dōng fāng shuò zì màn qiàn píng yuán yàn cì rén yě
东方朔，字曼倩，平原郡厌次县人。
wǔ dì chū jí wèi zhēng tiān xià jǔ fāng zhèng xián liáng wén xué cái lì zhī shì dài yǐ bù cì zhī wèi sì fāng shì duō shàng shū yán dé shī zì xuàn zhōu zhě yǐ qiān shù qí bù zú cǎi zhě zhé bào wén ba
武帝初即位，征天下举方正贤良文学材力之士，待以不次之位，四方士多上书言得失，自衒鬻者以千数，其不足采者辄报闻罢。
shuò chū lái shàng shū yuē chén shuò shǎo shī fù mǔ cháng yǎng xiōng sǎo
朔初来，上书曰：“臣朔少失父母，长养兄嫂。
nián shí sān xué shū sān dōng wén shǐ zú yòng
年十三学书，三冬文史足用。
shí wǔ xué jī jiàn
十五学击剑。
shí liù xué shī shū sòng èr shí èr wàn yán
十六学《诗》、《书》，诵二十二万言。
shí jiǔ xué sūn wú bīng fǎ zhàn zhèn zhī jù zhēng gǔ zhī jiào yì sòng èr shí èr wàn yán
十九学孙、吴兵法，战阵之具，钲鼓之教，亦诵二十二万言。
fán chén shuò gù yǐ sòng sì shí sì wàn yán
凡臣朔固已诵四十四万言。
yòu cháng fú zǐ lù zhī yán
又常服子路之言。
chén shuò nián èr shí èr zhǎng jiǔ chǐ sān cùn mù ruò xuán zhū chǐ ruò biān bèi yǒng ruò mèng bēn jié ruò qìng jì lián ruò bào shū xìn ruò wěi shēng
臣朔年二十二，长九尺三寸，目若悬珠，齿若编贝，勇若孟贲，捷若庆忌，廉若鲍叔，信若尾生。
ruò cǐ kě yǐ wèi tiān zǐ dà chén yǐ
若此，可以为天子大臣矣。
chén shuò mèi sǐ zài bài yǐ wén
臣朔昧死再拜以闻。
shuò wén cí bù xùn gāo zì chēng yù shàng wěi zhī lìng dài zhào gōng chē fèng lù báo wèi de shěng jiàn
朔文辞不逊，高自称誉，上伟之，令待诏公车，奉禄薄，未得省见。
jiǔ zhī shuò dài zōu zhū rú yuē shàng yǐ ruò cáo wú yì yú xiàn guān gēng tián lì zuò gù bù jí rén lín zhòng chù guān bù néng zhì mín cóng jūn jī lǔ bù rèn bīng shì wú yì yú guó yòng tú suǒ yī shí jīn yù jǐn shā ruò cáo
久之，朔绐驺朱儒，曰：“上以若曹无益于县官，耕田力作固不及人，临众处官不能治民，从军击虏不任兵事，无益于国用，徒索衣食，今欲尽杀若曹。
zhū rú dà kǒng tí qì
”朱儒大恐，啼泣。
shuò jiào yuē shàng jí guò kòu tóu qǐng zuì
朔教曰：“上即过，叩头请罪。
jū yǒu qǐng wén shàng guò zhū rú jiē hào qì dùn shǒu
”居有顷，闻上过，朱儒皆号泣顿首。
shàng wèn hé wéi
上问：“何为？
duì yuē dōng fāng shuò yán shàng yù jǐn zhū chén děng
”对曰：“东方朔言上欲尽诛臣等。
shàng zhī shuò duō duān zhào wèn shuò hé kǒng zhū rú wèi
”上知朔多端，召问朔：“何恐朱儒为？
duì yuē chén shuò shēng yì yán sǐ yì yán
”对曰：“臣朔生亦言，死亦言。
zhū rú cháng sān chǐ yú fèng yī náng sù qián èr bǎi sì shí
朱儒长三尺余，奉一囊粟，钱二百四十。
chén shuò zhǎng jiǔ chǐ yú yì fèng yī náng sù qián èr bǎi sì shí
臣朔长九尺余，亦奉一囊粟，钱二百四十。
zhū rú bǎo yù sǐ chén shuò jī yù sǐ
朱儒饱欲死，臣朔饥欲死。
chén yán kě yòng xìng yì qí lǐ
臣言可用，幸异其礼；
bù kě yòng ba zhī wú lìng dàn suǒ cháng ān mǐ
不可用，罢之，无令但索长安米。
shàng dà xiào yīn shǐ dài zhào jīn mǎ mén shāo de qīn jìn
”上大笑，因使待诏金马门，稍得亲近。
shàng cháng shǐ zhū shù jiā shè fù zhì shǒu gōng yú xià shè zhī jiē bù néng zhōng
上尝使诸数家射复，置守宫盂下，射之，皆不能中。
shuò zì zàn yuē chén cháng shòu yì qǐng shè zhī
朔自赞曰：“臣尝受《易》，请射之。
nǎi bié shī bù guà ér duì yuē chén yǐ wéi lóng yòu wú jiǎo wèi zhī wèi shé yòu yǒu zú qí qí mò mò shàn yuán bì shì fēi shǒu gōng jí xī yì
”乃别蓍布卦而对曰：“臣以为龙又无角，谓之为蛇又有足，跂跂脉脉善缘壁，是非守宫即蜥蜴。
shàng yuē shàn
皇上说：“好。”
cì bó shí pǐ
”赐帛十匹。
fù shǐ shè tā wù lián zhòng zhé cì bó
复使射他物，连中，辄赐帛。
shí yǒu xìng chàng guō shè rén huá jī bù qióng cháng shì zuǒ yòu yuē shuò kuáng xìng zhōng ěr fēi zhì shù yě
时，有幸倡郭舍人，滑稽不穷，常侍左右，曰：“朔狂，幸中耳，非至数也。
chén yuàn lìng shuò fù shè shuò zhōng zhī chén bǎng bǎi bù néng zhōng chén cì bó
臣愿令朔复射，朔中之，臣榜百，不能中，臣赐帛。
nǎi fù shù shàng jì shēng lìng shuò shè zhī
”乃覆树上寄生，令朔射之。
shuò yuē shì lóu sǒu yě
朔曰：“是𪧘薮也。
shè rén yuē guǒ zhī shuò bù néng zhōng yě
”舍人曰：“果知朔不能中也。
shuò yuē shēng ròu wèi kuài gān ròu wèi pú
”朔曰：“生肉为脍，干肉为脯；
zhe shù wèi jì shēng pén xià wèi lóu sǒu
著树为寄生，盆下为𪧘薮。
shàng lìng chàng jiān bǎng shè rén shè rén bù shèng tòng hū bó
”上令倡监榜舍人，舍人不胜痛，呼謈。
shuò xiào zhī yuē duō
朔笑之曰：“咄！
kǒu wú máo shēng áo áo kāo yì gāo
口无毛，声謷謷，尻益高。
shè rén huì yuē shuò shàn dǐ qī tiān zǐ cóng guān dāng qì shì
”舍人恚曰：“朔擅诋欺天子从官，当弃市。
shàng wèn shuò hé gù dǐ zhī
”上问朔：“何故诋之？
duì yuē chén fēi gǎn dǐ zhī nǎi yǔ wèi yǐn ěr
”对曰：“臣非敢诋之，乃与为隐耳。
shàng yuē yǐn yún hé
”上曰：“隐云何？
shuò yuē fu kǒu wú máo zhě gǒu dòu yě
”朔曰：“夫口无毛者，狗窦也；
shēng áo áo zhě niǎo bǔ kòu yě
声謷謷者，鸟哺鷇也；
kāo yì gāo zhě hè fǔ zhuó yě
尻益高者，鹤俯啄也。
shè rén bù fú yīn yuē chén yuàn fù wèn shuò yǐn yǔ bù zhī yì dāng bǎng
”舍人不服，因曰：“臣愿复问朔隐语，不知，亦当榜。
jí wàng wéi xié yǔ yuē lìng hú jǔ lǎo bǎi tú yī yōu yà yí ōu yá
”即妄为谐语曰：“令壶龃，老柏涂，伊优亚，狋吽牙。
hé wèi yě
何谓也？
shuò yuē lìng zhě mìng yě
”朔曰：“令者，命也。
hú zhě suǒ yǐ shèng yě
壶者，所以盛也。
jǔ zhě chǐ bù zhèng yě
龃者，齿不正也。
lǎo zhě rén suǒ jìng yě
老者，人所敬也。
bǎi zhě guǐ zhī tíng yě
柏者，鬼之廷也。
tu zhě jiān rù jìng yě
涂者，渐洳径也。
yī yōu yà zhě cí wèi dìng yě
伊优亚者，辞未定也。
