén hóu suǒ xìng yǒu duàn gàn mù tián zǐ fāng zhī yí fēng piào rán jiē yǒu jié gài zhī qù jiù zhī fēn
夫西河魏土，文侯所兴，有段干木、田子方之遗风，漂然皆有节概，知去就之分。
qīng zhě zú xià lí jiù tǔ lín ān dìng ān dìng shān gǔ zhī jiān kūn róng jiù rǎng zǐ dì tān bǐ qǐ xí sú zhī yí rén zāi
顷者，足下离旧土，临安定，安定山谷之间，昆戎旧壤，子弟贪鄙，岂习俗之移人哉？
yú jīn nǎi dǔ zi zhī zhì yǐ
于今乃睹子之志矣。
fāng dāng shèng hàn zhī lóng yuàn miǎn zhān wú duō tán
方当盛汉之隆，愿勉旃，毋多谈。
yòu yùn xiōng zǐ ān píng hóu tán wèi diǎn shǔ guó wèi yùn yuē xī hé tài shǒu jiàn píng dù hóu qián yǐ zuì guò chū jīn zhēng wèi yù shǐ dài fū
又恽兄子安平侯谭为典属国，谓恽曰：“西河太守建平杜侯前以罪过出，今征为御史大夫。
hóu zuì báo yòu yǒu gōng qiě fù yòng
侯罪薄，又有功，且复用。
yùn yuē yǒu gōng hé yì
”恽曰：“有功何益？
xiàn guān bù zú wèi jìn lì
县官不足为尽力。
yùn sù yǔ gài kuān ráo hán yán shòu shàn tán jí yuē xiàn guān shí rán gài sī lì hán féng yì jiē jìn lì lì yě jù zuò shì zhū
”恽素与盖宽饶、韩延寿善，谭即曰：“县官实然，盖司隶、韩冯翊皆尽力吏也，俱坐事诛。
huì yǒu rì shí biàn zōu mǎ wěi zuǒ chéng shàng shū gào yùn jiāo shē bù huǐ guò rì shí zhī jiù cǐ rén suǒ zhì
”会有日食变，驺马猥佐成上书告恽“骄奢不悔过，日食之咎，此人所致。
zhāng xià tíng wèi àn yàn de suǒ yǔ huì zōng shū xuān dì jiàn ér è zhī
”章下廷尉案验，得所予会宗书，宣帝见而恶之。
tíng wèi dāng yùn dà nì wú dào yào zhǎn
廷尉当恽大逆无道，要斩。
qī zǐ xǐ jiǔ quán jùn
妻子徙酒泉郡。
tán zuò bù jiàn zhèng yùn yǔ xiāng yìng yǒu yuàn wàng yǔ miǎn wèi shù rén
谭坐不谏正恽，与相应，有怨望语，免为庶人。
zhào bài chéng wéi láng zhū zài wèi yǔ yùn hòu shàn zhě wèi yāng wèi wèi wéi xuán chéng jīng zhào yǐn zhāng chǎng jí sūn huì zōng děng jiē miǎn guān
召拜成为郎，诸在位与恽厚善者，未央卫尉韦玄成、京兆尹张敞及孙会宗等，皆免官。
cài yì hé nèi wēn rén yě
蔡义，河内温人也。
yǐ míng jīng jǐ shì dà jiàng jūn mò fǔ
以明经给事大将军莫府。
jiā pín cháng bù xíng zī lǐ bù dǎi zhòng mén xià hào shì zhě xiāng hé wèi yì mǎi dú chē lìng chéng zhī
家贫，常步行，资礼不逮众门下，好事者相合为义买犊车，令乘之。
shù suì qiān bǔ fù àng chéng mén hou
数岁，迁补覆盎城门候。
jiǔ zhī zhào qiú néng wéi hán shī zhě zhēng yì dài zhào jiǔ bù jìn jiàn
久之，诏求能为《韩诗》者，征义待诏，久不进见。
yì shàng shū yuē chén shān dōng cǎo lái zhī rén xíng néng wáng suǒ bǐ róng mào bù jí zhòng rán ér bù qì rén lún zhě qiè yǐ wén dào yú xiān shī zì tuō yú jīng shù yě
义上疏曰：“臣山东草莱之人，行能亡所比，容貌不及众，然而不弃人伦者，窃以闻道于先师，自托于经术也。
