汉书 · 班固 · Chapter 9 of 120

纪·宣帝纪

PinyinModern Translation
Size

xiào xuān huáng dì wǔ dì zēng sūn lì tài zǐ sūn yě

孝宣皇帝,武帝曾孙,戾太子孙也。

tài zǐ nà shǐ liáng dì shēng shǐ huáng sūn

太子纳史良娣,生史皇孙。

huáng sūn nà wáng fū rén shēng xuān dì hào yuē huáng zēng sūn

皇孙纳王夫人,生宣帝,号曰皇曾孙。

shēng shù yuè zāo wū gǔ shì tài zǐ liáng dì huáng sūn wáng fū rén jiē yù hài

生数月,遭巫蛊事,太子、良娣、皇孙、王夫人皆遇害。

yǔ zài tài zǐ chuán

语在《太子传》。

zēng sūn suī zài qiǎng bǎo yóu zuò shōu xì jùn dǐ yù

曾孙虽在襁褓,犹坐收系郡邸狱。

ér bǐng jí wèi tíng wèi jiān zhì wū gǔ yú jùn dǐ lián zēng sūn zhī wáng gū shǐ nǚ tú fù zuò huái yáng zhào zhēng qīng wèi chéng hú zǔ gèng rǔ yǎng sī gěi yī shí shì yù shén yǒu ēn

而邴吉为廷尉监,治巫蛊于郡邸,怜曾孙之亡辜,使女徒复作淮阳赵征卿、渭城胡组更乳养,私给衣食,视遇甚有恩。

wū gǔ shì lián suì bù jué

巫蛊事连岁不决。

zhì hòu yuán èr nián wǔ dì jí wǎng lái cháng yáng wǔ zhà gōng wàng qì zhě yán cháng ān yù zhōng yǒu tiān zǐ qì shàng qiǎn shǐ zhě fēn tiáo zhōng dōu guān yù xì zhě qīng zhòng jiē shā zhī

至后元二年,武帝疾,往来长杨、五柞宫,望气者言长安狱中有天子气,上遣使者分条中都官狱系者,轻、重皆杀之。

nèi yè zhě lìng guō ráng yè zhì jùn dǐ yù jí jù bì shǐ zhě bù dé rù zēng sūn lài jí de quán

内谒者令郭穰夜至郡邸狱,吉拒闭,使者不得入,曾孙赖吉得全。

yīn zāo dà shè jí nǎi zài zēng sūn sòng zǔ mǔ shǐ liáng dì jiā

因遭大赦,吉乃载曾孙送祖母史良娣家。

yǔ zài jí jí wài qī chuán

语在吉及外戚《传》。

hòu yǒu zhào yè tíng yǎng shì shàng shǔ jí zōng zhèng

后有诏掖庭养视,上属籍宗正。

shí yè tíng lìng zhāng hè cháng shì lì tài zǐ sī gù jiù ēn āi zēng sūn fèng yǎng shén jǐn yǐ sī qián gōng jǐ jiāo shū

时掖庭令张贺尝事戾太子,思顾旧恩,哀曾孙,奉养甚谨,以私钱供给教书。

jì zhuàng wèi qǔ bào shì sè fū xǔ guǎng hàn nǚ

既壮,为取暴室啬夫许广汉女。

zēng sūn yīn yī yǐ guǎng hàn xiōng dì jí zǔ mǔ jiā shǐ shì

曾孙因依倚广汉兄弟及祖母家史氏。

shòu shī yú dōng hǎi fú zhōng wēng gāo cái hào xué rán yì xǐ yóu xiá dòu jī zǒu mǎ jù zhī lǘ lǐ jiān xié lì zhì dé shī

受《诗》于东海澓中翁,高材好学,然亦喜游侠,斗鸡走马,具知闾里奸邪,吏治得失。

shù shàng xià zhū líng zhōu biàn sān fǔ cháng kùn yú lián sháo xī zhōng

数上下诸陵,周遍三辅,常困于莲勺卤中。

yóu lè dù hù zhī jiān shuài cháng zài xià dù

尤乐杜、鄠之间,率常在下杜。

shí huì cháo qǐng shè zhǎng ān shàng guān lǐ shēn zú xià yǒu máo wò jū shù yǒu guāng yào

时会朝请,舍长安尚冠里,身足下有毛,卧居数有光耀。

měi mǎi bǐng suǒ cóng mǎi jiā zhé dà chóu yì yǐ shì zì guài

每买饼,所从买家辄大雠,亦以是自怪。

yuán píng yuán nián sì yuè zhāo dì bēng wú sì

元平元年四月,昭帝崩,毋嗣。

dà jiàng jūn huò guāng qǐng huáng hòu zhēng chāng yì wáng

大将军霍光请皇后征昌邑王。

liù yuè bǐng yín wáng shòu huáng dì xǐ shòu zūn huáng hòu yuē huáng tài hòu

六月丙寅,王受皇帝玺、绶,尊皇后曰皇太后。

guǐ yǐ guāng zòu wáng hè yín luàn qǐng fèi

癸已,光奏王贺淫乱,请废。

yǔ zài hè jí guāng chuán

语在贺及光《传》。

qiū qī yuè guāng zòu yì yuē lǐ rén dào qīn qīn gù zūn zǔ zūn zǔ gù jìng zōng

秋七月,光奏议曰:“礼,人道亲亲故尊祖,尊祖故敬宗。

dà zōng wú sì zé zhī zǐ sūn xián zhě wèi sì

大宗毋嗣,择支子孙贤者为嗣。

xiào wǔ huáng dì zēng sūn bìng yǐ yǒu zhào yè tíng yǎng shì zhì jīn nián shí bā shī shòu shī lún yǔ xiào jīng cāo xíng jié jiǎn cí rén ài rén kě yǐ sì xiào zhāo huáng dì hòu fèng cheng zǔ zōng zi wàn xìng

孝武皇帝曾孙病已,有诏掖庭养视,至今年十八,师受《诗》、《论语》、《孝经》,操行节俭,慈仁爱人,可以嗣孝昭皇帝后,奉承祖宗,子万姓。

zòu kě

”奏请得到批准。

qiǎn zōng zhèng dé zhì zēng sūn shàng guān lǐ shè xǐ mù cì yù fǔ yī

遣宗正德至曾孙尚冠里舍,洗沐,赐御府衣。

tài pú yǐ líng liè chē fèng yíng zēng sūn jiù qí zōng zhèng fǔ

太仆以𫐉猎车奉迎曾孙,就齐宗正府。

gēng shēn rù wèi yāng gōng jiàn huáng tài hòu fēng wèi yáng wǔ hòu

庚申,入未央宫,见皇太后,封为阳武侯。

yǐ ér qún chén fèng shàng xǐ shòu jí huáng dì wèi yè gāo miào

已而群臣奉上玺、绶,即皇帝位,谒高庙。

bā yuè yǐ sì chéng xiàng chang hōng

八月已巳,丞相敞薨。

jiǔ yuè dà shè tiān xià

九月,大赦天下。

shí yī yuè rén zǐ lì huáng hòu xǔ shì

十一月壬子,立皇后许氏。

cì zhū hóu wáng yǐ xià jīn qián zhì lì mín guān guǎ gū dú gè yǒu chà

赐诸侯王以下金钱,至吏、民鳏、寡、孤、独各有差。

huáng tài hòu guī cháng lè gōng

皇太后归长乐宫。

cháng lè gōng chū zhì tún wèi

长乐宫初置屯卫。

běn shǐ yuán nián chūn zhèng yuè mù jùn guó lì mín zǐ bǎi wàn yǐ shàng xǐ píng líng

本始元年春正月,募郡国吏、民訾百万以上徙平陵。

qiǎn shǐ zhě chí jié zhào jùn guó èr qiān dàn jǐn mù yǎng mín ér fēng dé huà

遣使者持节诏郡国二千石谨牧养民而风德化。

dà jiàng jūn guāng qǐ shǒu guī zhèng shàng qiān ràng wěi rèn yān

大将军光稽首归政,上谦让委任焉。

lùn dìng cè gōng yì fēng dà jiàng jūn guāng wàn qī qiān hù chē qí jiāng jūn guāng lù xūn fù píng hòu ān shì wàn hù

论定策功,益封大将军光万七千户,车骑将军光禄勋富平侯安世万户。

zhào yuē gù chéng xiàng ān píng hóu chang děng jū wèi shǒu zhí yǔ dà jiàng jūn guāng chē qí jiāng jūn ān shì jiàn yì dìng cè yǐ ān zōng miào gōng shǎng wèi jiā ér méng

诏曰:“故丞相安平侯敞等居位守职,与大将军光、车骑将军安世建议定策,以安宗庙,功赏未加而甍。

qí yì fēng chang sì zi zhōng jí chéng xiàng yáng píng hóu yì dù liáo jiāng jūn píng líng hóu míng you qián jiāng jūn lóng luò hòu zēng tài pú jiàn píng hóu yán nián tài cháng pú cì chāng jiàn dài fū yí chūn hóu tán dāng tú hóu píng dù hóu tú qí táng cháng xìn shào fǔ guān nèi hóu shèng yì hù gè yǒu chà