yí ōu yá zhě liǎng quǎn zhēng yě
狋吽牙者，两犬争也。
shè rén suǒ wèn shuò yīng shēng zhé duì biàn zhà fēng chū mò néng qióng zhě zuǒ yòu dà jīng
”舍人所问，朔应声辄对，变诈锋出，莫能穷者，左右大惊。
shàng yǐ shuò wèi cháng shì láng suì de ài xìng
上以朔为常侍郎，遂得爱幸。
jiǔ zhī fú rì zhào cì cóng guān ròu
久之，伏日，诏赐从官肉。
dà guān chéng rì yàn xià lái shuò dú bá jiàn gē ròu wèi qí tóng guān yuē fú rì dāng zǎo guī qǐng shòu cì
大官丞日晏下来，朔独拔剑割肉，谓其同官曰：“伏日当蚤归，请受赐。
jí huái ròu qù
”即怀肉去。
dà guān zòu zhī
大官奏之。
shuò rù shàng yuē zuó cì ròu bù dài zhào yǐ jiàn gē ròu ér qù zhī hé yě
朔入，上曰：“昨赐肉，不待诏，以剑割肉而去之，何也？
shuò miǎn guān xiè
”朔免冠谢。
shàng yuē xiān shēng qǐ zì zé yě
上曰：“先生起，自责也！
shuò zài bài yuē shuò lái
”朔再拜曰：“朔来！
shuò lái
朔来！
shòu cì bù dài zhào hé wú lǐ yě
受赐不待诏，何无礼也！
bá jiàn gē ròu yī hé zhuàng yě
拔剑割肉，一何壮也！
gē zhī bù duō yòu hé lián yě
割之不多，又何廉也！
guī yí xì jūn yòu hé rén yě
归遗细君，又何仁也！
shàng xiào yuē shǐ xiān shēng zì zé nǎi fǎn zì yù
”上笑曰：“使先生自责，乃反自誉！
fù cì jiǔ yī shí ròu bǎi jīn guī yí xì jūn
”复赐酒一石，肉百斤，归遗细君。
chū jiàn yuán sān nián wēi xíng shǐ chū běi zhì chí yáng xi zhì huáng shān nán liè cháng yáng dōng yóu yí chūn
初，建元三年，微行始出，北至池阳，西至黄山，南猎长杨，东游宜春。
wēi xíng cháng yòng yǐn zhòu yǐ
微行常用饮酎已。
bā jiǔ yuè zhōng yǔ shì zhōng cháng shì wǔ qí jí dài zhào lǒng xī běi dì liáng jiā zǐ néng qí shè zhě qī zhū diàn mén gù yǒu qī mén zhī hào zì cǐ shǐ
八九月中，与侍中常侍武骑及待诏陇西北地良家子能骑射者期诸殿门，故有“期门”之号自此始。
wēi xíng yǐ yè lòu xià shí kè nǎi chū cháng chēng píng yáng hóu
微行以夜漏下十刻乃出，常称平阳侯。
dàn míng rù shān xià chí shè lù shǐ hú tù shǒu gé xióng pí chí wù hé jià dào jīng zhī de
旦明，入山下驰射鹿豕狐兔，手格熊罴，驰骛禾稼稻粳之地。
mín jiē hào hū mà lì xiāng jù huì zì yán hù dù lìng
民皆号呼骂詈，相聚会，自言鄠杜令。
lìng wǎng yù yè píng yáng hóu zhū qí yù jī biān zhī
令往，欲谒平阳侯，诸骑欲击鞭之。
lìng dà nù
令大怒。
shǐ lì hē zhǐ liè zhě shù qí jiàn liú nǎi shì yǐ shèng yú wù jiǔ zhī nǎi de qù
使吏呵止，猎者数骑见留，乃示以乘舆物，久之乃得去。
shí yè chū xī hái hòu jī wǔ rì liáng huì cháo cháng xìn guān shàng dà huān lè zhī
时夜出夕还，后赍五日粮，会朝长信官，上大欢乐之。
shì hòu nán shān xià nǎi zhī wēi xíng shǔ chū yě rán shàng pò yú tài hòu wèi gǎn yuǎn chū
武帝十分喜欢这种微服出游射猎。此后，终南山下的老百姓才知道是皇帝经常微服出来射猎，但武帝还有些迫于太后的压力，不敢远行。
chéng xiàng yù shǐ zhī zhǐ nǎi shǐ yòu fǔ dū wèi jiǎo xún cháng yáng yǐ dōng yòu nèi shǐ fà xiǎo mín gòng dāi huì suǒ
丞相御史知指，乃使右辅都尉徼循长杨以东，右内史发小民共待会所。
hòu nǎi sī zhì gēng yī cóng xuān qǔ yǐ nán shí èr suǒ zhōng xiū gēng yī tóu sù zhū gōng cháng yáng wǔ zhà bèi yáng xuān qǔ yóu xìng
后乃私置更衣，从宣曲以南十二所，中休更衣，投宿诸宫，长杨、五柞、倍阳、宣曲尤幸。
yú shì shàng yǐ wéi dào yuǎn láo kǔ yòu wèi bǎi xìng suǒ huàn nǎi shǐ tài zhōng dài fū wú qiū shòu wáng yǔ dài zhào néng yòng suàn zhě èr rén jǔ jí ā chéng yǐ nán zhōu zhì yǐ dōng yí chūn yǐ xī tí fēng qǐng mǔ nǎi qí jiǎ zhí yù chú yǐ wéi shàng lín yuàn shǔ zhī nán shān
于是上以为道远劳苦，又为百姓所患，乃使太中大夫吾丘寿王与待诏能用算者二人，举籍阿城以南，盩厔以东，宜春以西，提封顷亩，乃其贾直，欲除以为上林苑，属之南山。
yòu zhào zhōng wèi zuǒ yòu nèi shǐ biǎo shǔ xiàn cǎo tián yù yǐ cháng hù dù zhī mín
又诏中尉、左右内史表属县草田，欲以偿鄠杜之民。
wú qiū shòu wáng zòu shì shàng dà yuè chēng shàn
吾丘寿王奏事，上大说称善。
shí shuò zài bàng jìn jiàn yuē
时朔在傍，进谏曰：
chén wén qiān xùn jìng què tiān biǎo zhī yīng yīng zhī yǐ fú
臣闻谦逊静悫，天表之应，应之以福；
jiāo yì mǐ lì tiān biǎo zhī yīng yīng zhī yǐ yì
骄溢靡丽，天表之应，应之以异。
jīn bì xià lèi láng tái kǒng qí bù gāo yě
今陛下累郎台，恐其不高也；
yì liè zhī chù kǒng qí bù guǎng yě
弋猎之处，恐其不广也。
rú tiān bù wéi biàn zé sān fǔ zhī de jǐn kě yǐ wèi yuàn hé bì zhōu zhì hù dù hu
如天不为变，则三辅之地尽可以为苑，何必盩厔、鄠、杜乎！
shē chǐ yuè zhì tiān wèi zhī biàn shàng lín suī xiǎo chén shàng yǐ wéi dà yě
奢侈越制，天为之变，上林虽小，臣尚以为大也。
fū nán shān tiān xià zhī zǔ yě nán yǒu jiāng huái běi yǒu hé wèi qí de cóng qiān lǒng yǐ dōng shāng luò yǐ xī jué rǎng féi ráo
夫南山，天下之阻也，南有江、淮，北有河、渭，其地从汧、陇以东，商、雒以西，厥壤肥饶。
hàn xìng qù sān hé zhī de zhǐ bà chǎn yǐ xī dōu jīng wèi zhī nán cǐ suǒ wèi tiān xià lù hǎi zhī de qín zhī suǒ yǐ lǔ xī róng jiān shān dōng zhě yě
汉兴，去三河之地，止霸、产以西，都泾、渭之南，此所谓天下陆海之地，秦之所以虏西戎兼山东者也。
qí shān chū yù shí jīn yín tóng tiě yù zhāng tán zhè yì lèi zhī wù bù kě shèng yuán cǐ bǎi gōng suǒ qǔ gěi wàn mín suǒ yǎng zú yě
其山出玉石，金、银、铜、铁，豫章、檀、柘，异类之物，不可胜原，此百工所取给，万民所卬足也。
yòu yǒu jīng dào lí lì sāng má zhú jiàn zhī ráo tǔ yí jiāng yù shuǐ duō wā yú pín zhě dé yǐ rén jǐ jiā zú wú jī hán zhī yōu
又有粳稻、梨、栗、桑、麻、竹箭之饶，土宜姜芋，水多蛙鱼，贫者得以人给家足，无饥寒之忧。
gù fēng gǎo zhī jiān hào wèi tǔ gāo qí gǔ mǔ yī jīn
故酆、镐之间号为土膏，其贾亩一金。