yuàn cì qīng xián zhī yàn de jǐn jīng sī yú qián
愿赐清闲之燕，得尽精思于前。
shàng zhào jiàn yì shuō shī shén shuō zhī zhuó wèi guāng lù dài fu jǐ shì zhōng jìn shòu zhāo dì
”上召见义，说《诗》，甚说之，擢为光禄大夫给事中，进授昭帝。
shù suì bài wèi shào fǔ qiān yù shǐ dài fū dài yáng bì wèi chéng xiàng fēng yáng píng hóu
数岁，拜为少府，迁御史大夫，代杨敝为丞相，封阳平侯。
yòu yǐ dìng cè ān zōng miào yì fēng jiā cì huáng jīn èr bǎi jīn
又以定策安宗庙益封，加赐黄金二百斤。
yì wèi chéng xiàng shí nián bā shí yú duǎn xiǎo wú xū méi mào sì lǎo yù xíng bù fǔ lǚ cháng liǎng lì fú jiā nǎi néng xíng
义为丞相时年八十余，短小无须眉，貌似老妪，行步俯偻，常两吏扶夹乃能行。
shí dà jiàng jūn guāng bǐng zhèng yì zhě huò yán guāng zhì zǎi xiàng bù xuǎn xián gǒu yòng kě zhuān zhì zhě
时大将军光秉政，议者或言光置宰相不选贤，苟用可专制者。
guāng wén zhī wèi shì zhōng zuǒ yòu jí guān shǔ yuē yǐ wéi rén zhǔ shī dāng wèi zǎi xiàng hé wèi yún yún
光闻之，谓侍中左右及官属曰：“以为人主师当为宰相，何谓云云？
cǐ yǔ bù kě shǐ tiān xià wén yě
此语不可使天下闻也。
yì wèi xiāng sì suì hōng shì yuē jié hóu
义为相四岁，薨，谥曰节侯。
wú zi guó chú
无子，国除。
chén wàn nián zì yòu gōng pèi jùn xiāng rén yě
陈万年字幼公，沛郡相人也。
wèi jùn lì chá jǔ zhì xiàn lìng qiān guǎng líng tài shǒu yǐ gāo dì rù wèi yòu fú fēng qiān tài pú
为郡吏，察举，至县令，迁广陵太守，以高弟入为右扶风，迁太仆。
wàn nián lián píng nèi háng xiū rán shàn shì rén
万年廉平，内行修，然善事人。
lù yí wài qī xǔ shǐ qīng jiā zì jìn yóu shì lè líng hòu shǐ gāo
赂遗外戚许、史，倾家自尽，尤事乐陵侯史高。
chéng xiàng bǐng jí bìng zhōng èr qiān dàn shàng yè wèn jí
丞相丙吉病，中二千石上谒问疾。
qiǎn jiā chéng chū xiè xiè yǐ jiē qù wàn nián dú liú hūn yè nǎi guī
遣家丞出谢，谢已皆去，万年独留，昏夜乃归。
jí jí bìng shén shàng zì lín wèn yǐ dà chén xíng néng
及吉病甚，上自临，问以大臣行能。
jí jiàn yú dìng guó dù yán nián jí wàn nián wàn nián jìng dài dìng guó wèi yù shǐ dài fū bā suì bìng zú
吉荐于定国、杜延年及万年，万年竟代定国为御史大夫八岁，病卒。
zi xián zì zi kāng nián shí bā yǐ wàn nián rèn wèi láng
子咸字子康，年十八，以万年任为郎。
yǒu yì cái kàng zhí shù yán shì cì jī jìn chén shū shù shí shàng qiān wèi zuǒ cáo
有异材，抗直，数言事，刺讥近臣，书数十上，迁为左曹。
wàn nián cháng bìng zhào xián jiào jiè yú chuáng xià yǔ zhì yè bàn xián shuì tóu chù píng fēng
万年尝病，召咸教戒于床下，语至夜半，咸睡，头触屏风。
wàn nián dà nù yù zhàng zhī yuē nǎi gōng jiào jiè rǔ rǔ fǎn shuì bù tīng wú yán hé yě