其益封敞嗣子忠及丞相阳平侯义、度辽将军平陵侯明友、前将军龙雒侯增、太仆建平侯延年、太常蒲伺昌、谏大夫宜春侯谭、当涂侯平、杜侯屠耆堂、长信少府关内侯胜邑户各有差。

fēng yù shǐ dài fū guǎng míng wèi chāng shuǐ hóu hòu jiāng jūn chōng guó wèi yíng píng hóu dà sī nóng yán nián wèi yáng chéng hóu shào fǔ lè chéng wèi yuán shì hóu guāng lù dài fu qiān wèi píng qiū hóu

封御史大夫广明为昌水侯,后将军充国为营平侯,大司农延年为阳城侯,少府乐成为爰氏侯,光禄大夫迁为平丘侯。

cì yòu fú fēng dé diǎn shǔ guó wǔ tíng wèi guāng zōng zhèng dé dà hóng lú xián zhān shì jī guāng lù dài fu jí jīng fǔ dū wèi guǎng hàn jué jiē guān nèi hóu

赐右扶风德、典属国武、廷尉光、宗正德、大鸿胪贤、詹事畸、光禄大夫吉、京辅都尉广汉爵皆关内侯。

dé wǔ shí yì

德、武食邑。

xià sì yuè gēng wǔ dì zhèn

夏四月庚午,地震。

zhào nèi jùn guó jǔ wén xué gāo dì gè yī rén

诏内郡国举文学高第各一人。

wǔ yuè fèng huáng jí jiāo dōng qiān shèng

五月,凤皇集胶东、千乘。

shè tiān xià

大赦天下。

cì lì èr qiān dàn zhū hóu xiāng xià zhì zhōng dōu guān huàn lì liù bǎi shí jué gè yǒu chà zì zuǒ gēng zhì wǔ dài fū

赐吏二千石、诸侯相、下至中都官、宦吏、六百石爵,各有差,自左更至五大夫。

cì tiān xià rén jué gè yī jí xiào zhě èr jí nǚ zǐ bǎi hù niú jiǔ

赐天下人爵各一级,孝者二级,女子百户牛、酒。

zū shuì wù shōu

租税勿收。

liù yuè zhào yuē gù huáng tài zǐ zài hú wèi yǒu hào shì suì shí cí

六月,诏曰:“故皇太子在湖,未有号谥、岁时祠。

qí yì shì zhì yuán yì

其议谥,置园邑。

yǔ zài tài zǐ chuán

”语在《太子传》。

qiū qī yuè zhào lì yàn là wáng tài zǐ jiàn wèi guǎng yáng wáng lì guǎng líng wáng xū shǎo zǐ hóng wèi gāo mì wáng

秋七月,诏立燕剌王太子建为广阳王,立广陵王胥少子弘为高密王。

èr nián chūn yǐ shuǐ héng qián wèi píng líng xǐ mín qǐ dì zhái

二年春,以水衡钱为平陵,徙民起第宅。

dà sī nóng yáng chéng hóu tián yán nián yǒu zuì zì shā

大司农阳城侯田延年有罪,自杀。

xià wǔ yuè zhào yuē zhèn yǐ miǎo shēn fèng cheng zǔ zōng sù yè wéi niàn xiào wǔ huáng dì gōng lǚ rén yì xuǎn míng jiāng tǎo bù fú xiōng nú yuǎn dùn píng dǐ qiāng kūn míng nán yuè bǎi mán xiàng fēng kuǎn sāi lái xiǎng

夏五月,诏曰:“朕以眇身奉承祖宗,夙夜惟念孝武皇帝躬履仁义,选明将,讨不服,匈奴远遁,平氐、羌、昆明、南越,百蛮乡风,款塞来享;

jiàn tài xué xiū jiāo sì dìng zhèng shuò xié yīn lǜ

建太学,修郊祀,定正朔,协音律;

fēng tài shān sāi xuān fáng fú ruì yīng bǎo dǐng chū bái lín huò

封泰山,塞宣房,符瑞应,宝鼎出,白麟获。

gōng dé mào shèng bù néng jǐn xuān ér miào lè wèi chēng qí yì zòu

功德茂盛,不能尽宣,而庙乐未称,其议奏。

yǒu sī zòu qǐng yi jiā zūn hào

”有司奏请宜加尊号。

liù yuè gēng wǔ zūn xiào wǔ miào wèi shì zōng miào zòu shèng dé wén shǐ wǔ xíng zhī wǔ tiān zǐ shì shì xiàn

六月庚午,尊孝武庙为世宗庙,奏《盛德》、《文始》、《五行》之舞,天子世世献。

wǔ dì xún shòu suǒ xìng zhī jùn guó jiē lì miào

武帝巡狩所幸之郡国,皆立庙。

cì mín jué yī jí nǚ zǐ bǎi hù niú jiǔ

赐民爵一级,女子百户牛、酒。

xiōng nú shù qīn biān yòu xi fá wū sūn

匈奴数侵边,又西伐乌孙。

wū sūn kūn mí jí gōng zhǔ yīn guó shǐ zhě shàng shū yán kūn mí yuàn fā guó jīng bīng jī xiōng nú wéi tiān zǐ āi lián chū bīng yǐ jiù gōng zhǔ

乌孙昆弥及公主因国使者上书,言昆弥愿发国精兵击匈奴,唯天子哀怜,出兵以救公主。

qiū dà fā xìng diào guān dōng qīng chē ruì zú xuǎn jùn guó lì sān bǎi shí kàng jiàn xí qí shè zhě jiē cóng jūn

秋,大发兴调关东轻车锐卒,选郡国吏三百石伉健习骑射者,皆从军。

yù shǐ dài fū tián guǎng míng wèi qí lián jiāng jūn hòu jiāng jūn zhào chōng guó wèi pú lèi jiāng jūn yún zhōng tài shǒu tián shùn wèi hǔ yá jiāng jūn jí dù liáo jiāng jūn fàn míng you qián jiāng jūn hán zēng fán wǔ jiāng jūn bīng shí wǔ wàn qí xiào wèi cháng huì chí jié hù wū sūn bīng xián jī xiōng nú

御史大夫田广明为祁连将军,后将军赵充国为蒲类将军,云中太守田顺为虎牙将军,及度辽将军范明友、前将军韩增,凡五将军,兵十五万骑,校尉常惠持节护乌孙兵,咸击匈奴。

sān nián chūn zhēng yuè guǐ hài huáng hòu xǔ shì bēng

三年春正月癸亥,皇后许氏崩。

wù chén wǔ jiāng jūn shī fā cháng ān

戊辰,五将军师发长安。

xià wǔ yuè jūn ba

夏五月,军罢。

qí lián jiāng jūn guǎng míng hǔ yá jiāng jūn shùn yǒu zuì xià yǒu sī jiē zì shā

祁连将军广明、虎牙将军顺有罪,下有司,皆自杀。

xiào wèi cháng huì jiāng wū sūn bīng rù xiōng nù yòu dì dà kè huò fēng liè hóu

校尉常惠将乌孙兵入匈怒右地,大克获,封列侯。

dà hàn jùn guó shāng hàn shèn zhě mín wú chū zū fù

大旱,郡国伤旱甚者,民毋出租赋。

sān fǔ mín jiù jiàn zhě qiě wú shōu shì jǐn sì nián

三辅民就贱者,且毋收事,尽四年。

liù yuè yǐ chǒu chéng xiàng yì hōng

六月已丑,丞相义薨。

sì nián chūn zhēng yuè zhào yuē gài wén nóng zhě xīng dé zhī běn yě jīn suì bù dēng yǐ qiǎn shǐ zhě zhèn dài kùn fá

四年春正月,诏曰:“盖闻农者兴德之本也,今岁不登,已遣使者振贷困乏。

qí lìng tài guān sǔn shàn shěng zǎi yuè fǔ jiǎn lè rén shǐ guī jiù nóng yè

其令太官损膳省宰,乐府减乐人,使归就农业。

chéng xiàng yǐ xià zhì dōu guān lìng chéng shàng shū rù gǔ shū cháng ān cāng zhù dài pín mín

丞相以下至都官令、丞上书入谷,输长安仓,助贷贫民。

mín yǐ chē chuán zài gǔ rù guān zhě de wú yòng chuán

民以车船载谷入关者,得毋用传。

sān yuè yǐ mǎo lì huáng hòu huò shì

三月乙卯,立皇后霍氏。

cì chéng xiàng yǐ xià zhì láng lì cóng guān jīn qián bó gè yǒu chà

赐丞相以下至郎吏从官金、钱、帛各有差。

shè tiān xià

大赦天下。

xià sì yuè rén yín jùn guó sì shí jiǔ dì zhèn huò shān bēng shuǐ chū

夏四月壬寅,郡国四十九地震,或山崩水出。

zhào yuē gài zāi yì zhě tiān dì zhī jiè yě

诏曰:“盖灾异者,天地之戒也。

zhèn chéng hóng yè fèng zōng miào tuō yú shì mín zhī shàng wèi néng hé qún shēng

朕承洪业,奉宗庙,托于士民之上,未能和群生。

nǎi zhě dì zhèn běi hǎi láng yá huài zǔ zōng miào zhèn shén jù yān

乃者地震北海、琅邪,坏祖宗庙,朕甚惧焉。

chéng xiàng yù shǐ qí yǔ liè hóu zhōng èr qiān dàn bó wèn jīng xué zhī shì yǒu yǐ yìng biàn fǔ zhèn zhī bù dǎi wú yǒu suǒ huì