jīn guī yǐ wéi yuàn jué bēi chí shuǐ zé zhī lì ér qǔ mín gāo yú zhī dì shàng fá guó jiā zhī yòng xià duó nóng sāng zhī yè qì chéng gōng jiù bài shì sǔn hào wǔ gǔ shì qí bù kě yī yě
今规以为苑，绝陂池水泽之利，而取民膏腴之地，上乏国家之用，下夺农桑之业，弃成功，就败事，损耗五谷，是其不可一也。
qiě shèng jīng jí zhī lín ér cháng yǎng mí lù guǎng hú tù zhī yuàn dà hǔ láng zhī xū yòu huài rén zhǒng mù fā rén shì lú lìng yòu ruò huái tǔ ér sī qí lǎo qì tì ér bēi shì qí bù kě èr yě
且盛荆棘之林，而长养麋鹿，广狐兔之苑，大虎狼之虚，又坏人冢墓，发人室庐，令幼弱怀土而思，耆老泣涕而悲，是其不可二也。
chì ér yíng zhī yuán ér yòu zhī qí chí dōng xī chē wù nán běi yòu yǒu shēn gōu dà qú fu yī rì zhī lè bù zú yǐ wēi wú dī zhī yú shì qí bù kě sān yě
斥而营之，垣而囿之，骑驰东西，车骛南北，又有深沟大渠，夫一日之乐不足以危无堤之舆，是其不可三也。
gù wu yuàn yòu zhī dà bù xù nóng shí fēi suǒ yǐ qiáng guó fù rén yě
故务苑囿之大，不恤农时，非所以强国富人也。
fu yīn zuò jiǔ shì zhī gōng ér zhū hóu pàn líng wáng qǐ zhāng huá zhī tái ér chu mín sàn qín xìng ē páng zhī diàn ér tiān xià luàn
商纣王建造九市之宫而诸侯反叛，楚灵王修筑章华台而楚国民众离散，秦始皇兴建阿房宫而天下大乱。
fèn tǔ yú chén wàng shēng chù sǐ nì shèng yì fàn lóng zhǐ zuì dāng wàn sǐ bù shèng dà yuàn yuàn chén tài jiē liù fú yǐ guān tiān biàn bù kě bù xǐng
粪土愚臣，忘生触死，逆盛意，犯隆指，罪当万死，不胜大愿，愿陈《泰阶六符》，以观天变，不可不省。
shì rì yīn zòu tài jiē zhī shì shàng nǎi bài shuò wèi tài zhōng dài fū jǐ shì zhōng cì huáng jīn bǎi jīn
是日因奏《泰阶》之事，上乃拜朔为太中大夫给事中，赐黄金百斤。
rán suì qǐ shàng lín yuàn rú shòu wáng suǒ zòu yún
然遂起上林苑，如寿王所奏云。
jiǔ zhī lóng lǜ gōng zhǔ zi zhāo píng jūn shàng dì nǚ yí ān gōng zhǔ lóng lǜ zhǔ bìng kùn yǐ jīn qiān jīn qián qiān wàn wèi zhāo píng jūn yù shú sǐ zuì shàng xǔ zhī
久之，隆虑公主子昭平君尚帝女夷安公主，隆虑主病困，以金千斤、钱千万为昭平君豫赎死罪，上许之。
lóng lǜ zhǔ zú zhāo píng jūn rì jiāo zuì shā zhǔ fù yù xì nèi gōng
隆虑主卒，昭平君日骄，醉杀主傅，狱系内宫。
yǐ gōng zhǔ zi tíng wèi shàng qǐng qǐng lùn
以公主子，廷尉上请请论。
zuǒ yòu rén rén wéi yán qián yòu rù shú bì xià xǔ zhī
左右人人为言：“前又入赎，陛下许之。
shàng yuē wú dì lǎo yǒu shì yī zi sǐ yǐ shǔ wǒ
”上曰：“吾弟老有是一子，死以属我。
yú shì wèi zhī chuí tì tàn xī liáng jiǔ yuē fǎ lìng zhě xiān dì suǒ zào yě yòng dì gù ér wū xiān dì zhī fǎ wú hé miàn mù rù gāo miào hu
”于是为之垂涕叹息良久，曰：“法令者，先帝所造也，用弟故而诬先帝之法，吾何面目入高庙乎！
yòu xià fù wàn mín
又下负万民。
nǎi kě qí zòu āi bù néng zì zhǐ zuǒ yòu jǐn bēi
”乃可其奏，哀不能自止，左右尽悲。
shuò qián shàng shòu yuē chén wén shèng wáng wéi zhèng shǎng bù bì chóu chóu zhū bù zé gǔ ròu
朔前上寿，曰：“臣闻圣王为政，赏不避仇雠，诛不择骨肉。
shū yuē bù piān bù dǎng wáng dào dàng dàng
《书》曰：‘不偏不党，王道荡荡。
cǐ èr zhě wǔ dì suǒ zhòng sān wáng suǒ nán yě
’此二者，五帝所重，三王所难也。
bì xià xíng zhī shì yǐ sì hǎi zhī nèi yuán yuán zhī mín gè dé qí suǒ tiān xià xìng shèn
陛下行之，是以四海之内元元之民各得其所，天下幸甚！
chén shuò fèng shāng mèi sǐ zài bài shàng wàn suì shòu
臣朔奉觞，昧死再拜上万岁寿。
shàng nǎi qǐ rù shěng zhōng xī shí zhào ràng shuò yuē chuán yuē shí rán hòu yán rén bù yàn qí yán
”上乃起，入省中，夕时召让朔，曰：“传曰‘时然后言，人不厌其言’。
jīn xiān shēng shàng shòu shí hu
今先生上寿，时乎？
shuò miǎn guān dùn shǒu yuē chén wén lè tài shèng zé yáng yì āi tài shèng zé yīn sǔn yīn yáng biàn zé xīn qì dòng xīn qì dòng zé jīng shén sàn jīng shén sàn ér xié qì jí
”朔免冠顿首曰：“臣闻乐太盛则阳溢，哀太盛则阴损，阴阳变则心气动，心气动则精神散，精神散而邪气及。
xiāo yōu zhě mò ruò jiǔ chén shuò suǒ yǐ shàng shòu zhě míng bì xià zhèng ér bù ē yīn yǐ zhǐ āi yě
销忧者莫若酒，臣朔所以上寿者，明陛下正而不阿，因以止哀也。
yú bù zhī jì huì dāng sǐ
愚不知忌讳，当死。
xiān shì shuò cháng zuì rù diàn zhōng xiǎo yí diàn shàng hé bù jìng
”先是，朔尝醉入殿中，小遗殿上，劾不敬。
yǒu zhào miǎn wèi shù rén dài zhào huàn zhě shǔ
有诏免为庶人，待诏宦者署。
yīn cǐ duì fù wèi zhōng láng cì bó bǎi pǐ
因此对复为中郎，赐帛百匹。
chū dì gū guǎn táo gōng zhǔ hào dòu tài zhǔ táng yì hóu chén wǔ shàng zhī
初，帝姑馆陶公主号窦太主，堂邑侯陈午尚之。
wǔ sǐ zhǔ guǎ jū nián wǔ shí yú yǐ jìn xìng dǒng yǎn
午死，主寡居，年五十余矣，近幸董偃。
shǐ yǎn yǔ mǔ yǐ mài zhū wéi shì yǎn nián shí sān suí mǔ chū rù zhǔ jiā
始偃与母以卖珠为事，偃年十三，随母出入主家。
zuǒ yòu yán qí jiāo hǎo zhǔ zhào jiàn yuē
左右言其姣好，主召见，曰；
wú wèi mǔ yǎng zhī
“吾为母养之。
yīn liú dì zhōng jiāo shū jì xiāng mǎ yù shè pō dú zhuàn jì
”因留第中，教书计相马御射，颇读传记。
zhì nián shí bā ér guān chū zé zhí pèi rù zé shì nèi
至年十八而冠，出则执辔，入则侍内。
wéi rén wēn róu ài rén yǐ zhǔ gù zhū gōng jiē zhī míng chēng chéng zhōng hào yuē dǒng jūn
为人温柔爱人，以主故，诸公接之，名称城中，号曰董君。
zhǔ yīn tuī lìng sàn cái jiāo shì lìng zhōng fǔ yuē dǒng jūn suǒ fā yī rì jīn mǎn bǎi jīn qián mǎn bǎi wàn bó mǎn qiān pǐ nǎi bái zhī
主因推令散财交士，令中府曰：“董君所发，一日金满百斤，钱满百万，帛满千匹，乃白之。
ān líng yuán shū zhě yuán àng xiōng zi yě yǔ yǎn shàn wèi yǎn yuē zú xià sī shì hàn zhǔ xié bù cè zhī zuì jiāng yù ān chǔ hu