万年大怒，欲仗之，曰：“乃公教戒汝，汝反睡，不听吾言，何也？
xián kòu tóu xiè yuē jù xiǎo suǒ yán dà yào jiào xián chǎn yě
”咸叩头谢曰：“具晓所言，大要教咸谄也。
wàn nián nǎi bù fù yán
”万年乃不复言。
wàn nián sǐ hòu yuán dì zhuó xián wèi yù shǐ zhōng chéng zǒng lǐng zhōu jùn zòu shì kè dì zhū cì shǐ nèi zhí fǎ diàn zhōng gōng qīng yǐ xià jiē jìng dàn zhī
万年死后，元帝擢咸为御史中丞，总领州郡奏事，课第诸刺史，内执法殿中，公卿以下皆敬惮之。
shì shí zhōng shū lìng shí xiǎn yòng shì zhuān quán xián pō yán xiǎn duǎn xiǎn děng hèn zhī
是时，中书令石显用事颛权，咸颇言显短，显等恨之。
shí huái lǐ lìng zhū yún cán kù shā bù gū yǒu sī jǔ zòu wèi xià
时槐里令朱云残酷杀不辜，有司举奏，未下。
xián sù shàn yún yún cóng cì hòu jiào lìng shàng shū zì sòng
咸素善云，云从刺候，教令上书自讼。
yú shì shí xiǎn wēi cì zhī zhī bái zòu xián lòu xiè shěng zhōng yǔ xià yù lüě zhì jiǎn sǐ kūn wèi chéng dàn yīn fèi
于是石显微伺知之，白奏咸漏泄省中语，下狱掠治，减死，髡为城旦，因废。
chéng dì chū jí wèi dà jiàng jūn wáng fèng yǐ xián qián zhǐ yán shí xiǎn yǒu zhōng zhí jié zòu qǐng xián bǔ zhǎng shǐ
成帝初即位，大将军王凤以咸前指言石显，有忠直节，奏请咸补长史。
qiān jì zhōu cì shǐ fèng shǐ chēng yì zhēng wèi jiàn dài fū
迁冀州刺史，奉使称意，征为谏大夫。
fù chū wèi chu nèi shǐ běi hǎi dōng jùn tài shǒu
复出为楚内史，北海、东郡太守。
zuò wèi jīng zhào yǐn wáng zhāng suǒ jiàn zhāng zhū xián miǎn guān
坐为京兆尹王章所荐，章诛，咸免官。
qǐ jiā fù wèi nán yáng tài shǒu
起家复为南阳太守。
suǒ jū yǐ shā fá lì wēi háo huá lì jí dà xìng fàn fǎ zhé lùn shū fǔ yǐ lǜ chéng zuò sī kōng wèi tā jiù mù chǔ chōng bù zhōng chéng huò sī jiě tuō qián dì yī fú bù rú fǎ zhé jiā zuì chī
所居以杀伐立威，豪猾吏及大姓犯法，辄论输府，以律程作司空，为他臼木杵，舂不中程，或私解脱钳釱，衣服不如法，辄加罪笞。
dū zuò jù bù shèng tòng zì jiǎo sǐ suì shù bǎi qiān rén jiǔ zhě chóng chū fǔ làn jiā bù dé shōu
督作剧，不胜痛，自绞死，岁数百千人，久者虫出腐烂，家不得收。
qí zhì fàng yán yán nián qí lián bù zhī
其治放严延年，其廉不知。
suǒ jū diào fā shǔ xiàn suǒ chū shí wù yǐ zì fèng yǎng shē chǐ yù shí
所居调发属县所出食物以自奉养，奢侈玉食。
rán cāo chi yuàn shǐ jùn zhōng cháng lì jiē lìng bì mén zì liǎn bù dé yú fǎ
然操持掾史，郡中长吏皆令闭门自敛，不得逾法。
gōng yí chì shū yuē jí gè yù qiú suǒ zì kuài shì yī jùn bǎi tài shǒu yě hé de rán zāi
公移敕书曰：“即各欲求索自快，是一郡百太守也，何得然哉！
xià lì wèi zhī háo qiáng zhí bào lìng xíng jìn zhǐ rán yì yǐ cǐ jiàn fèi