丞相、御史其与列侯、中二千石博问经学之士,有以应变,辅朕之不逮,毋有所讳。

lìng sān fǔ tài cháng nèi jùn guó jǔ xián liáng fāng zhèng gè yī rén

令三辅、太常、内郡国举贤良方正各一人。

lǜ lìng yǒu kě juān chú yǐ ān bǎi xìng tiáo zòu

律令有可蠲除以安百姓,条奏。

bèi dì zhèn huài bài shèn zhě wù shōu zū fù

被地震坏败甚者,勿收租赋。

dà shè tiān xià

”大赦天下。

shàng yǐ zōng miào duò sù fú bì zhèng diàn wǔ rì

上以宗庙堕,素服,避正殿五日。

wǔ yuè fèng huáng jí běi hǎi ān qiū chún yú

五月,凤皇集北海安丘、淳于。

qiū guǎng chuān wáng jí yǒu zuì fèi qiān shàng yōng zì shā

秋,广川王吉有罪,废迁上庸,自杀。

dì jié yuán nián chūn zhèng yuè yǒu xīng bèi yú xī fāng

地节元年春正月,有星孛于西方。

sān yuè jiǎ jùn guó pín mín tián

三月,假郡国贫民田。

xià liù yuè zhào yuē gài wén yáo qīn jiǔ zú yǐ hé wàn guó

夏六月,诏曰:“盖闻尧亲九族,以和万国。

zhèn méng yí dé fèng cheng shèng yè wéi niàn zōng shì shǔ wèi jǐn ér yǐ zuì jué ruò yǒu xián cái gǎi háng quàn shàn qí fù shǔ shǐ de zì xīn

朕蒙遗德,奉承圣业,惟念宗室属未尽而以罪绝,若有贤材,改行劝善,其复属,使得自新。

dōng shí yī yuè chǔ wáng yán shòu móu fǎn zì shā

冬十一月,楚王延寿谋反,自杀。

shí èr yuè guǐ hài huì rì yǒu shí zhī

十二月癸亥晦,日有蚀之。

èr nián chūn sān yuè gēng wǔ dà sī mǎ dà jiàng jūn guāng hōng

二年春三月庚午,大司马大将军光薨。

zhào yuē dà sī mǎ dà jiàng jūn bó lù hóu sù wèi xiào wǔ huáng dì sān shí yú nián fǔ xiào zhāo huáng dì shí yǒu yú nián zāo dà nàn gōng bǐng yì lǜ sān gōng zhū hóu jiǔ qīng dài fū dìng wàn shì cè yǐ ān zōng miào

诏曰:“大司马大将军博陆侯宿卫孝武皇帝三十余年,辅孝昭皇帝十有余年,遭大难,躬秉义,率三公、诸侯、九卿、大夫定万世策,以安宗庙。

tiān xià zhēng zhù xián yǐ kāng níng gōng dé mào shèng zhèn shén jiā zhī

天下蒸庶,咸以康宁,功德茂盛,朕甚嘉之。

fù qí hòu shì chóu qí jué yì shì shì wú yǒu suǒ yǔ

复其后世,畴其爵邑,世世毋有所与。

gōng rú xiāo xiāng guó

功如萧相国。

xià sì yuè fèng huáng jí lǔ qún niǎo cóng zhī

夏四月,凤皇集鲁,群鸟从之。

dà shè tiān xià

大赦天下。

wǔ yuè guāng lù dài fu píng qiū hòu wáng qiān yǒu zuì xià yù sǐ

五月,光禄大夫平丘侯王迁有罪,下狱死。

shàng shǐ qīn zhèng shì yòu sī bào dà jiàng jūn gōng dé nǎi fù shǐ lè píng hóu shān lǐng shàng shū shì ér lìng qún chén de zòu fēng shì yǐ zhī xià qíng

上始亲政事,又思报大将军功德,乃复使乐平侯山领尚书事,而令群臣得奏封事,以知下情。

wǔ rì yī tīng shì zì chéng xiàng yǐ xià gè fèng zhí zòu shì yǐ fù zòu qí yán kǎo shì gōng néng

五日一听事,自丞相以下各奉职奏事,以傅奏其言,考试功能。

shì zhōng shàng shū gōng láo dāng qiān jí yǒu yì shàn hòu jiā shǎng cì zhì yú zǐ sūn zhōng bù gǎi yì

侍中尚书功劳当迁及有异善,厚加赏赐,至于子孙,终不改易。

shū jī zhōu mì pǐn shì bèi jù shàng xià xiāng ān mò yǒu gǒu qiě zhī yì yě

枢机周密,品式备具,上下相安,莫有苟且之意也。

sān nián chūn sān yuè zhào yuē gài wén yǒu gōng bù shǎng yǒu zuì bù zhū suī táng yú yóu bù néng yǐ huà tiān xià

三年春三月,诏曰:“盖闻有功不赏,有罪不诛,虽唐、虞犹不能以化天下。

jīn jiāo dōng xiāng chéng láo lái bù dài liú mín zì zhàn bā wàn yú kǒu zhì yǒu yì děng qí zhì chéng zhōng èr qiān dàn cì jué guān nèi hóu

今胶东相成劳来不怠,流民自占八万余口,治有异等,其秩成中二千石,赐爵关内侯。

yòu yuē guān guǎ gū dú gāo nián pín kùn zhī mín zhèn suǒ lián yě

又曰:“鳏、寡、孤、独、高年、贫困之民,朕所怜也。

qián xià zhào jiǎ gōng tián dài zhǒng shí

前下诏假公田,贷种、食。

qí jiā cì guān guǎ gū dú gāo nián bó

其加赐鳏、寡、孤、独、高年帛。

èr qiān dàn yán jiào lì jǐn shì yù wú lìng shī zhí

二千石严教吏谨视遇,毋令失职。

lìng guó jùn guó jǔ xián liáng fāng zhèng kě qīn mín zhě

令国郡国举贤良方正可亲民者。

xià sì yuè wù shēn lì huáng tài zǐ dà shè tiān xià

夏四月戊申,立皇太子,大赦天下。

cì yù shǐ dài fū jué guān nèi hóu zhōng èr qiān dàn jué yòu shù cháng

赐御史大夫爵关内侯,中二千石爵右庶长。

tiān xià dāng wèi fù hòu zhě jué yī jí

天下当为父后者爵一级。

cì guǎng líng wáng huáng jīn qiān jīn zhū hóu wáng shí wǔ rén huáng jīn gè bǎi jīn liè hóu zài guó zhě bā shí qī rén huáng jīn gè èr shí jīn

赐广陵王黄金千斤,诸侯王十五人黄金各百斤,列侯在国者八十七人黄金各二十斤。

dōng shí yuè zhào yuē nǎi zhě jiǔ yuè rén shēn dì zhèn zhèn shén jù yān

冬十月,诏曰:“乃者九月壬申地震,朕甚惧焉。

yǒu néng zhēn zhèn guò shī jí xián liáng fāng zhèng zhí yán jí jiàn zhī shì yǐ kuāng zhèn zhī bù dǎi wú huì yǒu sī

有能箴朕过失,及贤良方正直言极谏之士以匡朕之不逮,毋讳有司。

zhèn jì bù dé bù néng fù yuǎn shì yǐ biān jìng tún shù wèi xi

朕既不德,不能附远,是以边境屯戍未息。

jīn fù chì bīng zhòng zhūn jiǔ láo bǎi xìng fēi suǒ yǐ suí tiān xià yě

今复饬兵重屯,久劳百姓,非所以绥天下也。

qí ba chē qí jiāng jūn yòu jiāng jūn tún bīng

其罢车骑将军、右将军屯兵。

yòu zhào chí chóng wèi yù xìng zhě jiǎ yǔ pín mín

”又诏:“池崇未御幸者,假与贫民。

jùn guó gōng guǎn wù fù xiū zhì

郡国宫、馆,勿复修治。

liú mín hái guī zhě jiǎ gōng tián dài zhǒng shí qiě wù suàn shì

流民还归者,假公田,贷种、食,且勿算事。

shí yī yuè zhào yuē zhèn jì bù dǎi dǎo mín bù míng fǎn cè chén xīng niàn lǜ wàn fāng bù wàng yuán yuán

十一月,诏曰:“朕既不逮,导民不明,反侧晨兴,念虑万方,不忘元元。

wéi kǒng xiū xiān dì shèng dé gù bìng jǔ xián liáng fāng zhèng yǐ qīn wàn xìng lì zǎi zhēn cí rán ér sú huà quē yān

唯恐羞先帝圣德,故并举贤良方正以亲万姓,历载臻兹,然而俗化阙焉。

chuán yuē xiào dì yě zhě qí wèi rén zhī běn yǔ

传曰:‘孝、弟也者,其为仁之本与!

qí lìng jùn guó jǔ xiào dì yǒu xíng yì wén yú xiāng lǐ zhě gè yī rén

’其令郡国举孝、弟有行义闻于乡里者各一人。

shí èr yuè chū zhì tíng wèi píng sì rén zhì liù bǎi shí

十二月,初置廷尉平四人,秩六百石。

shěng wén shān jùn bìng shǔ

省文山郡,并蜀。

sì nián chūn èr yuè fēng wài zǔ mǔ wèi bó píng jūn gù zàn hòu xiāo hé zēng sūn jiàn shì wèi hóu

四年春二月,封外祖母为博平君,故酂侯萧何曾孙建世为侯。

zhào yuē dǎo mín yǐ xiào shì tiān xià shùn

诏曰:“导民以孝,是天下顺。

jīn bǎi xìng huò zāo cuī dié xiōng zāi ér lì yáo shì shǐ bù dé zàng shāng xiào zǐ zhī xīn zhèn shén lián zhī