”安陵爰叔者，爰盎兄子也，与偃善，谓偃曰：“足下私侍汉主，挟不测之罪，将欲安处乎？
yǎn jù yuē yōu zhī jiǔ yǐ bù zhī suǒ yǐ
”偃惧曰：“忧之久矣，不知所以。
yuán shū yuē gù chéng miào yuǎn wú sù gōng yòu yǒu qiū zhú jí tián zú xià hé bù bái zhǔ xiàn cháng mén yuán
”爰叔曰：“顾城庙远无宿宫，又有萩竹籍田，足下何不白主献长门园？
cǐ shàng suǒ yù yě
此上所欲也。
rú shì shàng zhī jì chū yú zú xià yě zé ān zhěn ér wò zhǎng wú cǎn dá zhī yōu
如是，上知计出于足下也，则安枕而卧，长无惨怛之忧。
jiǔ zhī bù rán shàng qiě qǐng zhī yú zú xià hé rú
久之不然，上且请之，于足下何如？
yǎn dùn shǒu yuē jìng fèng jiào
”偃顿首曰：“敬奉教。
rù yán zhī zhǔ zhǔ lì zòu shū xiàn zhī
”入言之主，主立奏书献之。
shàng dà yuè gēng míng dòu dà zhǔ yuán wèi cháng mén gōng
上大说，更名窦大主园为长门宫。
zhǔ dà xǐ shǐ yǎn yǐ huáng jīn bǎi jīn wèi yuán shū shòu
主大喜，使偃以黄金百斤为爰叔寿。
shū yīn shì wèi dǒng jūn huà qiú jiàn shàng zhī cè lìng zhǔ chēng jí bù cháo
叔因是为董君画求见上之策，令主称疾不朝。
shàng wǎng lín jí wèn suǒ yù zhǔ cí xiè yuē qiè xìng méng bì xià hòu ēn xiān dì yí dé fèng cháo qǐng zhī lǐ bèi chén qiè zhī yí liè wéi gōng zhǔ shǎng cì yì rù lóng tiān zhòng dì sǐ wú yǐ sè zé
上往临疾，问所欲，主辞谢曰：“妾幸蒙陛下厚恩，先帝遗德，奉朝请之礼，备臣妾之仪，列为公主，赏赐邑入，隆天重地，死无以塞责。
yī rì zú yǒu bù shèng sǎ sǎo zhī zhí xiān gǒu mǎ tián gōu hè qiè yǒu suǒ hèn bù shèng dà yuàn yuàn bì xià shí wàng wàn shì yǎng jīng yóu shén cóng zhōng yè tíng huí yú wǎng lù lín qiè shān lín de xiàn shāng shàng shòu yú lè zuǒ yòu
一日卒有不胜洒扫之职，先狗马填沟壑，窃有所恨，不胜大愿，愿陛下时忘万事，养精游神，从中掖庭回舆，枉路临妾山林，得献觞上寿，娱乐左右。
rú shì ér sǐ hé hèn zhī yǒu
如是而死，何恨之有！
shàng yuē zhǔ hé yōu
”上曰：“主何忧？
xìng de yù
幸得愈。
kǒng qún chén cóng guān duō dà wéi zhǔ fèi
恐群臣从官多，大为主费。
shàng hái yǒu qǐng zhǔ jí yù qǐ yè shàng yǐ qián qiān wàn cóng zhǔ yǐn
”上还，有顷，主疾愈，起谒，上以钱千万从主饮。
hòu shù rì shàng lín shān lín zhǔ zì zhí zǎi bì xī dào rù dēng jiē jiù zuò
后数日，上临山林，主自执宰敝膝，道入登阶就坐。
zuò wèi dìng shàng yuē yuàn yè zhǔ rén wēng
坐未定，上曰：“愿谒主人翁。
zhǔ nǎi xià diàn qù zān ěr tú xiǎn dùn shǒu xiè yuē qiè wú zhuàng fù bì xià shēn dāng fú zhū
”主乃下殿，去簪珥，徒跣顿首谢曰：“妾无状，负陛下，身当伏诛。
bì xià bù zhì zhī fǎ dùn shǒu sǐ zuì
陛下不致之法，顿首死罪。
yǒu zhào xiè
”有诏谢。
zhǔ zān lǚ qǐ zhī dōng xiāng zì yǐn dǒng jūn
主簪履起，之东厢自引董君。
dǒng jūn lǜ zé fu gōu suí zhǔ qián fú diàn xià
董君绿帻傅鞲，随主前，伏殿下。
zhǔ nǎi zàn guǎn táo gōng zhǔ bāo rén chén yǎn mèi sǐ zài bài yè
主乃赞：“馆陶公主胞人臣偃昧死再拜谒。
yīn kòu tóu xiè shàng wèi zhī qǐ
”因叩头谢，上为之起。
yǒu zhào cì yì guān shàng
有诏赐衣冠上。
yǎn qǐ zǒu jiù yì guān
偃起，走就衣冠。
zhǔ zì fèng shí jìn shāng
主自奉食进觞。
dàng shì shí dǒng jūn jiàn zūn bù míng chēng wéi zhǔ rén wēng yǐn dà huān lè
当是时，董君见尊不名，称为“主人翁”，饮大欢乐。
zhǔ nǎi qǐng cì jiāng jūn liè hóu cóng guān jīn qián zá zēng gè yǒu shù
主乃请赐将军、列侯、从官金钱杂缯各有数。
yú shì dǒng jūn guì chǒng tiān xià mò bù wén
于是董君贵宠，天下莫不闻。
jùn guó gǒu mǎ cù jū jiàn kè fú còu dǒng shì
郡国狗马蹴鞠剑客辐凑董氏。
cháng cóng yóu xì běi gōng chí zhú píng lè guān jī jū zhī huì jiǎo gǒu mǎ zhī zú shàng dà huān lè zhī
常从游戏北宫，驰逐平乐，观鸡鞠之会，角狗马之足，上大欢乐之。
yú shì shàng wèi dòu tài zhǔ zhì jiǔ xuān shì shǐ yè zhě yǐn nèi dǒng jūn
于是上为窦太主置酒宣室，使谒者引内董君。
shì shí shuò bì jǐ diàn xià pì jǐ ér qián yuē dǒng yǎn yǒu zhǎn zuì sān ān dé rù hu
是时，朔陛戟殿下，辟戟而前曰：“董偃有斩罪三，安得入乎？
shàng yuē hé wèi yě
”皇上说：“这话怎么说？
shuò yuē yǎn yǐ rén chén sī shì gōng zhǔ qí zuì yī yě
”东方朔说：“董偃以臣子的身份私自侍奉公主，这是第一条罪状。
bài nán nǚ zhī huà ér luàn hūn yīn zhī lǐ shāng wáng zhì qí zuì èr yě
败坏男女风化，扰乱婚姻礼制，损害国家制度，这是第二条罪状。
bì xià fù yú chūn qiū
”陛下富于春秋，
fāng jī sī yú liù jīng
方积思于《六经》，
liú shén yú wáng shì
留神于王事，
chí wù yú táng yú
驰骛于唐、虞，
zhé jié yú sān dài
折节于三代，
yǎn bù zūn jīng quàn xué
偃不遵经劝学，
fǎn yǐ mǐ lì wèi yòu
反以靡丽为右，
shē chǐ wèi wu
奢侈为务，
jǐn gǒu mǎ zhī lè
尽狗马之乐，
jí ěr mù zhī yù
极耳目之欲，
xíng xié wǎng zhī dào
行邪枉之道，
jìng yín pì zhī lù
径淫辟之路，
shì nǎi guó jiā zhī dà zéi
是乃国家之大贼，
rén zhǔ zhī dà yù
人主之大蜮。
yǎn wèi yín shǒu qí zuì sān yě
偃为淫首，其罪三也。
xī bó jī fán ér zhū hóu dàn nài hé hu bì xià
昔伯姬燔而诸侯惮，奈何乎陛下？
shàng mò rán bù yīng liáng jiǔ yuē wú yè yǐ shè yǐn hòu ér zì gǎi
”上默然不应良久，曰：“吾业以设饮，后而自改。
shuò yuē bù kě
”朔曰：“不可。
fu xuān shì zhě xiān dì zhī zhèng chǔ yě fēi fǎ dù zhī zhèng bù dé rù yān
夫宣室者，先帝之正处也，非法度之政不得入焉。
gù yín luàn zhī jiàn qí biàn wéi cuàn shì yǐ shù diāo wèi yín ér yì yá zuò huàn qìng fǔ sǐ ér lǔ guó quán guǎn cài zhū ér zhōu shì ān
故淫乱之渐，其变为篡，是以竖貂为淫而易牙作患，庆父死而鲁国全，管、蔡诛而周室安。
shàng yuē shàn
皇上说：“好。”
yǒu zhào zhǐ gēng zhì jiǔ běi gōng yǐn dǒng jūn cóng dōng sī mǎ mén
”有诏止，更置酒北宫，引董君从东司马门。