”下吏畏之，豪强执报，令行禁止，然亦以此见废。
xián sān gōng zǐ shǎo xiǎn míng yú cháo tíng ér xuē xuān zhū bó dí fāng jìn kǒng guāng děng shì huàn jué zài xián hòu jiē yǐ lián jiǎn xiān zhì gōng qīng ér xián zhì yú jùn shǒu
咸，三公子，少显名于朝廷，而薛宣、朱博、翟方进、孔光等仕宦绝在咸后，皆以廉俭先至公卿，而咸滞于郡守。
shí chē qí jiāng jūn wáng yīn fǔ zhèng xìn yòng chén tāng
时，车骑将军王音辅政，信用陈汤。
xián shù lù yí tāng yǔ shū yuē jí méng zǐ gōng lì de rù dì chéng sǐ bù hèn
咸数赂遗汤，予书曰：“即蒙子公力，得入帝城，死不恨。
hòu jìng zhēng rù wèi shào fǔ
”后竟征入为少府。
shào fǔ duō bǎo wù shǔ guān xián jiē gōu xiào fā qí jiān zāng mò rù gū què cái wù
少府多宝物、属官，咸皆钩校，发其奸臧，没入辜榷财物。
guān shǔ jí zhū zhōng gōng huáng mén gōu dùn yè tíng guān lì jǔ zòu àn lùn wèi xián jiē shī qì
官属及诸中宫黄门、钩盾、掖庭官吏，举奏按论，畏咸，皆失气。
wèi shào fǔ sān suì yǔ dí fāng jìn yǒu xì
为少府三岁，与翟方进有隙。
fāng jìn wèi chéng xiàng zòu xián qián wèi jùn shǒu suǒ zài cán kù dú shì jiā yú lì mín
方进为丞相，奏：“咸前为郡守，所在残酷，毒螫加于吏民。
zhǔ shǒu dào shòu suǒ jiān
主守盗，受所监。
ér guān mèi xié chén chén tāng yǐ qiú jiàn jǔ
而官媚邪臣陈汤以求荐举。
gǒu de wú chǐ bù yí chù wèi
苟得无耻，不宜处位。
xián zuò miǎn
”咸坐免。
qǐng zhī hóng yáng hóu lì jǔ xián fāng zhèng wèi guāng lù dài fu jǐ shì zhōng fāng jìn fù zòu miǎn zhī
顷之，红阳侯立举咸方正，为光禄大夫给事中，方进复奏免之。
hòu shù nián lì yǒu zuì jiù guó fāng jìn zòu guī xián gù jùn yǐ yōu sǐ
后数年，立有罪就国，方进奏归咸故郡，以忧死。
zhèng hóng zì zhì qīng tài shān gāng rén yě
郑弘字稚卿，泰山刚人也。
xiōng chāng zì cì qīng yì hào xué jiē míng jīng tōng fǎ lǜ zhèng shì
兄昌字次卿，亦好学，皆明经，通法律政事。
cì qīng wèi tài yuán zhuō jùn tài shǒu hóng wèi nán yáng tài shǒu jiē zhe zhì jì tiáo jiào fǎ dù wèi hòu suǒ shù
次卿为太原、涿郡太守，弘为南阳太守，皆著治迹，条教法度，为后所述。
cì qīng yòng xíng fá shēn bù rú hóng píng qiān huái yáng xiāng yǐ gāo dì rù wèi yòu fú fēng jīng shī chēng zhī
次卿用刑罚深，不如弘平，迁淮阳相，以高第入为右扶风，京师称之。
dài wéi xuán chéng wèi yù shǐ dài fū
代韦玄成为御史大夫。
liù suì zuò yǔ jīng fáng lùn yì miǎn yǔ zài fáng chuán
过了六年，因与京房妄议朝政获罪免官，事在《京房传》。
zàn yuē suǒ wèi yán tiě yì zhě qǐ shǐ yuán zhōng zhēng wén xué xián liáng wèn yǐ zhì luàn jiē duì yuàn ba jùn guó yán tiě jiǔ què jūn shū wù běn yì mò wú yǔ tiān xià zhēng lì rán hòu jiào huà kě xìng