今百姓或遭衰绖凶灾,而吏徭事使不得葬,伤孝子之心,朕甚怜之。

zì jīn zhū yǒu dà fù mǔ fù mǔ sàng zhě wù yáo shì shǐ de shōu liǎn sòng zhōng jǐn qí zǐ dào

自今,诸有大父母、父母丧者勿徭事,使得收敛送终,尽其子道。

xià wǔ yuè zhào yuē fù zǐ zhī qīn fū fù zhī dào tiān xìng yě

夏五月,诏曰:“父子之亲,夫妇之道,天性也。

suī yǒu huàn huò yóu méng sǐ ér cún zhī

虽有患祸,犹蒙死而存之。

chéng ài jié yú xīn rén hòu zhī zhì yě qǐ néng wéi zhī zāi

诚爱结于心,仁厚之至也,岂能违之哉!

zì jīn zi shǒu nì fù mǔ qī nì fu sūn nì dà fù mǔ jiē wù zuò

自今,子首匿父母、妻匿夫、孙匿大父母,皆勿坐。

qí fù mǔ nì zi fu nì qī dà fù mǔ nì sūn zuì shū sǐ jiē shàng qǐng tíng wèi yǐ wén

其父母匿子、夫匿妻、大父母匿孙,罪殊死,皆上请廷尉以闻。

lì guǎng chuān huì wáng sūn wén wèi guǎng chuān wáng

立广川惠王孙文为广川王。

qiū qī yuè dà sī mǎ huò yǔ móu fǎn

秋七月,大司马霍禹谋反。

zhào yuē nǎi zhě dōng zhī shì lìng shǐ zhāng shè shǐ wèi jùn háo li jìng bào guān yáng hòu huò yún móu wèi dà nì zhèn yǐ dà jiàng jūn gù yì ér bù yáng jì qí zì xīn

诏曰:“乃者,东织室令史张赦使魏郡豪李竟报冠阳侯霍云谋为大逆,朕以大将军故,抑而不扬,冀其自新。

jīn dà sī mǎ bó lù hóu yǔ yǔ mǔ xuān chéng hóu fū rén xiǎn jí cóng kūn dì guān yáng hòu yún lè píng hóu shān zhū zǐ mèi xù dù liáo jiāng jūn fàn míng you cháng xìn shào fǔ shān guǎng hàn zhōng láng jiàng rèn shèng qí dū wèi zhào píng cháng ān nán zǐ féng yīn děng móu wèi dà nì

今大司马博陆侯禹与母宣成侯夫人显及从昆弟冠阳侯云、乐平侯山、诸姊妹婿度辽将军范明友、长信少府邓广汉、中郎将任胜、骑都尉赵平、长安男子冯殷等谋为大逆。

xiǎn qián yòu shǐ nǚ shì yī chún yú yǎn jìn yào shā gòng āi hòu móu dú tài zǐ yù wēi zōng miào

显前又使女侍医淳于衍进药杀共哀后,谋毒太子,欲危宗庙。

nì luàn bù dào xián fú qí gū

逆乱不道,咸伏其辜。

zhū wèi huò shì suǒ guà wù wèi fā jué zài lì zhě jiē shè chú zhī

诸为霍氏所诖误未发觉在吏者,皆赦除之。

bā yuè yǐ yǒu huáng hòu huò shì fèi

八月已酉,皇后霍氏废。

jiǔ yuè zhào yuē zhèn wéi bǎi xìng shī zhí bù shàn qiǎn shǐ zhě xún háng jùn guó wèn mín suǒ jí kǔ

九月,诏曰:“朕惟百姓失职不赡,遣使者循行郡国问民所疾苦。

lì huò yíng sī fán rǎo bù gù jué jiù zhèn shén mǐn zhī

吏或营私烦扰,不顾厥咎,朕甚闵之。

jīn nián jùn guó pō bèi shuǐ zāi yǐ zhèn dài

今年郡国颇被水灾,已振贷。

yán mín zhī shí ér gǔ xián guì zhòng shù zhòng kùn

盐,民之食,而贾咸贵,众庶重困。

qí jiǎn tiān xià yán jiǎ

其减天下盐贾。

yòu yuē lìng jiǎ sǐ zhě bù kě shēng xíng zhě bù kě xi

又曰:“令甲,死者不可生,刑者不可息。

cǐ xiān dì zhī suǒ zhòng ér lì wèi chēng

此先帝之所重,而吏未称。

jīn xì zhě huò yǐ lüè gū ruò jī hán yǔ sǐ yù zhōng hé yòng xīn nì rén dào yě

今系者或以掠辜若饥寒瘐死狱中,何用心逆人道也!

zhèn shén tòng zhī

朕甚痛之。

qí lìng jùn guó suì shàng xì qiú yǐ lüě chī ruò yǔ sǐ zhě suǒ zuò míng xiàn jué lǐ chéng xiàng yù shǐ kè diàn zuì yǐ wén

其令郡国岁上系囚以掠笞若瘐死者所坐名、县、爵、里,丞相、御史课殿最以闻。

shí èr yuè qīng hé wáng nián yǒu zuì fèi qiān fáng líng

十二月,清河王年有罪,废迁房陵。

yuán kāng yuán nián chūn yǐ dù dōng yuán shàng wèi chū líng gēng míng dù xiàn wèi dù líng

元康元年春,以杜东原上为初陵,更名杜县为杜陵。

xǐ chéng xiàng jiāng jūn liè hóu lì èr qiān dàn zǐ bǎi wàn zhě dù líng

徙丞相、将军、列侯、吏二千石、訾百万者杜陵。

sān yuè zhào yuē nǎi zhě fèng huáng jí tài shān chén liú gān lù jiàng wèi yāng gōng

三月,诏曰:“乃者凤皇集泰山、陈留,甘露降未央宫。

zhèn wèi néng zhāng xiān dì xiū liè xié níng bǎi xìng chéng tiān shùn dì tiáo xù sì shí huò méng jiā ruì cì cí zhǐ fú sù yè jīng jīng mǐ yǒu jiāo sè nèi xǐng fěi jiě yǒng wéi wǎng jí

朕未能章先帝休烈,协宁百姓,承天顺地,调序四时,获蒙嘉瑞,赐兹祉福,夙夜兢兢,靡有骄色,内省匪解,永惟罔极。

shū bù yún hū

《书》不云乎?

fèng huáng lái yí shù yǐn yǔn xié

‘凤皇来仪,庶尹允谐。

qí shè tiān xià tú cì qín shì lì zhōng èr qiān dàn yǐ xià zhì liù bǎi shí jué zì zhōng láng lì zhì wǔ dài fū zuǒ shǐ yǐ shàng èr jí mín yī jí nǚ zǐ bǎi hù niú jiǔ

’其赦天下徒,赐勤事吏中二千石以下至六百石爵,自中郎吏至五大夫,佐史以上二级,民一级,女子百户牛、酒。

jiā cì guān guǎ gū dú sān lǎo xiào dì lì tián bó

加赐鳏、寡、孤、独、三老、孝弟、力田帛。

suǒ zhèn dài wù shōu

所振贷勿收。

xià wǔ yuè lì huáng kǎo miào

夏五月,立皇考庙。

yì fèng míng yuán hù wèi fèng míng xiàn

益奉明园户为奉明县。

fù gāo huáng dì gōng chén jiàng hòu zhōu bó děng bǎi sān shí liù rén jiā zǐ sūn lìng fèng jì sì shì shì wù jué

复高皇帝功臣绛侯周勃等百三十六人家子孙,令奉祭祀,世世勿绝。

qí wú sì zhě fù qí cì

其毋嗣者,复其次。

qiū bā yuè zhào yuē zhèn bù míng liù yì yù yú dà dào shì yǐ yīn yáng fēng yǔ wèi shí

秋八月,诏曰:“朕不明六艺,郁于大道,是以阴阳风雨未时。

qí bó jǔ lì mín jué shēn xiū zhèng tōng wén xué míng yú xiān wáng zhī shù xuān jiū qí yì zhě gè èr rén zhōng èr qiān dàn gè yī rén

其博举吏民,厥身修正,通文学,明于先王之术,宣究其意者,各二人,中二千石各一人。

dōng zhì jiàn zhāng wèi wèi

冬,置建章卫尉。

èr nián chūn zhēng yuè zhào yuē shū yún wén wáng zuò fá xíng cí wú shè jīn lì xiū shēn fèng fǎ wèi yǒu néng chēng zhèn yì zhèn shén mǐn yān

二年春正月,诏曰:“《书》云‘文王作罚,刑兹无赦’,今吏修身奉法,未有能称朕意,朕甚愍焉。

qí shè tiān xià yǔ shì dà fū lì jīng gēng shǐ

其赦天下,与士大夫厉精更始。

èr yuè yǐ chǒu lì huáng hòu wáng shì

二月乙丑,立皇后王氏。

cì chéng xiàng yǐ xià zhì láng cóng guān qián bó gè yǒu chà

赐丞相以下至郎从官钱、帛各有差。

sān yuè yǐ fèng huáng gān lù jiàng jí cì tiān xià lì jué èr jí mín yī jí nǚ zǐ bǎi hù niú jiǔ guān guǎ gū dú gāo nián bó

三月,以凤皇、甘露降集,赐天下吏爵二级,民一级,女子百户牛、酒,鳏、寡、孤、独、高年帛。

xià wǔ yuè zhào yuē yù zhě wàn mín zhī mìng suǒ yǐ jìn bào zhǐ yá yǎng yù qún shēng yě

夏五月,诏曰:“狱者,万民之命,所以禁暴止邪,养育群生也。

néng shǐ shēng zhě bù yuàn sǐ zhě bù hèn zé kě wèi wén lì yǐ

能使生者不怨,死者不恨,则可谓文吏矣。

jīn zé bù rán yòng fǎ huò chí qiǎo xīn xī lǜ èr duān shēn qiǎn bù píng zēng cí shì fēi yǐ chéng qí zuì

今则不然,用法或持巧心,析律贰端,深浅不平,增辞饰非,以成其罪。

zòu bù rú shí shàng yì wáng yóu zhī

奏不如实,上亦亡由知。

cǐ zhèn zhī bù míng lì zhī bù chēng sì fāng lí mín jiāng hé yǎng zāi

此朕之不明,吏之不称,四方黎民将何仰哉!