dōng sī mǎ mén gēng míng dōng jiāo mén
东司马门更名东交门。
cì shuò huáng jīn sān shí jīn
赐朔黄金三十斤。
dǒng jūn zhī chǒng yóu shì rì shuāi zhì nián sān shí ér zhōng
董君之宠由是日衰，至年三十而终。
hòu shù suì dòu tài zhǔ zú yǔ dǒng jūn huì zàng yú bà líng
后数岁，窦太主卒，与董君会葬于霸陵。
shì hòu gōng zhǔ guì rén duō yú lǐ zhì zì dǒng yǎn shǐ
是后，公主贵人多逾礼制，自董偃始。
shí tiān xià chǐ mí qū mò bǎi xìng duō lí nóng mǔ
当时天下崇尚奢侈靡丽，争相从事工商业。农民纷纷离开农田。
shàng cóng róng wèn shuò wú yù huà mín qǐ yǒu dào hu
上从容问朔：“吾欲化民，岂有道乎？
shuò duì yuē yáo shùn yǔ tāng wén wǔ chéng kāng shàng gǔ zhī shì jīng lì shù qiān zǎi shàng nán yán yě chén bù gǎn chén
”朔对曰：“尧、舜、禹、汤、文、武、成、康上古之事，经历数千载，尚难言也，臣不敢陈。
yuàn jìn shù xiào wén huáng dì zhī shí dāng shì qí lǎo jiē wén jiàn zhī
愿近述孝文皇帝之时，当世耆老皆闻见之。
guì wèi tiān zǐ fù yǒu sì hǎi shēn yī yì sī dì zú lǚ gé què yǐ wéi dài jiàn guān pú wèi xí bīng mù wú rèn yī yūn wú wén jí shàng shū náng yǐ wéi diàn wéi
贵为天子，富有四海，身衣弋纟弟，足履革舄，以韦带剑，莞蒲为席，兵木无刃，衣缊无文，集上书囊以为殿帷；
yǐ dào dé wèi lì yǐ rén yì wéi zhǔn
以道德为丽，以仁义为准。
yú shì tiān xià wàng fēng chéng sú zhāo rán huà zhī
于是天下望风成俗，昭然化之。
jīn bì xià yǐ chéng zhōng wèi xiǎo tú qǐ jiàn zhāng zuǒ fèng quē yòu shén míng hào chēng qiān mén wàn hù
今陛下以城中为小，图起建章，左凤阙，右神明，号称千门万户；
mù tǔ yī qǐ xiù gǒu mǎ bèi huì jì
木土衣绮绣，狗马被缋罽；
gōng rén zān dài mào chuí zhū jī
宫人簪玳瑁，垂珠玑；
shè xì chē jiào chí zhú shì wén cǎi cóng zhēn guài
设戏车，教驰逐，饰文采，丛珍怪；
zhuàng wàn dàn zhī zhōng jī léi tíng zhī gǔ zuò pái yōu wǔ zhèng nǚ
撞万石之钟，击雷霆之鼓，作俳优，舞郑女。
shàng wèi yín chǐ rú cǐ ér yù shǐ mín dú bù shē chǐ shī nóng shì zhī nán zhě yě
上为淫侈如此，而欲使民独不奢侈失农，事之难者也。
bì xià chéng néng yòng chén shuò zhī jì tuī jiǎ yǐ zhī zhàng fán zhī yú sì tòng zhī qú què zǒu mǎ shì bù fù yòng zé yáo shùn zhī lóng yi kě yǔ bǐ zhì yǐ
陛下诚能用臣朔之计，推甲乙之帐燔之于四通之衢，却走马示不复用，则尧、舜之隆宜可与比治矣。
yì yuē zhèng qí běn wàn shì lǐ
《易》曰：‘正其本，万事理；
shī zhī háo lí chà yǐ qiān lǐ
失之毫厘，差以千里。
yuàn bì xià liú yì chá zhī
’愿陛下留意察之。
shuò suī huī xiào rán shí guān chá yán sè zhí yán qiē jiàn shàng cháng yòng zhī
朔虽诙笑，然时观察颜色，直言切谏，上常用之。
zì gōng qīng zài wèi shuò jiē áo nòng wú suǒ wèi qū
自公卿在位，朔皆敖弄，无所为屈。
shàng yǐ shuò kǒu xié cí gěi hǎo zuò wèn zhī
上以朔口谐辞给，好作问之。
cháng wèn shuò yuē xiān shēng shì zhèn hé rú zhǔ yě
尝问朔曰：“先生视朕何如主也？
shuò duì yuē zì táng yú zhī lóng chéng kāng zhī jì wèi zú yǐ yù dāng shì
”朔对曰：“自唐、虞之隆，成、康之际，未足以谕当世。
chén fú guān bì xià gōng dé chén wǔ dì zhī shàng zài sān wáng zhī yòu
臣伏观陛下功德，陈五帝之上，在三王之右。
fēi ruò cǐ ér yǐ chéng dé tiān xià xián shì gōng qīng zài wèi xián de qí rén yǐ
非若此而已，诚得天下贤士，公卿在位咸得其人矣。
pì ruò yǐ zhōu shào wèi chéng xiàng
譬若以周、邵为丞相，
kǒng qiū wèi yù shǐ dài fū
孔丘为御史大夫，
tài gōng wèi jiāng jūn
太公为将军，
bì gōng gāo shí yí yú hòu
毕公高拾遗于后，
biàn yán zǐ wèi wèi wèi
弁严子为卫尉，
gāo yáo wèi dà lǐ
皋陶为大理，
hòu jì wèi sī nóng
后稷为司农，
yī yǐn wèi shào fǔ
伊尹为少府，
zi gàn shǐ wài guó
子赣使外国，
yán mǐn wèi bó shì
颜、闵为博士，
zi xià wèi tài cháng
子夏为太常，
yì wèi yòu fú fēng
益为右扶风，
jì lù wèi zhí jīn wú
季路为执金吾，
qì wèi hóng lú
契为鸿胪，
lóng féng wèi zōng zhèng
龙逢为宗正，
bó yí wèi jīng zhào
伯夷为京兆，
guǎn zhòng wèi féng yì
管仲为冯翊，
lǔ bān wèi jiāng zuò
鲁般为将作，
zhòng shān fu wèi guāng lù
仲山甫为光禄，
shēn bó wèi tài pú
申伯为太仆，
yán líng jì zǐ wèi shuǐ héng
延陵季子为水衡，
bǎi lǐ xī wèi diǎn shǔ guó
百里奚为典属国，
liǔ xià huì wèi dà cháng qiū
柳下惠为大长秋，
shǐ yú wèi sī zhí
史鱼为司直，
qú bó yù wèi tài fù
蘧伯玉为太傅，
kǒng fù wèi zhān shì
孔父为詹事，
sūn shū áo wèi zhū hóu xiāng
孙叔敖为诸侯相，
zǐ chǎn wèi jùn shǒu
子产为郡守，
wáng qìng jì wéi qī mén
王庆忌为期门，
xià yù wèi dǐng guān
夏育为鼎官，
yì wèi máo tóu
羿为旄头，
sòng wàn wèi shì dào hóu
宋万为式道侯。
shàng nǎi dà xiào
”上乃大笑。
shì shí
是时，
cháo tíng duō xián cái
朝廷多贤材，
shàng fù wèn shuò fāng jīn gōng sūn chéng xiàng
上复问朔：“方今公孙丞相，
mào dài fū dǒng zhòng shū xià hóu shǐ chāng sī mǎ xiàng rú wú qiū shòu wáng zhǔ fù yǎn zhū mǎi chén yán zhù jí àn jiāo cāng zhōng jūn yán ān xú lè sī mǎ qiān zhī lún
皃大夫、董仲舒、夏侯始昌、司马相如、吾丘寿王、主父偃、朱买臣、严助、汲黯、胶仓、终军、严安、徐乐、司马迁之伦，
jiē biàn zhī hóng dá
皆辩知闳达，
yì yú wén cí
溢于文辞，
xiān shēng zì shì
先生自视，
hé yǔ bǐ zāi
何与比哉？
shuò duì yuē chén guān qí chā chǐ yá shù jiá hǎi tǔ chún wěn zhuó xiàng yí jié gǔ jiǎo lián shuí kāo yí shé qí jī xíng bù yǔ lǚ chén shuò suī bù xiào shàng jiān cǐ shù zi zhě
”朔对曰：“臣观其臿齿牙，树颊胲，吐唇吻，擢项颐，结股脚，连脽尻，遗蛇其迹，行步偊旅，臣朔虽不肖，尚兼此数子者。
shuò zhī jìn duì dàn cí jiē cǐ lèi yě
”朔之进对澹辞，皆此类也。
wǔ dì jì zhāo yīng jùn chéng qí qì néng yòng zhī rú bù jí