赞曰：所谓盐铁议者，起始元中，征文学贤良问以治乱，皆对愿罢郡国盐铁、酒榷均输，务本抑末，毋与天下争利，然后教化可兴。
yù shǐ dài fū hóng yáng yǐ wéi cǐ nǎi suǒ yǐ ān biān jìng zhì sì yí guó jiā dà yè bù kě fèi yě
御史大夫弘羊以为此乃所以安边竟，制四夷，国家大业，不可废也。
dāng shí xiāng jié nán pō yǒu qí yì wén
当时相诘难，颇有其议文。
zhì xuān dì shí rǔ nán huán kuān cì gōng zhì gōng yáng chūn qiū jǔ wèi láng zhì lú jiāng tài shǒu chéng bó tōng shàn zhǔ wén tuī yǎn yán tiě zhī yì zēng guǎng tiáo mù jí qí lùn nàn zhe shù wàn yán yì yù yǐ jiū zhì luàn chéng yī jiā zhī fǎ yān
至宣帝时，汝南桓宽次公治《公羊春秋》举为郎，至庐江太守丞，博通善属文，推衍盐铁之议，增广条目，极其论难，著数万言，亦欲以究治乱，成一家之法焉。
qí cí yuē guān gōng qīng xián liáng wén xué zhī yì yì hu wú suǒ wén
其辞曰：“观公卿贤良文学之议，‘异乎吾所闻’。
wén rǔ nán zhū shēng yán
闻汝南朱生言，
dāng cǐ zhī shí
当此之时，
yīng jùn bìng jìn
英俊并进，
xián liáng mào líng táng shēng wén xué lǔ guó wàn shēng zhī tú liù shí yǒu yú rén xián jù què tíng
贤良茂陵唐生、文学鲁国万生之徒六十有余人咸聚阙庭，
shū liù yì zhī fēng
舒六艺之风，
chén zhì píng zhī yuán
陈治平之原，
zhī zhě zàn qí lǜ
知者赞其虑，
rén zhě míng qí shī
仁者明其施，
yǒng zhě jiàn qí duàn
勇者见其断，
biàn zhě chěng qí cí
辩者骋其辞，
yín yín yān
龂龂焉，
xíng xíng yān
行行焉，
suī wèi xiáng bèi
虽未详备，
sī kě lüè guān yǐ
斯可略观矣。
zhōng shān liú zǐ tuī yán wáng dào jiǎo dāng shì fǎn zhū zhèng bīn bīn rán hóng bó jūn zǐ yě
中山刘子推言王道，挢当世，反诸正，彬彬然弘博君子也。
jiǔ jiāng zhù shēng fèn shǐ yú zhī jié fā fèn mèn jī gōng qīng jiè rán zhí ér bù náo kě wèi bù wèi qiáng yǔ yǐ
九江祝生奋史鱼之节，发愤懑，讥公卿，介然直而不挠，可谓不畏强圉矣。
sāng dài fū jù dāng shì hé shí biàn shàng quán lì zhī lüè suī fēi zhèng dāng jù rú sù xué bù néng zì jiě bó wù tōng dá zhī shì yě
桑大夫据当世，合时变，上权利之略，虽非正当，巨儒宿学不能自解，博物通达之士也。
rán shè gōng qīng zhī bǐng bù shī gǔ shǐ fàng yú mò lì chù fēi qí wèi xíng fēi qí dào guǒ yǔn qí xìng yǐ jí jué zōng
然摄公卿之柄，不师古始，放于末利，处非其位，行非其道，果陨其性，以及厥宗。
chē chéng xiàng lǚ yī lǚ zhī liè dāng zhóu chǔ zhōng kuò náng bù yán róng shēn ér qù bǐ zāi
车丞相履伊、吕之列，当轴处中，括囊不言，容身而去，彼哉！
bǐ zāi
彼哉！
ruò fú chéng xiàng yù shǐ liǎng fǔ zhī shì bù néng zhèng yì yǐ fǔ zǎi xiāng chéng tóng lèi zhǎng tóng háng ē yì gǒu hé yǐ shuō qí shàng dǒu shāo zhī tú hé zú xuǎn yě
若夫丞相、御史两府之士，不能正议以辅宰相，成同类，长同行，阿意苟合，以说其上，‘斗筲之徒，何足选也！