èr qiān dàn gè chá guān shǔ wù yòng cǐ rén

二千石各察官属,勿用此人。

lì wu píng fǎ

吏务平法。

huò shàn xīng yáo yì shì chú chuán chēng guò shǐ kè yuè zhí yú fǎ yǐ qǔ míng yù pì yóu jiàn báo bīng yǐ dài bái rì qǐ bù dài zāi

或擅兴徭役,饰厨、传,称过使客,越职逾法,以取名誉,譬犹践薄冰以待白日,岂不殆哉!

jīn tiān xià pō bèi jí yì zhī zāi zhèn shén mǐn zhī

今天下颇被疾疫之灾,朕甚愍之。

qí lìng jùn guó bèi zāi shèn zhě wú chū jīn nián zū fù

其令郡国被灾甚者,毋出今年租赋。

yòu yuē wén gǔ tiān zǐ zhī míng nán zhī ér yì huì yě

又曰:“闻古天子之名,难知而易讳也。

jīn bǎi xìng duō shàng shū chù huì yǐ fàn zuì zhě zhèn shén lián zhī

今百姓多上书触讳以犯罪者,朕甚怜之。

qí gèng huì xún

其更讳询。

zhū chù huì zài lìng qián zhě shè zhī

诸触讳在令前者,赦之。

dōng jīng zhào yǐn zhào guǎng hàn yǒu zuì yào zhǎn

冬,京兆尹赵广汉有罪,要斩。

sān nián chūn yǐ shén jué shù jí tài shān cì zhū hóu wáng chéng xiàng jiāng jūn liè hóu èr qiān dàn jīn láng cóng guān bó gè yǒu chà

三年春,以神爵数集泰山,赐诸侯王、丞相、将军、列侯二千石金,郎从官帛,各有差。

cì tiān xià lì jué èr jí mín yī jí nǚ zǐ bǎi hù niú jiǔ guān guǎ gū dú gāo nián bó

赐天下吏爵二级,民一级,女子百户牛、酒、鳏、寡、孤、独、高年帛。

sān yuè zhào yuē gài wén xiàng yǒu zuì shùn fēng zhī gǔ ròu zhī qīn càn ér bù shū

三月,诏曰:“盖闻象有罪,舜封之,骨肉之亲粲而不殊。

qí fēng gù chāng yì wáng hè wèi hǎi hūn hóu

其封故昌邑王贺为海昏侯。

yòu yuē zhèn wēi miǎo shí yù shǐ dài fū bǐng jí zhōng láng jiàng shǐ céng shǐ xuán cháng lè wèi wèi xǔ shùn shì zhōng guāng lù dài fu xǔ yán shòu jiē yǔ zhèn yǒu jiù ēn

又曰:“朕微眇时,御史大夫丙吉,中郎将史曾、史玄、长乐卫尉许舜、侍中光禄大夫许延寿皆与朕有旧恩。

jí gù yè tíng lìng zhāng hè fǔ dǎo zhèn gōng xiū wén xué jīng shù ēn huì zhuó yì jué gōng mào yān

及故掖庭令张贺辅导朕躬,修文学经术,恩惠卓异,厥功茂焉。

shī bù yún hū

《诗》不云乎?

wú dé bù bào

‘无德不报。

fēng hè suǒ zǐ dì zǐ shì zhōng zhōng láng jiàng péng zǔ wèi yáng dōu hóu zhuī cì hè shì yuē yáng dōu āi hóu

’封贺所子弟子侍中中郎将彭祖为阳都侯,追赐贺谥曰阳都哀侯。

jí céng xuán shùn yán shòu jiē wèi liè hóu

吉、曾、玄、舜、延寿皆为列侯。

gù rén xià zhì jùn dǐ yù fù zuò cháng yǒu ē bǎo zhī gōng jiē shòu guān lù tián zhái cái wù gè yǐ ēn shēn qiǎn bào zhī

故人下至郡邸狱复作尝有阿保之功,皆受官禄、田宅、财物,各以恩深浅报之。

xià liù yuè zhào yuē qián nián xià shén jué jí yōng

夏六月,诏曰:“前年夏,神爵集雍。

jīn chūn wǔ sè niǎo yǐ wàn shù fēi guò shǔ xiàn áo xiáng ér wǔ yù jí wèi xià

今春,五色鸟以万数飞过属县,翱翔而舞,欲集未下。

qí lìng sān fǔ wú dé yǐ chūn xià cháo tàn luǎn tán shè fēi niǎo

其令三辅毋得以春夏E74E巢探卵,弹射飞鸟。

jù wèi lìng

具为令。

lì huáng zǐ qīn wèi huái yáng wáng

立皇子钦为淮阳王。

sì nián chūn zhēng yuè zhào yuē zhèn wéi qí lǎo zhī rén fā chǐ duò luò xuè qì shuāi wēi yì wáng bào nüè zhī xīn jīn huò lí wén fǎ jū zhí líng yǔ bù zhōng tiān mìng zhèn shén lián zhī

四年春正月,诏曰:“朕惟耆老之人,发齿堕落,血气衰微,亦亡暴虐之心,今或罹文法,拘执囹圄,不终天命,朕甚怜之。

zì jīn yǐ lái zhū nián bā shí yǐ shàng fēi wū gào shā shāng rén tuó jiē wù zuò

自今以来,诸年八十以上,非诬告、杀伤人,佗皆勿坐。

qiǎn tài zhōng dài fū qiáng děng shí èr rén xún háng tiān xià cún wèn guān guǎ lǎn guān fēng sú chá lì zhì dé shī jǔ mào cái yì lún zhī shì

遣太中大夫强等十二人循行天下,存问鳏、寡,览观风俗,察吏治得失,举茂材异伦之士。

èr yuè hé dōng huò zhēng shǐ děng móu fǎn zhū

二月,河东霍征史等谋反,诛。

sān yuè zhào yuē nǎi zhě shén jué wǔ cǎi yǐ wàn shù jí cháng lè wèi yāng běi gōng gāo qǐn gān quán tài zhì diàn zhōng jí shàng lín yuàn

三月,诏曰:“乃者,神爵五采以万数集长乐、未央、北宫、高寝、甘泉泰畤殿中及上林苑。

zhèn zhī bù dǎi guǎ yú dé hòu lǚ huò jiā xiáng fēi zhèn zhī rèn

朕之不逮,寡于德厚,屡获嘉祥,非朕之任。

qí cì tiān xià lì jué èr jí mín yī jí nǚ zǐ bǎi hù niú jiǔ

其赐天下吏爵二级,民一级,女子百户牛、酒。

jiā cì sān lǎo xiào dì lì tián bó rén èr pǐ guān guǎ gū dú gè yì pǐ

加赐三老、孝弟、力田帛,人二匹,鳏、寡、孤、独各一匹。

qiū bā yuè cì gù yòu fú fēng yǐn wēng guī zi huáng jīn bǎi jīn

秋八月,赐故右扶风尹翁归子黄金百斤。

yǐ fèng qí jì sì

以奉其祭祀。

yòu cì gōng chén shì hòu huáng jīn rén èr shí jīn

又赐功臣适后黄金,人二十斤。

bǐng yín dà sī mǎ wèi jiāng jūn ān shì hōng

丙寅,大司马卫将军安世薨。

bǐ nián fēng gǔ shí wǔ qián

比年丰,谷石五钱。

shén jué yuán nián chūn zhèng yuè xíng xìng gān quán jiāo tài zhì

神爵元年春正月,行幸甘泉,郊泰畤。

sān yuè xíng xìng hé dōng cí hòu tǔ

三月,行幸河东,祠后土。

zhào yuē zhèn chéng zōng miào zhàn zhàn lì lì wéi wàn shì tǒng wèi zhú jué lǐ

诏曰:“朕承宗庙,战战栗栗,惟万事统,未烛厥理。

nǎi yuán kāng sì nián jiā gǔ xuán jì jiàng yú jùn guó shén jué réng jí jīn zhī jiǔ jīng chǎn yú hán dé diàn tóng chí zhōng jiǔ zhēn xiàn qí shòu nán jùn huò bái hǔ wēi fèng wèi bǎo