武帝既招英俊，程其器能，用之如不及。
shí fāng wài shì hú yuè nèi xìng zhì dù guó jiā duō shì zì gōng sūn hóng yǐ xià zhì sī mǎ qiān jiē fèng shǐ fāng wài huò wèi jùn guó shǒu xiāng zhì gōng qīng ér shuò cháng zhì tài zhōng dài fū hòu cháng wèi láng yǔ méi gāo guō shè rén jù zài zuǒ yòu huī zhōu ér yǐ
时方外事胡、越，内兴制度，国家多事，自公孙弘以下至司马迁，皆奉使方外，或为郡国守相至公卿，而朔尝至太中大夫，后常为郎，与枚皋、郭舍人俱在左右，诙啁而已。
jiǔ zhī shuò shàng shū chén nóng zhàn qiáng guó zhī jì yīn zì sòng dú bù dé dà guān yù qiú shì yòng
久之，朔上书陈农战强国之计，因自讼独不得大官，欲求试用。
qí yán zhuān shāng yāng hán fēi zhī yǔ yě zhǐ yì fàng dàng pō fù huī xié cí shù wàn yán zhōng bú jiàn yòng
其言专商鞅、韩非之语也，指意放荡，颇复诙谐，辞数万言，终不见用。
shuò yīn zhe lùn shè kè nán jǐ yòng wèi bēi yǐ zì wèi yù
朔因著论，设客难己，用位卑以自慰谕。
qí cí yuē
原文写道：
kè nán dōng fāng shuò yuē sū qín zhāng yí yī dāng wàn shèng zhī zhǔ ér dōu qīng xiàng zhī wèi zé jí hòu shì
客难东方朔曰：“苏秦、张仪一当万乘之主，而都卿相之位，泽及后世。
jīn zǐ dài fū xiū xiān wáng zhī shù mù shèng rén zhī yì fěng sòng shī shū bǎi jiā zhī yán bù kě shèng shǔ zhù yú zhú bó chún fǔ chǐ luò fú yīng ér bù shì hào xué lè dào zhī xiào míng bái shén yǐ
今子大夫修先王之术，慕圣人之义，讽诵《诗》、《书》、百家之言，不可胜数，著于竹帛，唇腐齿落，服膺而不释，好学乐道之效，明白甚矣；
zì yǐ zhì néng hǎi nèi wú shuāng zé kě wèi bó wén biàn zhì yǐ
自以智能海内无双，则可谓博闻辩智矣。
rán xī lì jìn zhōng yǐ shì shèng dì kuàng rì chí jiǔ guān bù guò shì láng wèi bù guò zhí jǐ yì zhě shàng yǒu yí xíng yá
然悉力尽忠以事圣帝，旷日持久，官不过侍郎，位不过执戟，意者尚有遗行邪？
tóng bāo zhī tú wú suǒ róng jū qí gù hé yě
同胞之徒无所容居，其故何也？
dōng fāng xiān shēng kuì rán cháng xī yǎng ér yīng zhī yuē shì gù fēi zǐ zhī suǒ néng bèi yě
东方先生喟然长息，仰而应之曰：“是固非子之所能备也。
bǐ yī shí yě cǐ yī shí yě qǐ kě tóng zāi
彼一时也，此一时也，岂可同哉？
fu sū qín zhāng yí zhī shí zhōu shì dà huài zhū hóu bù cháo lì zhèng zhēng quán xiāng qín yǐ bīng bìng wèi shí èr guó wèi yǒu cí xióng de shì zhě qiáng shī shì zhě wáng gù tán shuō xíng yān
夫苏秦、张仪之时，周室大坏，诸侯不朝，力政争权，相禽以兵，并为十二国，未有雌雄，得士者强，失士者亡，故谈说行焉。
shēn chǔ zūn wèi zhēn bǎo chōng nèi wài yǒu lǐn cāng zé jí hòu shì zǐ sūn zhǎng xiǎng
身处尊位，珍宝充内，外有廪仓，泽及后世，子孙长享。
jīn zé bù rán
现在却不是这样。
shèng dì liú dé tiān xià zhèn shè zhū hóu bīn fú lián sì hǎi zhī wài yǐ wéi dài ān yú fù yú dòng yóu yùn zhī zhǎng xián bù xiào hé yǐ yì zāi
圣帝流德，天下震慑，诸侯宾服，连四海之外以为带，安于复盂，动犹运之掌，贤不肖何以异哉？
zūn tiān zhī dào shùn dì zhī lǐ wù wú bù de qí suǒ
遵天之道，顺地之理，物无不得其所；
gù suí zhī zé ān dòng zhī zé kǔ
故绥之则安，动之则苦；
zūn zhī zé wèi jiāng bēi zhī zé wèi lǔ
尊之则为将，卑之则为虏；
kàng zhī zé zài qīng yún zhī shàng yì zhī zé zài shēn quán zhī xià
抗之则在青云之上，抑之则在深泉之下；
yòng zhī zé wèi hǔ bù yòng zé wèi shǔ
用之则为虎，不用则为鼠；
suī yù jìn jié xiào qíng ān zhī qián hòu
虽欲尽节效情，安知前后？
fu tiān dì zhī dà shì mín zhī zhòng jié jīng tán shuō bìng jìn fú còu zhě bù kě shèng shǔ xī lì mù zhī kùn yú yī shí huò shī mén hù
夫天地之大，士民之众，竭精谈说，并进辐凑者不可胜数，悉力募之，困于衣食，或失门户。
shǐ sū qín zhāng yí yǔ pū bìng shēng yú jīn zhī shì céng bù dé zhǎng gù ān gǎn wàng cháng shì láng hu
使苏秦、张仪与仆并生于今之世，曾不得掌故，安敢望常侍郎乎？
gù yuē shí yì shì yì
故曰时异事异。
suī rán ān kě yǐ bù wu xiū shēn hū zāi
“虽然，安可以不务修身乎哉！
shī yún gǔ zhōng yú gōng shēng wén yú wài
《诗》云：‘鼓钟于宫，声闻于外。
hè míng yú jiǔ gāo shēng wén yú tiān
’‘鹤鸣于九皋，声闻于天。
gǒu néng xiū shēn hé huàn bù róng
’苟能修身，何患不荣！
tài gōng tǐ xíng rén yì qī shí yǒu èr nǎi shè yòng yú wén wǔ de xìn jué shuō fēng yú qí qī bǎi suì ér bù jué
太公体行仁义，七十有二乃设用于文、武，得信厥说，封于齐，七百岁而不绝。
cǐ shì suǒ yǐ rì yè zī zī mǐn xíng ér bù gǎn dài yě
此士所以日夜孳孳，敏行而不敢怠也。
pì ruò jí líng fēi qiě míng yǐ
辟若鹡鸰，飞且鸣矣。
chuán yuē tiān bù wéi rén zhī wù hán ér chuò qí dōng de bù wéi rén zhī è xiǎn ér chuò qí guǎng jūn zǐ bù wéi xiǎo rén zhī xiōng xiōng ér yì qí xíng
传曰：‘天不为人之恶寒而辍其冬，地不为人之恶险而辍其广，君子不为小人之匈匈而易其行。
tiān yǒu cháng dù de yǒu cháng xíng jūn zǐ yǒu cháng xíng
’‘天有常度，地有常形，君子有常行；
jūn zǐ dào qí cháng xiǎo rén jì qí gōng
君子道其常，小人计其功。
shī yún lǐ yì zhī bù qiān hé xù rén zhī yán
’《诗》云：‘礼义之不愆，何恤人之言？
gù yuē shuǐ zhì qīng zé wú yú rén zhì chá zé wú tú
’故曰：‘水至清则无鱼，人至察则无徒。
miǎn ér qián liú suǒ yǐ bì míng
冕而前旒，所以蔽明；
tǒu kuàng chōng ěr suǒ yǐ sè cōng
黈纩充耳，所以塞聪。
míng yǒu suǒ bú jiàn cōng yǒu suǒ bù wén jǔ dà dé shè xiǎo guò wú qiú bèi yú yī rén zhī yì yě
’明有所不见，聪有所不闻，举大德，赦小过，无求备于一人之义也。
wang ér zhí zhī shǐ zì dé zhī
枉而直之，使自得之；
yōu ér róu zhī shǐ zì qiú zhī
优而柔之，使自求之；
kuí ér dù zhī shǐ zì suǒ zhī
揆而度之，使自索之。
gài shèng rén jiào huà rú cǐ yù zì dé zhī