乃元康四年嘉谷、玄稷降于郡国,神爵仍集,金芝九茎产于函德殿铜池中,九真献奇兽,南郡获白虎、威凤为宝。

zhèn zhī bù míng zhèn yú zhēn wù chì gōng zhāi jīng qí wèi bǎi xìng

朕之不明,震于珍物,饬躬斋精,祈为百姓。

dōng jì dà hé tiān qì qīng jìng shén yú wǔ hé

东济大河,天气清静,神鱼舞河。

xìng wàn suì gōng shén jué xiáng jí

幸万岁宫,神爵翔集。

zhèn zhī bù dé jù bù néng rèn

朕之不德,惧不能任。

qí yǐ wǔ nián wèi shén jué yuán nián

其以五年为神爵元年。

cì tiān xià qín shì lì jué èr jí mín yī jí nǚ zǐ bǎi hù niú jiǔ guān guǎ gū dú gāo nián bó

赐天下勤事吏爵二级,民一级,女子百户牛、酒,鳏、寡、孤、独、高年帛。

suǒ zhèn dài wù wù shōu

所振贷物勿收。

xíng suǒ guò wú chū tián zū

行所过,毋出田租。

xī qiāng fǎn fā sān fǔ zhōng dōu guān tú chí xíng jí yìng mù cì fēi shè shì yǔ lín gū r hú yuè qí sān hé yǐng chuān pèi jùn huái yáng rǔ nán cái guān jīn chéng lǒng xī tiān shuǐ ān dìng běi dì shàng jùn qí shì qiāng qí yì jīn chéng

西羌反,发三辅、中都官徒弛刑,及应募佽飞射士、羽林孤儿,胡、越骑,三河、颍川、沛郡、淮阳、汝南材官,金城、陇西、天水、安定、北地、上郡骑士、羌骑,诣金城。

xià sì yuè qiǎn hòu jiāng jūn zhào chōng guó qiáng nǔ jiāng jūn xǔ yán shòu jī xī qiāng

夏四月,遣后将军赵充国、强弩将军许延寿击西羌。

liù yuè yǒu xīng bèi yú dōng fāng

六月,有星孛于东方。

jí bài jiǔ quán tài shǒu xīn wǔ xián wèi pò qiāng jiāng jūn yǔ liǎng jiāng jūn bìng jìn

即拜酒泉太守辛武贤为破羌将军,与两将军并进。

zhào yuē jūn lǚ bào lù zhuǎn shū fán láo qí lìng zhū hóu wáng liè hóu mán yí wáng hóu jūn zhǎng dāng cháo èr nián zhě jiē wú cháo

诏曰:“军旅暴露,转输烦劳,其令诸侯王、列侯、蛮夷王、侯、君、长当朝二年者,皆毋朝。

qiū cì gù dà sī nóng zhū yì zǐ huáng jīn bǎi jīn yǐ fèng jì sì

秋,赐故大司农朱邑子黄金百斤,以奉祭祀。

hòu jiāng jūn chōng guó yán tún tián zhī jì yǔ zài chōng guó chuán

后将军充国言屯田之计,语在《充国传》。

èr nián chūn èr yuè zhào yuē nǎi zhě zhēng yuè yǐ chǒu fèng huáng gān lù jiàng jí jīng shī qún niǎo cóng yǐ wàn shù

二年春二月,诏曰:“乃者正月乙丑,凤皇、甘露降集京师,群鸟从以万数。

zhèn zhī bù dé lǚ huò tiān fú zhī shì bù dài qí shè tiān xià

朕之不德,屡获天福,祗事不怠,其赦天下。

xià wǔ yuè qiāng lǔ xiáng fú zhǎn qí shǒu è dà háo yáng yù qiú fēi shǒu

夏五月,羌虏降服,斩其首恶大豪杨玉、酋非首。

zhì jīn chéng shǔ guó yǐ chù jiàng qiāng

置金城属国以处降羌。

qiū xiōng nú rì zhú wáng xiān xián dǎn jiāng rén zhòng wàn yú lái jiàng

秋,匈奴日逐王先贤掸将人众万余来降。

shǐ dū hù xī yù qí dū wèi zhèng jí yíng rì zhú pò chē shī jiē fēng liè hóu

使都护西域骑都尉郑吉迎日逐,破车师,皆封列侯。

jiǔ yuè sī lì xiào wèi gài kuān ráo yǒu zuì xià yǒu sī zì shā

九月,司隶校尉盖宽饶有罪,下有司,自杀。

xiōng nú chán yú qiǎn míng wáng fèng xiàn hè zhèng yuè shǐ hé qīn

匈奴单于遣名王奉献,贺正月,始和亲。

sān nián chūn qǐ lè yóu yuàn

三年春,起乐游苑。

sān yuè bǐng wǔ chéng xiàng xiāng hōng

三月丙午,丞相相薨。

qiū bā yuè zhào yuē lì bù lián píng zé zhì dào shuāi

秋八月,诏曰:“吏不廉平则治道衰。

jīn xiǎo lì jiē qín shì ér fèng lù báo yù qí wú qīn yú bǎi xìng nán yǐ

今小吏皆勤事,而奉禄薄,欲其毋侵渔百姓,难矣。

qí yì lì bǎi shí yǐ xià fèng shí wǔ

其益吏百石以下奉十五。

sì nián chūn èr yuè zhào yuē nǎi zhě fèng huáng gān lù jiàng jí jīng shī jiā ruì bìng jiàn

四年春二月,诏曰:“乃者凤皇、甘露降集京师,嘉瑞并见。

xiū xìng tài yī wǔ dì hòu shì zhī cí qí wèi bǎi xìng méng zhǐ fú

修兴泰一、五帝、后士之祠,祈为百姓蒙祉福。

luán fèng wàn jǔ fēi lǎn áo xiáng jí zhǐ yú páng

鸾凤万举,蜚览翱翔,集止于旁。

zhāi jiè zhī mù shén guāng xiǎn zhù

斋戒之暮,神光显著。

jiàn chàng zhī xī shén guāng jiāo cuò

荐鬯之夕,神光交错。

huò jiàng yú tiān huò dēng yú de huò cóng sì fāng lái jí yú tán

或降于天,或登于地,或从四方来集于坛。

shàng dì jiā xiǎng hǎi nèi chéng fú

上帝嘉飨,海内承福。

qí shè tiān xià cì mín jué yī jí nǚ zǐ bǎi hù niú jiǔ guān guǎ gū dú gāo nián bó

其赦天下,赐民爵一级,女子百户牛、酒,鳏、寡、孤、独、高年帛。

xià sì yuè yǐng chuān tài shǒu huáng bà yǐ zhì xíng yóu yì zhì zhōng èr qiān dàn cì jué guān nèi hóu huáng jīn bǎi jīn

夏四月,颍川太守黄霸以治行尤异秩中二千石,赐爵关内侯,黄金百斤。

jí yǐng chuān lì mín yǒu xíng yì zhě jué rén èr jí lì tián yī jí zhēn fù shùn nǚ bó

及颍川吏、民有行义者爵,人二级,力田一级,贞妇、顺女帛。

lìng nèi jùn guó jǔ xián liáng kě qīn mín zhě gè yī rén

令内郡国举贤良可亲民者各一人。

wǔ yuè xiōng nú chán yú qiǎn dì hū liú ruò wáng shèng zhī lái cháo

五月,匈奴单于遣弟呼留若王胜之来朝。

dōng shí yuè fèng huáng shí yī jí dù líng

冬十月,凤皇十一集杜陵。

shí yī yuè hé nán tài shǒu yán yán nián yǒu zuì qì shì

十一月,河南太守严延年有罪,弃市。

shí èr yuè fèng huáng jí shàng lín

十二月,凤皇集上林。

wǔ fèng yuán nián chūn zhèng yuè xíng xìng gān quán jiāo tài zhì

五凤元年春正月,行幸甘泉,郊泰畤。

huáng tài zǐ guān

皇太子冠。

huáng tài hòu cì chéng xiàng jiāng jūn liè hóu zhōng èr qiān dàn bó rén bǎi pǐ dài fū rén bā shí pǐ fū rén liù shí pǐ

皇太后赐丞相、将军、列侯、中二千石帛,人百匹,大夫人八十匹,夫人六十匹。

yòu cì liè hóu sì zi jué wǔ dài fū nán zǐ wèi fù hòu zhě jué yī jí

又赐列侯嗣子爵五大夫,男子为父后者爵一级。

xià shè tú zuò dù líng zhě

夏,赦徒作杜陵者。

dōng shí èr yuè yǐ yǒu shuò rì yǒu shí zhī

冬十二月乙酉朔,日有蚀之。

zuǒ féng yì hán yán shòu yǒu zuì qì shì

左冯翊韩延寿有罪,弃市。

èr nián chūn sān yuè xíng xìng yōng cí wǔ zhì

二年春三月,行幸雍,祠五畤。

xià sì yuè yǐ chǒu dà sī mǎ chē qí jiāng jūn zēng hōng

夏四月已丑,大司马车骑将军增薨。

qiū bā yuè zhào yuē fu hūn yīn zhī lǐ rén lún zhī dà zhě yě

秋八月,诏曰:“夫婚姻之礼,人伦之大者也;

jiǔ shí zhī huì suǒ yǐ xíng lǐ lè yě

酒食之会,所以行礼乐也。

jīn jùn guó èr qiān dàn huò shàn wèi kē jìn jìn mín jià qǔ bù dé jù jiǔ shí xiāng hè zhào

今郡国二千石或擅为苛禁,禁民嫁娶不得具酒食相贺召。

yóu shì fèi xiāng dǎng zhī lǐ lìng mín wáng suǒ lè fēi suǒ yǐ dǎo mín yě

由是废乡党之礼,令民亡所乐,非所以导民也。

shī bù yún hū

《诗》不云乎?

mín zhī shī dé qián hóu yǐ qiān

‘民之失德,干糇以愆。

wù xíng kē zhèng

’勿行苛政。

dōng shí yī yuè xiōng nú hū sù lèi chán yú shuài zhòng lái jiàng fēng wèi liè hóu

冬十一月,匈奴呼遬累单于帅众来降,封为列侯。

shí èr yuè píng tōng hóu yáng yùn zuò qián wèi guāng lù xūn yǒu zuì miǎn wèi shù rén

十二月,平通侯杨恽坐前为光禄勋有罪,免为庶人。

bù huǐ guò yuàn wàng dà nì bù dào yào zhǎn

不悔过,怨望,大逆不道,要斩。

sān nián chūn zhēng yuè guǐ mǎo chéng xiàng jí hōng

三年春正月癸卯,丞相吉薨。

sān yuè xíng xìng hé dōng cí hòu tǔ

三月,行幸河东,祠后土。

zhào yuē wǎng zhě xiōng nú shù wèi biān kòu bǎi xìng bèi qí hài

诏曰:“往者匈奴数为边寇,百姓被其害。

zhèn chéng zhì zūn wèi néng suí ān xiōng nú

朕承至尊,未能绥安匈奴。

xū lǘ quán qú chán yú qǐng qiú hé qīn bìng sǐ

虚闾权渠单于请求和亲,病死。

yòu xián wáng tú qí táng dài lì

右贤王屠耆堂代立。

gǔ ròu dà chén lì xū lǘ quán qú chán yú zi wèi hū hán yá chán yú jī shā tú qí táng

骨肉大臣立虚闾权渠单于子为呼韩邪单于,击杀屠耆堂。

zhū wáng bìng zì lì fēn wéi wǔ chán yú gēng xiāng gōng jī sǐ zhě yǐ wàn shù xù chǎn dà hào shén bā jiǔ rén mín jī è xiāng fán shāo yǐ qiú shí yīn dà guāi luàn

诸王并自立,分为五单于,更相攻击,死者以万数,畜产大耗什八九,人民饥饿,相燔烧以求食,因大乖乱。

chán yú yān zhī zǐ sūn kūn dì jí hū sù lèi chán yú míng wáng yòu yī zhì zī qiě qú dàng hù yǐ xià jiāng zhòng wǔ wàn yú rén lái jiàng guī yì

单于阏氏子孙、昆弟及呼遬累单于、名王、右伊秩訾、且渠、当户以下将众五万余人来降归义。

chán yú chēng chén shǐ dì fèng zhēn cháo jià zhēng yuè běi biān yàn rán mǐ yǒu bīng gé zhī shì

单于称臣,使弟奉珍朝驾正月,北边晏然,靡有兵革之事。

zhèn chì gōng zhāi jiè jiāo shàng dì cí hòu tǔ shén guāng bìng jiàn huò xìng yú gǔ zhú yào qí gōng shí yǒu yú kè

朕饬躬斋戒,郊上帝,祠后土,神光并见,或兴于谷,烛耀齐宫,十有余刻。

gān lù jiàng shén jué jí

甘露降,神爵集。

yǐ zhào yǒu sī gào cí shàng dì zōng miào

已诏有司告祠上帝、宗庙。

sān yuè xīn chǒu luán fèng yòu jí cháng lè gōng dōng què zhōng shù shàng fēi xià zhǐ de wén zhāng wǔ sè liú shí yú kè lì mín bìng guān

三月辛丑,鸾凤又集长乐宫东阙中树上,飞下止地,文章五色,留十余刻,吏民并观。

zhèn zhī bù mǐn jù bù néng rèn lóu méng jiā ruì huò cí zhǐ fú

朕之不敏,惧不能任,娄蒙嘉瑞,获兹祉福。

shū bù yún hū

《书》不云乎?

suī xiū wù xiū zhī shì bù dài

‘虽休勿休,祗事不怠。

gōng qīng dài fū qí yān

’公卿大夫其B12E焉。

jiǎn tiān xià kǒu qián

现减少天下人口钱税。

shè shū sǐ yǐ xià

赦殊死以下。

cì mín jué yī jí nǚ zǐ bǎi hù niú jiǔ

赐民爵一级,女子百户牛、酒。

dà pú wǔ rì

大酺五日。

jiā cì guān guǎ gū dú gāo nián bó

加赐鳏、寡、孤、独、高年帛。

zhì xī hé běi dì shǔ guó yǐ chù xiōng nú jiàng zhě

置西河、北地属国以处匈奴降者。

sì nián chūn zhēng yuè guǎng líng wáng xū yǒu zuì zì shā

四年春正月,广陵王胥有罪,自杀。

xiōng nú chán yú chēng chén qiǎn dì gǔ lí wáng rù shì

匈奴单于称臣,遣弟谷蠡王入侍。

yǐ biān sài wáng kòu jiǎn shù zú shén èr

以边塞亡寇,减戍卒什二。

dà sī nóng zhōng chéng gěng shòu chāng zòu shè cháng píng cāng yǐ gěi běi biān shěng zhuǎn cáo

大司农中丞耿寿昌奏设常平仓,以给北边,省转漕。

cì jué guān nèi hóu

赐爵关内侯。

xià sì yuè xīn chǒu huì rì yǒu shí zhī

夏四月辛丑晦,日有蚀之。

zhāo yuē huáng tiān jiàn yì yǐ jiè zhèn gōng shì zhèn zhī bù dǎi lì zhī bù chēng yě

昭曰:“皇天见异,以戒朕躬,是朕之不逮,吏之不称也。

yǐ qián shǐ shǐ zhě wèn mín suǒ jí kǔ fù qiǎn chéng xiàng yù shǐ yuàn èr shí sì rén xún háng tiān xià jǔ yuān yù chá shàn wèi kē jìn shēn kè bù gǎi zhě

以前使使者问民所疾苦,复遣丞相、御史掾二十四人循行天下,举冤狱,察擅为苛禁深刻不改者。

gān lù yuán nián chūn zhèng yuè xíng xìng gān quán jiāo tài zhì

甘露元年春正月,行幸甘泉,郊泰畤。

xiōng nú hū hán yá chán yú qiǎn zi yòu xián wáng zhū lóu qú táng rù shì

匈奴呼韩邪单于遣子右贤王铢娄渠堂入侍。

èr yuè dīng yǐ dà sī mǎ chē qí jiāng jūn yán shòu hōng

二月丁已,大司马车骑将军延寿薨。

xià sì yuè huáng lóng jiàn xīn fēng

夏四月,黄龙见新丰。

bǐng shēn tài shàng huáng miào huǒ

丙申,太上皇庙火。

jiǎ chén xiào wén miào huǒ

甲辰,孝文庙火。

shàng sù fú wǔ rì

皇帝穿着素服五天。

dōng xiōng nú chán yú qiǎn dì zuǒ xián wáng lái cháo hè

冬,匈奴单于遣弟左贤王来朝贺。

èr nián chūn zhēng yuè lì huáng zǐ áo wèi dìng táo wáng

二年春正月,立皇子嚣为定陶王。

zhào yuē nǎi zhě fèng huáng gān lù jiàng jí huáng lóng dēng xīng lǐ quán pāng liú kū gǎo róng mào shén guāng bìng jiàn xián shòu zhēn xiáng

诏曰:“乃者凤皇、甘露降集,黄龙登兴,醴泉滂流,枯槁荣茂,神光并见,咸受祯祥。

qí shè tiān xià

其赦天下。

jiǎn mín suàn sān shí

减民算三十。

cì zhū hóu wáng chéng xiàng jiāng jūn liè hóu zhōng èr qiān dàn jīn qián gè yǒu chà

赐诸侯王、丞相、将军、列侯、中二千石金、钱各有差。

cì mín jué yī jí nǚ zǐ bǎi hù niú jiǔ guān guǎ gū dú gāo nián bó

赐民爵一级,女子百户牛、酒,鳏、寡、孤、独、高年帛。

xià sì yuè qiǎn hù jūn dū wèi lù jiàng bīng jī zhū yá

夏四月,遣护军都尉禄将兵击珠崖。

qiū jiǔ yuè lì huáng zǐ yǔ wèi dōng píng wáng

秋九月,立皇子宇为东平王。

dōng shí èr yuè xíng xìng fù yáng gōng shǔ yù guān

冬十二月,行幸萯阳宫属玉观。

xiōng nú hū hán yá chán yú kuǎn wǔ yuán sāi yuàn fèng guó zhēn cháo sān nián zhēng yuè

匈奴呼韩邪单于款五原塞,愿奉国珍朝三年正月。

zhào yǒu sī yì

诏有司议。

xián yuē shèng wáng zhī zhì shī dé xíng lǐ xiān jīng shī ér hòu zhū xià xiān zhū xià ér hòu yí dí

咸曰:“圣王之制,施德行礼,先京师而后诸夏,先诸夏而后夷狄。

shī yún shuài lǐ bù yuè suì shì jì fā

《诗》云:‘率礼不越,遂视既发。

xiāng tǔ liè liè hǎi wài yǒu jié

相土烈烈,海外有截。

bì xià shèng dé

’陛下圣德。

chōng sè tiān dì guāng pī sì biǎo

充塞天地,光被四表。

xiōng nú chán yú xiàng fēng mù yì jǔ guó tóng xīn fèng zhēn cháo hè zì gǔ wèi zhī yǒu yě