盖圣人教化如此，欲自得之；
zì dé zhī zé mǐn qiě guǎng yǐ
自得之，则敏且广矣。
jīn shì zhī chǔ shì kuí rán wú tú kuò rán dú jū shàng guān xǔ yóu xià chá jiē yú jì tóng fàn lǐ zhōng hé zǐ xū tiān xià hé píng yǔ yì xiāng fú guǎ ǒu shǎo tú gù qí yi yě zi hé yí yú wǒ zāi
“今世之处士，魁然无徒，廓然独居，上观许由，下察接舆，计同范蠡，忠合子胥，天下和平，与义相扶，寡耦少徒，固其宜也，子何疑于我哉？
ruò fú yàn zhī yòng yuè yì qín zhī rèn lǐ sī lì yì jī zhī xià qí shuō xíng rú liú qǔ cóng rú huán suǒ yù bì děi gōng ruò qiū shān hǎi nèi dìng guó jiā ān shì yù qí shí yě zi yòu hé guài zhī yá
若夫燕之用乐毅，秦之任李斯，郦食其之下齐，说行如流，曲从如环，所欲必得，功若丘山，海内定，国家安，是遇其时也，子又何怪之邪？
yǔ yuē yǐ guǎn kuī tiān yǐ lǐ cè hǎi yǐ tíng zhuàng zhōng qǐ néng tōng qí tiáo guàn kǎo qí wén lǐ fā qí yīn shēng zāi
语曰‘以管窥天，以蠡测海，以莛撞钟’，岂能通其条贯，考其文理，发其音声哉！
yáo shì guān zhī pì yóu jīng shǔ jù zhī xí gǒu gū tún zhī zǎ hǔ zhì zé mǐ ěr hé gōng zhī yǒu
繇是观之，譬犹鼱<鼠句>之袭狗，孤豚之咋虎，至则靡耳，何功之有？
jīn yǐ xià yú ér fēi chǔ shì suī yù wù kùn gù bù dé yǐ cǐ shì zú yǐ míng qí bù zhī quán biàn ér zhōng huò yú dà dào yě
今以下愚而非处士，虽欲勿困，固不得已，此适足以明其不知权变而终或于大道也。
yòu shè fēi yǒu xiān shēng zhī lùn qí cí yuē
又设非有先生之论，其辞曰：
fēi yǒu xiān shēng shì yú wú jìn bù chēng wǎng gǔ yǐ lì zhǔ yì tuì bù néng yáng jūn měi yǐ xiǎn qí gōng mò rán wú yán zhě sān nián yǐ
非有先生仕于吴，进不称往古以厉主意，退不能扬君美以显其功，默然无言者三年矣。
wú wáng guài ér wèn zhī yuē guǎ rén huò xiān rén zhī gōng jì yú zhòng xián zhī shàng sù xīng yè mèi wèi cháng gǎn dài yě
吴王怪而问之，曰：“寡人获先人之功，寄于众贤之上，夙兴夜寐，未尝敢怠也。
jīn xiān shēng shuài rán gāo jǔ yuǎn jí wú dì jiāng yǐ fǔ zhì guǎ rén chéng qiè jiā zhī tǐ bù ān xí shí bù gān wèi mù bù shì mí màn zhī sè ěr bù tīng zhōng gǔ zhī yīn xū xīn dìng zhì yù wén liú yì zhě sān nián yú zī yǐ
今先生率然高举，远集吴地，将以辅治寡人，诚窃嘉之，体不安席，食不甘味，目不视靡曼之色，耳不听钟鼓之音，虚心定志欲闻流议者三年于兹矣。
jīn xiān shēng jìn wú yǐ fǔ zhì tuì bù yáng zhǔ yù qiè bù wéi xiān shēng qǔ zhī yě
今先生进无以辅治，退不扬主誉，窃不为先生取之也。
gài huái néng ér bù jiàn shì bù zhōng yě
盖怀能而不见，是不忠也；
jiàn ér bù xíng zhǔ bù míng yě
见而不行，主不明也。
yì zhě guǎ rén dài bù míng hu
意者寡人殆不明乎？
fēi yǒu xiān shēng fú ér wěi wěi
”非有先生伏而唯唯。
wú wáng yuē kě yǐ tán yǐ guǎ rén jiāng sǒng yì ér lǎn yān
吴王曰：“可以谈矣，寡人将竦意而览焉。
xiān shēng yuē wū xì
”先生曰：“于戏！
kě hū zāi
可乎哉？
kě hū zāi
可乎哉？
tán hé róng yì
谈何容易！
fu tán yǒu bèi yú mù fú yú ěr miù yú xīn ér biàn yú shēn zhě
夫谈有悖于目、拂于耳、谬于心而便于身者；
huò yǒu shuō yú mù shùn yú ěr kuài yú xīn ér huǐ yú xíng zhě
或有说于目、顺于耳、快于心而毁于行者。
fēi yǒu míng wáng shèng zhǔ shú néng tīng zhī
非有明王圣主，孰能听之？
wú wáng yuē hé wéi qí rán yě
”吴王曰：“何为其然也？
zhōng rén yǐ shàng kě yǐ yǔ shàng yě
‘中人已上可以语上也。
xiān shēng shì yán guǎ rén jiāng tīng yān
’先生试言，寡人将听焉。
xiān shēng duì yuē xī zhě guān lóng féng shēn jiàn yú jié ér wáng zǐ bǐ gàn zhí yán yú zhòu cǐ èr chén zhě jiē jí lǜ jìn zhōng mǐn wáng zé bù xià liú ér wàn mín sāo dòng gù zhí yán qí shī qiē jiàn qí yá zhě jiāng yǐ wéi jūn zhī róng chú zhǔ zhī huò yě
先生对曰：“昔者关龙逢深谏于桀，而王子比干直言于纣，此二臣者，皆极虑尽忠，闵王泽不下流，而万民骚动，故直言其失，切谏其邪者，将以为君之荣，除主之祸也。
jīn zé bù rán fǎn yǐ wéi fěi bàng jūn zhī xíng wú rén chén zhī lǐ guǒ fēn rán shāng yú shēn méng bù gū zhī míng lù jí xiān rén wèi tiān xià xiào gù yuē tán hé róng yì
今则不然，反以为诽谤君之行，无人臣之礼，果纷然伤于身，蒙不辜之名，戮及先人，为天下笑，故曰谈何容易！
shì yǐ fǔ bì zhī chén wǎ jiě ér xié chǎn zhī rén bìng jìn suì jí fěi lián è lái gé děng èr rén jiē zhà wěi qiǎo yán lì kǒu yǐ jìn qí shēn yīn fèng diāo zhuàn kè lòu zhī hǎo yǐ nà qí xīn
是以辅弼之臣瓦解，而邪谄之人并进，遂及蜚廉、恶来革等，二人皆诈伪，巧言利口以进其身，阴奉雕瑑刻镂之好以纳其心。
wu kuài ěr mù zhī yù yǐ gǒu róng wèi dù
务快耳目之欲，以苟容为度。
suì wǎng bù jiè shēn méi bèi lù zōng miào bēng chí guó jiā wèi xū fàng lù shèng xián qīn jìn chán fū
遂往不戒，身没被戮，宗庙崩弛，国家为虚，放戮圣贤，亲近谗夫。
shī bù yún hū
《诗》不云乎？
chán rén wǎng jí jiāo luàn sì guó cǐ zhī wèi yě
‘谗人罔极，交乱四国’，此之谓也。
gù bēi shēn jiàn tǐ shuō sè wēi cí yú yú hǒu hǒu zhōng wú yì yú zhǔ shàng zhī zhì zé zhì shì rén rén bù rěn wèi yě
故卑身贱体，说色微辞，愉愉呴呴，终无益于主上之治，则志士仁人不忍为也。
jiāng yǎn rán zuò qín yán zhī sè shēn yán zhí jiàn shàng yǐ fú zhǔ zhī yá xià yǐ sǔn bǎi xìng zhī hài zé wǔ yú xié zhǔ zhī xīn lì yú shuāi shì zhī fǎ
将俨然作矜严之色，深言直谏，上以拂主之邪，下以损百姓之害，则忤于邪主之心，历于衰世之法。
gù yǎng shòu mìng zhī shì mò kěn jìn yě suì jū shēn shān zhī jiān jī tǔ wèi shì biān péng wèi hù tán qín qí zhōng yǐ yǒng xiān wáng zhī fēng yì kě yǐ lè ér wàng sǐ yǐ
故养寿命之士莫肯进也，遂居深山之间，积土为室，编蓬为户，弹琴其中，以咏先王之风，亦可以乐而忘死矣。
shì yǐ bó yí shū qí bì zhōu è yú shǒu yáng zhī xià hòu shì chēng qí rén