匈奴单于乡风慕义,举国同心,奉珍朝贺,自古未之有也。

chán yú fēi zhēng shuò suǒ jiā wáng zhě suǒ kè yě lǐ yí yi rú zhū hóu wáng chēng chén mèi sǐ zài bài wèi cì zhū hóu wáng xià

单于非正朔所加,王者所客也,礼仪宜如诸侯王,称臣昧死再拜,位次诸侯王下。

zhào yuē gài wén wǔ dì sān wáng lǐ suǒ bù shī bù jí yǐ zhèng

”诏曰:“盖闻五帝三王,礼所不施,不及以政。

jīn xiōng nú chán yú chēng běi fān chén cháo zhèng yuè zhèn zhī bù dǎi dé bù néng hóng fù

今匈奴单于称北籓臣,朝正月,朕之不逮,德不能弘覆。

qí yǐ kè lǐ dài zhī wèi zài zhū hóu wáng shàng

其以客礼待之,位在诸侯王上。

sān nián chūn zhēng yuè xíng xìng gān quán jiāo tài zhì

三年春正月,行幸甘泉,郊泰畤。

xiōng nú hū hán yá chán yú jī hóu quǎn cè lái cháo zàn yè chēng fān chén ér bù míng

匈奴呼韩邪单于稽侯犭册来朝,赞谒称籓臣而不名。

cì yǐ xǐ shòu guàn dài yī shang ān chē sì mǎ huáng jīn jǐn xiù zēng xù

赐以玺绶、冠带、衣裳、安车、驷马、黄金、锦绣、缯絮。

shǐ yǒu sī dào chán yú xiān xíng jiù dǐ cháng ān sù cháng píng

使有司道单于先行就邸长安,宿长平。

shàng zì gān quán sù chí yáng gōng

上自甘泉宿池阳宫。

shàng dēng cháng píng bǎn zhào chán yú wú yè

上登长平阪,诏单于毋谒。

gòng zuǒ yòu dàng hù zhī qún jiē liè guān mán yí jūn zhǎng wáng hóu yíng zhě shù wàn rén jiā dào chén

共左右当户之群皆列观,蛮夷君、长、王、侯迎者数万人,夹道陈。

shàng dēng wèi qiáo xián chēng wàn suì

上登渭桥,咸称万岁。

chán yú jiù dǐ

单于就邸。

zhì jiǔ jiàn zhāng gōng xiǎng cì chán yú guān yǐ zhēn bǎo

置酒建章宫,飨赐单于,观以珍宝。

èr yuè chán yú bà guī

二月,单于罢归。

qiǎn cháng lè wèi wèi gāo chāng hòu zhōng chē qí dū wèi chāng qí dū wèi hǔ jiàng wàn liù qiān jì sòng chán yú

遣长乐卫尉高昌侯忠、车骑都尉昌、骑都尉虎将万六千骑送单于。

chán yú jū mù nán bǎo guāng lù chéng

单于居幕南,保光禄城。

zhào běi biān zhèn gǔ shí

诏北边振谷食。

zhì zhī chán yú yuǎn dùn xiōng nú suì dìng

郅支单于远遁,匈奴遂定。

zhào yuē nǎi zhě fèng huáng jí xīn cài qún niǎo sì miàn háng liè jiē xiāng fèng huáng lì yǐ wàn shù

诏曰:“乃者凤皇集新蔡,群鸟四面行列,皆乡凤皇立,以万数。

qí cì rǔ nán tài shǒu bó bǎi pǐ xīn cài zhǎng lì sān lǎo xiào dì lì tián guān guǎ gū dú gè yǒu chà

其赐汝南太守帛百匹,新蔡长吏、三老、孝弟、力田、鳏、寡、孤、独各有差。

cì mín jué èr jí

赐民爵二级。

wú chū jīn nián zū

毋出今年租。

sān yuè yǐ chǒu chéng xiàng bà hōng

三月已丑,丞相霸薨。

zhào zhū rú jiǎng wǔ jīng tóng yì tài zǐ tài fù xiāo wàng zhī děng píng zòu qí yì shàng qīn chēng zhì lín jué yān

诏诸儒讲《五经》同异,太子太傅萧望之等平奏其议,上亲称制临决焉。

nǎi lì liáng qiū yì dà xiǎo xià hóu shàng shū gǔ liáng chūn qiū bó shì

乃立梁丘《易》、大小夏侯《尚书》、谷梁《春秋》博士。

dōng wū sūn gōng zhǔ lái guī

冬,乌孙公主来归。

sì nián xià guǎng chuān wáng hǎi yáng yǒu zuì fèi qiān fáng líng

四年夏,广川王海阳有罪,废迁房陵。

dōng shí yuè dīng mǎo wèi yāng gōng xuān shì gé huǒ

冬十月丁卯,未央宫宣室阁火。

huáng lóng yuán nián chūn zhèng yuè xíng xìng gān quán jiāo tài zhì

黄龙元年春正月,行幸甘泉,郊泰畤。

xiōng nú hū hán yá chán yú lái cháo lǐ cì rú chū

匈奴呼韩邪单于来朝,礼赐如初。

èr yuè chán yú guī guó

二月,单于归国。

zhào yuē gài wén shàng gǔ zhī zhì jūn chén tóng xīn jǔ cuò qū zhí gè dé qí suǒ

诏曰:“盖闻上古之治,君臣同心,举措曲直,各得其所。

shì yǐ shàng xià hé qià hǎi nèi kāng píng qí dé fú kě jí yǐ

是以上下和洽,海内康平,其德弗可及已。

zhèn jì bù míng shù shēn zhào gōng qīng dài fū wu xíng kuān dà shùn mín suǒ jí kǔ jiāng yù pèi sān wáng zhī lóng míng xiān dì zhī dé yě

朕既不明,数申诏公卿、大夫务行宽大,顺民所疾苦,将欲配三王之隆,明先帝之德也。

jīn lì huò yǐ bù jìn jiān yá wèi kuān dà zòng shì yǒu zuì wèi bù kē huò yǐ kù è wèi xián jiē shī qí zhōng

今吏或以不禁奸邪为宽大,纵释有罪为不苛,或以酷恶为贤,皆失其中。

fèng zhào xuān huà rú cǐ qǐ bù miù zāi

奉诏宣化如此,岂不谬哉!

fāng jīn tiān xià shǎo shì yáo yì shěng jiǎn bīng gé bù dòng ér mín duō pín dào zéi bù zhǐ qí jiù ān zài

方今天下少事,徭役省减,兵革不动,而民多贫,盗贼不止,其咎安在?

shàng jì bù jù wén ér yǐ wu wèi qī màn yǐ bì qí kè

上计簿,具文而已,务为欺谩,以避其课。

sān gōng bù yǐ wéi yì zhèn jiāng hé rèn

三公不以为意,朕将何任?

zhū qǐng zhào shěng zú tú zì jǐ zhě jiē zhǐ

诸请诏省卒徒自给者皆止。

yù shǐ chá jì bù yí fēi shí zhě àn zhī shǐ zhēn wěi wú xiāng luàn

御史察计簿,疑非实者,按之,使真伪毋相乱。

sān yuè yǒu xīng bèi yú wáng liáng gé dào rù zǐ gōng

三月,有星孛于王良、阁道,入紫宫。

xià sì yuè zhào yuē jǔ lián lì chéng yù de qí zhēn yě

夏四月,诏曰:“举廉吏,诚欲得其真也。

lì liù bǎi shí wèi dài fū yǒu zuì xiān qǐng zhì lù shàng tōng zú yǐ xiào qí xián cái zì jīn yǐ lái wú de jǔ

吏六百石位大夫,有罪先请,秩禄上通,足以效其贤材,自今以来毋得举。

dōng shí èr yuè jiǎ xū dì bēng yú wèi yāng gōng

冬十二月甲戌,帝崩于未央宫。

guǐ sì zūn huáng tài hòu yuē tài huáng tài hòu

癸巳,尊皇太后曰太皇太后。

zàn yuē xiào xuān zhī zhì xìn shǎng bì fá zōng hé míng shí zhèng shì wén xué fǎ lǐ zhī shì xián jīng qí néng zhì yú jì qiǎo gōng jiàng qì xiè zì yuán chéng jiān xiān néng jí zhī yì zú yǐ zhī lì chēng qí zhí mín ān qí yè yě

赞曰:孝宣之治,信赏必罚,综核名实,政事、文学、法理之士咸精其能,至于技巧、工匠、器械,自元、成间鲜能及之,亦足以知吏称其职,民安其业也。

zāo zhí xiōng nú guāi luàn tuī wáng gù cún xìn wēi běi yí chán yú mù yì qǐ shǒu chēng fān

遭值匈奴乖乱,推亡固存,信威北夷,单于慕义,稽首称籓。

gōng guāng zǔ zōng yè chuí hòu sì kě wèi zhōng xīng móu dé yīn zōng zhōu xuān yǐ

功光祖宗,业垂后嗣,可谓中兴,侔德殷宗、周宣矣!

✦ You read 纪·宣帝纪

Don't lose your spot.

Free account remembers where you stopped across all 12,000 books. Pro unlocks pinyin on every line, modern Mandarin translations, AI rewrites, audio read-along, and the workbook — for $2.50/month, billed annually.