是以伯夷、叔齐避周，饿于首阳之下，后世称其仁。
rú shì xié zhǔ zhī xíng gù zú wèi yě gù yuē tán hé róng yì
如是，邪主之行固足畏也，故曰谈何容易！
yú shì wú wáng jù rán yì róng juān jiàn qù jǐ wēi zuò ér tīng
于是吴王惧然易容，捐荐去几，危坐而听。
xiān shēng yuē jiē yú bì shì jī zǐ bèi fā yáng kuáng cǐ èr rén zhě jiē bì zhuó shì yǐ quán qí shēn zhě yě
先生曰：“接舆避世，箕子被发阳狂，此二人者，皆避浊世以全其身者也。
shǐ yù míng wáng shèng zhǔ de qīng yàn zhī xián kuān hé zhī sè fā fèn bì chéng tú huà ān wēi kuí duó dé shī shàng yǐ ān zhǔ tǐ xià yǐ biàn wàn mín zé wǔ dì sān wáng zhī dào kě jǐ ér jiàn yě
使遇明王圣主，得清燕之闲，宽和之色，发愤毕诚，图画安危，揆度得失，上以安主体，下以便万民，则五帝、三王之道可几而见也。
gù yī yǐn méng chǐ rǔ fù dǐng zǔ hé wǔ wèi yǐ gàn tāng tài gōng diào yú wèi zhī yáng yǐ jiàn wén wáng
故伊尹蒙耻辱、负鼎俎、和五味以干汤，太公钓于渭之阳以见文王。
xīn hé yì tóng móu wú bù chéng jì wú bù cóng chéng de qí jūn yě
心合意同，谋无不成，计无不从，诚得其君也。
shēn niàn yuǎn lǜ yǐn yì yǐ zhèng qí shēn tuī ēn yǐ guǎng qí xià běn rén zǔ yì bāo yǒu dé lù xián néng zhū è luàn zǒng yuǎn fāng yī tǒng lèi měi fēng sú cǐ dì wáng suǒ yóu chāng yě
深念远虑，引义以正其身，推恩以广其下，本仁祖义，褒有德，禄贤能，诛恶乱，总远方，一统类，美风俗，此帝王所由昌也。
shàng bù biàn tiān xìng xià bù duó rén lún zé tiān de hé qià yuǎn fāng huái zhī gù hào shèng wáng
上不变天性，下不夺人伦，则天地和洽，远方怀之，故号圣王。
chén zǐ zhī zhí jì jiā yǐ yú shì liè dì dìng fēng jué wèi gōng hóu chuán guó zǐ sūn míng xiǎn hòu shì mín dào yú jīn chēng zhī yǐ yù tāng yǔ wén wáng yě
臣子之职既加矣，于是裂地定封，爵为公侯，传国子孙，名显后世，民到于今称之，以遇汤与文王也。
tài gōng yī yǐn yǐ rú cǐ lóng féng bǐ gàn dú rú bǐ qǐ bù āi zāi
太公、伊尹以如此，龙逢、比干独如彼，岂不哀哉！
gù yuē tán hé róng yì
故曰谈何容易！
yú shì wú wáng mù rán fǔ ér shēn wéi yǎng ér qì xià jiāo yí yuē jiē hū
于是吴王穆然，俯而深惟，仰而泣下交颐，曰：“嗟乎！
yú guó zhī bù wáng yě mián mián lián lián dài zāi shì zhī bù jué yě
余国之不亡也，绵绵连连，殆哉，世之不绝也！
yú shì zhèng míng táng zhī cháo qí jūn chén zhī wèi jǔ xián cái bù dé huì shī rén yì shǎng yǒu gōng
”于是正明堂之朝，齐君臣之位，举贤材，布德惠，施仁义，赏有功；
gōng jié jiǎn jiǎn hòu gōng zhī fèi sǔn chē mǎ zhī yòng
躬节俭，减后宫之费，损车马之用；
fàng zhèng shēng yuǎn nìng rén shěng páo chú qù chǐ mí
放郑声，远佞人，省庖厨，去侈靡；
bēi gōng guǎn huài yuàn yòu tián chí qiàn yǐ yǔ pín mín wú chǎn yè zhě
卑宫馆，坏苑囿，填池堑，以予贫民无产业者；
kāi nèi cáng zhèn pín qióng cún qí lǎo xù gū dú
开内藏，振贫穷，存耆老，恤孤独；
báo fù liǎn shěng xíng pì
薄赋敛，省刑辟。
xíng cǐ sān nián hǎi nèi yàn rán tiān xià dà qià yīn yáng hé diào wàn wù xián de qí yi
行此三年，海内晏然，天下大洽，阴阳和调，万物咸得其宜；
guó wú zāi hài zhī biàn mín wú jī hán zhī sè jiā jǐ rén mín xù jī yǒu yú líng yǔ kōng xū
国无灾害之变，民无饥寒之色，家给人民，畜积有余，囹圄空虚；
fèng huáng lái jí qí lín zài jiāo gān lù jì jiàng zhū cǎo méng yá
凤凰来集，麒麟在郊，甘露既降，朱草萌牙；
yuǎn fāng yì sú zhī rén xiàng fēng mù yì gè fèng qí zhí ér lái cháo hè
远方异俗之人乡风慕义，各奉其职而来朝贺。
gù zhì luàn zhī dào cún wáng zhī duān ruò cǐ yì jiàn ér jūn rén zhě mò kěn wèi yě chén yú qiè yǐ wéi guò
故治乱之道，存亡之端，若此易见，而君人者莫肯为也，臣愚窃以为过。
gù shī yún wáng guó kè shēng wéi zhōu zhī zhēn jì jì duō shì wén wáng yǐ níng
故《诗》云：“王国克生，惟周之桢，济济多士，文王以宁。
cǐ zhī wèi yě
”说的就是这种情况。
shuò zhī wén cí cǐ èr piān zuì shàn
朔之文辞，此二篇最善。
qí yú fēng tài shān zé hé shì bì jí huáng tài zǐ shēng méi píng fēng diàn shàng bǎi zhù píng lè guān fù liè bā yán qī yán shàng xià cóng gōng sūn hóng jiè chē fán liú xiàng suǒ lù shuò shū jù shì yǐ
其余《封泰山》、《责和氏璧》及《皇太子生禖》、《屏风》、《殿上柏柱》、《平乐观赋猎》，八言、七言上下，《从公孙弘借车》，凡刘向所录朔书具是矣。
shì suǒ chuán tā shì jiē fēi yě
世所传他事皆非也。
zàn yuē liú xiàng yán shǎo shí shù wèn zhǎng lǎo xián rén tōng yú shì jí shuò shí zhě jiē yuē shuò kǒu xié chàng biàn bù néng chí lùn xǐ wèi yōng rén sòng shuō gù lìng hòu shì duō chuán wén zhě
赞曰：刘向言少时数问长老贤人通于事及朔时者，皆曰朔口谐倡辩，不能持论，喜为庸人诵说，故令后世多传闻者。
ér yáng xióng yì yǐ wéi shuò yán bù chún shī xíng bù chún dé qí liú fēng yí shū miè rú yě
而杨雄亦以为朔言不纯师，行不纯德，其流风遗书蔑如也。
rán shuò míng guò shí zhě yǐ qí huī dá duō duān bù míng yī xíng yìng xié shì yōu bù qióng shì zhì zhèng jiàn shì zhí huì dé shì yǐn
然朔名过实者，以其诙达多端，不名一行，应谐似优，不穷似智，正谏似直，秽德似隐。
fēi yí qí ér shì liǔ xià huì jiè qí zi yǐ shàng róng shǒu yáng wèi zhuō zhù xià wèi gōng
非夷、齐而是柳下惠，戒其子以上容：“首阳为拙，柱下为工；
bǎo shí ān bù yǐ shì yì nóng
饱食安步，以仕易农；
yī yǐn wán shì guǐ jí bù féng
依隐玩世，诡及不逢”。
qí huá jī zhī xióng hu
其滑稽之雄乎！
shuò zhī huī xié féng zhàn shè fù qí shì fú qiǎn xíng yú zhòng shù tóng ér mù shù mò bù xuàn yào
朔之诙谐，逢占射复，其事浮浅，行于众庶，童儿牧竖莫不眩耀。
ér hòu shì hǎo shì zhě yīn qǔ qí yán guài yǔ fù zhuó zhī shuò gù xiáng lù yān
而后世好事者因取奇言怪语附着之朔，故详录焉。